Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


PATROIOGLE 

CURSUS  COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHEGA  UNIYERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  dEGONOinCA, 

OMNIOM  SS.  PATROM,  OOCmM  SGRIPTOROMODB  KGCLESUSTIGOROM. 

BIVB  LATZNORUII,   BIVB  GRiBGORUIf, 

QUi  AB  JBVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  INNOCENTii  iil  (ANNO  1216)  PRO  LATiNiS 
BT  CONCiLii  FLORENTiNi  (ANN.  1439)  PRO  GRJECiS  FLORUERUNT  : 

HEGUSIO    GHR0N0L06IGA 

OMNIDM  QUJB  BXSTITBaB  MONUMBNTORUM  GATHOLIG^  TRADITIONIS  PBR  QUINDBCIM  PRIMA 

BCGLBSI^  SiECULA, 

JUXTA  SDITI0NK8  ▲GCURATI88IlfA8,  INTIR  8B  GUMQUB  N0NNULLI8  G0DZCIBU8  KANUBGRZFnB  C0LLATA8,  PBRQUAM  DIUOBIC- 

TBR  GASTIGATa;  DI88BRTATI0NIBU8,  GOMMBNTARnS,   TARIISQUB    LBCTIONIBUS   GONTINBNTBR    ILLUSTRATA;  OMNIBUB 

0FBRIBU8  P08T  AMPU88IMAB  BDITI0NB8  QUiB  TRIBUB  N0VIS8IMI8  SiKCUUS  DBBB^f  TUR  AB80LUTA8  DBTBGTI8,  AUGTA; 

1NDIGIBU8  PARTICULARIBU8  ANALTTICI8, 8INGUL08  SIVB  T0M08  81 VB  AUCT0RB8  AUCU^S  MOMBNTI 8UB8BQUBNTI- 

BUS,D0NATA;  CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TBZTUM  RITB  DISP0SITI8,  NBCNON  BT  TITULI8  8INOULARUM  PAGINA- 

rum  maroinbm  8upbri0rbm  distinoubntibus  bubjbctamqub  matbriam  si0nif1gantibu8,  adorna- 
ta;  opbribus  gum  dubiis,  tum    apocrtphis,    auqua  vero  auctoritatb  in  ordinb 
ad  traditionbm  bgglbsiabticam  pollentibus,  amplificata  ; 

vucimt18  bt  ampuus  loguplbtata  indigibus  augtorum  8igut  bt  opbrum,  alpha8btigi8,  chr0n0l00igi8,  8tati* 
frtigib,  8tnthbtigi8,  analttici8,  analooicis,  in  quodqub  rbuoionis  punctum,  doomaticum,  moralb,  litur- 

OICUM,    CANONICUM,    DI8CIPUNARB,    HI8T0RICUM,    BT    CUNCTA    ALIA    8INB  ULLA  BXCBPTIONB;   8BD  PRiBSBRTUC 

DU0BU8    INDICIBU8    IMMBN81S    BT    GBNBRALIBUS^    ALTBRO    SGILICBT    RERUM,    QUO    GONSULTO,    QUIDQUIO 

NON  80LUM   TALI8   TAUSVB  PATBR,    VBRUM    BTIAM   UNUSQUI8QUB    PATRUM,    NB    UNO     QUIDBM    0MIB80» 

IN     QUODUBBT     THBMA      8GRIPSBRIT,     UNO      INTUITU      CONSPICIATUR ;      ALTBRO     SCRIPTURiB 

SACRiE,   BZ  QUO   LBCTORI   GOMPBRIRB   8IT    OBVIUM    QUINAM    PATRES  BT  IN  QUIBU8    OPBRUM 

8U0RUM     LOGIS     SINOULOS     SINOULORUM     LIBRORUM     8.     SCRIPTURiB    VBRSUS,     A    PRIMO 

OBNB8BOS  USQUB  AD  N0V1S8IMUM  APOCALTPSIS,   GOMMBNTATI  8INT: 

DITIO  AGCURATIS8IMA,   CiBTBRISQUB    0MNIBU8    FACILB   ANTBPONBNDA,     81    PBRPBNDANTUR    GHARAGTBRUM    NITIDITAS, 

CHARTiB     QUAUTA8,      INTBGRITA8     TBZTU8,      PBRPBCTIO     G0RRBCTI0NI8,     OPBRUM     RBGU80RUM      TUM     VARIBTA8, 

TUM  NUMBRU8,  FORMA    VOLUMINUM    PBRQUAM    GOMMODA    8IBIQUB  IN  TOTO  PATROLOOIA  DBCURSU    G0N8TANTBB 

8IMIU8,     PRETII     BXIOUITAS,      PRiBSBRTIMQUB     18TA     COLLBGTIO,     UNA,     MBTHODIGA     BT     GHR0N01.0OIGA, 

8BZGBNT0RUM    FRAOMBNTORUM    OPUSGULORUMQUB    HAGTENU8   HIC    ILLIG    SPARSORUM,    PRIMUM  AUTBM 

IN  N08TRA  BIBLIOTHBCA,  BZ  OPBRIBUS  BT  MSS.  AD  OMNES  ATATBS,  LOGOS,  LIN0UA8  F0RMA8QUB 

PBRTINBNTIBU8,  GOADUNATORUM. 

SERIES  LATINA    PRIOR, 

IN  QUA  PKODEUNT  PATRES,  DOCTORBS  SCRIPTORESQOB  ECCLBSLE  LATMiB 

A  TERTOLLIANO  AD  INNOCENTIUM  m. 

AGGURANTE   J.-P.   MIGNE, 

Bibliethee«  Cieri  aniversMy 

nVB  CUliSUUM   GOMPLSTORUM   IN   SIN6UL0S   SGIENTLE   EGGLBSUSTIGiB   RAM08   BDITORB. 


t—* 


PATROLOGIiE  TOMUS  CXVIII. 

HAYMONIS  TOMUS  TERTniS. 
TOMUM  HUNC  ET  HAYMONIS  ULTIMUM  CLAUDIT  S.  ANSCHARIUS  HAMBURGENSIS 

:    .JPISC^POS,:- 


C  «    <•     W  •'       ^ 


-         •  -    -• 


•  -       -  -  -• 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCCESSORES, 

IN  VU  DICTA:  AVBNUE  DU  MAINE,  189,  OLIM  CUAUS8BB  DU  MAINB,  187. 

1880 


Ex  typU  societtUfl  dict»  Soeietas  impressionis  et  librarie  adffliaistrationam  Tiaromqne  ferratamm 
PAULO  DUPONT.  —  Parisiis,  in  via  dicu  JeanJacqoes-Roasseaii,  41.  (Ci.  83.6.80. 


••    • 

•  •  • 

•  •  •  • 

•  •  • 


•  • 


•  •  • 


•  • 

•  • 


•• 

•  • 

•  •  • 

•  • 


•  • 

•  • 


•  • 


•  •• 


'••  ••• 


•  •  • 

•  • 
•• 


•  • 

•  • 
•• 


S;EGULUM    IX 


HAYMONIS 


HALBERSTATENSIS  EPISCOPl 


OPERA   OMNIA 


EX  VARUS  EDITIONffiUS  INEUNTE  S^CULO  SEXTO  DECIMO  COLONI^  DATIS 
AD  PRELUH  REVOCATA  ET  DILIGENTISSIME  EMENDATA. 

PByCinTTUIlTUR 

EBBONIS  RHEMENSIS,  HARTMANNl  MONACHI  S.  GALLI,  ERMANRIGI  AUGIENSIS 

MONACHI,  ERCHAMBERTI  FRISINGENSIS  EPISGOPI, 
NITHARDI  S.  RICHARII  ABBATIS,  AMULONIS  EPISGOPI  LUGDUNENSIS, 

SCRIPTA   QUJE   SUPERSUNT 

TOMUM  HUNG  ET  HAYMONIS  ULTIMUM  CLAUDIT 

S.  ANSCHARIUS  HAMBURGENSIS  EPISCOPUS 


AGGURANTE  J.-P.  MIGNE, 

BlbliotheeaD  Glerl  mlTerMe 

SIVB 
CURSUUM  GONPLETORUN  IN  SINGULOS  SCIENTIA   ECCLESIASTIGiE  RANOS  EDITORE 


^^ 


TOMUS  TERTIUS. 


*  <t  ■* 


■J  •'   *  W«t4         ••w«w 


•  « 


•• 
•  • 


t  » j  ■» 


M  * 


«    • 


*  m 

•  •  •       • 

•  *  •       • 
••-  ••• 


PARISIIS 

APUD   GARNIER   FRATRES   EDITORES   ET   J.-P.    MIGNE   SUCCESSORES, 

IN  VU  DICTA :  A  VBNUB  DU  MAINB,  18»,  OLIM  CHA  USSEB  DU  MAINB,  187.  « 

1880 


ELENCHUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CXVIII   CONTiNENTUR 


HAYMO  HALBERSTATENSIS  EPISCOPUS. 

Haymonis  Opbruh  pars  secunda.  —  HoMiUiC: Col.     9 

HomiliaB  de  lempore 11 

—  de  Sanctis 747 

—  in  aliquot  Epistolas  Pauli 805 

HaTMONIS  OpERUM  PARS  TERTU.  —  HlSGELLANEA 815 

De  corpore  et  sanguine  Domini 815 

Historis  sacrae  Epitome 817 

De  Varietate  librorum,  sive  de  Amore  coeleslis  patrise 875 

S.  ANSCHARIUS  HAMBURGENSIS  EPISCOPUS. 

Vita  S.  Anscharii 959 

Vita  el  miracula  S.  Villehadi  Rhemensis  auctore  S.  Anschario 1013 

Epistola  Anscharii 1032 

APPENDIX 1034 


<  <•    •• 


i4  ^  i#  «ri 


« •  <*  <*  tf  <« 

•*     w     «       "     -      >• 
<«      I*     <•  W  <«  tf  tf 


'  •« 


•  .  •        •      • 


tf  <*  «  <*        ,«  <* 


<   <  ^  *    •*      I*    I* 

tf    «*        ««     ^        J « 
<«    •#        •*     %*         ^ 


HAYMOI^IS 

HALBERSTATENSIS  EPISGOPI 

OPERIM  OMNIUM  PARS  SECUNDA 


HOMILIARUM 


SIVE 

COMCH  AD  PLEBEN  IN  EVM6ELIA  DE  TEHPORE  ET  mcm 

Quemadmoilum  iu  ecclesiis  per  totum  aunum  luguutur  nunc  primum  conjunciim  excusarum, 

PARS  UTRAQUE,  HOC  EST  HIEMALIS  ET  iESTIVALIS 

Quam  fieri  potuit  diligentissime  elahorata. 

AJj^clae  sunl  ejusilem  Hiiymonis  homilife  aliquot  nliae,  iu  Epi^^itolas  D.  Puuli  aposloli,  quarnm  in 
templis  usus  est,  (•x«*uP8e  «ntehac  nnsquam.  Addita  est  po-:tremo  Haymonis  ejusdem  homilia 
nna  singularis  in  illam  Apocalypseos  lectionem  :  Vidi  sanctam  civitaten.  Hierusakm,  el<*.;  uec 
ipsa  ante  hoc  tempus  excusa  usquam. 

(Coloniec,  ex  ofScioa  JounQiB  Prael,  nano  1536.) 


SPLENDIDISSIMO   DOCTISSIMOQUE   VIRO 

UTRIUSQUE  JURIS   PERITISSIMO 

D.  HIERONYMO  UNIGORNI 

Ecclesix  metropolitanse  apud  inclytam  Coloniam  cancnicoct  iltustrissimi  principis  archiepiscopi  Coloniensis 

consiliario  atque  in  spirituatibus  vicario, 

JOANNES  PRAEL  TYPOGRAPHUS 

S.  D.  P. 


Facit,vir  prudentis8ime,piusverequecandidissi-  A  cretur.  Est  enim  aniicorum  a)iquotopera,quibuset 

mus  animus  tuus  erga  bona8tudia,racitettua8in-  ratlo  rerum  mearum  alicui  curs  fuit,  efTectum   ut 

gularis  diligentia  in  optimisquibusquescriploribus  D.  Haymo  cpiscopus,  luculcntus  etfamiliaris  scri- 

c*)nquirendis,etficittuusdemumin  me  favor,utpar-  ptor,  ac  in  tneologia  illa  puraetvereChristianaCsu- 

tim  communi  studiorura  nomine,  partim  et  nostra  pra  quam  ab  talis  saeculi  viro  exspectari  debebat) 

causa,  existimem  me  aliquid,vcl  potius  plurimum  vcrsatus,  in  divi  Pauli  aliquot  Epistolas,  tunc  inlo- 

tuo  nomini  dcbere  :  sed  ulinam,  erudilissime  Hie-  cumqucnquain  ApocalypseosnoDisexcudendustra- 

ronyme,  hucusque  non  tam  df^fuissot  occasio  et  fa-  derctur  :  quod  scriptum  tibi  fes  enim  non  leviter 

cultastibigratificandiquamsempprflagrantissimum  doctus,nec  parum  m  hoc  studiorum  genere  versa- 

dcsiderium  hoc  debito  me,non  dicoliberandi(malo  tus)  valde  probabitur  ;  sic  enim  audivi  de  amicis 

enim  hoc  nomine  tibi  esse  obnoxius),8cd  sallcmid  quorum  adbortatione  etconsiiiohocopusameprelo 

tibi  commodc  testincandi,mihi  adfuit:  utintelligas  datum  eFt,omnibusvidelicetdoctissincerequeGhri- 

auam  honesti  officii  gcnere  plurimos  homines  tibi  stianis,  iilud  valde  placiturum.Itaque  eam  senten- 

clienteseticiaSjdum  causamstudiorum.ctstudioi:o-  tiam  ut  scquerer  dignam  arbitratus  sum.eoprffiser- 

rum,  et  eorum  quoque  quorum  opera  litterarum  tim  tempore  quo  nostri  opificii  tractatio  apudnon- 

monumentaquotidieinmanushominum  distribuun-  nullos  ob  id  male  audiat,quodcum  pa8sim,non  ha- 

tur,  sic  agas,ut  me  hercle  dignussiccuiabomnibus  bito  magno  respectu  religionisetmateris,quselibet 

doctis  elDonis  viris  gratia  habeatur:  et  a  me  quo-  passimetubilibet  imprimantur;i]la  tamen  primum 

?[ue  tanto  impensiug^quantominuspraeingeniimei  opificominveniant^quorumlucrumsperaturcertius, 

ortunarumque  exiguitate  ego  quid^uam  praestare  g  citius  et  majus.Ego  ccrto  ut  pecuniae  spem  exopere 

queam^auodtam  exquisito  tuo  judicio  tuaquererum  et  lucri  cupiditatem,ad  tuendumstatum  familiarem 

amplituaine  dignum  esse  possit :  fretus  tamen  tua  deprccari  cum  fide  nequeo,  ita  vicissim  non  concipio 

humanitate  ac  facilitate,  lubcns   ea  occasione   in  succcssus  opinionem  ex  malo  autinutili,autinfami 

quamnunc  commodumincidiutar,uthocpacto&ym-  materia,  otiamsitaliummerciumtractationequidam 

bolnm  aliqaod  animi  mei  erga  te  nomini  tuoconse-  satis  feliciter  emergant :  mihi  certe  neque  oblatas 

(a)  Titulus  editionia  quam  sequimur.  Edit. 

Pathou  CXVHI.  1 


r^ 


11 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS.  II.  —  HOMIL. 


12 


sunt,  nec  eas  unquam  captavi.  Invenitetemptoreni,  A 
ut  illo  inquit,  proba  merx.  D.  Haymo  saepe  recudi- 
tur  et  distrahitur,  emitur  a  doctis,  et  placetbonis  : 
itaque  et  e^^o  aliquod  operae  pretiumfacturus  vide- 
bar  mihi,  si  has  Homihas,  quas  sic  satis  castigate 
scriptas  ab  amicis  dono  accepi,  prelo  traderem,  et 
cum  altero  Homiliarum  opere  nuper  excuso  copuia- 
rem ;  ad  illud  enim  argumentum  et  hsB  quadrant, 
quas  tamen  non  omnes,quia  me  tempus  nundina- 
rum  urgebat, absolvere  potui,statim  aliusprioribus 
additurus:quas  omnes  tibi^vir  ornatissime,  inscri- 
bendas  judicavi:primum  quod  respublica  litteraria 
in  conquirendishujuscemodilibris  tibi  multumde- 


bcat:  deinde  quod  summo  studio,quantum  anego 
tiis  aulicis  datur,  hujusmodi  scripta  et  scriptores 
legis :  postremo  ut  aliqua  ^arte  magnitudinemtuam 
demerere  exiguo  hoc  officiolo,  sed  tibi  in  primis,  ut 
spero,  grato.  Gommendare  scriptorem  ei  qui  longe 
rectius  atque  ego  de  eo  judicare  posset,  ridiculum 
arbitratus  sum,  nos  fama  scriptoris  et  amicorum  ju- 
dicio  contenti  fuimus.  Accipe  igitur  hoc,  humanis* 
sime  Uieronyme,  quidquid  est  oflicii,  pro  tuosolito 
candore  benevolenter,  neque  quantum  ego  in  hoc 
donare  potui,  sed  quantumillequi  donatur  prodesse 
queat,  expende.  Yale,  ac  diu  te  nobis  Chrislus  ser- 
vet.  Goloniffi  Kalendis  Decembris  1536. 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


HOMILIA  PRIMA. 

DOMINIGA   PRIMA  ADVBNTIIS. 

«  (Matth.  XXI.)  In  illotempore,  cum  appropinquas- 
«  set  (Jesus)  IIierosolymis,et  venissetBethphagead 
«  montem  Oliveti,  ■  et  reliqua.  Non  solum  operaet 
virtutes  quas  fecitDominusplena8untmysteriis,sed 
etiamipsaloca,  inquibusdocuitvelperambulavit,ali- 
quoties  a  mysteriisvacuanon  suntcredenda,  quod  in 
fixordio  hujus  lectionis  comprobatur ,  cum  appropi  n- 
quans  Dominus  Hierosolyniis,  primum  venisse  Beth- 
phage  in  montem  Oliveti  dicitur.  Mons  cnim  Oliveti 
non  longe  ab  Hicrusalem  distat,mons  uberrimuset 
decorus,  arboribus  insitus,  et  maxime  olivarum,a 
quibus  et  nomen  accepit.  In  cujus  latere  Bethphage 
quondam  viculus  sacerdotum  fuit,ubi  hostiasprae- 
parabant  quas  in  tcmplo  Dominioblaturierant.  Bpi- 
ritaliter  autem  monsOliveti  DominumJesum  Ghri- 
stum  significat,  qui  est  mons  pinguedinis,  monsmi- 
sericordis,  quoniam  misecorditer  genus  humanum 
rcdimere  venit:quia  fkeo^  GraBce,  Latine  misericor- 
dia  interpretatur.  Hic  est  enim  illc  mons  de  quo  per 
Isaiam  prophetam  dicitur  :  «  Et  erit  in  novissimis 
diebus  praeparatus  mons  domus  Domini  in  vertice 
montium,  et  elevabitur  super  colles,  et  sublimis 
erit  valde  [Isa,  ii). «  Et  Daniel :  «  Vidi  pra?cisum 
lapidem  de  montc  sine  manibus,qui  crevitinmon- 
tem  magnum,  et  implevit  totam  torram  {Dan,  ii).  » 
Bethphage  autem,quaB  domm  buccj*\'c\  maxillarum 
interpretatur,  significat  Ecclesiam,quiB  sine  inter- 
missioneos,quodvulgobuccadicitur,inconfc3sione 
Doraini  apertum  habet,  dicens  cum  Psalmista  : 
«  Prasoccupemus  faciem  ejus  in  confessione,  et  in 
psalrais  jubilemus  ei  (/'«a/.xciv^.wSpiritualitervero 
eadem  Ecrlesia  a  Deo  reficitur  ac  pascitur,quaB  po- 
test  dicere  cum  Propheta :  «  Dominus  pascitme,et 
nihil  mihi  deerit,  »cL  roliqua(P5a/.xxii.)Bene  ergo 
Betbphnge  in  latere  montis  Oliveli  esse  dicitur,quia 
de  laterc  Ghristi  pendentisincpuceEocIesia  formata 
est,quando  unus  militura  lancea  latusejusaperuit, 
ot  continuo  exivit  sanguis  redcmptiouis,  et  aqua 
baptismatis.Hierusalemquippe^quaemwpacwinter- 
Dretatur,  coelestem  patriam  significat,  ubi   summa 


B  et  vera  est  pax  de  visione  Conditoris.Pulchre  ergo 
Dominus  cum  Hierosolyma  tendit,  Bethphage  ad 
montem  Oliveti  venisse  describitur,  quia  omnis  qui 
advisioncm  supernae  pacisveDiredesiderat,necesse 
est  inprimis  Dominum  Jesum  Ghristum  et  corde 
credat,  et  ore  confiteatur :  et  sicut  Betbphage  sa- 
cerdotes  hostias  praeparabant  et  emundabant,  quas 
in  templo  Doniini  erant  oblaturi,  ita  unusquisque 
fidelis  in  praesenti  Ecclesia  abomnibusvitiisetpcc- 
catis  per  bona  opera  se  purificare  debet,ut  accopta* 
bilis  hostia  Deo  fiat,juxta  admonitinoem  apostoli 
Pauli  dicentis  :  «  Obsecro  vos  per  misericordiam 
Dei  ut  exhibeatis  corpora  vestra  hostiamviventem, 
sanctam,  Deo  placentem,  rationabile  obsequium 
vestrum  (Aom.  xii).  »  Falem  hostiam  prsparabat 

p  idem  Apostolus,  cum  dicebat :  «  Gastigo  corpus 
meum  et  in  servitutem  redigo,  ne  forte,  cum  aliis 
praedicaverim,  ipse  reprobus  efficiar  (/  Cor,  ix).  » 
«  Tunc  misit  duos  discipulos  suos,  dicenseis:  Ite 
«in  castellum  quod  contravosest.  MSpiritualiteraa- 
tem  duo  discipuli  qui  in  ca8teIIummittuntur,duos 
ordines  significant  prt^edicatorum,  quorum  unusad 
Judaeorum  popuIum,aIter  vero  ad  gentium  destina- 
tus  est.  Quos  specialiter  Petrum  et  Paulum  susce-: 
pisse  manifestum  est,  teste  Apostolo : «  Qui  operatus 
estPetro  inapostolatum  circumcisionis,operatusest 
et  mihi  inter  gentcs  {Galat.  ii). »  Juxta  litteramse- 
cundum  quosdam,Petruset  Philippus  fuissedicun- 
tur,  eo  quod  Philippus  Samarias  priedicaverit,  no- 
men  Samarias  Asiam  interpretantes.  Aliter,  duo 
discipuli  quosante  se Dominus praemisit, intelli^ctum 

D  et  operationem  significant  :  quia  unusquique  qui 
regimen  ecclesiasticum  assumpsit,  etpotestatemli- 
gandi  atque  solvendi,  expedit  ei  ut  intellectus  et 
operatio  praecedat :  quia  unum  absque  altero  sum- 
mum  atque  pra^cipuumapudGreatorem  essenonpo- 
test,  qui  dixit  discipulis  suis : «  Scitishaec,  beatieritis 
si  feceritis  ca  (Joan,  xiii).  »  Primum  ergo  discipu- 
li  praecedunt,  postca  Jesus  sequitur^quia  adeorum 
corda  Dominus  vcnit,qui  intellectum  recte  creden- 
di,  et  opcrationem  bene  vivendi  habcnt,  dicente 
Scriptura:  «Intellectus  bonus  omnibus  facientibtts 
cum  huJutio  ejus  manet  !n  saeculum  sasculi  [Psal. 


43 


HOMILI.E  DE  TEMPORE. 


14 


cx).  »  Castellum  autem  ad  quod  mittuntur,  juxta  A 

litteram  Hierusalem  civitatem  intelligimus,  nec  cui< 

quam  absurdum  debet  videri,  si  urbs  regia  castel- 

lum  nominatur,  quia  usus  Scriptur.'B  eat,  aliquando 

c^stellum  pro  civitate,  et  civitatem  pro  castello  vo- 

carc.  Spiritaliter  autem  castellum  ad  quod  mittun- 

tur,  mundum  significat,  quod  contra  eos  fuisse  dici- 

tur,  quia  in  exordio  praedicationis  mundus  eorum 

doctrins  conatus  est  resistere,  sicut  apostolis  Judsei 

dixerunt :  «  De  secta  autem  hac  novimus,  quod  ubi- 

que  ei  contradicitur  (AcL  xxviii).  »  Qui  et  ab  apos- 

tons  improperando  audierunt : «  Vobis  quidem  opor- 

luit  primum  loqui  verbum  Dci,  scd  quia  repellitis 

illud,  ct  indignos  vos  judicatis  eeternae  vilcD,  ecce 

converlimur  ad  gentes  {Act.  xiii).  »  Quod  autem  sub- 

jungit :  «  Et  statim  invcnictis  asinam  alligatam  et  « 

V  pullum  cum  ea,  solvitc  et  adducite  mibi,  »  juxta 

morem  provinciae  loquitur.  Usus  enim  erat  in  illis 

regionibus,  et  in  singulis  civitatibns  vcl  viculis,  ut 

asinus  vel  quodlibet  animal  ad  sedendum  aptum, 

praeparatum  haberetur ;  et  si  cui  ex  civibus  neccsse 

essetitinere  unius  dici,  hujus  vehiculi  sustentafcione 

uteretur :  habitatores  autem  urbis  de  sustentatione 

vehlculi  communiter  cogitabant.  Mos  igitur  iste 

Hicrosolymis  servabatur,  quando  Dominus  discipu- 

los  suos  illo  misit,  dicens  :  «  Et  invcnietia  asinam 

alligatam  et  pullum  cum  ea, »  etc.  Spiritaliter  autem 

per  asiaam  quae  domita  erat,  Synagoga  figuratur, 

que  jugo  legis  fuerat  mansueta  et  attrita,  et  in  1e- 

galibuscsremoniisobservandisedomita.PerpulIum 

vero  lascivum  et  indomitum,  qui  absque  frenis  huc 

illucque  discurrebat,  gentilis  populus  designatur,  C 

qui  nuHa  legis  doctrina  constrictus,  nulla  Dei  notitia 

instructus,  incertus,  et  errans,  post  idola  manuum 

suarum  currebat.De  quo  bene  juxta  alium  evange- 

Ustam  dicitur :  «  Super  quem  nuUus  hominum  se- 

dit.  M  Quia  super  gentilem  populura  nullus  prophe- 

taruro,  nullus  patriarcharum,suam  praedicationem 

et  eruditionem  adbuc  exercucrat.  Non  solum  enim 

asina  alligata,  sed  etiam  pullus  inveniri  dicitur  : 

quia  non  solum  gentilis  popuIus,sed  etiam  Judso- 

nim,  peccati  vinculis  erat  astrictus,  teste  Apostolo, 

qui  ait  in  Epistola  ad  Romanos  :  «  Non  enim  est 

distinctio  Judsi  etGrseci.Omnes  enim  peccavcrunt, 

ct  egent  gloria  Dei  (Rom,  x).  »  Et  iterum :  «  Tribu- 

latio  et  angustia  in  omnem  animam  hominis  ope- 

rantis  maium,  Judiei  primum  et  Graeci  {Rom,  ii).  »  j^ 

Et  bene  prius  solvere  praecepit,  et  sibi  postea  addu- 

ccre,  quia  ordo  rerum  poscebat  ut  prius  horaines  ab 

inildelitatis  vinculis  solverentur,et  postea  per  fidem 

sibi  praesentarentur.  Vincula  enim  peccata  sunt,  ut 

ait  Salomon : «  Funiculus  peccatorum  suorum  unus- 

quisque  constringitur  {Prov,  v).  »  Et  alii  quidem 

evangelists  tantum  pullum  posuerunt,  vocationem 

gentium  solummodo  exprimere  cupientes.Matlhseus 

aatem  utramque  animal  posuit,  asinam  videlicet 

et  pulJum,ut  significaret  ex  utroque  populo  aliquos 

in  Gbristo  esse  creditur^s.  Quasi  enim  ad  solven- 

dam  a^inam  apostolos  miBit,  quando  specialiter  ad 


Synagogam  prsGdicandum  eos  destinavit,  diccns  : 
«  In  viam  gentium  ne  abicritis,  et  in  civitat^^s  Soma- 
rilanorum  ne  intraveritis,  sed  potius  ite  ad  oves 
qu»  perierunt  domus  Israel  {Malth,  x).  »  Quasi  ad 
pullum  misit,quando  post  suam  resurrectionpm  eis 
prcecepit,  dicens  :  «  Euntes  in  mundum  universum, 
docete  omnes  gcntes,  baptizantos  eos  in^  nomine 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  {Matth,  xxviii).  » 
Quid  vero  subjungit  ? 

«  Et  si  quis  aliquid  vobis  dixerit,  dicite  qnia  Do- 
«  minus  his  opus  habet,  et  confestim  dimittet  eos.  » 
Hoc  est  quod  juxta  Lucam  evangelistam  pullusquem 
discipuli  solvorunt,  multos  dominos  habuisse  fertur, 
quia  JudcBorum  et  gentium  populus  non  uni  errori, 
sed  multis  erat  deditus.  Domini  autcm  qui  soiutio- 
nem  contradicebant,  immundi  spiritus  sunt  intelli- 
gendi,  qui  quondam  tyrannidem  post  peccatum  in 
humano  genere  sibi  vindicabant.  Gumque  per  praa* 
dicationem  apostolorum  eos  ad  fidem  converti  cer- 
nerent,  dixerunt :  Ut  quid  solvitis  puUum  ?  Quoniam 
omni  studio  conati  erant  eorum  praidicationc  resi- 
slere,suscitantes  rcges  et  tyrannos  ad  eorum  praedi- 
cationem,  nc  genus  humanum  ab  eorum  vinculis 
solveretur.  Sed  postquam  diicipuli  dixerunt, «  Do- 
minus  his  opus  habet^»  confestim  dimiserunt  eos  : 
quia  postquara  talia  signa  et  miracula,  scilicet  sus  • 
citantes  mortuos,  et  ab  humano  corpore  immundos 
spiritus  expelleates,  et  caetera  quamplura,  ut  a  Deo 
cognoscerentur  esse  missi,  coacti  nolentesque  genus 
humanum  rclinquere.  Infirmata  est  autem  virtus 
daemoniorum,  mox  ut  fides  Ghristi  patuit  per  predi- 
cationem  apostolorum,  in  tantum  ut  illorum  mani- 
bus  idola  destruerentur,  quorum  sumptu  et  labore 
fucrant  aedificata.  Unde  et  per  obsessum  homincm 
Domino  dixerunt  :  Quid  nobis  et  tibi,  Fili  Dci  ?  ve- 
nisti  ante  tempus  torquere  nos  (Math,  viii)  ? 

«  IIoc  autem  totum  factum  est  ut  adimpleretur 
«  qu3d  dictum  est  por  prophetam  dicentem :  Dicite 
«  filiffi  Sion  :  Ecce  rex  tuus  venit  tibi  mansuetus, 
«  ot  sedens  super  asinam  et  puUum  filium  subjuga. 
«  lis.  »  Morem  suum  in  hoc  loco  Matthaeus  evange- 
lista  servat.  Qui  enim  Hebraeis  Hebrajo  sermone  scri-  . 
psit  Evangelium  ubicunque  se  loci  opportunitas  de- 
dit,  suam  narrationem  icgis  et  prophetarum  tcsti- 
moniis  confirmavit.  Unde  cum  dixisset  Dominum 
misisse  discipulos  ad  solvendam  asinam  et  pulluni, 
continuo  testimonium  prophetffi  adhibuit,  dicens  : 
«  Dicite  flliffi  Sion  :  Eccc  rex  tuus  venit, »  etc.  (Zach. 
IX.)  Hoc  testiraonium  in  Zacharia  prophetaest,quod 
non  solum  impletum  est,  quia  prffidictum  erat,  sed 
etiam  antea  prffidictum  est,  quia  implendum  erat.  iTt 
aulem  omnem  excusationem  igfnorantiffi  a  Judffiis  au- 
ferret,cum  Domini  adventum  prffidiceret  propheta, 
ipsam  qualitatem  Domini  advenientis  ostendit,  di- 
cens  :  «  Dicite  filiffl  Sion, »  etc.  Historialiter  autem  fi- 
liam  8i  on  Jerusalem  appellat,  in  cuj  us  subiimiori  looo 
Sion  posita  erat,  non  solum  ad  defendendum  tutior, 
sed  etiam  ad  contemplandum  sublimior  locus.  Ac  si 
diceret  propfaeta  :  0  vos  Judsi,  quos  ille  adventua 


15 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  U.— HOMIL. 


16 


Domini  in  carne  invcnturus  est,  his  signis  regem 
vesLrum  cognoscite  :  Cum  videritis  eum  venientem 
mansuetum,  non  superbum,sed  humilem  :  non  ar- 
morum  splendore  terribilcm ,  ut  quondam  ad  vcstram 
destructionem  Nabuchodonosor  et  Antiochus  vene- 
runt,  sed  ad  restaurationem  :  non  sedentem  super 
spumeum  equum  discordias  amatorem^  qui  ungula 
terram  fodiat,et  procul  odoretur  bellum,sed  super 
asinampacisamicam^  vel  super  pullumfiliumasinae : 
non  ut  auferat  a  te  temporale  regnum  atque  terre- 
num,  sed   conferens  tibi,  si  credideris,  cocleste  et 
sempiternum  :  non  Ut  ducat  te  in  terram  alicnam 
vinctum,  sed  ut  rcstituat  in  propria  liberum.  Quod 
autem  ait,  «  tuus,  »  tale  est  ac  si  diceret  :  Tuus, 
inquam,  non  alienus,  non  extraneus,  scd  proprius, 
ex  te  natus,  et  in  te  nutritus,  et  ad  tuam  salutem 
veniens.Quod  vero  Subjungitur,  «  mansuetus,  »>  os- 
tendit  suam  mansuetudinem  non  solum  in  verbis, 
sed  etiam  in  subjugali  sessione.  Spiritaliter  namque 
Sion,  quffi  speculatio  interpretatur,  Ecclesiam  signi- 
ficat,  qus  mundo  corde  quotidie  contemplatur  eum 
qui  dixit : «  Ego  principium  qui  et  loquor  vobis  » ;  et 
iterum:«EgosumIuxmundi  (yoaw.viii).  »  —  «Dicite 
ergo  flliae  Sion, » id  est  Ecclesiae :  «  Ecce  rex  tuus  ve- 
nit  sedens  duper  asinam  et  puUum,  »  id  est  non  su- 
p6rborum,sed  humilium  inentesinhabitans,utdis- 
casabeoquimitisestethumiliscordeiquiaquihujus 
regis  regni  particeps  esse  dosiderat,  necesse  est, 
ut  humilis  sitet  mansuetus^non  reddens  malum  pro 
malo,  nec  maledictum  pro  malcdicto,  ut  in  eorum 
numero  eomputari  possit,de  quibus  dicitur :  «  Man- 
sueti  hsereditabunt  terram,  et  inhabitabunt  in  saecu- 
lum  sseculi  super  eam  {Psal,  xxxvi).  »  Et  iterum  : 
«  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidcbunt  terram 
{MaUh,  v).  »  Mansuctus  autem  rex,  mansuetos  vult 
haber^  subditos,  sicut  ipse  dicit :  «  Discite  a  me  quia 
mitis  sum  et  humilis  corde,  ct  invenietis  requiem 
animabus  vestris  [Matth,  xi).  »  Asinus  enim  in  Scri- 
pturis  nec  semper  in  malo,  nec  semper  in  bono 
ponitur,  sed  aliquando  asinorum  nomine,  fatuitas 
stultorum  significatur,  aliquando  luxuriantium  pe- 
tulantia,  aliquando  simplicitas  viri  justi.  Fatuitas 
stultorum,  sicut  scriptum  est  {Deut,  xxii)  :  «  Non 
arabis  in  bove  simul  ct  asino,  »  id  est  stultum  sa- 
pienti  in  prasdicationc  non  socics.  Luxuriantium 
petulantia,  sicut   pcr  prophetam   dicitur  [}:%ech. 
xxiii) :  «  Quorum  carnes  sunt  ut  carnes  asinorum, 
et  fluxus  eorum  ut  fluxus  equorum.  »  Simplicitas 
viri  innocentis,  sicut  per  Isaiam  prophetam  dicitur 
{Isa,  xxxii)  :  «  Beati  qui'  seminatis  super  omnes 
aquaSy  immittentes  pedem  bovis  et  asini.  »Ergo  in 
hoc  loco  asina  vcl  pullus,qui  ad  scdendum  Domino 
adducuntur,  simplicem  vel  innoccntcm  significant 
animam.Dominusenim  superasinam  sedet,quando 
simplicem  menteminhabilat,sicutab  co  perprophe- 
tam  dicitur :  «  Super  quem  requiescct  Spiritus  meus, 
nisi  super  humilem  et  quietum,  et  trementem  ser- 
mones  meos?  »  [Isa,  lxvi.)  Quasi  enim  Dominus 
ftscllum  sedcns  Jerusalem  tendit,  cum  simplicem 


A  mentem  inhabitans,  ad  visionem  intimac  paciseam 
ardenter  festinare  docet.  Quod  bene  in  sacra  vera- 
cique  historia  signatur  {Judic,  i),  cum  Achsam,  Ga- 
leb  niia,  super  asinam  sedens,  suspirasse  legitur  : 
quasi  enim  Achsam  Caleb  fllia  asinam  sedens  suspi- 
rat,  quando  mens  simpUcis  viri  pro  coelestis  vit« 
desiderio  ingemiscit.  Domini  jussioncm  obedientia 
secuta  est  apostolorum.  Unde  et  subditur  : 

«  Euntes  autem  discipuli,  fecerunt  sicut  praecepit 
«  cis  Jcsus  et  adduxerunt  asinam  et  pullum. »  Jam 
supcrius  per  asinam  et  pullum  utrumque  populum 
diximus  flgurari,  Judeeorum  scilicct  et  gentium. 
Quasi  crgomissidiscipuli  asinam  adduxerunt,quan- 
do  nonnullos  ex  S^nagoga  ad  fldom  Christi  vcnire 
fecerunt,  sicut  in  Actibus  apostolorum  legimus,quia 

l^  praedicante  Petro,  una  die  crediderunt  tria  millia, 
et  altera  die  crediderunt  quinque  millia  hominum, 
et  multa  turba  sacerdotum  obediebant  fldei.  Quasi 
vero  adduxerunt  et  pullum,quandoilli8maximaex 
parte  non  credentibus,  profecti  praedicaverunt  ubi- 
que,  Domino  cooperante  et  sermonem  confirmante 
sequentibus  signis.  Sed  quia  ordo  orationis  poscit 
ut  prius  instruatur  homo  in  fide,  ac  deinde  Deum 
sessorem  habere  possit,  rocte  subjungitur  : 

«  Et  imposuerunt  supcr  eum  vestimenla  sua,  et 
«  eum  desupcr  sedere  feccrunt.  »  Vestimenta  apo- 
stolorum  eorum  doctrinam  significant.  Quasi  ergo 
super  asinam  et  pullum  vestimenta  sua  imposue- 
runt,ut  Jesus  mollius  sederet,  quando  sua  doctrina 
corda  hominum  instruxerunt.utDeum  habitatorem 
habere  possent,  Quaeritur  autem  quomodo  in  tam 

C  brevi  spatio  itineris  super  utrumque  animal  sedisse 
dicitur:  si  enim  super  asinam  sedit.pullus  absque 
sessore  fuit  :  si  autem  super  pullum  (quod  plus 
competit)  sedit,  asina  a  sessore  libera  mansit.  Quod 
fieri  potest,  ut  prius  super  asinam  sederit,  deinde 
Hierosolymis  appropinquans,  turbis  sibi  obvianti- 
bus,super  asellum  sedere  voluerit,sicut  dicit  Joannes 
evangelista  :  «  Appropinquans  Jesus  Hierosolymis, 
invenit  asellum  et  seditsuper  eum.»  Sed  juxtaspi- 
ritualem  intelligentiam  (ut  supra  diximus)  patet 
sensus  quia  super  utrumque  animal  sedisse  dicitur, 
quoniam  ex  utroque  populo  nonnullos  ad  suam  fi- 
dem  vocavit. 

«  Plurima  autem  turba  straverunt  vestimenta  sua 
«  in  via.  Alii  autem  caedebant  ramos  de  arboribus, 

n  «  et  sternebant  in  via.  Turbae  autem  quae  praecede- 
«  bant  et  quae  sequebantur,  clamabant,  dicentes  : 
«  Hosanna  filio  David,  benedictus  qui  venit  in  no- 
«  mine  Domini.  »  Considerandum  est  in  hoc  loco 
juxtaordinem  personarum, qualitas  meritorum :  alii 
super  asinam  vestimenta  sua  imponebant  ut  Jesus 
moUius  sederet  :  alii  vestimenta  sua  sternebant  in 
via,  ne  pes  asinae  impingeret  :  aiii  ramos  de  arbo- 
ribus  in  via  sternebant^  ut  iter  asinse  planum  et  de- 
corum  redderent  :  et  qui  vicinius  appropinquare 
nequibant,  sequentes  clamabant  :  «  Uosaxma  fiiio 
David,  »  etc.Qui  ergo  vestimenta  sua  super  asinam 
iinposuerunt,.  apostoli  fuerunt,  quia  doctrina  sua 


47 


HOMILIiE  DB  TRMPORE. 


IS 


mentcshominum  uthabitaculum  Dei  essent,  pr«pa-  A.  pra?dict«  rccoluntur.  Minus  enim  jacula  ferire  bo- 


raverunt.  Qui  autem  vestimenta  sua  in  via  strave- 
runt,  sancti  martyres  sunt,  qui  dum  corpora  sua 
propter  Deum  ad  suppliciatradidcrunt,  quasi  vesti- 
menta  sua  stravcrunt,  iter  simplicioribus  ostenden- 
tes,  per  quod  ad  coelum  pervcnire  possent.  Qui  vero 
ramos  de  arboribus  praecidebant,  et  sternebant  in 
via,  sancti  confessores  sunt,  qui  dum  sententias  Pa- 
trum  praecedentium  multiplices  et  necessarias  ad 
nostram  doctrinam  proferunt,  quasi  de  spiritualibus 
arboribus  ramos  caBderites,  coelestis  patriae  iter  de- 
corant.  Turbffi  autem  praecedentes  et  sequcntes, 
utrinsque  Testamenti  significabant  fideles,  Veteris 
sciHcct  ac  Novi.  Una  enim  voce  clamant,  quia  una 
estfidespraBcedentium  adventumDomini,et  sequen- 


lent,  quae  praevideri  possunt.  Etelecti  qui  olrca  finem 
saeculi  futurisuntin  carne,tribulaiionesetpresBuras 
mundi  tanto  levius  tolerabunt^  quanto  eas  priusab 
ipso  Redemptore  praedictas  meminerint.  Nam  inter- 
rogatus  Dominus  a  discipulis  de  adventu  suo,  et  de 
consummatione  saeculi,  ut  isupra  evangclista  retulit, 
respondit : 

«  Audituri  enim  estis  praelia  et  seditiones  praBlio- 
«  rum,  nolite  terreri.  Oportet  primum  haec  fieri, 
«  sed  nondumstatimfinis.Tuncdicebatillis:  Surget 
«  gens  contra  gentcm,  et  regnum  adversus  regnum, 
«  et  erunt  terraemotus  magni  per  loca,  et  pesti- 
«  lentiae  et  famcs,  terrorcsque  de  coelo,  et  signa  ma- 
«  gnaerunt.  »Etquibusdamdepcrsecutionereprobo- 


tium,  teste  apostolo  Petro  qui  ait :   «  Per  gratiam  n  rum  etpatientiaelectoruminterpositis,  adjunxithoc 

«       -  "i  1 j: 1 :  ^..^ ...4»^^^..»> /v«;n;    •" j  :-. :i^  i..,:.,^  i^ i: ;-.  _„j«.* j; 


Domim  Jesu  credimus  salvari  quemadmodum  etilli. 
Quod  enim  illi  praedixerunt  futurum,  nos  jam  credi- 
mus  factum  {Aci.  xv.)  »  Quod  autem  clamant,  au- 
diamus :  «  Hosanna  filio  David.  »  Hosanna  quippe 
vox  est  exsultantium  pariterque  laudantium.  Filium 
quoqiie  David  profitentur,  quia  de David  stirpe  natus 
ad  nos  Salvator  descendit,  sicut  ait  Apostolus : 
«  Qui  factus  esteiex  semineDavidsecundumcarnem 
{Rom.  i).  »  Versiculus  autem  iste  quem  et  pueri  in 
introitu  tempHDomino  cantaverunt,  sumptus  est  de 
cent^simo  septimo  decimo  psalmo,  qui  pene  totusin 
persona  Domini  canitur,  et  haec  ad  ejus  adventum 
pertinent.  Cum  enim  dixisset  Propheta:  «  Lapidem 
quem  reprobaverunt  ajdificantes,  hic  factus  est  in 
caput  anguH  {PsaL  cxvii),  »  quaedam  interposita 


quod  in  capite  hujus  lectionis  audivimus^  dicens: 
«  Erunt  signain  sole  et  luna  et  stellis. »  Ubi  notan- 
dumestquiaaduitioncmreproborum  hominum  ipsa 
etiam  elementa  mundi  turbata  dicuntur,  quffi  sigilla- 
tim  Dominus  enumerat  dicens :  «  Surget  gens  contra 
gentem,  et  rcgnum  adversus  regnum.  »  Bcce  con- 
turbatio  hominum.  «  Terraemotus  magni  erunt  per 
loca.  »  Ecce  fespectus  irae  desuper  «  Erunt  pestilen- 
tiae. »  EcceinaBquaHtascorporum.«Eritfame8.»Eoce 
steriHtas  terrae.w  Terrorcsque  de  ca3lo,et  signa  magna 
erunt. »  Ecce  inaequalitas  aeris.  «Erunt  sigqa  in  sole 
et  luna  et  stellis.  »  Ecce  commotio  siderum.  «  Pr« 
confusione  sonitus  maris  et  fluctuum.  »Ecce  confu- 
sio  fluminum.  Justum  est  enim  ut  inoensati  bomines 
qui  in  cunctis  pcccaverunt,  in  cunctis  feriantur,  H 


adjunxit :  «  0  Domine,  salvum  me  fac,  o  Domine,  C  est  si  peccaveruut  per  aeris  serenitatem,  feriantur 


bene  prosperare,  benedictus  qui  venturus  est  in  no- 
mine  Domini.  »  Pro  quo  in  Hebraeo  habetur  Hosanna 
Adonai  Hosanna,  quem  Symmachus  more  suo  aper- 
tius  transtulit,  dicens  :  «  Obsecro,  Domine,  salvum 
mc  fac.  »  Hosanna  ergo  proprie  Hebraeorum  sermo 
est,  et  interpretatur  in  nostra  lingua,  salva,  sive 
salvifica :  cui  ergo  turbae  salva  sive  salvifica  clama- 
bant^  utiqueSalvatorem  credebant.  Benedictum  quo- 
que  venturum  in  nomine  Domini  profitebantur,  quia 
Fnius  non  in  suo  nomine,  sedin  nomine  Patris  venit : 
nec  suam,  sed  Patris  gloriam  quaesivit,  sicut  ipse 
JudaeiB  non  bredentibus  dixit :  «  Ego  veni  in  nomine 
Patris  mei,  et  non  suscepistis  me,  si  alius  venerit  in 
nomine  suo,  iUum  suscipietis  (Joan.  v  )  »  Et  iterum  : 


per  tempestatem.  Si  de  reliquis  ab  ipsis  ineenSaUs 
rebus  feriantur,  et  impieatur  illud  quod  scriptum 
est  in  Salomone :  «  Pugnabit  pro  eo  orbis  terrarum 
contra  insensatos  (Sap.  v).  »   Quae  autem  signa  in 
sole  et  luna  et  stellis  futura  sunt,  alius  evangelista, 
Matthaeus  scilicet,  manifestius  declarat,dicens:  «  In 
diebusillis  sol  obscurabitur,  ct  luna  non  dabit  lumen 
suum,  et  stellae  cadent  dc  coelo. »  Ubi  spiritaditer  so- 
lis  nomine  Dominus  Jesus  Christus  intelligitur.  De 
quo  scriptum  est :  Vobis  autem  qui  timetis  Deiim, 
orietursol  justitiae.  Et  iterum :  «  Ortus  est  sol  et  con- 
gregati  sunt  {PsaL  ciii).  »  Lunas  autem  nomine  in 
hoc  loco  Ecclesia  designatur,  sicut  criptum  est  in 
Habacuc:  «  Elcvatus  est  sol  in  ortu  suo,  et  luna 


«  Bgo  a  meipso  non  veni,  sed  Pater  meus  misit  me  j)  stetit  in  ordinc  suo  {Habac.  iii.) »  In  diebus  autem 
(Joan.  Yiii).  »  ilHs,  id  est  in  illa  ultima  tribulatione,  «  30I  obscura« 

HOMILIA  U  bitur,  »  quia  Dominus  Jesus  Christus  virtutis  suas 

DOMiNiCA  SBCONW  ADVENTH8.  potentiam  non  manifestabit. «  Luna  autem  non  dabit 

lumen  suum, »  quia  Ecclesia  miraculorum  fuigore 
non  resplendebit.  Unde  per  Joannem  in  Apocalypsi 
dicitur :  «  Et  factus  est  sol  niger  sicut  saccus  cilici- 
nus,  et  luna  tota  facta  est  sicut  sanguis  (Apoc.  1). » 
Et  Apostolus :  «  Oportet  haereses  esse,  ut  probati 
manifesti  fiant  (/  Cor.  xi.)  »  Quoniam  cum  Dominus 
polentiam  virtutis  non  ostendet,  Ecclesia  pro  verita- 
tis  testimonio  martyrii^cruore  sanguineawcrit,  sicut 
per  Joelem  prophetam  dicitur :  «  Sol  convertetur  in 


(Luc.  xxi.)  « In  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipuHs 
«  suis:  Erunt  signa  in  sole  et  luna  et  stellis^  et  in 
«  tcrris  pressura  gentium,  prae  confusione  sonitus 
«  maris  et  fluctuum,  »  etreliqua.  Praevidens  vel  con- 
descendensetconsulensDominushumanaBfragilitati 
tribulationes  et  pressuras,  quae  circa  finem  sasculi 
ventnraB  sunt,  longe  ante  dicere  voluit,  ut  tanto  faci- 
lius  tolcrentur  cum  venerint,  quanto  nb  ip?n  longius 


19 


HAYMONIS  HALBEnSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


20 


tenebras,  et  luna  in  sanguinem^  anlequam  vcniat  A 
dies  Domini  magnus  et  manifestus  {JoeL  ii).  »  Stel- 
larumautem  nomine  in  hoc  loco  hypocritaj  desi- 
gnantur,  qui  dum  professionem  fidei  habent,  in  Ec- 
clesia  quasi  stell»  et  astra  fulgent.  Sed  ultima  tri- 
bulatiope  imminente,  stellae  cadent  de  coelo,  quia 
plurtmi  tunc  ab  Ecclesia  recedent  de  corpore,  a  qua 
prius  recesserant  mente.  Permittet  enim  Dominus 
Antichristum  ssevire  in  sanctis,  et  suam  saevitiam  in 
eis  grassari  pertinaciter,  ut  patientiaeorum  probc- 
tur.  Ut  Apostolus  dicit  (7/.  Thess,  ii):  <«  Qui  adver- 
satur  etextollitur  supraomncquod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur.  »  Undc  in  Apocalypsi  dicitur :  «  Et 
•  misit  draco  caudam  suam,  et  traxit  tertiam  partem 
stellarum  cocli  (Apoc,  xii).  »  Hinc  Deuiiel,  cum  An- 
tichristi  tempora  prffidiceret,aitinter  caetera:  «  Ro-  n 
bur  datum  est  ei  contra  juge  sacriflcium  propeccato, 
et  prosternetur  veritas  in  terra,  et  faciet  et  prospe- 
rabitur  (Dan,  vni).  »  Et  iterum  :  u  Et  usque  ad  al- 
titudinem  cceli  elevatus  est,  et  dejecit  in  fortitudine 
et  destellis,  et  conculcavit  eas. »  —  «  Et  in  terris  pres- 
«  suragentium.  »  Non  sufficientad  vindictam  repro- 
borum  hominum  signade  ccclo,  scd  ctiam  in  terris 
pressur®  gentium  crunt.  Ejusdem  terrse  incolis 
invicem  se  prementibus,  et  invidiosa  conteutionc  in 
86  consurgentibus,  sicut  Dominusait:  u  Gonsurget 
pater  in  filium,  et  filius  in  patrem,  et  filia  in  matrem 
Buam,  et  nurus  adversus  socrum  suam,  et  inimici 
hominis  domestici  ejus  [Luc  xu).  »  Unde  Isaias  ait : 
<(  Irruet  vir  in  virum,  unusquisque  in  proximum 
8u«m.  Tumultuabitur  puer  contra  senem,  ignobiiis 
contra  nobilem  {Isa,  ni).  »  EtPauIus:  «  In  novissi-  C 
mis  diebus  instabunt  tempora  periculosa,  et  erunt 
homines  seipsos  amantes,  ct  a  veritate  quidem  au- 
ditum  avertent,  ad  fabulas  autem  conveitentur  (// 
Tim,  iii);  »  Unde  Matthaeus  ejusdem  tribulationis 
magnitudinem  expressius  describens,  ait :  «  Et  erit 
tunc  talis  tribulatio  qualis  non  fuit  ab  initio  usque 
nunc,  neque  fiet. »  Nec  solum  coelum  et  terra,  sed 
etiam  mare  et  flumina  ad  ultionem  reproborum  ho- 
minum  consurgent.  Unde  etsubditur:  «Prse  confu- 
sionc  sonitus  maris  et  fluctuum.  •  Gonfusio,  sonitus 
mariset  fluctuum  nondum  nova  exorta  est,  sed  cum 
maxima  ex  parte  quae  praedicta  sunt,  completa 
cernimus,  deminimis  quae  restant  dubitare  non  pos- 
sumus.  Jam  enim  gcntes  contra  gentcm,  et  regaum 
adversusregnumsurrexisse,  ut  vidimusetaudimus,  [) 
terrsemotus  per  loca  fuisse  experti  sumus :  pestilen- 
tias,  et  fames,  terrorcsque  de  coelo,  et  signa  magna 
fuisse  non  ignoramus :  signa  in  sole  et  luna  et  stellis 
a  quibusdam  frequenter  visa  esse  referuntur  :  con- 
fusio  autem  sonitus  maris  et  fluctuum,  quia  nondum 
venit,  sine  dubio  veniura  creditur.  Tradunt  enim 
nonnulli,  quod  circa  finem  saeculi  mare,  flumina  et 
rivuli,  juxtaqualitatem  et  quantitatem  suam,  voces 
etmugitus  euiitent,  interitum  suum^quibusdam  lu- 
ctuosis  vocibus  deplorantcs,  et  per  hoc  non  parvum 
timoremhominibusaudientibusincutient.Quiaenim 
omnia  finienda  sunt,  circa  finem  saeculi  omnia  com- 


moventur.  Hinc  per  Joannem  in  Apocalypsi  dicitur : 
u  Et  marc  jam  non  est.  » 

«  Arescentibushominibus. »  Spiritualiterinultima 
tribulatione  homines  arescere,  est  rcprobos  a  pin- 
gucdinc  fideict  charitatis  deficere.  Multi  enim  in  illa 
tribulatione  a  fidc  arescent,  qui  prosperitatis  tem- 
pore  fideles  putabantur,  sicut  Dominus  de  jactatis 
seniinibus  suprapetramait:  «  Quia  orto  sole  arue- 
runt.  »  Hanc  ariditatcm  fatuae  virgines  patienlur, 
quando  prudentibus  dicent :  «  Date  nobis  de  oleo 
vestro,  quialampades  nostrae  exstinguuntur  {Matth, 
xxv). »  Recte  aulem  dicitur  :  «  Prae  timore  et  exspe- 
«  ctatione,  quas  supervenient  universo  orbi.  o  IUa  enim 
tribulatioutcunque  tolerabilis  est,  post  cujus  finem 
gaudium  speratur :  illa  dura,  aspera  et  intolerabilis, 
quffi  cum  prajscnlialiter  cruciat,  in  futuro  majora 
comminatur.  Utrumque  cnim  reprobis  in  illa  tribula- 
tione  continget,  quia  et  praesentialiter  malasustine- 
bunt,  et  in  fuluro  niajora  exspectabunt,  qutaet  foris 
pcenas,  et  intustimorem  habebunt,  nec  de  praesenti 
neque  de  futuro  securitatem  animae  habere poterunt. 
Et  ideo  rccte  dicitur  :«Prae  timore  et  exspectatione 
quae  supcrvenicnt  univorso  orbi.  » 

«  Nam  virtutes  cojlorum  movebuntur ;  et  tunc  vi- 
(c  debunt  Filium  honiinis  venientem  in  nube,  cum 
«  potestate  magna  et  majestate.  »  Quidam  in  hoc 
loco,  virtutes  coelorum,  magistros  et  rectores  Eccle- 
siae  intelligere  volunt.  Sienim,  aiunt,  Ecclesia  spi- 
ritualiter  coelum  est,  ut  est  iliud  :  «  Goelum  mihi 
sedes  est  (Isa,  lxvi)  ;  »  et; «  Anima  justi  sedes  est 
sapientiae  (Sap,  vii),  »  non  incongrue  virtutes  coelo- 
rum  rectores  Ecclesiae  intelliguntur,  episcopi  scili- 
cet  et  sacerdotcs.  Et  de  his  intelligi  volunt  quod 
scriptum  est :  Angeli  territi  purgabuntur  {isa.  xli), 
angelorum  nomine  super  sacerdotes  interpretantes, 
juxta  illud  Malachiae:  «  Labia  sacerdotis  custodiunt 
scientiam,  et  legem  reciuirunt  ex  ore  ejus,  quia  an- 
gelus  Domini  exercituum  est  {Malach.  ii).»  Gommo- 
veri  autem  virtutes  coeiorum  dicuntur,  quia  in  illo 
districto  judicio  eliam  praesules  ecclesiarum  ratio- 
nem  exsolvent  non  solum  pro  suis  actibus,  sed  etiam 
pro  commissis  sibi  animabus,  slcut  Dominus  ail: 
Hominicui  multum  commissum  est,  multum  quffiri- 
tur  ab  eo.  Et  sic  alia  Scriptura  dicit :  ■  Potentes  po- 
tenter  tormenta  patientur.  (Sap,  vi).  »  Nos  autem 
virtutes  coeloruin  specialiter  in  hoc  loco,  angelos, 
archangelos,  thronos^  dominationes,  virtutes,  prin- 
cipatus  et  potestates,  cherubim  et  seraphim  accipi- 
mus,  de  quibus  scriptum  est :  «  Laudate  Dominum, 
omnesangeli  ejus,  laudate  eum,  omnes  virtutes  ejus 
(Psal,  cxLViii).  »  Quae  virtutes  moveri  dicuntur,  quia 
angeli  non  solum  adventum  Domini  comitabuntur, 
sed  etiam  praecessuri  sunt,  sicut  Dominus  aitiuEvan- 
gelio  :  «  Mittet  Filius  hominis  angelos  suos,  et  colli- 
gent  de  regno  ejus  omnia  scandala  {Maith,  iiii.  »  Et 
iterum  :  «  Exibunt  angeli,  et  separabunt  malos  de 
niedio  justorum.  »  Et  alibi :  «  Dominus  ad  judicium 
veniet  cuin  senibus  {Isa.  iii).  »  Et  Salomon :  «  No- 
bilis  in  portisvir  ejus  quando  sederit  cum  senatori- 


21 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


33 


bus  terraB   (Prov.  xxxi).   »  Vel   certe  aiio  modo  A  quod  palatium  vel  civitaieinyeDturusesUauntiialii 


commoveri  dicuntur,  ut  terror  et  districtio  judicii 
ostendatur.  Sicut  enim,  verbi  graiia,cum  rex  seve* 
rum  etdistrictum  judiciuminsubjectis  exercet,non 
solum  illi  timentquiprosuismeriiisjudicantur,sed 
etiam  illi  qui  ejus  lateri  adhsrere  solent :  sic  cum 
Deus  omnipotens  in  judicio  reprobos  puniet,ut  ter- 
ror  et  districtio  judicii  ostendatur,  etiam  illi  timere 
dicuntur,  qui  sterna  stabilitate  (irmati  sunt.  Unde 
bene  per  beatum  Job  dicitur :  « Columne  CGsli  con- 
tremiscunt  et  pavent  ad  nutum  ejus  (Job,  xxvi).  » 
Quid  ergo  de talibus  fietquando  columnaeconcutien- 
tnr?Quid  ibivirguladesertipatietur,quando  cedrus 
quae  inLibanoestconcutietur?Quid  miserimortales 
homines  facturi  sunt,quando  angeli  timebunt?«Et 


atque  alii  mittuntur,  sed  cum  illi  videri  coeperint 
qui  ex  ejus  lateresedere  solent,de  ejus  adventn  non 
dubitatnr :  sic  adventum  illum  Ddminicum  signain 
sole,et  luna  etstellis.et  multa  alia  precessura  sunt. 
Sed  cum  angeli  qui  ei  semper  assisiunt  cceperint 
apparere,statim  adventus  Domini  vicinuscognosci- 
tur.  Unde  cum  dixisset :  «  Nam  virtutes  coelorum 
movebuniur,»  adjunxit :  «  et  tunc  videbunt  Filium 
homiuis  venientem  in  nube,cum poiestate  magnaet 
majestate.  »  Filium  ergo  hominis  in  judicio  visuri 
sunt,  quia  in  forma  servi,  id  est  in  forma  hominis 
quampronobisassumpsit,  adjudicium  venturusest, 
sicut  scripium  est ;  «  Ecce  veniet  in  nubibus,  et 
videbit  eum  omnis  ocuIus,ei  qui  eum  pupugerunt. 


Bi  justus,»  ut  ait  Petrus  aposioius,uvix  salvabiiur,  n  et  plangent  se  super   eum   omnes  tribus  terrs 

•  •  *  A  1_  *  1-  *      /r      n       M  \C%       TV         •  ^^  \  v^  •       ••  VT*    1        ■  1         •  . 


impius  et  peccator  ubi  parebunt  (/  Pe/r.iv^^^Hujus 
diei  districtionem  conspexerat  Sophonias  propheta, 
cum  dicebat  .J«  Juxta  est  dies  Dominijuxtaetvelox 
nimis.Vox  diei  Dominiamara:tribulabituribifortis. 
Dies  irae,  dies  illa,  dies  tribulationis  et  angustis, 
dies  calamitatiset  miseriffi,diesnebulffi  etturbinis, 
dies  tubae  et  clangoris  (Soph,  i).  »  Et  iterum  :  «  Vse 
qui  desideratis  diem  Domini  ;ut  quidvobiseam?^et 
quasi  si  fugiat  homo  a  facie  leonis,et  mordeat  eum 
coluber,  sic  dies  Domini  ista  tenebrac,  ot  non  lux 
{Amos  v).  »  Et  sicut  Matthsus  ait :  «Vae  pragnanti- 
bus  et  nutrientibus  in  illis  diebus  {MaUh,  xxiv).  » 
Et  iterum  :  «  Tunc  erunt  duo  in  lecto  uno,»  etc.Et 
Lucas  :«  Ecce  venientdies  in  quibus  dicent:  Beaiae 
steriles  quse  non  genuerunt,  et  ubera  quae  non  la- 


{Apoc,  i).  »  Ei  iterum  :  «  Videbuni  in  quem  trans- 
fixerunt  (Joan.xix),  » In  potesiate  autem  magna,  et 
majestate  eura  visuri  sunt,  quem  in  humilitate  lo- 
quentem  audire  contempserunt.Dignum  estcnim  ut 
ipse  Filius  Dei,  qui  in  forma  hominis  injuste  judi- 
catus  esi,  in  eadem  forma  omnes  in  judicio  Juste 
judicet,  sicut  ipse  dicit  in  Evangelio  :  «  Pater  non 
judicat  quemquam,  sed  omnc  judicium  dedit  Filio 
(Joan,  vin).MEt  iierum :  «  Potestatcmdcdii  ei  Pater 
judicium  facere,  quia  Filius  hominis  esi./>Sed  post- 
quam  hsec  adierrendosreprobosdicta  suni,moxad 
consolandos  elecios  Dominus  sermonem  convertit, 
dicens : 

«  His  auiem  fieri  incipicntibus,  respicite  et  levaie 
t  capita  vestra,  quoniam  appropinquat  redemptio 


ctaverunt.  Tunc  incipient  dicere  moniibus :  Gadite  C  .  vesira.  »  Ac  si  diceret   Dominus  :  Gum  crebris 


Buper  nos,  et  coilibus :  Operite  nos  (Luc,  xxiii).  » 

Qui  ergo  in  hac  die  securus  esse  desiderat,  dum  in 

hoc  corpore  vivit,hujug  diei  districtionem  ante  ocu- 

los  meniis  necesse  est  ponat.  Tanto  enim  erit  ibi 

quisque  sscurior,  quanio  in  observandis  mandatis 

Domini  modo  fuerit  timidior.  «Beatus  enim  vir  qui 

timel  Dominum, »  ait  Propheta  ;« in  mandatis  ejus 

volet  nimis  (Psal,  cxi).  »  Et  sicut   ait  Salomon : 

■  Beatushomo  qui  semper  est  pavidus,qui  vero  mon- 

tis  cst  durae  corruet  in   malum  (Prov,  xxviii).  »  In 

hujus  diei  terrore  magnam  securiiaiem  eleemosy- 

narum  largitastribuet^quandoipseJudex  ad  dcxte- 

ram  positus,  dicturus  est  :MVeniie,  benedicti  Patris 

mei,  percipite  regnum  quod  vobis  paratum  est  ab 


mundi  ruinis  et  assiduis  plagisejus  signum  appro- 
pinquare  videritis,  nolitc  de  mundi   interitu  flero, 
nolite  de  vobisiimere:  quia  cum  ejus   finis  venii, 
quem  non  amastis,invenietis  gaudium  quodsempcr 
qussistis.  Saepe  autcm  in  Scripturis  sanciis,  caput 
pro  mente  poniiur,  sicut  per  Salomonem  diciiur : 
«  Sapieniis  oculi  in  capiie  ejus  (Eccli.  ii).  »  8i  cnim 
corpoream  visionem  attcndimus,non  solum  sapien- 
tis,  sed  etiam  siulii  oculi  in  capitesunt.Sed  sapien- 
tis  oculi  in  capite  esse  dicuntur,  quia  discreiionem 
spiriius  habetin  menie.Quia  sicutacapitemembra 
corporis  reguntur,iia  et  mente  cogitationes  discer- 
nuntur.  Et   sicut  caput  principale   membrum  cst 
corporis,  ita  et  mens  principatus  cordis.  Ita  ergo  et 


origine  mundi.  Esurivi  enim,etdedisti8  mihi  man-  j)  in  hoc  loco  cum  capita  jubei  Icvare,  mentem  prac" 


ducare  :  sitivi,et  dedistis  mihihibere  :1iospeseram, 
et  collcgistis  me:nudus,  et  operuistis  me  :infirmus 
et  in  carccre,  et  venistis  ad  me  (Matlh.  xxv). » 
«  Beatus  enim,  »  ait  Propheta,«qui  intelligit  super 
egenum  et  pauperem,in  die  malo  liberabit  eum  Do- 
minus  (PsaL  xl).  iHinc  justi  viri  voce  dicitur:  «Fi- 
duciamagnaeritcoramsummodeoeleemosynaomni- 
bus  facientibus  eam. »  eic.  (Tob,  iv.)Ei  iierum  :«FiIi, 
eleemosyna  a  morte  liberat.etnon  paiiturhominem 
irein  tenebras(/6td.).»Notandiun  autemquiaquanto 
fDrtiorasigna  manifestantur,tanto  Domini  advcnius 
\icinior  esse  intelligitur.Sicut  enim  cum  rex  ad  ali- 


cipit  ad  remunerationem  aBtcrnam  praeparare.  In 
quibus  verbisostendiiur,quiaeIecii  diem  judicii  non 
tanium  debent  timere  quanium  optare.Unum  quo- 
tidie  in  oraiione  poscunt,  dicenies :  «  Adveniat  re- 
gnum  tuum.  «  Quod  illorum  est  facere,  qui  gratia 
Dei  se  praevcniente  bona  operaios  esse  recolunt, 
sicut  per  Joannem  dicilur :  «  Gharissimi,  si  cor 
nosirum  non  reprehenderit  nos,  fiduciam  habemus 
in  die  judicii(//oan.iii).»Ei  nc  ad  haec  inielligehda 
humana  mens  pigra  remaneret,  similitudinem  de 
rebys  visibilibus  Dominus  adjunxit.  Unde  et  sub- 
diiur : 


23 


HAYMONIS  HALBtRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


2i 


«  Bt  dixit  illis  simiUtudineni :  Videte  Gculneam  A 
c^-et  omnea  arbores  :cum  producunt  jam  ex  se  fru- 
«  ctum,sciti8  quia  prope  est  aestas.wlpsam  namque 
expoBuit,  addens : 

«  Ita  et  vos  cum  videritis  haec  fieri,  scitote  quo- 
«  niam  prope  est  regnum  Dei.  »  Ac  si  diceret  Do- 
minus :  Sicut  ex  fructu  arboris  vicina  ajstas  co- 
gnoscitur.ita  etvos  ex  ruinismundi  regnum  Dei  pro- 
ximum  etvicin"ura  esse  cognoscite.Unde  benealiua 
evangelista,  scilicct  Malthajus,  ut  celeritatem  ve- 
liientis  Domini  ad  judicium  ostenderet,ait  :«Ita  et 
vos  cum  videritishajo  omnia  fieri,scitote  quiaprope 
est  regnum  Dei  in  januis  Matth,  xxiv;.  »  Pulchro 
autem  regnum  Dei  ajstati  comparatur,  quia,  sicut 
apstatis  tempore  sollucidior  etsplendidiorapparens 
mundumilluminatjitapostjudicium  omnishumana  « 
fragilitas,  omnisque  tentatio  transiet.  Et  cum  sol 
justitiffi  DominusJesusChristusin  claritate  visionis 
suajapparueritjSanctosmajorisplendoreglorificabit, 
quando  implebitur  quod  Dominos  alibi  ait : «  Tunc 
justi  fulgebunt  siout  sol  in  regno  Patris  eorum 
(MaUh.  xiu).  »  Et  tuncimpletum  erit  quod  ait  Apo- 
stolus:  «  Quod  nunc  videmus  per  speculum  et  in 
ffinigniate,  tunc  videbimus  facie  ad  faciem  (/  Cor, 
xin).»  Sicut  autem  hiemis  tempora  arbores  cerni- 
mus  foliis  nudatas,  fruotibus  exspoliatas  et  pene 
mortuas  es8e,ita  in  prajsenti  vita  sancti  mortifican- 
tes  membra  sua  super  terram,  humiles  etdespecti 
apparent,  dicentes  cum  Propheta:«  Propter  te 
mortiftcamur  tota  die,  a^stimati  sumus  sicut  oves 
occisionis  (PsaL  xuii).  »  Et  sicut  appropinquante 
fflstate  iterum  redivivaj  arbores  vestiunlur  foliis,  C 
decorantur  floribus,  ornantur  fructibus,  ita  in  die 
judicii,  sancti  de  terra  et  pulvcre  consurgentes, 
indutistolaimmortalitatisjucundi  et  floridiappare- 
biint,dicente  Psalmi8ta:«  Justus  ut  palma  flortbit, 
et  sicut  cedrus  Libani  multiplicabilur(P5o/.  xci).  « 
Taliter  quasi  in  hieme  in  praiscnti  vita  spiritales 
arbores  morluas  inspexerat  Paulus  apostolus  cum 
diccbat :  «  Mortui  enim  estis,et  vita  vestra  abscon- 
ditaestcumGhristoinDeo(Co/o55.iii).»  Quasi  iterum 
appropinquante  ©stateeasdem  vestiri  foliis,  et  deco- 
rari  spiritualibus  floribus  considerabat,  quando  aie- 
bat :  «  Cum  enim  apparuerit  Christus,  vita  vestra, 
tunc  et  V08  apparebitis  cum  ipso  in  gloria.  «Similiter 
et  David  propheta  spirituales  arbores  mortuas  in- 
spexerat,  cum  diccbat :  «  Euntes  ibant  et  flebant,  q 
mittentes  seraina  8ua(P4fl/.  cxxv).  »Et  quasi  aBstate 
regno  appropinquante  iterum  vivificandas  inspexo- 
pat,  quando  aiebat:«Venientes  autcm  venientcum 
exultatione,  portantes  manipulos  suos.  »Unde  san- 
eta  Ecclesia  post  resurrectionem  Domini  fructu  ju- 
slitiffl  repleri  se  gaudens,in  amoris  Cantico  audivit 
a  Doinino  :«Veni,electa  mea,formo5a  mea,  columba 
mea,immaculata  mea.  Totapulchra  es,  amica  mea, 
et  macula  non  est  in  te  ulla.Jam  cnim  hiems  tran- 
slit,  iraber  abiit  et  reccssit,  flores  apparuerunt  in 
terra,  tempiis  putationis  advenit ;  mane  surgamus 
ad  vineas  [Cant,  n),  »  Vel   certe  aliter,  per  ficui- 


neam  Synagogam  intelligere  possumus.  Hmc  est 
enim  ficulnea,  ad  quam,  juxta  aliam  Evangelii 
parabolam,  Dominus  venisse  legitur  ^Quairens  fru- 
ctum  in  ca,  et  non  inveniens,  dixit :  Nunquam  ex 
te  fructus  nascatur  in  sempiternum  (Matth,  xxi).  »♦ 
Cum  ergo  viderimus  hancficulneam,id  est,Synago- 
gam,  ex  sc  fructus  creduUtatis  proferre,  sciamus 
quia  propc  est  regnum  Dei,  quoniam  eirca  flneni 
sacculi  pcrprajdicationemEliaeet  Bnoch  Synagoga  ex 
parte  crcditura  est,  teste  Apottolo,  qui  ait . «  Cum 
plenitudo  genlium  subintraverit,  tunc  omnlsTsrael 
salvus  rieURom.  ii).  »  Et  iterum  :  «  Non  prius  quod 
spiritale,  sed  quod  animale,  deinde  quod  spiritale 
(/  Cor.xv).MUndeotDominusper  Malachium  prophe- 
tam  repromisit,  dicens :  «  Ecce  ego  mittam  ad  vos 
Eliam  Theshiten,  qui  convertat'  corda  patrum  in 
fili6s,et  cordafiliorumad  patres  eorum(ilfa/ac^.iv).» 

«  Amen  dico  vobis,quia  non  praBteribit  generatio 
«  haec,  donec  omnia  fiant.  »  Amen,  proprie  He- 
brasorum  sermo  est,  et  est  adverbium  affirmantis, 
et  cum  poBsit  interpretari  vcre  sive  fideliter^  a  nullo 
interpretatum  est,  sed  ob  bonorem  et  rcverentiam 
Domini,qui  hoc  scrmone  in  sua  locutione  frequen- 
ter  usus  est,  ita  relictus  est  sine  intcrpretatione. 
Generatio  autem  hsec,si  de  JiidSBorum  gente  intelli- 
gatur,  non  pra;toribit,  ut  plures  illorum  non  sint, 
quoadusque  omnia  quaa  a  Domino  prasdiota  suni, 
impleantur.JSi  vero  ad  totam  humani  generis  mas. 
sara  referatur,  manifeste  patet  quia  non  prapteribit 
gcnus  humanum,  quoadusque  omnia  qu»  a  Do- 
mino  prxdicta  sunt,  consummata  sint.Prsedicta  est 
enim  Domini  incarnatio,et  tmpleta  est.Praedicta  est 
ejus  passio,ct  resurrectio,  et  impleta  sunt.Prsdicta 
est  gloriosa  cjus  ascensio,et  complcta  est.Pra;dicta 
e8tEcclesia,peruniversum  mundum  futura,etoculis 
ccrniraus  irapletum.  Prasdiota  sunt  signa  in  sole  et 
luna,  et  stellis,  implota  sunt.Pro^dictus  estsonitus 
maris  eLfluctuum,n«llidubium  quodadveniat.Prae- 
dicta  est  dies  judicii.quia  nondum  impletaest,sine 
dubio  implenda  creditur.PraBdictum  est  universale 
judicium,et  vita  8eterna,et  complendaexspectamus. 
Cum  quanta  autem  firraitate  credenda  sint,  qu«  a 
Doraino  pro^dicta  sunt,  ipso  manifestat,  cum  ad- 
jungit: 

«  CoBlura  et  terra  transibunt,  verba  autem  mea 
«  non  transibunt.  »  Nihil  enim  rebus  visibilibus 
cobIo  et  terra  durabilius,nihil  in  rebus  humanis  ve- 
locius  quam  verba  transeant,  quae  nec  perfici  nisi 
transeundo  possunt.  Cun  ergo  Dominns  dicit : 
«  Coelum  et  terra  transibunt,  verba  autem  mca 
non  transibunt,  »  ostendit  quia  qoae  apud  nos 
fixa  videntur^  apud  illum  transitoria  sunt :  etquae 
apud  nos  transitoria  videntur,  in  ejus  verbis  firma 
et  stabilia  sunt,quiafixasetpermanente9sententias 
format  ejus  sermo  dum  transit.  Sed  quaeritur  cum 
Dominus  dicat:Ca5lumet  terratransibunt,quomodo 
f^tare  possit  illud  quod  ait  Ecclesiastes :«  Generatio 
prietorit,  et  gcneralio  advenil,  terra  vero  in  sempi- 
ternum  stat  (Eccle$.\)t  n  Si  euim,  juxta  Domini 


S5 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


36 


yoccm,  Coelumetterra  transibunt,quomodoterrain  A 
sempitemum  stare  dicitup?Adquoddicendum,quia 
a]iud  est  coelum  aereum,  aliud  sidereum,  et  aliud 
sthereum.  CoBlum  ergo  aereum  terrm  vioinum  eftt, 
unde  et  aves  cobIi  nominamu8,quas8uper  aeravoli- 
tare  cernimus.  Pluvia  dicitur  cadere  de  cobIo,  cum 
utique  de  nubibns  quas  cernimus,  pluat.  GoBlum 
ei^o  hoc  aereum  et  terratransiredicuntur.Psalmi" 
ata  dioente:  «  Tnitio,  tu  Domine,terramfundasti,et 
opera  manitum  tuarum  sunt  coeli,  ipsi  peribunt 
(Psal.  ci).  »  Non  ut  omnimo  nonsintjsed  ut  inme- 
liusimmutanda  sint.  Ipsa  ergo  immutalio  transitus 
appellatur.  Transire  vero  diciturnonsolumidquod 
ita  perit  quod  nunquam  sit.sedquodimmutaturut 
melius  sit.  Sicut  metalla  aureaetargenteaperignem 
transeont,  non  ut  non  sint,  sedutpulohriorafiant.  |^ 
Quoniam  coelum  et  terra,  qu»  nostris  iniquitalibas 
polluta  sunt,  perignemindiejudiciipurgandasunt, 
sicut  ait  Psalmista:  Ignis  ante  ipsum  prscedet,  et 
inflammabit  in  circuitu  inimicos  ejus.  Et tantum  ar- 
debit  ignis  judlcii  inaere^utnonnullitradunt,quan. 
tum  aquae  diluviioccupaveruntsuperterramyetipsa 
immutatio  coeli  et  terrse,  transitusappellatur.Sicut 
enim  homo  amictum  vel  quodlibet  vestlmentum 
a  se  projicit,  ut  alterum  decentius  induat,  ita  Deus 
oi^nipotens  eoelum  etterramper  ignempurgabit,ut 
porgata  in  melius  consistant.  Unde  et  per  Psalmi- 
stam  dicitur:  «  Et  velutamiotum  mutabis  eos,  et 
mutabuntur  (Ibid),  »  Hino  per  Petrum  Fpostolum 
dicttur  (//  Peir.  m):  «  Go&li  autem  qui  nuno 
annt  ct  4erra  eodem  verbo  reposita.  igni  reservata 
sunt  in  die  judicii. «  Etiterum  :  «  DiesDominisicut  C 
fur,  ita  in  nocte  veniet,  in  quo  coeli  magno  impetu 
transibunt,  elementa  vero  calore  solventur.  »  Hinc 
per  Isaiam  Domrnus  dicit:  «  Ecce  ego  creo  coelum 
novum  et  terram  novam.  non  utcondendasint,sed 
ut  in  melius  immutanda  {ha.  lxv).  »  Sic  et  per 
Joannem  in  Apocalypsidicitur:  «  Ecce  nova  facio 
omnia  {Apoc.  xxi).  » 

HOMILIA  m. 

DOMIXICA  TBHTIA  AOVENTUS. 

(Matth.  xi).  «  In  illo  tempore,cumaudi8setJoan- 
«  nes  in  vincuiis  opera  Ghristi,  mittens  duos  de 
«  diflcipulis  Buis,  ait  iili:  Tu  es  quiventuruses,»et 
reliqua.  In  exordiohujuslectionisinquirendumest, 
quarc  Joannes  Baptista  propheta,  etphisquam  pro-  ]) 
pheta,  qui  Salvatorem  diis  digito  ostcnderat,  di- 
cenSy  «  Ecce  agnus  Dei,  ecce  qui  lollft  peccata 
mundi  (Joan.  i),  »etquem  veBientemadbaptismum 
expaverat,  dicens,  «  Eece  a  te  debeo  baptizari,  et 
tu  venis  ad  me  [Hfalth.  iii)?  »  nune  in  carcere  po- 
situs,  quasi  quissit  ignorans,di8oipulosad  interro- 
gandum  misit,  dieens :  «  Tu  es  qui  venturns  es,  an 
M^alium  exspectamus?  »  Nunquid  ergo  ignorabat  eum, 
quem  aliis  demon«traverat,  etsuperquemSpiritum 
aanetum  incolumbaespeciedescendentcm  et  manen- 
tem  viderat,  voeemque  Patris  intonantem  audierat, 
«  Hic  est  Filius  meusdilectusinquomihicomplacui 


{lbid)y  »  et  de  quo  muha  testimonia  perhibuera1,di< 
cens:  «  Qui  de  terra  est  de  terra  loquitur:  qui  de 
crelo  venit,  super  omnes  est  {Joan.  iii)?  »  Non/sed 
hzec  interrogatio  Joannis,  illius  discipulis  *potiu8 
quamillinecessaria  erat.  Ut  qnod  ergointerrogavit, 
«  Tu  es  qui  venturus  es,  an  alium  ex8pectamu8(il/fl/^. 
xr,  Luc.  vii)?  »  Ad  quodrespondendum,  quiainhac 
interrogationc,  ut  dixiraus,  non  sibi,  sed  disoipulis 
Ruis  consuluit,  id  non  proptersuam  ignorantiam,  sed 
propter  incredulitatem  interrogantium  discipulo- 
rum.  Quod  autem  discipuli  JoannisergaDominum, 
quem  adhuc verum  Deum  non  cognoscebant,  aliquid 
mordacitatis  vel  livoris  haberent,  superior  textus 
Evangelii  ostendit.  In  illo  die  accesserunt  discipuli 
Joannis  ad  Jesum,  dicentes : «  Quarenos  etPharissi 
jejunamus  frequenter,  discipuli  autem  tuinonjeju- 
nant  (Matth.  ix?  »  Et  iterum:  «  Accesserunt  disci- 
puli  Joannis  ad  eum,  »8cilicetadJoannem,«dicen- 
tes:  Magister,  cui  testimonium  perhibuisti,  ecce 
baptizat,  et  omnis  turba  post  eum  vadit (Joon.  iii).» 
Ac  81  dixissent:  Nos  relinquimur,  et  illum  omnis 
turba  sequitur.  Positus  ergo  Joannes  in  carcere, 
sciens  se  pro  veritatistestimoniomoriturum,  disci- 
pulos  quos  ad  credendum  Ghristo  praeparaverat,  in 
hoc  errore  relinquerc  noluit,  et  ideo  sub  obtentu 
interrogationis  eos  ad  interrogandum  misit,  utdum 
ad  interrogandum  eum  pergerent,  videntessignaet 
miracula  quae  faclebat,  verum  Oeum  esse  illumco- 
gnoscerent,  ac  crederent,  et  sic  ab  ipso  errore  libe- 
rarentur.  Est  etaliarationabiliscau8a,proquaJoan- 
nes  ad  interrogandum  Ghristum  discipulos  mislt. 
Noverat  enim  pro  redemptione  hominum  Christum 
natum  de  virginein  mundumvenisse;utrumautem 
moriens  per  seipsum  eos  qui  in  inferno  i^justetene- 
bantur  liberaturus  esset,  adhuc  ignorabat;  et  ideo 
non  dixit:  Tuesquivenisti,sed,«Tuesquiventurus 
es.  »  Ac  si  diceret:EgoincarcereclaususabHerode 
capite  truncandus,  ad  inferna  descensurus  sum : 
manda  mihi  utrum  debeam  adventum  tuumannun. 
tiare  inferis,  qul  nuntiavi8uperis,an  non  conveniat 
Filio  Dei,  ut  gustet  mortem,et  ad  hoc  sacramentum 
peragendum,  id  est  ad  liberandas  animas,  alium 
quam  te  missurus  es. 

«  Et  respondcns  Jesus,  ait  illis:  Euntes  renun- 
«  tiate  Joanni  quae  audistis  etvidistis.  Gsci  vident, 
«  elaudi  ambulant,leprosi  mund£Lntur,surdi  audiunt 
«  mortui  resurgunt,  pauperes  evangelizantur.MRe- 
sponsioista  Domini  adsuperioremsensumpertinet, 
quod  non  adinterrogationemJoannisrespondit,8ed 
ad  cogitationes  interrogantium.  De  morte  namque 
sua  requisitus,  miraculorumvirtutesenumeravit,ut 
videntium  animos  ad  suam  crcdulitatem  provocaret. 
Ac  si  diceret:  Conferte  opera  quae  in  mevidetiscum 
prophetarum  oraculis  quae  legistis,  ut  in  me  illum 
esse  cognoscatis,  de  quo  olim  propheta  gaudens  di- 
cebat:  «  Domlnus  ipse  veniet,  et  salvabit  nos  {Isa. 
xxxv).  »  —  «  Creci  vident,  »  ut  impleaturilludpro- 
pheticum:  «  Tunc  aperienturoculieorum(/srt.  lv).» 
—  «  Glaudi  ambulant,  »  ut  impleatur  iIlud;«Tunc 


27 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  ^  HOMIL. 


28 


saliet  sicut  cervus  claudus  {Ibid,),  »  —  »  Leprosi  A  justitiam,  quoniam  ipsi  saturabuntur  [Ibid.].  »  — 


mundantur,  »  quia  sicut  per  prophetam  dicitur: 
«  Ipse  iniqaitates  noslras  tulit,  etlanguoresnostros 
ipse  pertavit,  cujus  livore  sanati  sumus  (Isa.  liii).« 
—  <c  Surdi  audiunt,  »  ut  impleatur  «  Et  aures  snr- 
dorum  patebunt  {Isa.  xxxv).  »  —  «  Mortui,  resur- 
gunt,  »  ut  impieatur  illud :  «  Vivent  mortui,  inter- 
feoti  mei  resurgent  (Isa,  xxvi).  »  —  «  Pauperes 
evangelizantur,  »  utillorummiuisteriumimpleatur, 
de  quibus  dicitur:  «Dominusdabitverbumevange- 
lizantibus  virtutem  multam  (Psal.  lxvii),  »  Spiri- 
tualiter  autem  Joanncs  vinctus  in  carcere,  legem 
signiflcat  vinciam  in  cordibus  Judffiorum,  quae  dum 
non  spiritualiter,  sedcarnaliterintelligebatur,  quasi 
vihculata  et  ligata  jacebat.  «  Misit  ergo  Joannes 


«  Mortui  resurgunty»idest^ilUquiquasiinsensibiles 
in  peccatis  mortuijacebant,  econtrariomcmbra&ua 
mortificantes,  spiritualitcr  vivere  incipiunt,  et  mise- 
ricordiam  quam  in  se  experti  sunt,  aliis  etiam  in 
quantum'  praevalent  impendunt,  cupientes  implere 
illud  Scripturaj:  «  Miserere  animae  tuae  placens  Dco 
{Ecc,  xxx),  »  ut  impleatur  in  eis:  «  Beati  miseri- 
cordes,  quoniam  ipsi  misericordiam  consequenlur 
{Malth.  v).  »  —  «  Pauperes  evangelizantur, » id  cst, 
illi  qui  virtutibus  tenues  erant  et  pauperes  et  vitiis 
repleti:  nunc  econtrario  ut  in  coelo  thesaurizari 
possint,  temporalesdivitiascontemnunt,  etpercom- 
munionem  charitatis  etSpiritussanctigratiam.bo- 
num  quod  didicerunt,  aliisannuntiarenoncessant. 


duos  discipulos  ad  Ghristum,utinterrogarenteum:  n  ut  impleatur  in  eis:  Beati  pedes  evangelizantium 


Tu  cs  qui  venturuses,ana1iumexspectamus?»Misit 
et  lex  Soribas  et  Pharissos,  qui  Salvatorem  interro- 
garant:  «  Si  tu  es  Ghristus,  dic  nobis  palam  {Joan. 
x).  »  Et  iterum ;  «  Dic  nobis  in  qua  potestate  haec 
facis  {Luc.  xx).  »  Quibus  congrue  a  Domino  respon- 
detur:  «  Euntes  renuntiate  Joanni  quae  audistis  ct 
vidistis:  »  —  «  Gaeci  vident,  etc. »  Per  has  enimin- 
ilrmitates  corporum,  dcbilitasanimarumsignificata 
est.Infirmorum  vero  curationes  enumeravit,quianon 
venit  vocare  justos,  sed  pcccatoresadjpaenitcntiam. 
Ait  enim:  «  Gaeci  vident,  »  ac  si  dicat  aliis  verbis: 
Jam  tempus  gratisme«apparuit,quoverumlumen 
resplendens  in  mundo^  eorumoculosqui  in^tenebris 
et  in  umbra  mortis  sedebant  illuminet,  et  purgato 
mentis  oculo,  illum  aspicere  incipiant,  qui  ait  in 


pacom,  evangelizantium  bona  {Rom.  x):  et  qui 
ante  virtutibus  pauperes  erant  et  vacui,  nunc  in- 
cipiant  esse  pauperes  spiritu,  ut  in  eis  impleatur 
quod  Dominus  ait  in  Evangelio :  «  Beati  pauperes 
spiritu^  quoniam  ipsorum  est  regnum  coelorum 
{Matth.  v).  » 

«  Et  beatusestquinonfueritscandalizatusinme.» 
Gonclusio  ista  Domini  ad  interrogationem  Joannis 
pertinet.  De  morteenim  suarequisitus,  primosigno- 
rum  virtutea  enumeravit,  et  postea  ad  hoc  quod 
inquisitus  fueratrespondit,dicens:  «Beatusquinon 
fuerit  scandalizatus  in  me,  »  id  cst  in  mea  morte. 
Ac  si  diceret:  Mira  quidemetmagnasuntquaefacioy 
quia  caecis  visum,surdisauditum,claudisgressumy 
mortuis  vitam  reslituo;  sed  iamen  cum  haecomnia 


Evangeiio:  «  Ego  sum  lux  mundi  {Joan,  viii),  »  ut  ^  faciam,  ad  ultimum  mortem  prohumanigenerisre- 


impleatur  in  eis:  «Beatimundocorde,quoniamipsi 
Deum  videbunt  (MaUh.y).  »  —  «Glaudi  ambulant.» 
Hoc  est^  illi  quiinviaDeicIaudicabant,  nuncutrius- 
que  Testamenti  instructi  lectione,  et  dilectioncDei 
et  proximiconfirmati^etgressnmmentis  firmumha- 
bentes,  viammandatorumDeicurrunt,et  de  terrenis 
ad  CGBlestempatriampervonirefestinant,  utimplea- 
tur  in  eis :  «  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt 
terram  {Matth.  v).  »  — «Leprosimundantur,»idest, 
illi  quivariispeccatorum  facinoribusimmundi  etfoe- 
dati  erant,  necnon  per baptismum  et  pcsnitentiam  se 
purificari  desiderant,etnon  solumdepraeteritispec- 
catis  lugent,  sed  etiam  pro  vitae  aeternae  desiderio 
suspiranl,  et  in  prosperis  hurailitatem,  et  inadver- 


demptione  sustinere  non  dedignor.  Et  necesse  est 
hominibus,  utqui  in  mesignavenerantur,  adsuum 
scandalum  mortem  in  me  non  despiciant.  Plures 
enim  fuerunt,  qui  cum  prius  Domini  virtutes mira- 
rentur,  moriem  turpissimam  crucis  in  eo  despexe- 
runt.  Visis  autem  tot  signistantisquevirtutibusmi- 
raculorum  non  scandalizarl  quisque  potuit,  sed 
admirari.  Sed  mens  infidelium  grave  conira  eum 
8umpsitscandaIum,quandopostenumeratismiracu- 
lorum  signis,  eumcomprehendi«Iigari,flageIlari,et 
in  sepulcro  coUocari  conspexit.  Scandalizabantur 
quoquequandoeum  quem  mortuos  suscitantem  as- 
pexerant,  mortuum  videbant.  De  quibus  ait  Apos- 
tolus:«Nosautem.prffidicamusGhristumcrucifixum, 


sis  patientiam  servant,  ut  impleatur  ineis:  «  Beati  ])  Judaeis  scandalumquidem,  gcntibus  autcm  stulti- 
pacifici,  quoniam  Filii  Deivocabuntur(/6id.J.»Etut      tiam  (/  Cor.  i).  » 


mundationem  animae  rocipere  possinty  in  tantam 
perfectionem  excrescunt,  ut  non  solum  mala  non 
irrogent,  sed  etiam  ab  aliis  irrogata  aequanimiter 
ferant,  ut  impleatur  in  eis.  «  Beati  qui  persecutio  • 
nempatiunturpropterjustiiiam.»— «Surdiaudiunt,» 
quia  illi  qui  priusauresclausashabebantadaudien- 
dum  verbum  Dei,  apertas  ad  audienda  ludibria: 
nunc  econtra  obdurant  aures  suas  ne  audiant sangui- 
nem,  et  verbum  Dei  ardenti  animo  audire  desiderant 
et  ut  opere  implere  possint,  esuriuntatquesitiunt, 
ut  impleatur  in  eis:  «  Beati  qui  esuriunt  etsitiunt 


«  Illis  autem  abeuntibus,  ccepit  Jesus  dicere  ad 
«  turbas  de  Joanne:  Quid  existis  in  desertum  vi- 
«  dere?  arundinem  vento  agitatam?  »Ac8idiceret: 
Ne  circumstantes  turbae  putarent  interrogationem 
Joannis  vel  dc  invidia,  vel  de  ignorantia  natam,  di- 
scipulis  illius  recedentibus  mirisetmagnislaudibus 
Dominus  Joannem  extollit,  dicens  de  illoadturbas: 
«  Quid  existis  in  desertumvidere?arundinemvento 
agitatam?  »  Ac  si  diceret:  Nunquid  ad  hoc  venistis 
indesertum,  utvideretishominemcalamo  similem, 
qui  levitate  mentis  de  me  dubitet,  quem  anteapau- 


29 


HOMiLliG  DB  TEMPOUE. 


30 


lulumvobis  prsBdicavit?  Quod  non  afnrmando,  sed  X 
negandoprotuIit.Arundoquippe  canna  estabaridi- 
ttte  sic  dicta^quas  tres  difTercntias  in  se  naturaliter 
habere  dignoscitur;  primam,  quia  in  humeclis  et 
aquosis  locis  nascitur ;  secundam^quiaexteriuspul- 
chra  et  interius  vacua  est;  tertiam,quiaquacuuque 
aura  tacta  fuerit,in  aliampartem  flexibilisvertitur, 
signiQcat  carnalium  mentcs,  qui  dum  petulantiam 
Ilbidinis  diligunt,quasi  in  aquosisethumectislocis 
nascuntur.  Unde  Propheta  :  «  Computruerunt  ju- 
menla  in  stcrcore  suo  (JoeL  i). »  Et  iterum  :  «  Com- 
parati  sunt  jumentis  insipientibus,  et  similes  facti 
sunt  illis  (Psal.  xlviii).  «  Cumque  per  hypocrisim 
dissimulant  86  sanctos^quod  nonsunt^quasiarundo 
exterias  nitidi  apparent,  scd  interius  vacui  sunt. 
Tales  erant  Scribae  et  Pharisaji,  quos  Dominus  for-  t% 
titer  increpabat, diccns:  «  V«  vobis, Scribee  etPha- 
ris«i  byp)crita3,qui  similesestis  sepulcrisdealbatis, 
qu£  a  foris  parent  hominibusspeciosa,intusautem 
plena  suntossibusmortuorum  atqueomni  spurcitia 
{Maith.  xxiii).  >  Ita  vosa  foris  quidem  paretis  homi- 
nibus  justi,  intus  autem  pleni  cstis  hypocrisi 
et  iniquitate.  Et  quia  Deum  in  corde  habitato- 
rem  non  habent,immundi8  spiritibus  aditum  prap- 
bent.  Sicutde  diabolo  ad  beatum  Job  Dominus  ait: 
«  Sub  umbra  dormit  in  secreto  calami  in  locis  hu- 
mentibus  (Job.  xl).  »  Cum  vero  humanis  laudibus 
elevantur,et  detractionibus  dejiciuntur,quasimore 
arundinis  vento  tacti,  in  aliam  partem  flectuntur. 
Si  enim  carnalis  mens  favorem  laudis  transitoriss 
audierit,  delectatur,  hilarescit,etgaudet.  At  verosi 
ab  eodem  ore  processeritventusdetractiouis,etquo  ^ 
favor  laudis  humanae  exire  consueverat,  statim  ad 
iracundiam  provocatur.  Sed  non  talis  erat  Joannes, 
quippe  qui  ex  castis  parentibus  et  longaevis  natus^w 
virginitatis  amatorpariterexstitit  etcustos.Sed  nec 
exteriuB  pulcher  et  interiusinaniserat,quiasancti- 
tatem  quam  ostendebat  exterius,  multo  mag^ds^z;-  ^ 
vabat  interius.  Neque  more  arundinis  ventus^etl'aV 
ctionis  vel  laudis  hunc  elevare  vel  dejicere  poterat, 
sed  inter  adversa  et  prospera  immobilis  permane- 
bat,  servans  in  prosperis  humilitatem,  et  in  ad- 
versis  patientiam.De  cujus  laude  adhuc  rectesub- 
ditur  : 

«  Sed  quid  existis  videre?  hominem  mollibus 
«  vestitum?  >»  Et  hoc  Dominus  negando,  non  aftir- 
mando  intulit.  Mollibus  enim  Joannes  vestitus  non  D 
erat,  quia  de  camelorum  pilis,  ex  quibus  asperum 
cilicium  texituryindumentum  habebat.Qui  ergopu- 
tantincultu  vel  insuperfluitatepretiosarumvestium 
peccatum  nonesse,  discant  exemplo  Joannis  appe- 
titnm  snum  compescere.  Si  enim  virtus  non  esset 
vilibusindui  ve8tibu8,nequaquam  Dominus  Joannem 
de  vestitus  sui  asperitate  laudasset.  Et  si  peccatum 
Qon  esset  pretiosa  et  superflua  induere  vestimenta, 
nequaquamdepoenapurpuratidivitislocuturuspras- 
mittcret,quia  induebatur  purpura  et  bysso.Sedne- 
que  beatus  Paulus  aposlolus  ab  appctitu  pretiosa- 
rnm  vestium  mulieres  compesceret,  dicens :  Non  in 


veste  pretiosa»  non  in  tortis  crinibus  auro  et  mar- 
garitis  (/  Tim  ii).Ubi  considerandum  est, quam ve- 
recundum  sit,  hoc  viris  appetere,  a  quo  magister 
Ecclesiae  studuit  feminas  cohibere.  Unicuiqueenim 
nostrum  sua  conscientia  testis  est,  quia  pretiosa 
vestis,  nisi  propter  inanem  gloriam  non  quaeritur  ; 
quod  si  in  occulto  sit  ubi  a  nemine  videatur,  non 
ei  cura  est  qualibus  induatur  vestibus.Atverocum 
ad  publicum  processcrit,  pretiosa  vestimentaquaerit, 
non  ut  sanctior,seduthonorabiIioretpuIchriorpIu- 
ribus  appareat.  His  ergo  exemplis  instructi,  tanta 
ac  talia  vestimenta  qu#ramus,  quibus  et  nuditas 
operiri,  et  frigus  possit  arceri,quia  sicut  aitAposto- 
lus:«  Nihil  intulimus  in  hunc  mundum,sedneque 
aliquid  auferre  possumus.Habentes  autemvictumet 
vestimentum,  his  contenti  simus  (/  Ttm.  vi). »  Juxta 
spiritalem  verointeDigentiam  Joannes  mollibus  ves- 
titus  non  erat,quipeocantium  vitia  non  blandiendo 
fovere,  eed  increpando  noverat  castigare,  in  tantum 
ut  ipsum  Uerodem  regeni  deincestisnuptiisargue- 
ret,  dicens  :  «  Non  licet  tibi  habere  uxorem  fratris 
tuijillo  vivente  (itfarc.  vi).>»Nam  et  unusquisquedo- 
ctor  induitur  asperis  vestibus  in  exemplo  Joannis, 
quando  peccantes  duris  redarguit  increpationibus, 
sicut  per  Salomonem  dicitur  :  «  Verba  sapientium 
quasi  stimuli,  et  quasi  clavi  in  altum  dofixi  (Eccle, 
xii).  »  recte  verba  sapientium  clavis  et  stimulis 
eomparantur,quia  culpas  delinquentium  nonnove- 
runt  dissimulando  palpare,  sed  teriendo  pungere, 
sicut  faciebat  Joannes,quandoJuda;is  dicebat:  «Ge- 
nimina  viperarum,quisvobis  dcmonstravitfugerea 
ventura  ira  (Luc.  iii).  »  At  vero  econtra  mollibus 
doctorinduiturvestimentis,quandopeccantiumvilia 
non  increpando  redarguit,  sed  blandiendo  vel  ta- 
cendonutrit.Quod  quiaaliquando  timore,aIiquaDdo 
aiDore ,aif}itii'r,P(5(5ta&  8u^agitur:«Ecce  quimollibus 
«  vestrunlup,  iJii&mihiiiifcrejgum  sunt.  wQuod  est 
aperte  dicere  :  Non  ccelesLi,'  stfd  terreno  regi  mili- 
tant;'  ^lutHimoi^e  «persecuUonis  vel  amore  laudis 
peccantium  viUa^noh  Tedai^ii^t.  Et  ut  tempo- 
ralia  patrimonia  acquirere  possibt,  iliis  se  confor- 

mant. 

«  Sed  quid  existis  videre?prophetam?Etiamdico 
«  vobis  et  plus  quam  prophetam.  »  Non  Joannem 
Dorainus  prophetam  negavit^sed  plusquamprophe- 
tam  eum  affirmavit.  Prophetae  enim  ofQcium  est, 
ventura  praedicere,  non  autem  ostendere.  Joannes 
autem  et  propheta  et  plusquam  propheta  fuit,  quia 
eum  quem  post  se  ventnram  praBdixit,  etiamdigito 
demonstravit,  dicens  :  c  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui 
tollit  peccata  mundi  {Joan.  i).  •  De  quo  Joanne^Do- 
minus  alibi  discipulisdicit:«  Inter  natos  mulierum 
m&yor  non  surrexit  JoanneraBaptista(ilfa^<A.ii),»sed 
quia  Dominus  Joanne  arundinem  vento  agitatam 
esse  negaverat,  quia  non  esse  mollibus  vestitum 
dixerat,  et  quia  non  solum  prophetam,  sed  etiam 
plus  quam  prophetam  eum  ostenderat,qualisesset 
manifcstavit,  adjungcns  : 

«  Hic  est  enim  de  quo  scriptum  est  :  Ecoe  mitlo 


• 


8i 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


32 


«angclum  aieum  anie  faciem  tuam  qui  prajparabit  A  ergo  fortitudinem  nuntiauduB  erat,  qui  virtulum  Do" 


«  viam  tuam  ante  t^.  »  Hoc  autem  testimonium  in 
Malachia  soriptum  est,  in  persona  utique  Joannis. 
CumenimprophetaventurumDominumpr»diccret, 
etiam  praBoursoris  ejus  personam  ostendit,  cum 
dixit :  «  Ecce  mitto  angelum  meum  {Malach.  iii).  » 
AUum  ergo  nomen,  sed  nonest  inferius  meritum. 
In)plevit  quippe  in  opere,  quod  accepit  in  nomine. 
Quia  enim  angelus  Graeca  locutione,Lalinenuntius 
dicitur,  reote  nunc  angelus  vocatur,  qui  advcntum 
Domini  venerat  nuntiare,  dicens  ;  «  Yeniet  fortior 
me,  post  mn,  cxvu^  non  sui^dignus  corrigiam  cal- 
ce^^menti  solvere  {Matrh.  iii).  »  Et:«  Ciyus  ventila- 
brum  in  manu  sua»  et  permundabit  aream  suam 
(Ihid,). »  Nec  solum  Joannea  h^jus  partici  pationom  vo- 


minus  et  potens  in  prslio,  contra  potestates  aereas 
ad  bella  veniebat.  Mensem  autem  sextum  Martium 
intellige^  cujus  vigesima  et  quinta  die  Dominus 
noater  et  conccptus  traditur  et  passus,  sicut  «t  in  vi- 
gesima  quinta  die  mensis  Decembris  natus.  Quod  si 
vel  hoc  die,  nt  nonnulli  arbitrantur,  ssqainoctium 
vernale,  vel  illo  solstitium  brumale  fieri  credatur, 
convenit  utique  cum  lucis  incremcnto  concipi,  vel 
nasci  eum,  qui  illuminatomncm  horainem  venien- 
tem  in  hunc  mundum  (Joan.  i).  At  si  quis  ante  Do- 
minicae^nativitatis  et  oonoeptionis  tempus  lucem  vel 
crescere,  vel  tenebras  superare  convioerit,  dioimus 
et  nos  quia  et  Joannes  tunc  aote  faciem  adventus 
ejus  regnum  ccelorum  evangelizabat,  et  nunc  quoque 


cabuH  meretur,  sed  etiam  omnes  sacerdotes  et  mi-  n  prsdicatoribus  imperatur :  «  Iter  facite  ei  qui  aaeen- 
nistri  Ecclesiae,  qui  verbum  Dei  in  Ecclesia  praedi-      dit  super  oocasum  {Psal,  lxvii).  »  Curautem  Joan- 


cant,et  vcnturum  judicium  nuntiant,  angelici  nomi- 
nis  consortium  merebuntur,  juxta  illud  Malachise: 
«  Labia  sacerdotiscustodiunt  scientiam,  et  legem  re- 
quirunt  exoreejus,  quiaangelus  Domini  exercituum 
est  {Ualach.  ii).  »  Et  non  solum  sacerdotes,  sed 
etiam  fideles  laici,  si  juxta  modulum  scientiae  suas 
boQum  quodnoverunt,fratribus  annuntiaverint,  ad 
angelorum  consortium  pertinebunt.  Quia  in  orna- 
m.ento  taberniujuli  non  solum  phialm,  sed  etiam 
cyathi  jussi  sunt  fieri.  Quoniam  non  solumuberior 
doctrina  Deo  accepta  est,  sed  etiam  et  minima, 
jqxta  illud,  quod  ait  in  Apocalypsi  Joannes  :  «  Qui 
audit,  dicat  veni  {Apoc.  xxii).  »  Et  Apostolus  :  Spe- 
ctaculum  faeti  sumus  mundo,  angelisatque  homini- 


nes  circa  aequinoctium  autumnale  conceptos,  circa 
solstitium  aestivum  sit  natus,  dpcet  ipse  qui  vel  ex 
sua,  vel  ex  Veteris  Testamenti  (ut  multi  autumant) 
persona  loquitur:  «  Illum  oportet  crescere,  me 
autem  minui  {Joan,  iii).  » 

«  Ad  virginem*  deponsatam  viro  cui  nomen  erat 
« Joseph,  de  domo  David,  ct  nomen  virginis 
«  Maria. »  MuUas  ob  causas  Salvator  non  desimplici 
virgine,  sed  de  desponsata  voluitnasci.  Primo  videli- 
cet,  utpergenerationem  Joseph,  cujus  Maria  cogna- 
ta  erat,  Marias  quoque  nosceretur  origo.  Neque  enim 
mos  est  Scripturae,  feminarum  genealogiam  texere. 
Nam  et  de  utroque  potest  intelligi,  quod  diciturde 
domo  David.  Deinde,  ne  velutadu.Itera  lapidaretur  a 


bo^  (I  Cor.iw).  Joannes  vero  viam  Doroini  praepara-  C  Judaeis,  malen^  aliquos  de  suo  ortu,  quam  de  p\l- 
vit,  non  lapides  tollendo,  nec  aspera  coaequandosed  dore  dubitare  parentis.  Simul  et  virgiqibus  impudi- 
mentes  hominum  praeparando,  quando  annuntiavit,  cis  occiasionem  toUens,  ne  matrem  quoque  Salvatoria 
dice|is:«  Poeaitentiam  agite,approquinquabitenim^  .  <ljperent  falsis  suspicionibus  infamatani.  Tertio^ut 
regnum  coBlorum  (ilfo^/i.^iii}.  ^iSive>yistOi;9^omlixil«;h};if)gyptum  fugiens  et  rediens,  habcret  solatium 
praeparavit,  quando  cQ^}^«kTMSiaiU t^pliz|Lli*49<Kb^  'vifi,  qui  integerrimae  virginitatis  custos  pariter  ac 
luit,86d  peccata  non4rmi%ftriIIumpr8efigurans,(^ui^  ^.te^tj^^sisteret.  Quartq,  ne  partus ^us diabolq  pa- 
npn  8o)um  in  aqua, sed etiai^  In^^iFUu  $ailcfpci3||^  •  Ij^f^^.lui  si  eum  de  virgine  iiatum  cognosceret, 
baptizaturus,  et  pe|cs[{k4)Gp5f^iblf8;1ppmi£uMi9.**  *  *  forsltanquasioaeterishominibuseminentior^mmorti 

•ttnin/TA  *TV  '  tradere  timere.  Maria  autem  Hebraice  siellQ  rRom, 

'  Syriace  vero  domiw^  vooatur,  et  merito,  quia  et  to- 

tius  mundi  Dominum,  et  lucem  saeculi  meruit  gene- 

rare  perennem. 
«  Et  ingressus  angelus  ad  eam,  dixit :  Ave  gratia 

«  plena,  Dominus  tecum^  benedicta  Ui  iu  mulieri- 


FERIA  QCARTA  QUATUOR  TEMPORUM. 

»  (LfUC.  I.)  In  illp  tempore^missus  est  angelua  Ga- 
«briela  Peo  in  civitatem  Galilaea,  cui  nome  Naza- 
«  reib,  >  et  reliqua.  Idcirco  angeli  privatisnominibue 


ceuseutur,  ut  signetyr  per  vocabula,  etiam  inopera-  D  ^^  ^^^*  ^*  ^^  gratia  plena  vocatur,  quae  nimirum 


tionequid  valeant.Nequeetenim  in  illasanctacivitate. 
quam  visio  Doi  OQmipotentis  plenam  scientia  periicit, 
idcirco  propria  nomiiia  sortiuntur,  ne  eorum  perso- 
nae  aine  noiAinibus  sciri  non  possint,  sed  cum  ad  nos 
aliquid  ministraturi veniunt,  apud  nosetiam  nomina 
a  ministeriis  trahunt.  Ad  mariam  ergo  virginemGa- 
briel  mittitur,  qui  Dei  fortitudo  nominatur.  Illum 
qui  ppe  n^jntiare  veniebat,  qui  ad  debellandas  potesta- 
tes  aereas,  humilis  apparere  dignatus  est.  De  quo 
perPsalmistam  dicitur(P5a^xxiii) : «  Dominusfortis 
et  potens,  Domius  potens  in  praclio.  »  Et  rursum  : 
«  Pominue  \nrtutum  ipse  est  rex  glorias.  »  Per  Dei 


gratiam  quam  nuUa  alia  'meruerat  assequitm*,  qi 
ipsum  videliojet  gratia^  conciperet  et  gigneret  aupto- 
rem. 

«  Quae  cum  audisset,  turbata  est  in  sermpne  ejus» 
«  et  cogitabat  qualis  esaet  ista  salutatio,  ii  Diace  yirr 
ginem  moribus,  disce  \irgincm  verepun^ia,  4^9ce 
virginem  oraculo,  disoe  mysterio.  Trepidaro  virgi- 
num  est,  el  ad  omnes  viri  ingressus  pavere,  omnes 
viri  a0atus  vereri.  Discant  muliercs  propositun^  pu- 
doris,  imitari  solam  in  penetralibus,  quam  nemo  vi- 
rorum  videret,  solus  angelus  reperiens,  solam  sine 
comite,  solam  sine  teate,  nequo  degeneri  depravar 


33 


KOMILLE  DE  TBMPORE. 


U 


rctur  afTeciu,  ab  angelo  salutatur.  Disce,  virgo,ver- 
borum  vitarc  lasciviam.  Maria  etiam  salutationem 
angeli  verebatur.  Erat  lamen  cogitans,  inquit,  qua- 
lis  esset  ista  salutatio  {Luc.  i).  Et  ideo  cum  vorecun- 
dia,  quia  pavebat ;  cum  prudentia,  quia  benedictio- 
nis  novam  formulam  mirabatur,  quffi  nusquam 
lecta  est,  nusquam  ante  comperta. 

«  Et  ait  angelus  :  Ne  timeas,  Maria ;  invenisti 
«  enim  graliam  apud  Dominum.  »  Quia  salutatione 
insolita,  utpotc  qua;  ei  soli  servabatur,  ut  vidcrat 
turbatam,  quasi  familiarius  notam  vocansex  nomine, 
ue  timere  debeat,  jubet.  Et  quia  gratia  plcnam  vo- 
cavcrat,  eamdem  gratiam  et  astruit  plenius,  et  ube- 
rius  explicat,  diccns  : 

«  Ecce  concipies  in  utcro,  ct  paries  fllium,  et 
»  vocabis  nomen  ejus  Jesum.  »  Jesus  salvatorsi\e 
salutaris  interpretatur.  Cujus  sacramentum  nominis 
alloquens  Joseph  angclus,  exposuit :  ipse  enim  (in- 
quicns)  salvum  faciet  populum  suum  a  peccatis  eo- 
rum.  Non  ait  populum  Israel,  sed  populum  suum, 
hoc  est,  in  unitatem  fidei  ex  praeputio  et  circumci- 
sione  vocatum.  Quibus  ex  diversa  parte  congregatis, 
fieret  unum  ovile  et  unus  pastor  (Joan,  x). 

K  Hic  erit  magnus,  et  Filius  Altissimi  vocabitur, 
«  et  dabit  ei  Dominus  Deus  sedcm  David  patrisejus. » 
Dictum  est  et  de  Joannc,  quia  crit  maguus,  sed 
quasi  homo  magnus  :  bic,  quasi  Deus  magnus. 
Ule  enim  magnus  coram  Domino,  hic  autem  erit 
magnus,  inquit,  et  Filius  Altissimi  vocabitur.Idcm 
er^  Filius  Altissimi,  qui  in  utero  virginali  con- 
ceptus  et  natus  est,  i(l&m  homo  in  tempore  creatus 
ex  matre,qui  Deus  est  ante  tempora  natus  ex  Patre. 
Si  autem  idem  homo,  qui  Deus  est,  omittat  Nesto- 
rius  tantum  hominem  dicere  ex  virgine  natum,  et 
honc  a  verbo  Dei  non  in  unitatem  personse,  sed  in 
societate,  inseparabilem  esse  receptum.  Alioquin 
non  unum  Ghristum  verum  Deum  et  homincm,sed 
duos  (quod  dici  ncfas  est)  asscrere,  ac  perhoc  non 
Trinitalem,  sed  qnaternitatem  prsdicare  convinci- 
tur.  Catholica  autem  fides,  sicut  unumquemlibet 
hominem  carnem  ei  animam,  ita  hominem  et  Ver- 
hum  unum  Ghristum  reciissime  cooOtctur.  Juxia 
quod  et  angeli  verba  significant,  quae  dandam  illi 
sedem  David  patris  ejus  asseverant.  Qui  enimeum- 
dem  ipsum  Patrem  haberet  David^quem  Filium  Al- 
tissimi  vocari  pronuntiat,  in  duabus  utique  naturis, 
unam  Christi  personam  demonstrat.Accepit  autem 
sedem  David,ut  nimirum  gentem,cui  David  quon- 
dam  et  filii  ejus  temporalis  regni  gubemacula  prae- 
bueront,  ipse  perpetuum  vocaret  ad  regnum^  quod 
eis  paratum  est  ab  origine  mundi. 

u  Et  regnabit  in  domo  Jacob  in  aeternum,  et  regni 
«  ejus  non  erit  finis.  »  Et  Isaias  ait :  «  Multiplica- 
bitur  ejus  imperium^  et  pacis  non  erit  flnis.  Super 
soiium  David,  et  super  regnum  ejus  sedebit^utcon- 
firmet  illud,  et  corroboret  in  judicio  et  justitia 
{Isa,  ix).  »  Non  dixit  in  acquisitione  glons,  gaza- 
rumque  terrestrium,non  in  victoria  gentium  pluri- 
marum,  urbiumque  debellatione  superbarum,  sed 


A  in  judicio  et  justitia.Pcr  ha;c  cnira  regnum  Christi, 
ct  in  singulis  quibusque  fidelibus,  et  in  universa 
per  orbem  multiplicatur  pariter  et  confirmalur  Ec- 
clesia.  Domum  namque  Jacob,  totam  Ecclesiam  di- 
cit,  quae  vel  de  bona  radicc  nata^  vcl  cum  oleaster 
esset,  merito  tamen  fidei  in  bonam  est  inserta  oli- 
vam  :  quara  post  triumphum  passionis  alloquens 
Salvator  ait :  «  Qui  timetis  Dominum,  laudate  eum, 
universum  Bcmen  Jacob  magnificate  eum  (PsaL  xvi).» 
Non  autem  idcofuturi  temporis  verbo  magnus  exi* 
turus  Jesus,  Filius  Altissimi  vocundus,  sceptrum 
David  accepturus,  et  in  domo  Jacob  regnaturus  as- 
seritur,  quia,  juxta  quod  hecrctici  sapiunt^  atquo  a 
veritate  desipiunt,  Christus  ante  Mariam  non  fuerit : 
sed  quia  homo  assumptus  in  Deum,  clarificatus  est 

p  ea  claritate,  quam  Verbum  Dei  habuit,  priusquam 
'  mundus  esset,  apud  Patrem.  Hoc  est,  ut  idem  filii 
nomen  eamdem  Christi  personam,  homo  cum  Deo 
plenus  gratia  et  veritato  sortiretur. 

«  Dixit  autem  Maria  ad  angelum  :  Quomodo  fiet 
« istud,  quoniam virum  non  cognosco  ?  »  Propositum 
suae  mentis  revei^nter  exposuit,  vitam  vidclicet  vir- 
ginalem  se  ducere  decrevisse.  Quse  quia  prima  fe- 
minarum  tantae  servituti  se  raancipare  curavit, jure 
singulari  prae  caeteris  feminis  beatitate  moruit  ex- 
cellcre*  «  Quomodo,  inquit  fiet  istud?  »  Non  ait, 
unde  hoc  sciam?sed  quomodo,inquit,fiet,quoniam 
virum  non  *  cognosco  ?  »  Ordinem  videlicet  obse- 
quii  cui  subdatur,  inquirens,  non  autem  signum 
cui  credat,  flagitans.  Neque  enim  decebat  electam 
generatura  Deum  virginem,  dubiam  diffidentia,  sed 

C  prudentia  caulam  exsistere  :  quia  nec  facile  poterat 
homo  nosse  mysterium,  quod  in  Deo  manebat  a 
saeculis  absconditum.  Quia  ergo  iegerat  :  «  Ecce 
virgo  in  utero  habebit,  et  pariet  filium  {Isa,  vii),  » 
sed  quomodo  id  fieri  posset  non  legerat,  scisci- 
tabatur  ab  angelo,  quod  in  propheta  non  inve- 
nit. 

«  Et  respondens  angelus,  dixit  ei  :  Spiritus  san- 
«  ctus  superveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi  obum- 
«  brabit  tibi.  »  Non  virili,inquit,  quod  non  cognos- 
cis,  seminCjSed  Spiritus  sancti,quo  impIeris,opere 
concipies.  Erit  in  te  conceptio,  libido  non  erit  con- 
cupiscenti».  Non  erit  sestus,  ubi  umbram  faciet  Spi- 
ritus  sanctus.  Verum  in  eo  quod  ait :  «  Et  virtus 
Altissimi  obumbrabit  tibi,  »  potest  etiam  incaroati 

])  Salvatoris  utraquenaturadesignari.Umbra  quippe 
a  lumine  solet  et  corpore  formari,  et  cui  obumbra- 
tur,  lumine  quidcm  vel  calore  solis,quantum8uffi- 
cit)  reficitur,  sed  si  ipse  solis  ardor  perferri  nequeat, 
interposita  vel  nubecula  levi,  quolibet  alio  corpore 
temperatur.  Beata  igitur  Virgo,  quia  quasi  purus 
homo  omnem  plenitudinem  divinitatis  corporaliter 
capere  nequibat,  yirtus  ei  Altissimi  obumbravit,  id 
est  incorporea  lux  divinitatis,corpusin  ea  suscepit 
humanitatis.  De  quo  pulchre  propheta :  «  Eece  Do* 
minus,  inquit,  ascendet  super  nubem  levem,  et  in- 
gredietur  iGgyptum  {Isa.  xix),  »  quod  est  dicere  : 
Ecce  Verbum  Dei  Patri  co^t^rnum;  lumenque  d9 


35 


HAYMONTS  HALBERSTAT.  EPlSG.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


36 


Inmine  ante  R»cula  natum,  rarnem  in  fme  saxculo- 
rnm,  atque  animam  nullo  peccali  poqdere  gravatam 
BU8cipiet,et  de  utero  virginali  tanquam  sponsusde 
thalamo  suo  procedet  in  mundum. 

«  Ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  Sanctum,voca- 
«  bitur  Filius  Dei.  n  Ad  dislinctionem  nostrie  sanc- 
titatis,  Jesus  singulariter  sanctus  nasciturus  asse- 
ritur.  Nos  quippe  et  si  sancti  efficimur,  non  tamen 
nascimur :  quia  ipsa  naturaj  corruptibilis  conditione 
constringimur,  ut  merito  cum  Prophefa  gementes 
singuli  dicamus  ;  «  Ecce  in  iniquitatibus  conceptus 
sum,  et  in  delictis  peperit  me  mater  mea  (PsaL  l).  » 
llle  autem  solns  veraciter  sanctus  est^qui  utipsam 
conditionem  nnturae  corruptibilis  vinceret,ex  com- 
mistione  carnalis  copultT  conceptus  non  est.  «  San- 
«  ctum,  inquit,  vocabitur  Filius  Dei.  ■  Quid  ad  hoc 
dicis,  Nestoriane,  qui  beatam  Mariam  Dei  negas  esse 
genitricem,  aptam  niteris  impugnare  vcrilatem? 
Ecce  dixit  Deum  superventurum,Dei  Filium  nasci- 
turum.  Quomodo  ergo  aut  Dei  Filius  Deus  non  est, 
aut  quae  Deum  edidlt,  quomodo  eaoT^xo^,  id  est  Dei 
Genitrix  non  esse  potest? 

«  Et  ecce  Elisabetb  cognata  tua,  ct  ipsa  concepit 
u  fllium  in  senectute  sua.  Et  bic  mensis  est  sextus 
«  ilii  quas  vocatur  sterilis,  quia  non  erit  impossibile 
«  apud  Deum  omne  verbum.  »  Ne  virgo  se  parere 
posse  diffidat,  accepit  exemplum  anus  sterilis  pari- 
tur2e,ut  discat  omnia  Deo  possibiHa,etiam  quae  na- 
tura;  ordini  videntur  esse  contraria.  Si  quem  vero 
movet,  quomodo  beat®  Mariae  cognatam  dicat  Gli- 
sabeth,  cum  haec  de  domo  David^  illa  de  nh'abus 
Aaron  originem  duxerat,  animadvertat  proavos  ea- 
rum  liberls  invicem  nuptum  traditis,  utraquc  tri- 
bum  potuisse  conjungere.Cui  si  haec  expositio  forte 
non  sufficeret  contentiose  insistenti,quasi  hoc  con- 
tra  interdictum  legis  fieri  nequiverit,  legat  Exodum, 
ubi  Bcriptum  est  :  «  Accepit  autem  Aaron  uxorem 
Elisabeth,  filii  Aminadab,  sororem  Naason,  qus 
peperit  ei  Nadab,  Abiu,  Elcazar,  et  Ithamar  (Ea;od. 
vi).  »  Videatque  ante  edictum  legis  superna  pro- 
visione  sacerdotalem  regali  jam  junclam  fuisse  pro- 
geniem,ut  videlicet  Dominus  Jesus  Gbristus,qui  se- 
cundum  carnem  verus  rex  et  sacerdos  erat  futurus, 
ipSam  quoque  carnem  de  utraque,  David  scilicet  et 
Aaron,  stirpe  susciperet.  Unde  et  in  hac  utraque 
tribu  chrisma  per  legem  mysticum  celebratur,Ghri- 
sti  nimirum  nominis  pariter  et  generationis  prsnun- 
tium :  et  ipse  David  domnm  Dei  ingrediens^panem 
sanctum  et  gladium  quasi  rex  et  sacerdos  accepit, 
illum  videlicet  de  suo  semine  venturum  praefigurans, 
qui  et  pro  vestra  libertate  regis  jure  pugnaret,  et 
pro  vestra  libcrtatis  absolutione  panem  suae  carnis 
ofTerret. 

«  Dixit  autem  Maria  :  Ecce  ancilla  Domini,  fiat 
«  mihi  secundum  verbum  tuum.  »  Quanta  cum  de- 
votione  humilitas,  quae  et  angeli  promissum  optat 
impleri,  et  seipsam  quae  mater  eh'gitur,  nuncupat 
ancillam,apertis8tmein8inuans  quia  nihil  sibi  me- 
riti  vindioet  in  co,  quod  Domini  jussis  obsecundet. 


A  Fiat,  inquit,  sine  viri  semine  conceptus  in  virgine, 
nascatur  de  Spirilu  sancto  integra  caro.  Sanctum 
quod  nascitur  de  homine  matre,sinehominppatre, 
vocetur  Dei  Filius. 

HOMILLV  V. 

FEBIA   8EXTA  QUATUOR  TJSMPORUM. 

(Luc.  I.)  «  In  illo  tempore,  exsurgens  Maria,  abiit 
«  in  montana  cum  festinatione  in  civitatcm  Judae, 
«  et  reliqua.  »  Accepto  Virginis  conscnsu,  mox  an- 
gelus  coclestia  repetit  :  illa  pctit  montana,  festinat 
invisere  Elisabeth,  non  quasi  incredula  de  oraculo, 
vel  dubia  de  exemplo  :  sed  ut  laeta  pro  voto,  reli- 
giosa  pro  officio,  typicum  pariter  excmplum  tri- 
buens,  quod  omnis  anima  quae  verbum  Dei  mente 

P  ccnceperit,  virtutum  celsa  statim  cacumina  gressu 
conscendat  amoris,  quatenus  civitatem  Judae  id  est 
confessionis  et  laudis,  arcem  penetrare,  et  usque 
ad  pcrfectionem  fidei,  spei  et  charitatis,  quasi  tri- 
bus  in  ea  mensibus  valeat  commorari. 

«  Et  intravit  in  domum  Zachari»,  et  salutavit 
«  Elisabeth.  »  Discc,  virgo,  humilitatem  Mariae,  ut 
et  corpore  casta,  et  pectore  possis  esse  devota.  Vi- 
sitat  junior  seniorem,  salutat  virgo  uxorem.  Dccot 
enim  ut  quo  castior  virgo,  eo  sit  humilior  :  et  sc- 
niorfbus  honorcm  deferens,habitum  castitatis  prap- 
conia  commendet  humilitatis.  Aliter  :  Maria  ad 
Elisabeth,  Dominus  ad  Joannem.  H(bc,  ut  Spiritu 
sancto  repleatur,  illius  u\  baptismo  consecretur. 
Majorumque  humiliatio,  minorum  est  utique  exal- 
tatio.  Denique  sequitur  : 

C  ((  Et  fdCtum  est  ut  audivit  salutaticnem  Mariae 
«  Elisabeth,  exsultavit  infans  in  utero  ejus.  Et  re- 
«  pleta  est  Spiritu  sancto  Elisabeth.  »  Vide  distin- 
ctionem,  singulprumque  verborum  proprietates. 
Vocem  prior  Elisabeth  audivit,  sed  Joannes  prior 
gratiam  scnsit :  illa  naturae  ordinem  audivit,  iste 
exsultavit  ratione  mysterii :  illa  Mariae  iste  Domini 
sensit  adventum.  Istae  gratiam  loquuntur,  illi  intus 
operantur  pietatis  mysterium,  antequam  maternia 
adoriunturprofectibu8,dupliciquemiraculoprophe- 
tant  matres  spiritu  parvulorum.  Exsultavit  infans, 
et  repleta  est  mater.Non  prius  mater  repleta,quam 
filius.  Sed  cum  filius  esset  repletus  Spiritu  sancto, 
replevit  et  matrem. 
«  Et  exclamavit  voce  magna,  et  dixit :  Benedicta 

j)  «  tu  inter  mulieres,  et  benedictus  frucius  ventris 
«  tui.  »  Notandum  quod  prasmissam  de  Ghristo  pro- 
phetiam,  non  rerum  tantum  miraculis,  sed  et  ver- 
borum  proprietate  complectitur.  Iste  ost  enim  fru- 
ctus,qui  David  patriarchae  sub  jurejurando  promit- 
titur  :  «  De  fructu  ventris  tui  ponam  super  sedem 
tuam  {PsaL  cxxxi).-»  Simulque  intuendum.  quod 
eadem  voce  Maria  ab  Elisabeth,  qua  a  Gabriel,  be- 
nedicitur,  quatenus  et  angelis  et  hominibus  vene- 
randa,  et  cunctis  merito  feminis  praeferenda  mon- 
stretur. 

«  Et  unde  hoc  mihi,  ut  veniat  mater  Domini  mei 
«  ad  me?  »  Non  quasi  nescia  perquirit,  quod  nimi- 


37 


HOMILlyE  DE  TEMPOUE. 


38 


rum  sancti  Spiritus  esse  cognoscitur,  se  videlicet  a  A 
matre  Domini  ad  pignoris  sui  perfectum  salutari : 
sed  miraculi  novitate  perculsa,  non  hoc  sui  muuc- 
ris,  sed  muncris  fatetur  esse  divini. 

«  Ecce  enim  at  facta  est  vox  salutationis  tuae  in 
«  auribus  meis,  exultavit  in  gaudio  infans  in  utero 
«  meo.»Erube8cebat  Elisabeth  onus  parientis,quan- 
diuDesciebat  mysterium  religionis.Sed  qu®  occul- 
tabatse,  quia  conceperat  fllium,  jactare  se  coepit, 
quia  generabat  prophetam.Etqusanteerubesccbat, 
benedicit :  et  qu»  dubitabat  ante^  Ormatur.  «  Ecce 
enim,  inquit,  ut  vox  salutationis  tu8B  facta  est  in 
auribus  meis,  exultavit  in  gaudio  infans  in  utcro 
meo.  »  Itaque  magna  voce  clamavit,  ubi  Domini 
scDsit  adventum,  quia  religiosum  credidit  partum, 
ubiprophets  ortus,non  affcctate  (idem  generationis  » 
adscisceret. 

«  Et  beata  quae  credidisti,  quoniam  perficientur 
■  ea  qu®  dicta  sunt  tibi  a  Doniino.»  Vides  non  du- 
bitasse  Mariam,sed  credidissc,et  ideo  fructuiufidei 
coQsecutam.  Beata,  inquit,  quae  credidisti,  etvere 
beata,  qus  saccrdote  praestantior,  cum  sacerdos 
negasset,  virgo  correxit  et  pignore.  Pariterque  no- 
tandum,  quanta  Elisabeth  animum  gratia,  Maria 
intrante,  ditavit,quam  cimul  de  praeteritOyprssenti 
atque  futuro,  prophetis  spiritus  illustravit.  Dicens 
enim  :  «  Quae  credidisti  beata, »  aperte  indicat,quia 
verba  angeli,quae  dicta  ad  Mariam  fuerant^perSpi- 
ritum  agnovit.  Atque  subjungens  :  «Perficicntur  ea 
quae  dicta  sunt  tibi  a  Domino,  «quae  etiam  eam  in 
futuro  sequerentur  praevidit*.  Matrem  vero  Domini 
sui  nominans,  quia  Redemptorem  humani  generis  C 
iu  utero  portaret,  intellexit. 

«  Et  ait  Maria  :Magniflcat  anima  mea  Dominum. 
«  Et  exultavit  spiritus  mcus  in  Doo  salutari  meo.  » 
TaQto,inquit,me  Dominus  tamque  inauditomuncre 
sublimavit,  quod  non  ullo  linguae  ofTicio  explicari, 
sed  ipso  vix  intimi  pectoris  affectu  valcat  compre- 
hendi.Et  ideototas  animi  vires  in  agendis  gratiarum 
laudibus  offeroytotum  in  contemplandam  magnitu- 
dinem  ejus  cui  non  est  finis,quidquid  vivo^  sentio, 
discerno,gratulantcrimpendo.QuiaetejusdemJesu, 
id  est  salutaris  spiritusmeus  aeternadivinitatelaeta- 
tur,cuju3  mea  caro  temporali  conceptione  fcetatur. 
Cai  simile  est  illud  Psalmistae  :«Anima  autem  mea 
exultabit  in  Domino,  et  delectabitur  super  salutari 
ejus  (PsaL  xxxiv).  »Et  ipse  enim  Patrem  Filiumque  q 
pari  venerabatur  amorc. 

«  Quia  respexit  humilitatem  anciilae  suae,  ecce 
u  enim,ex  hoc  beatam  me  dicent  omnes  generatio- 
((  nes.  »  Cujus  humilitas  respicitur,  rectebeata  ab 
bominibus  cognominanda  gratulatur  :sicut  contra- 
riOy  cujus  superbia  despecta  condemnatur,  Evae,  id 
est  vae,  sive  calamitatis  nomine  mulctata  tabescit. 
Oecebat  enim  ut,sicutper  superbiam  primaeparen- 
tis  nostrae  mors  in  mundum  intravit,ita  denuo  per 
humilitatem  Mariae  introitus  panderetur  vitae. 

«  Quia  fecit  mihi  magna  qui  potens  est ;  et  san- 
»  otum  nomen  ejus.»  Ad  initium  carmiuis  respicit 


ubi  dictum  est:«Magniflcatanimamea  Doniinum.» 
Sola  quippe  anima  illa,  cui  Dominus  magna  facere 
dignaiur,  dignis  eum  priBconiis  magnincaro,  et  ad 
consortes  cjusdem  %'oti  ac  propositi  potcst  cohor- 
tando  dicerc  :  •  Magniflcate  Doniinum  mecum,  et 
exaltemus  nomen  ejus  in  invicem  (Psal.  xxxiii).  » 
Nam  qui  Dominum,  quem  cognovit,quantum  in  se 
ett,  magnificare  et  nomen  ejus  sanctificare^contem- 
pscrit,  minimus  vocabitur  in  regno  coelorum.  San- 
ctum  autem  nomcn  ejus  vocatur,  quia  singularis 
culmine  potentias  transcendit  omnem  creaturumy 
atque  abuniversis  quae  fecit,longe  segregatur.Quod 
graeca  locutione  melius  intelligitur,  in  qua  ipsum 
vcrbum  quod  dicitur  dfYiov  quasi  extra  terram  esse 
signiflcat.  Gujus  etiam  nos  imitatione,  pro  modulo 
jiostro  segregari,  prsecipimur,  ab  omnibus  qui  non 
sunt  sancti,nec  Dco  dicati,dicente  Domino  :«Sancti 
estote^quia  ego  sauctus  sum  {Lev,  xx).  »  Quicunque 
enim  se  consecravert,  merito  cxtra  mundum  vide- 
oitur.  Potest  enim  et  ipsedicere  :Supcr  terram  am- 
bulantes,  conversalionem  in  coclis  habcmus. 

«  £t  misericordia  ejus  in  progenie  et  progenies 
« timenlibus  eum.  »A  specialibus  sc  donis  ad  gene- 
raiia  Dei  judicia  convertens,  totius  humani  generis 
statum  describit.  Et  quid  superbi,  quid  humiles 
mereantur,  quid  filii  Adaj  per  liberum  arbitrium, 
quid  filii  Dci  sive  per  gratiani,  alterius  versibus 
explicat.  Non  ergo,inquit,soli  mihi  fecitmagna,qui 
potensest,  sed  in  omni  gcnteetprogenie,qui  timet 
eum,  et  operatur  justiliam,  acceptus  est  illi. 

«  Fecit  potentiam  in  brachio  8uo,dispersit  super- 
«  bos  mente  cordis  sui.  »In  brachio  suo,in  ipsoDei 
Filio  significat.Non  quod  Pater  flgura  determinetur 
carnis  humanos,  eique  Filius  tanquam  membrum 
corpoVis  adhsreat,  sed  quia  omnia  per  ipsum  facta 
sunt,  ideo  brachium  Domini  dictus  est.  Sicut  enim 
tuum  brachium  per  quod  operaris,8ic  Dei  brachium 
dictum  est  ejus  verbum,per  quod  verbum  operatus 
est  mundum.  Gur  enim  homo  brachium,ut  aliquid 
operetur,  extendit,  nisi  quia  non  continuo  fit  quod 
dixerit  ?  Si  autem  tanta  potestate  praeva1eret,ut  sine 
ullo  motu  corporis  sui  quoddiceretfieret,Lrachium 
ejus  verbum  ejus  esset.  Gum  ergo  audivimus  bra- 
chium  Dei  Patris  esse  Dei  Filium,non  nobisobstre- 
pat  consuetudo  carnalis,  sed  quantum  illo  donante 
possimus  Dei  virtutem,et  Dei  sapientiamcogitemus, 
per  quem  facta  sunt  omnia. 

«  Deposuit  potentes  de  sede,et  exaltavit  bumilcs. 
(c  Esurientcs  implevit  bonis,  et  divites  dimisit  ina- 
«  ncs.»  Quod  dixit  in  brachio  8uo,etquod  praemisit 
in  progenie  et  progenies,  his  quoque  proximis  per 
singula  commota  est  adnectendum  versiculis,  quia 
videlicet  per  omnes  saeculi  generationes,  et  perire 
superbi,  et  humiles  exaltari,  pia  justaque  divinae 
potentiae  dispensatione  non  cessant. 

«  Suscepit  Israel  puerum  suum,memorare  mtse* 
«  ricordiae  suae.  •  Pulchre  puerum  Domini  appellat 
Israel,  qui  ab  eo  sit  ad  salvandum  susceptus,  obe- 
dientem  videlicet  et  humilem  Juxta  quod  Ose»  di* 


30 


HAYMONK  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  11.  —  HOMlL. 


.40 


cil:  (i  Quia  puer  Israel,  et  clilc:^i  eum  {Ose,  xi).  »  A  summi  sacerdotii  bonor  praestabatur.Denique  Jose- 


Nam  quieoatemnithumiliari,Qonpotest  utiquesal- 
vari,  nec  dicere  cum  propbeta :  «  Ecce  enim  Deus 
a4juvatme,  et  Dominus  susceptor  est  animsme® 
(PmI,  liii).  »—  «  Quicunque  autem  humiliaverit  se 
sicut  parvulus,  hic  est  major  in  regno  coalorum 
(Uatth,  xviii).  » 

«  Sicut  locutus  est  ad  patres  nostros^Abraham  et 
«  semini  ejus  in  ssBcula.  ■  Semen  Abrabs  non  car- 
nale,  sed  spiritale  signiflcat,  id  est,  non  tantum 
carne  progenitos,  sed  sive  in  circnmcisione,  seu  in 
prsputio,  fldei  illius  sequontes  vestigia.Nam  et  ipse 
in  preeputio  posilusciedidit,rcputatumque  est  ci  ad 
Justitiam,tttque  cgusdemfldei  signaculum  circumci- 
sionem  accepit,ut  sic  utriusque  populi  pater  fleret 


phus  rcfert  in  hunc  modum,  dicens  :  Yalerius  Gra- 
tuSjAnna  sacerdotiodeturbato,Ismaeiempontificem 
designavitffilium  Bassi.Sed  et  huncnon  multopost 
abjiciens,Eleazarum  Auania  pontilicis  filiumponti- 
iicatui  subrogavit.Poftt  annum  vero  etiam  hunc  arcet 
officio.  Octavianus  imperator  regnavit  annis  quin- 
quaginta  sex,et  Simoni  cuidam  Ganifl  fHiopontifi- 
catus  tradiditministerium.Quo  non  amplius  et  ipse 
quam  unius  anni  spatio  perfunctus^  Josephum  cui 
et  Caiphas  nomen  fuit,  accepit  successorem-Ac  per 
hoc  omne  tempus  quo  Dominus  noster  in  terris  do- 
cuisse  describilur,  inlraquadrienniispatiocoarcta- 
tur,inquoquatuorists(quasJosephusmemorat;suc- 
cessiones  pontiflcum  describuntur,  vix  unoquoque 


perfidemjuxtaquod  Apostolus  ad  Romanos  plenis-  p  per  annos  singulos  ministrantc.  Quia  ergo  Joannes 

•  J*  *  L        k  Jl  L  Oli.*Al.l.  L     **     *  1 1       ^_  J.  •|_t*l  TJ  J 


sime  disserit.  Adventus  ergo  SalvatoriSyAbrahaB  est 
et  semini  ejus  promissus  in  ssecula,  hoc  est,  flliis 
promissionis,quibu8  dicitur  :aSi  autem  vos  Christi, 
ergo  Abrahffi  semen  estis,secundum  promissionem 
haeredes  {GaL  iii).  »  Bcne  autem  vel.  Domini  vel 
Joannis  exortum  matresprophetando  prsveniunt,ut 
sicut  pecoatum  a  mulieribus  coepit,ita  etiam  a  mu- 
lieribus  bona  incipiant.  Et  quae  per  unius  decep- 
tionem  periit,  duabus  certatim  prseconantibus 
mundo  vita  reddatur. 

HOMILIA  VI. 

8ABBAT0  QUATUOn  TEMPORUM. 

(Luc.  iii.)  «  In  illo  tempore,  anno  quinto  decimo 
<f  imperii  Tiberii  Gaesaris,  procurante  Pontio  Pilalo 


<( 


« 


illum  prtedicare  veniebat,quietex  Judaeaquosdam, 
et  multos  ex  gentibus  redcmpturus  erat,  per  regem 
gentium,et  principes  Judaeorum  prsedicationis  ejus 
tempora  designantur.  Quia  autem  gentilitas  colli- 
gendaerat,et  Judaea  pro  culpaperfldiaedispergenda, 
ipse  quoque  descriptio  terreni  principatus  ostendit. 
QuoniametinRomanarepublicaunusprfiefuissedes- 
cribitur,etinJud(eoeregnoperquartampartcmpluri- 
miprincipabantur.Voce  enim  nostrlRedemptorisdi- 
citur  :«Omne  regnum  inseipso  divisum,dcsolabitur 
(Luc.  xi).  »  Liquet  ergo  quod  ad  finemregni  Judaea 
pervenerat,qu(e  tot  regibus  divisa  subjacebat.Apte 
quoque  non  solum  quibus  regibus^sed  quibus  etiam 
sacerdotibus  actum  sit,dcmonstratur  :ut  quia  iilum 
Joannes  Daptista  praedicaret,qui  simul  rex  et  sacer- 
Judseam,  tetrarcha  autem  Galilaeaa  Herode,  Phi-  G  dos  cxsisteret.  LucasEvangelietaprjBdicationisejus 


lippo  autem  fratre  ejus  tetrarcba  Ituraeae  et  Tra- 
(f  chonitidis  regionis,  et  Lysania  Abilenae  tetrar- 
<c  cha,»et  reliqua.Herodes,PhilippuB,etLysania,qui 
cum  Pilato  prsside  Romano  Judaeam  regebant,filii 
sunt  Herodis,  iUius  sub  quo  Dominus  natus  est. 
Inter  quos  et  ipsum  Herodem  Archelaus  frater  eo- 
rum  decem  annis  regnavit.Qui  aJudaeisobintolera- 
bilem  animi  ferocitatem  apud  Augustum  criminatus, 
seternoapud  Viennam  disperiit  exsilio.Rcgnum  vero 
Judaeae  quominu8validumfieret,idem  Augustusper 
tetrarchias  scindere  curavit.  Porro  Pilatus  duode- 
cimo  anno  Tiberii  Gmsaris  in  Judaeam  missus.pro- 
curationem  suacepit  gentis,  atque  inibi  per  decem 
continuos  annos^  usque  ad  ipsum  pene  finem  Ti- 
berii  perduravit. 

•  Sub  priocipibus  sacerdotum  Anna  et  Caipha,fa- 
«ctum  est  verbum  Domini  super  Joannem  Zachari® 
«  filium  in  deserto.»  Ambo  quidem,incipiente  prae- 
dicatione  Joanni6,id  est  Annas  et  Caiphas,principes 
fuere  8acerdotum,sed  Annas  illum  annum,Caiphas 
vero illum,  quo  Dominus  crucem  ascendit,  adminis- 
trabat;etquidemtribusaliisinmediopontiflcatuper- 
functis,verum  his  maxime,quiad  Domini  passionem 
pertinerent  ,ab  Evangelistacommemoratis.  Legalibus 
namque  tunc  prceeeptis  vi  et  axnbitu  cessantibus,nulli 
pontiHcalus  honor  vitae  vel  generis  merito  redde- 
^atur  ;8ed  Romaua  potestate  aliis  nunc,item  etaliis 


tempora,  per  regnum  et  sacerdotium  designavit. 

«  Et  venit  in  omnem  regionem  Jordanis,  prsdi- 
«  cans  baptismum  paenitentiae,in  remissionem  pec- 
«  catorum.  »Gnnctislegcntibusliquet,quiaJoannes 
baptismum  pcenitentise  non  soIumpraedlcavit,verum 
etiam  quibusdam  dedit,  sed  tamen  baptismtim  suum 
in  rcmissionom  peccatorum  dare  non  potuit.Remis- 
sio  etenim peccatorum,in solo vobis baptismo Ghristi 
tribuitur.Notandum  itaque  quod  dicitur,praedicans 
baptismum  poenitentiaein  remissionem  peccatorum, 
quoniam  baptismum  quod  peccala  solveret^  quia 
darc  non  poterat,  praedicebat.  Ut  sicut  incarnatum 
Verbum  Patris  praecurrebat  verbo  praedicationis,ita 
baptismum  pcenitentiae  quo  peccata  solvi  nonpos- 
{)  sunt. 

«  Sicut  scriptum  est  in  libro  sermonum  Isaiae  pro- 
(c  phetae  (Isai,  xl):  Voxclamantisindeserto,  parate 
(c  viam  Domini,  rectas  facitc  semitas  Dei  nostri.  » 
Tdem  vero  Joannes  Baptista  requisitus  quis  osset, 
respondit:  «  Ego  vox  clamantis  in  deserto. »  Qui 
ideo  vox  a  prophetavocatusest,quia  Verbum  praei- 
bat.  Qui  etiam  in  desertum  clamat,  quia  derelictae 
ac  destitutae  Judaeae  solatium  redemptionis  annun- 
tiat.  Quid  autem  clamaret,  aperitur  cum  subditur: 
«  Parate  viam  Domini,  rectas  facite  semitas  cjus.» 
Omnis  qui  fidem  rectam  et  bona  opera  praedicat, 
q|ii  alJ  ud  qu&m  venienti  Domi  no  ad  corda  audientiuni 


N 


4t 


HOMILI^  DE  TEMPORE. 


48 


viaxa  parat,  ut  hanc  vis  gpatiiB  peaetret^  lumen  veri-  A  (^eeerta  sectantem.  et  inauditam  prius  poenitentianin 


tatis  illdBtret.  Ut  rectas  Deo  semitas  faeiat,  dum 
mundaa  in  animo  cogitationee  per  sermonem  bonaB 
prsdieationis  fonnat  ? 

«  Omnis  vallia  implebiiur,  et  omnis  mons  et  collis 
t  humiliabitur. »  Quid  hoc  loco  vallium  npmine,  nisi 
humiles  ?  quid  montium  et  coliium  nisi  superbi  ho- 
mines  designantur  ?  m  adventu  igitur  Redemptoris 
valles  impletffiy  montes  vero  et  colles  humiiiati  sunt, 
quia  juxta  ejus  vocem  u  omnis  qui  se  exaltat,  bumi- 
liabilur:  etqui  se  humiliat,  exaltabitur  (Luc.  xviii).  • 
Vallis  etenim  impleta  crescitv  mons  autem  et  collis 
humiiiatus  decrescit.  Quia  nimirum  in  iide  Mediato- 
ris  Dei  et  hominum,  hominis  Jesu  Ghristi,  et  gen- 
tilitas  plenitudinem  gratiae  accepit,  et  Juda^a  per 


in  remissionem  pecoatorum,  vel  doctrinam  prasfli- 
cantem,  miram  abstinentiam  conservantem,  bap- 
tismum  quoque  non  solum  docentem,  sed  etiam 
dantem :  sstimaverunt  apud  semetipsos^  quod  ipee 
esset  Ghristus,  qui  eis  fuerat  promissus ;  et  ideo 
miserunt  ab  Hierosolymis  sacerdotes  et  levitas  ad , 
Joannem,  ut  interrogarent  eum :  «  Tu  qui&  es?  » 
Quod  enim  hac  suspicione  permoti,  ad  euminterro- 
gandum  miserintialius  evangelista  Lucas  seilicet  mar. . 
nifeste  declarat,  dicens:  «  Existimanteautem  popu- 
]o,etcogitantibusomnibusincordibussuisdeJoanne 
ne  forte  ipse  esset  Christus  (Lmc.  iii).  » 

«  Miseruntab  Hierosolymis  sacerdotesetlevitas» 
u  ut  interrogarent  eum  :  Tu  qui  es  ?  »  Sed  veritatis 


errorem  perfidi»,  hoc  undetumebat,  perdidit.  u£t  n  praeco  quid  deso  dicat,  audiamus 


«  erunt  prava  in  directa,  et  aspera  in  vias  planas.  » 
Prava  in  directa  fiuntj  eura  malorum  corda  per  inju- 
stitiam  detorta,  ad  justitiae  regulam  diriguntur.  Et 
aspera  in  vias  planas  mutantur,  cum  immites  atque 
iracundiae  mentes,  per  infusionem  superna  gratiae, 
ad  lenitatem  mansuetudinis  redeunt.  Quando  enim 
verbum  veritatis  ab  iracunda  mente  non  rectpitur, 
quasi  asperitas  itinaris  gressum  pergentis  repoUit. 
Sed  cum  iracunda,  per  acceptam  mansuetudinis  gra^ 
tiam,  correptiania  vel  exhortationisverbum  recipit^ 
ibi  planam  viam  praedicator  invonit,  ubi  prius  pro 
asperitatoitineris  pergere,  id  est  praadicationis  gres- 
Bum  ponere  non  valebat. 

«  Et  videbit  omnis  caro  salutare  Dei. »  Quia  omnis 
caroaccipituTomnishomo,  «salutare  Dei,»  videHcet 


«  Etconfessus  est,etnon  negavit,etconfessus  est, 
«  Quia  non  sum  ego  Ghristus. »  Si  queeras  quid  con- 
fessus  est,  et  quid  non  negavit :  confessusest  quod 
non  erat,  nonnegavitquod  erat.Confessusestsenon 
esse  Ghristum,  sed  non  negavit  se  praecuraorem , 
Christi.  Confessus  est  se  nonessejudicem,  sed  non 
negavit  pra&conem  se  esse  judicis.  Confessus  est  non 
se  esse  sponsum,  sed  senon  negavit  amicum  sponsi. 
Gonfessus  est  non  se  esse  verbum,  non  se  negavit 
esse  vocem.  Elegitenim  solide  subsistere  in  se,  ne 
humanaopinione  inaniter  raperetur  superse.  Magis 
enim  voluit  humilis  inter  membra  Ghristi  numerari, 
quam  ejus  nomen  immeritus  usurpare,  et  ab  ipso 
corpore  Christi  abscindi.  Quia  cum  eum  magnum 
alii  putarent,  ipse  parvum  se  flelimavLt.  AHis  enim 


Christum,  in  hac  vita  omnis  homo  videre  non  potuit.  C  magna  de  se  aestimantibus,  ipse  de  se  minima sensit, 


Ubi  ergoin  hacsententiaprophetaprophetiaeoculum 
nisi  ad  extremum  judiciidiem  tendit?  ubi  cum  aper^ 
tis  ccelis,  ministrantibusangelis,  consedentibus  apo* 
stolis,  in  sede  majestatis  sucb  Ghristus  apparuerit, 
omncs  hunc  et  electi  et  reprobi  pariter  videbunt,  ut 
et  justi  de  raunere  retributionissineHnegaudeant, 
et  injusti  in  ultione  suplicii  in  perpetuum  gemant. 

^  HOMILL\  VII. 

DOMINICA  QUARTA  ADVENTUS, 

(JoAN.  I.)  «  In  iUo  tempore,  miserunt  Judaei  ab 
i<  Hierosolymis  saccrdotes  et  levitas  ad  Joannem,  ut 
«  interrogarenteum :  Tu  quis»es?»  et  reUqua.  Potest 
movere  ad  investigandum,quare  Judaei  ab  Hieroso- 


conservans  illud  quod  Scriptura  dicit :  «  Quanto 
magnus  es,  humilia  te  in  omnibus,  et  coram  Deo 
invenies  gratiam  (Eccle,  iii).  » 

«  Etinterrogaverunt  eum:  Quid  ergo?  Eliases  tu? 
u  Qui  dicit:  Non  sum.  »  Et  de  persanaideo  Joannem 
interrogabant,  quia  in  oraculo  Malachiae  prophetse, 
Eliaeadventumpromissum  habebant,  Dominodicen- 
te:  «  Ecce  ego  mittam  vobis  Eliam  Thesbiten,  qui 
convertet  corda  patrum  in  filios^  et  corda  filiorum 
ad  patres.eorum  (Malach,  iv).  »  Sed  quod  de  secundo 
adventu  Domini  praedictum  erat,  illi  de  primo 
dictum  arbitrantes,  confitente  Joanne,  quod  non 
esset  Christus,  interrogaverunt  eum,  dicentes : 
«  Quid  ergo  ?  Elias  es  tu  ?  Qui  dicit :  Non  sum.  » 
lymis  sacerdotes  et  levitas  mittentes  ad  Joannem,  n  Ex  cujus  responsione  non  parva   nobis   quaestio 

•  1»>«>1M1*  •  >  *•  1  ••  •!•  T71  !••  1 1* n.      .JT,-.  ^     J  -1  n       »      .-U-l.    _-        ■_?   Jl.     .   U-t. 


tam  soHicite  et  studiose  requirerent  eum,  dicentes: 
«  Tu  quis  es?  »  Sed  ad  haec  facilis  et  vera  patet 
responsio,  quia  vulgata  res  erat  apud  Judaeos  in  fre- 
qnentatione  legis,  utillud  Moysi:  «  Prophetam  sus- 
citabit  vobis  Deus  de  fratribus  vestris,  tanquam  me : 
ipsum  audietis,  juxtaomnia  quae  locutus  fuerit  vobis 
(D^^xviii). »  Et  ex  oraculisprophetarum  manifesta- 
tum,  quod  Christus essetin  mundum venturus, et  no- 
vam  doctrinam  praedicaturus;  etideoquiaaudierant 
Joannem  per  repromissionem  anglicam  de  sene  palre 
et  sterili  matre  esse  natum,  audierant  in  ejus  nativi- 
tiLt&-linguam  patris  solutam,  videbantque  juvenem 

PATROi.  CXYIII. 


oritur,  si  aliam  Evangelii  lectionem  ad  memoriam 
reducamus.  Legimus  enim  alibi,  quod  requisitus 
Dominus  a  discipulis  de  adventu  Eliae,  respondit : 
«  Elias  jam  venit,  et  non  cognoverunt  eum,  sed 
fecerunt  in  eum  quaecunque  voluerunt.  Et  si  vul- 
tis  scire,  Joannes  ipse  est  Elias  {Uatth.  xi,  xvii).  » 
Gum  ergo  Dominus  dicat,  Joannes  ipse  est  Elias, 
quare  Joannes  intcrrogatus  dicit,  Non  sum  Elias  ? 
Nihil  roagis  dissonum  videri  potest,  quam  esse,  et 
non  sum.  Nunquid  aliudveritas  sentit,  et  aliud  prae- 
cursor  et  propheta  veritatis  ?  Nunquid  aliud  judex 
nuntiat,  et  aliud  praeco  clamat?  Non,  An  eimul  Eliaa 


f 

m 

\ 


1 


43  HAYMONIS  H/yLBK  <STA         ,„.,(;  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL.  44 

et  Joaanes  esse  poterat?  Sed  utrumque  quomodo  A  ^^^i  cratapudDeum  etDeuseratVerbum  (Joan.  i). » 


verumsit,  cito  cognoscimus,  si  verba  angeli,  quibus 
ad  Zachariam  locutus  est  cum  Joannem  nasciturum 
prsediceret,  ad  memoriam  reducamus.  Aitenim  inler 
caetera :  «  Ipse  prceibit  ante  illum  in  spiritu  et  vir- 
tute  Eliae  {Luc.  i).  »  Ex  quibus  verbis  ostenditur, 
quia  Joannes  in  persona  Elias  non  erat,  in  spiritu 
autem  Eiiaserat.  Quia  sicut  Elias  adventum  Domini 
secundumpraeccssurusest^quandoventurusestjudi- 
care  mundum  :  sic  Joannes  adventum  Domini  pri- 
mum  praecessit,  quando  venit  rcdimerc  mundum. 
Et  sicut  ilie  praeco  futurus  est  Judicis,  ita  iste  prae- 
cursor  factusest  Redemptoris.Etideoquod  Dominus 
dicit  de  spiritu,  hoc  Joannes  denegat  de  persona. 
£t  quod  Joanncs  de  pcrsona  negat,  hoc  Dominus  de 


Et  iterum :  «  Verbum  caro  factum  eatyCt  habitavit  in 
nobis  {Ihid,],  »  Ne  enim  Domino  apparente  humana 
cascitas  in  ejus  cJaritate  subitoofferendet,  missus  est 
Joannes  ante  Dominum  quasi  lucerna  ante  8oiem«  vox 
ante  verbum,  praeco  ante  judicem,  ut  sciiicet  per  ejus 
prffidicalionem  cordahominum  ad  videndum  Deum 
praepararentur,  sicut  per  Joannem  evangelistam 
dictum  est :  «  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cui  nomen 
Joannes  erat.  Hic  venitin  testimonium,  uttestimo- 
nium  perhiberet  de  lumine,  ut  omnes  crederent  per 
illum.  Non  erat  ilie  lux,  sed  ut  testimonium  perhi- 
beretdelumine.  »ClamabatergoJoanne8in  desertOyid 
estin  Judasorum  populo.Quiaenim  desertumdicitur 
derelictum,  rectedesorti  nomine  Judeeorumcensetur 


spiritu  affirmat.  Quamvis  igitur  tempore  fuisscnt  di-  ^  populus^  qui  derelinquens  Dominum,  derelictus  est 

•        m  g  **dj*  «  ■«*  T^a  *  T%  *  «^^  1  *  1*  1*1*        ^^  *  1_  A.  ^  * 


visi,  tamen  spiritu  fuerunt  uniti.  Et  quia  Dominus 
spiritualibus  discipulis  loquebatur,  quibus  datum 
erat  nosse  mystcrium  regni  Dei,  dignum  crat  ut  spi- 
ritualem  de  Joanne  sententiam  proferrct,  dicens : 
<c  Joannes  ipse  cst  Elias.  »  Joannes  vero  requisitus  a 
Judaeis,  qui  tantum  littcram,  non  autem  spiritum, 
pensare  novcrant,  dignum  fuit  ut  non  de  spiritu^  sed 
de  sua  persona  diceret:  «  Non  sum  Elias.  »  Denique 
si  quis  amborumprsconum  actionem  diligenter  in- 
spiciat,unumeumdemque  spiritum,  inutrisqucopc- 
ratum,  intelligit.  Elias  namque  in  dcserto  fuit,  simi- 
liter  et  Joannes.  Elias  quadragi  nta  diebus  ct  noctibus 
jejunavit  (///.  Beg,  xix),  et  Joannes  inauditam  prius 
abstinentiam  tenuit :  quia  locustas  et  mel  silvcstre 
comedit  {Marc,  i).  Elias  zonam  pelliceam  habuit 


ab  eo,  sicut  cis  alibi  Dominus  exprobrat,  dicens  : 
«  Eccerelinqueturdomusvestra  deserta  (Ltic.xv).  » 
In  hoc  ergo  deserto  Joannes  clamabat,  cum  peccan- 
tibus  pcenitentiam  praedicabat,^  dicens :  «  Genimina 
viperarum,  quis  ostendit  vobis  fugere  a  ventura  ira? 
facite  ergo  fructus  dignos  poenitentis  {Luc,  iii).  » 
Scd  adhuc  quid  clamaverit,  audiamus :  «  Dirigite 
viam  Domini,  sicut  dixit  Isaias  propheta.  »  Via 
enim  Domini  ad  cor  dirigitur,  cum  ad  prflecepta  Dei 
audienda  cor  humiiiter  inclinatur.  Aliter:  Via  Domini 
ad  cor  dirigitur,  cum  bonum  quod  cor  intelligit,  ma- 
nus  operatur.  Sed  doctor  quiiibet  in  exemplo  Joan- 
nis  dirigitviam  Domini,  quando  declinare  a  malo,et 
facerebonum  persuadet,  utvidelicet  mundato  aditn 
cordis,  illum  habitatorem  habere  possit  qui  dicit : 


circa   lumbos    {IV  Reg,   i),  similiter    et  Joannes  C  «  Ecceegostoad  ostiumetpulso.  Si  quis  aperuerit 


(Matth,  lu).  Elias  Jordancm  flu\ium  pallio  divisit 
{IV  Beg,  xix),  et  Joannes  in  Jordane  fluvio  baptizavit 
{Joan,  i).  Elias  pcrsecutionem  ab  Achab  rege  et 
impiissima  regina  Jezabel  passus  e9i{in  Reg.  xix), 
et  Joannes  ab  Herode  propter  Hcrodiadem  capite 
truncatus  est  {.)farc,  vi).  «  Propheta  es  tu  ?  Et  re- 
Bpondit :  Non.  »  Ideo  autem  Joannes  prophetam  se 
essenegavit,  quiaplus  quamprophctam  seesse  intel- 
lexit.  Prophetffi  cnimofficium  est  ventura  praedicerc, 
non  autem  demonstrare.  Ergo  Joannes  plusquam 
propheta  fuit,  quia  eum  quem  venturum  praedixit, 
etiam  venisse  digito  demonstravit,  dicens  :  «  Ecce 
Agnus  Dei,  ecce  qui  toUlt  peccata  mundi  {Joan,  i).  » 
Sed  sacerdotes  et  levitse,  qui  ad  Joannem  missi  fue- 


mihi,  intrabo  ad  ilium,  et  ccenabo  cum  iilo,  et  ille 
mecum  {Apoc,  iii).  »  Taliter  igitur  nobis  viam  Do* 
mini  praeparantibus,  Jesus  ad  cor  nostrum  per  fidem 
venire  dignabitur,  sicut  ipse  ait  in  Evangelio :  «  Si 
quis  diligitme,  sermonemmeum  servabit,  etPater 
meus  diliget  eum,  et  ad  eum  veniemus,  et  man- 
sionem  apud  eum  faciemus  (Joan.  xiv).  »  Uude  per 
Psalmistam  prfledicatoribus  dicitur :  «  Iter  facite  ei 
qui  ascendit  super  occasum  :  Dominus  nomen  illi 
{Psal.  Lxvii).  »  Sed  quia  sacerdotes  et  levits  magis 
reprehcndendi  studio  quam  discendi  voto  Joannem 
interrogabant,  tacite  evangelista  manifestare  cura- 
vit,  cum  adjunxit^: 
«  Et  qui  missi  fuerant,  erant  ex  pharissis. »  Ac  si 


rant,  adhucdiligentius  quissitinquirunt,  dicentes:  {)  diceret :  Illi  Joannem  de  suis  actibus  requirebant. 


«  Quis  crgo  cs,  ut  responsum  demus  his  qui  mise- 
«  runt  nos?  quid  dicis  de  teipso?  »  Sed  ille  qui  se 
Christum  negavcrat,  qui  se  neque  Eliam  nequepro- 
phetam  csse  dixerat,  quid  de  se  sentiat,  aperit  cum 
subjungit : 

«  Ego  vox  clamantia  in  dcsnrto. »  Pulchre  se  Joan- 
nes  voccm  dixit,  quia  vcrbura  prjeibat.  In  humana 
enim  locutione  vox  praecedit,  et  postmodum  verbum 
sequitur:  quianonpotcritverbum  formari,  nisi  prius 
vox  sonuerit.  Recte  ergo  Joannes  se  vocera  fatetur, 
quia  verbum  prseibat,  illud  scilicet  de  quo  Joannes 
evangelistadicit: « In  principio  erat  Verbum,  ot  Vor- 


qui  magis  solebantdoctrinam  invidere,quam  imitari. 
«  Et  interrogaverunt  eum  et  dixerunt  ei. »  Sed  hi 
qui  missi  fuerant,  quia  de  persona  responsum  acce- 
perant,  etiam  de  ministerio  inquisitionem  faciebant 
dicentes :  «  Quid  ergo  baptizas,  si  tu  non  es  Chri- 
«  tus,  neque  Elias,  neque  propheta  ?  »  Ac  si  dice- 
rent:  Cujus  auctoritatis  es,  ut  novam  doctrinam  au- 
deas  docere,  et  inauditum  prius  hominibus  baptis- 
mumdare^cumtunonsisChrislus^nequeElias^neque 
pippheta  ?  Et  quia,  secundum  apostoli  Petri  senten- 
tiam  (/  Petr.  iii),  parati  scmpcr  csse  debemus,  ad 
reddeudam  rationem  omni  poscenti«  de  ea  qusB  in 


45 


HOMILI^  DE  TExMPOHE. 


46 


nobis  est  fide,  perconlalus  Joanncs  cur  baptizaret,  A 
respondit  dicens : 

f(  Ego  baptizo  in  aqua.  »  Ubi  notandum  quia  in 
aqua  se  bastizare  dixit,  non  in  Spiritu,  quia  cor- 
pora  abluebat,  sed  peccata  non  dimittebat.  De  quo 
scriptum  est;  «  Erat  Joannes  in  deserto  prsdicans 
baptismum  posni ten ti s  (iVarr.  i). »  Etitenim:«Joan- 
nes  baptizavit  aqua,  vos  autem  baptizabimini  Spiritu 
sancto  (  4cL  i).  »  Quare  ergo  baptizabat,  si  peccata 
non  dimittebat?  Nunquid  per  boc  ejus  baptismum 
vacaum  videbatur?  Non.  Nimirum  ut  prsecursionis 
sus  ordinem  servans,  qui  nasciturumCbristumna- 
seendo prttvenerat,  baptizaturum  quoque  in  Spiritu 
baptizans  in  aqua  pneveniret.  Nam  et  sacerdotes 
hodie  in  aqu^  baptizant,  quia  per  exterius  ministe- 
riam  baptizatorumcorporain  aquaintingunt.sed  ille  p 
solus  in  Spiritu  bapiizat,  quiperSpiriturasanctum 
peccata  dimittit.  De  quo  voce  Patris  ad  eumdem 
Joannem  dictum  est:«SuperquemviderisSpiritum 
sanctum  descendentem  quasi  columbam,  et  manen- 
tcm  super  eum,  hic  est  qui  baptizat  in  Spiritu  san- 
cto.  »  EtsicutVerbumpraedicandoprmibat.itasuum 
baptismum  in  quo  peccata  non  solvebantur,  illius 
verum  baptismum  pr£venirct,inquopeccatarelaxa- 
renlur.  Unde  secundum  aliumevangelistam,  videii- 
cet  Matthasum,  bene  respondisse  Joannes  dicitur: 
« Ego  quidem  aqua  baptizo  vos  in  poenitentiam,  » 
et  post  pusillum  adjecit:  »  Ipse  vos  baptizabit  in 
Spiritu  sanctoetigni(Afa/M.iii). »  Ignisenimnomine 
Spiritus  sanctus  designatur.  De  quo  Salvator  ait: 
•<  Igncm  veni  mittere  in  terram,  et  quidvolo  nisi  ut 
ardeat  (Luc.  xii)?  Nec  putandum  est  baptismum  C 
Joannis  parum  profuisse  hominibus^  qui  et  si  peccata 
nondimittebat,  omnestamenqui  ab  iliobaptizaban- 
tur,  sub  peccati  vincuiorconstrictos  esse  sentiebat. 
Et  ideoRedemptoremnostrumetmundatorem,  mox 
ubi  apparuiseety  qui  peccata  dimittere  posset,  quae- 
rere  necesse  habebant.  De  quo  voce  praecursoris 
sui  adhuc  subditur:  «  Mediusautemvestrumstetit, 
«  qoem  vos  non  scitis. »  Medium  autem  hic  Dominum 
Jesum  Christum  dicit,  qui  dum  sit  excelsus  super 
omnia,  ex  Judsis  carnem  assumens,  inter  homines 
conversari  dignatus  esty  sicut  ipse  ait  disCipulis: 
«  Ego  autem  in  medio  vestrumsum  sicut  qui  mini- 
strat  (Lue.  xxii).  »  Quem  medium  stetisse,  non  au- 
tem  cognitum  essse  dicit:  quia  pcr  humanitatem 
hoininibusvelJudaeisvisibilisapparuit,sed plurimis  n 
per  divinitatem  incognitus  mansit.  Unde  Joannes 
eTangelista  dicit :  «  In  propria  venit,etsui  eum  non 
receperunt  (Joan.  xi).  »  De  quo  adhuc  subditur: 

« Ipse  est  qui  post  me  venturus  est,  quiante  me 
«  factus  est.  »  Quodestdicereypostmeventurusest, 
quin  post  me  natus  est  post  me  prffidicare  incipiet, 
sed  ante  me  factus,  id  est  mihi  dignitate  praelatus^ 
id  est  antepositus.  Quod  autem  ait,  «anteme  factus 
est,  •  ad  excellentiam  dignitatis  pertinet,  cujus 
pfslationis  causas  idem  Joannes^alibi  aperit,  di- 
cens:  «  Quia  prior  me  erat(7f>afi.  iii).  »  Ac  si  dice- 
et:  Inde  me  post  natus  supcrat,  quia  nativita- 


tis  suoQ  tomporacum  nohcoangustant.Quouiamqui 
post  me  natus  est  de  matre  sine  patre  anteomnem 
creaturam,  sine  uUo  initio  genitusest  ex  patresine 
matre.  De  quo  alibi  ipse  Joannesait:  «Me  oportet 
minui,  illum  autem  crescere  (Joan.  iii).  »  In  ciyus 
comparationis  magnitudine,quam  se  parvum  credat, 
manifestat  adjungens:  «  Cujus  non  sum  dignus  ut 
solvam  ejus  corrigiam  calceamenti  (Joan.  i).  b  Ubi 
considerandum  est,  quia  cum  magna  sit  Joannis 
sanctitas,  nonminor  ejusdeclaraturhumilitas.Cum 
enim  tantas  sanctitatisessetfUtaturbisChristusesse 
putaretur,  tantae  humilitatis  fuit,  ut  ad  solvendam 
ejus  corrigiam  calceamenti  indignum  se  judicaret.  Si 
spiritalem  scnsum  sequamur,  est  in  corrigia  cal- 
ceamenti,  ligatura  mysterii.  Calceamentum  quippe 
ex  mortuo  fit  animanti.  Quia  enim  calceamentum 
pedes  munire  solet,  recte  per  calceamentum  Do- 
mini,  ejus  humanitatis  incarnatio  designatur.  Quo- 
niam  cum  invisibiiis  Deus  inhomineyquemassum- 
psit,  nobis  visibilis  Deus  in  homine,  quem  assum- 
psit,  nobis  visibilis  apparuit,  quasi  calceata  di- 
vinitas  ad  nos  venit,  sicut  ipse  per  Psalmiatam 
dicit:  «  Inldmaeamextendamcalceamentum  meum 
(Psal.  Lix).  »  Idumsea  autem,  quae  sanguinea  inter- 
pretatur,  significat  gentilem  populum,  qui  variis 
facinoribus  peccatorum  erat  sanguinoientus.  Quasi 
enim  Dominusin  Idumseam  calceamentum  extendit, 
quando  per  incarnationissuaemysteriumgentibusse 
manifestavit.Sed  ejuscorrigiam  calceamenti  Joannes 
solverenon  prassumpsit,  quiaincarnationis  ejusse- 
cretum,  qualiter  obumbrante  Spiritu  sancto,  Virgo 
conceperit,  nec  ipse  perscrutari  prs8umpsit,qui  eum 
incarnevenientem  etiam  digito  demonstravit.  AUa 
enim  et  inscrutabilia  sunt  sacramenta  divinitatis, 
nec  ea  mortalium  quisquamdiscurrerepotest,sicut 
perprophetam  dicitur:  «  Generationem  illius  quis 
enarrabit  (Isa.  liii)?  »  Hujus  inscrutabilem  profun- 
ditatcmconsiderabatPauIus  apostolus,  cumdicebat: 
«  0  altitudo  divitiarum  sapientiffi  et  scientiae  Dei, 
quam  incomprehensibiliasunt  judiciaejus,  etquam 
investigabiles  viae  ejus!  Quisenimcognovitsensum 
Domini?  aut  quis  consiliariusejus  luii(Rom.  xvi)?» 
Et  Psalmista:  «  Quam  magnifjcata  sunt  opera  tua, 
Domine  (Psal.  xc)l  »  Est  quoque  et  in  corrigia  cal- 
ceamenti  aliud  quod  considerari  subtiliter  potest. 
Consuetudo  enim  fuitapudveteres  utsiquisuxorem 
fratris  defuncti  accipere  noUet,  ilie  ejus  corrigiam 
calceamenti  solvcret,  qui  ad  hanc  propinquitatis 
jure  sponsus  accederety  et  ob  hanc  causam  illius 
domus,  discalceati  domus  appeliaretur  in  Israel, 
sicut  excmplo  Ruth  Moabitidis  discimus.  Christus 
autem  interhominessanctaeEccIesiae  sponsusappa- 
ruit,  sicut  por  psalmum  dicitur:«  Tanquam  spon- 
sus  procedens  de  thalamo  suo  (PsaL  xviii).  »  Et 
idem  Joannes :  «  Qui  habet  sponsam,  sponsus  est. 
Amicus  vero  sponsi,  qui  stat  et  audit  eum,  gaudio 
gaudet  propter  vocem  sponsi  (Joan.  iii).  »  Unde  et 
ipse  Dominus  ait  in  Evangelio :  «  Nunquid  possunt 
fllii  sponsi  jejunare,  quandiu  cumiUisestsponsu»? 


47  HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.— HOMIL.  4» 

^Matth,  III.)  »Gum  autemmirae  sanctitatlsJoaniiem  A  ^^^  ^^  utcro  habens  de  Spiritu  sancto.  «  Quo  or- 


honiines  cernerent,  cum  hunc  Ghristum  putarent, 
quasi  sancUe  Ecclesiffi  sponsum  credore  volebant, 
sicut  de  eo  Dominus  ait :  Vos  venistis  ad  Joanneox* 
et  volulstis  exuitare  in  nomine  ejus.  Sed  Joannes 
ad  corrigiam  calceamenti  solvendam  indignum  se 
dicit,  quia  cum  se  Ghristum,  qnod  putabatur  esse 
negavit,  sponsi  nomen  immeritus  nonusurpavit,ac 
per  hoc  se  ess&sponsum  sancte  Ecdesis,  negavit. 
Ac  si  diceret:  Non  sum  ego  sponsus,  sed  amicus 
sponsi. 

«  HsBc  in  Bethania  factasunt^transJordanem,ubi 
c<  erat  Joannes  baptizans.  »  Bethanias  duas  esse  le- 
gimus :  est  namque  Bethania  in  latere  montis  Oli- 
veti,  ubi  Dominus  Lazarum  suscitavit,  ipsa  est  et 


dine,  vel  in  qua  civitate  sit  celelsrata  conceplio^ 
Lucas  pvangelista  sufQeienter  oxpooiti.  Quod  quia 
vastrse  sanctitati  constatessenoti&simumi  dicendum 
est  paocis  de  his  qus  Matthieusscribit.Nottndam- 
que  in  primis^  in  eo  quod  ait,  «  Katequam  coBVt* 
nirent,  »  verboconveniendinonipsumooncubitum, 
sed  nuptiarum,  quce  preBcedere  aolent,  tempus  in- 
sinuatur,  quando  ea  qu®  prius  sponsata  fuerat, 
ease  coiyiix  incipit.  Ergo  «  antequamconvenirenti» 
dicit,  antequam  nuptiarum  solemnia  rite  eelebra- 
ront,  «  inventa  est  in  utero  habens  de  Spiritu 
sancto.  »  Siquidem  memorato  ordine  pestea  con- 
venenmt,  quando  Joseph  ad  prsoeptum  aogdi  ac- 
cepit  conjugem  suam,  sednoneoACumbQbant,quiA 


Betphage.  Est  et  alia  Bethania  trans  Jordanem,  ubi  ^  sequitur,  «  et  non  cognoaoebat  eam.  »  Inventa  est 


erat  Joannes  baptizans,  et  ubi  haec  facta  fuisse 
referuntur.  De  qua  idem  Joannes  evangelista  com- 
memorat,  dicens:  «EratJoannesbaptizans  iuiEnon 
juxta  Salim,  eo  quod  essent  ibi  aqus  multiB.  » 
Spiritualiter  autem  Bethania  innostralinguadomia 
ohedienticB  interpretatur.  Pulchre  ergo  prscursor 
Domini  in  Bethania,  quae  domus  obedientice  inter- 
pretatur,  baptizare  dicitur,  uti  intelligant  homines 
quia  si  a  peccato  originali,  quod  per  inobedientiam 
primihominis  contigit,  absolvidesiderant,  submisso 
corpore  et  credulo  cordebaptismisacramentnmsu- 
scipere  debent.  Quoniam  sicut  ait  Salvatof  alibi: 
«  Nisi  quis  renatus  fuerit  exaquaet  Spiritusancto, 
non  potest  introire  in  regnum  Dei  {Joan.  in).^» 
Jordanis  autem  descensus  ^orum  interpretatur:  quo- 


autem  in  utero  habens,  a  nuUo  alio  quam  Joseph, 
qui  licentia  maritali  futurae  uzorts  pene  omnia  no- 
verat,  ideoque  tumentem  ejus  uterum  mox.curioso 
deprehendit  intuitu.  Sequitur: 

«  Joaeph  autem  vir  ejus»  cum  es&et  juatus,  et 
«  nollet  eam  traducere,  voluit  ooculte  dimittere 
«  eam.  »  Videns  antemr  Joseph  sponBam  conoepisae 
suam,  quam  bene  noverat  a  nullo  viro  fuisae  al* 
tactam,  cum  essetjustusetjusteomniavellelagere,. 
optimum  duxit  ut  neque  hoc  aliis  proderet,  neqne 
ipse  eam  acciperet  uxorem ;  sed  mutato  ocoulte 
nuptiarum  propositoy  in  conditione  eam  sponBae 
manere  pateretur,  ut  erat.  Nam  et  in  Isaia  legeratp 
virginem  de  domo  David  esse  conceptoram  et  pa* 
rituram  Deum,  de  qua  etiam  domo  noverat  genus 


rum,  nisi  baptizatorum?  quasi  enim  in  Jordane  C  duxisse  Mariam,  atque  ideo  non  disoredebat  in  ea 


baptizantur  homines,  quiaantequamadbaptismum 
veniant,  filii  irae  et  fllii  diaboli  sunt :  sed  cum  in 
baptismumdescendunt,descendentibuspecGatis,niii 
pacis  et  fllii  Dei  per  adoptionem  ascendunt. 

HOMILLV  VIII. 

IN  ViaiLIIS   NATIVITATIS   DOMINI. 

(Matth.  I.)  «  In  iJIo  tempore,  cum  esset  despon- 
«  sata  mater  Jesu  Maria  Joseph,  antequam  conve- 
«  nirent,  inventa  est  in  utero  habens  dc  Spiritu 
t  sancto,»etreliqua,  Gum  nativitatemDomini^etSal- 
vatoris  nostri  Jcsu  Ghristi^quasternusante  sascula 
Dei  Filius,  hominis  cx  tenipore  filius  apparuit. 
Matthxus  evangalista  brevi  quidem  sermone,  sed  ab 


prophetiam  hanc  fuisse  complendam»  Sed  si  eun 
voluisset  occulte  dimittere,  neque  accipere  conju* 
gem,  et  illa  sponsa  pareret,  nimirumpauoieaaent, 
qui  eam  virginem,  et  non  potius  autumarent  esse 
meretricem.  Unde  Joseph  consilium  repente  oon- 
silio  meliore  mutatur,  utvidelicetadconservandam 
Mariffi  famam,  ipse  eam  celebratc  nuptiarum  oon- 
vivio,  coiijugem  acciperet,  sed  castam  pcrpetuo 
custodiret.  MaluitnamqueDominusaliquosmoduoi 
suaegenerationis  ignorare,quam  oastitatem  infamare 
genitricis.  Nam  sequitur: 

«  Hsec  autem  eo  cogitante,  ecce  angelus  Domini 
« in  somnis  apparuit  ei,  dicens:  Joseph  fili  David^ 
c  noli  timere  accipere  Mariam  conjugem  toam. 


Abraham  usqueadJosephvirumMariseperduxissel,  j)  <<  Quod  enim  in  ea  natum  est^  de  Spiritu  sancto 


omnesquc  coramuni  humanae  creationis  ordine  ge- 
nitos  simul  et  generantcs  ostendisset,  mox  de  ipsa 
locuturus,  quantum  ejus  generatio  a  ceeteris  dista- 
ret,  uperuit:  quiavidelicetCBeteriperconjunctionem 
maris  ct  ferainae  solitam,  ipseautem  pervirginem, 
utpote  Filius  Oei  nasceretur  in  mundum.  Et  qui- 
dem  deccbat  omnibus  modis,  ut  cum  Deus  homo 
propter  homines  fieri  vellet,  non  ex  alia  quam  de 
virgine  nasceretur,  cum  virginem  generare  contin- 
gerct,  non  alium,  quam  qui  Deus  esset,  filium 
procrearet.  «  Gum  esset  (inquit)  desponsata  mater 
J^su  Maria  Joseph,  antequam  oonvenirent,  inventa 


«  est.  Pariet  autem  Oltum^  et  vocabis  nomen  egus 
<(  Jesum.  Ipse  enim  salvum  faeiet  populam  suum 
«  a  peccatis  eorum.  »  Quibus  profeeto  verbis;  mo'- 
dus  conceptionis  ejos  simul  et  dignitas'partusedo- 
cetur,  quia  videlicet  et  de  Spiritu  sanotoconciperet* 
et  paritura  sit  Ghristum.  Quem  etsi  aperta  vooet 
angelus  Ghristum  non  apellet,  in  eo  tamen  quod 
etymologiam  nominis  JesuexponenSiipsum  salulis 
ostendit  auctorem,  populorumque  salvatorem  eum 
nuncupat,  manifesta  ratione^  quia  sit  Ghrlstus;  si- 
gnificat  ut  per  haec  et  quenescierat,  discat  Joseph« 
ut  a  conlaclu  Dei  genitricis  funditus  meutem  axna* 


M 


HOMILIiE  DE  TBMPORB. 


80 


teat  Quam  Umen  diflpensatione  judtffl  neceeBitatts  A 
acetpere  jobetur,  solo  de  nomine  conjugem,  ne  vi- 
.delicet  quasi  adultera  lapidaretur  a  Judfflis,  et  ut 
ih  iEgyptum  fugiens,  haberet  solatium  maeculi,qai 
'familiait  cura,  «t  castos  femines  fragilitatis,  et 
testis  cgu8  perpetua  virginitatis  existat.  Produnt  et 
cathoiici  expositdrea  alias  causas,  quare  Dei  geni- 
tricem  Joseph  acoipere  debuit  conjugem,  quas  in 
•ois  qui  vult,  inveniet  locis.  Adhibet  autem  cvan- 
gelista  partui  virginali  etiam  prophetici  sermonis 
ezempiam,  ut  tanta  miraculum  majestatis  eo  cer- 
iiiiSTideretur,quo,hoc  non  solum  ipse  factumcre- 
deiety  aed  etiam  a  pi^opheta  prsdictum  recoleret. 
Ham  et  buic  evaogelistffl,  id  est  Matthaeo,  moris 
est  omma  qoffl  narrat  etiam  propheticis  afiirmare 
tflstimoaiis^Seripttt  namque  Evangelium  suum  ad  «^ 
eorum  maxime  oausam  qui  ex  Jud«is  credebant, 
nec  tamen  legis  ceremoniis,  quamvis  renati  in 
Ghristo,  vaiebant  avclli.  Et  propterea  satagebateos 
a  caraali  legis  et  prophetarum  sensu,  ad  spiritua- 
;lem,  que  de  Ghristo  est,  erigere,  quatenus  sacra- 
menta  fldei  Ghristian»  tanto  securins  perciperent, 
.^aanto  hec  non  alia  esse  quam  que  prophetie  prs- 
dixercntf  cognoscereat. 

« ttce  virgo  (inquit)  in  utero  habebit  et  pariet 
«  tiliam,  et  vocabunt  nomen  ejus  Emmanuel^quod 
«  est  interpretatum,'*noM*^m  Detis,  »  Nomen  Sal- 
ntoria,  quod  ndbncum  Deus  a  propheta  vocatur, 
tttraraquenaturam  unitis  personie  ipstus  significat. 
4hii  enim  ante  tempora  natus  ex  Patre  Deus  est,  ipse 
in  pleoitodinetemporum  fimmanuel,  nobiscum  Dcus 
tn  utero  matris  ftictus  est:quianostraB  fragilitatem  ^ 
natoraB  in  unitatem  sue  personssnsciperedignatus 
eet,  qnaiido  Verbum  caro  faclum  est,  et  habitavit  in 
Bobis  :  mirum  videlicet  in  modum  incipiens  sese 
quod  non  sumus,  et  non  desinens  esse  quod erat :  sic 
iBSumens  natnram  nostram  ut  quod  erat,  ipsenon 
perderet. 

ff  Exsorgens  auteifn  Joseph  a  domno,  fecit  sicut 
«  pnBceperat  ei  angelus  Domini.  Et  accepit  eon- 
« jugem  suam,  et  non  cognoscebat  eam.  »  Accepit 
eem  ad  nomen  conjugis,  ob  causas«  quas  prasdixi- 
nu8,»  et  non  cegnoscebat  eam,  ad  opesconjugale, 
ob  arcana  qu»  didicerat.  Quod  si  quis  huic  nostre 
expositioni  ohsistereetcontendere  volaerit^  beatam 
Dei  geniiricem  nunquamaJoseph  celebratis  nuptiis 
in  nomen  conjngieassumptam^cxponatipsemelius  Q 
hunc  sancti  Bvangelii  locum,  pariterque  ostendat 
Hcitum  fuisseapud  Judsos  ut  sponss  suae  quis- 
(|ue  camali  copula  misceretur^  et  sano  ejus  intel- 
lectni  Ubenter  cedimus ;  tantum  no  erga  matrem 
Ifomini  quidquam  gestum,  quod  publica  opinione 
]M>s6it  infltmari,  credamus.  Quod  vero  additur, 
«  Donec  peperit  fllium  suum  primogenitum ,  » 
Mmo  ita  intelligendum  putet  quasi  post  natnm 
filinm  eam  cognoverit,  ut  quidam  perversc  opinan- 
tur.Scire  enim  debdl^stra  fraternitas  quiafuerunt 
hsretici  qui  propter  hoc  quod  dictum  est, «  non  co- 
gnoscebat  eam  doncc.peperit  filium  sunni,  '•  crcde- 


rent  Mariam  post  natum  Dominum  cognitam  essea 
Joseph,et  inde  ortos  eos,4UOS  fratres  DominiScri- 
ptura  appelJat,  assumpto  et  hoc  in  adutjorium  sui 
erroris,  quod  primogenitus  nuncupatur.  Dominus 
Deos  avertat  hanc  blasphemiam  afide  omniumve- 
strum^  donetque  nobis  catholica  pietate  intelligere, 
parentes  nostri  Salvatoris  intemerata  semperfuisse 
virginitate  praBclaros,et  nos  filios,  sed  cognatoseo- 
rum  fratres  Domini  Scripturarum  more  nuncupari; 
et  ob  id  evangelistam,an  postnatum  FiliumDeieam 
cognoverit  non  cura8se,quia  nulli  de  hoc  ambigen- 
dum  putaverat,  conjuges,  quibus  in  virginitatis  casti- 
monia  permanentibus  Dei  Filium  nasci  singular 
gratia  datum  est,  nuUatenus  ex  eo  castitaUs jura  te- 
merare  potuisse.Nptandum  quoque  estquodprimo 
geniti  nonjuxtahsreticorumopinationem  solisunt, 
quos  fratres  sequuntur  alii:sedjuxta  auctoritatem 
Scripturarum,  omnes  qui  primi  vulvam  aperiunt, 
sive  fratres  eos  aliqui,  seu  nulli  scquantur,  primo- 
geniti  vocantur.  Attamen  Dominus  speciali  ratione 
potest  primogenitus  dictusinteUigi,juxtahocquod 
in  Apocalypsi  dicit  de  illo  Joannes :  <c  Qui  esttestis 
fidelis,  primogenitusmortuorum,et  princepsregum 
terrae  (Apoc.  i).  »  Et  apostolus  Paulus :  «  Nam  quos 
prascivit  et  prscdcstinavit  conformes  fieri  imaginis 
Filii  sui,ut  sit  ipse  primogenitusin  multis  fratribus 
(Aom.ii).»  Primogenitus  in  multis  fratribus,«quot- 
quotenim  receperunteum,  dediteispotestatemfilios 
Dei  fieri. »  Quorum  recte  «  Primogenitus  »  appella- 
tur,  quia  omnes  adoptionis  filios,  etiam  illosquiin 
e^rnationis  ejus  tempora  nascendo  prasoesserunt, 
di^itate  prsegreditur.  Siquidem  possunt  ilH  cum 
Joannevcracissime  testari:  ttQui  postnosvenit,ante 
nos  factus  est  {Joan.  i).  »  Id  est  post  nos  quidein 
in  mundo  genitus,  sed  merito  virtutis  et  regni,  Pri- 
mogenitus  omnium  nostrumjureestvocatus.Quiet 
in  ipsa  divina  nativitate  non  inconvenienter  potest 
primogenitusdici,quiapriusquamcreaturam,gigne- 
ret,aliquam,coaBternum  sibi  Patergenuit  Verbum. 
Dnde  ipsum  Verbum,  ipse  Filius,Dei  videlicetvirtus 
et  sapientia,Ioquitur : « Ego ex  ore  AUissimi procUvif 
primogenitus  ante  omnemcreaturam(£rc/i.xxivJ.» 
Deus  de  Deo  natus  erat,et  in  ea  creatusexhumani- 
tate,  omnem  merito  crealuram  prffiibat.«Etvocavit 
(inquit),  nomen  ejus  Jesum. » Jesus  Hebraice,  Latine 
salutaris  sive  salvator  dicitur.  Oujus  vocationem 
nomiuis,  prophctis  liquet  esse  certissimam.  Unde 
Bunt  illu,  magno  visionis  ejus  desiderio  cantata  : 
«Anima  autem  meaex8ullabitinDomino,etdeIecta- 
bilur  in  salutariejus(P<a/.xxxiv).»Etitem:«Defecit 
in  salutari  tuo  anlma  mea  (PsaL  cxviii).  »  Etalibi: 
«  Ego  autem  in  Dominogloriabor,  gaudebo  in  Domino 
Jesus  meo  (Habac,ul).»Ei  maxime  illud:«Deus,in 
nomine  tuo  salvum  me  fac  {Psal.  liii).  »  Ac  si  dioeret : 
Nominis  tui  gloriam,  qui  salvator  vocaris,  in  me 
salvando  glorifica.  Jesus  crgo  nomen  estfilii,quiex 
virgine  natus  estangeloexponente,significansquod 
ipse  salvet  populum  suum  a  peccatis  eorum.  Qui 
autem  salvat  a  peccatis,  id  est  utique  a  corruptio- 


81 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


52 


nibusmeQtisetcorporis,  quaeob  peccatacontigerunt, 
salvabit.  Gbristus  vero  vocabulum  est  sacerdotalis 
vel  regiae  dignitatis.  Nam  et  sicerdotes  et  reges  in 
lege  a  cbrismate,  id  est  unctione  olei  sancti  appel- 
labantur  Gbristi,  signiilcantes  eum  qui  verus  rexet 
pontifex  in  mundo  apparens,unctusest  oleolffititiae 
prae  participibus  suis.  A  qua  uoctione,  id  est  cbri- 
smate,  ipse  Gbristus,  et  ejusdem  unctionis,  id  est 
gratiae  spiritualis  participes,  sunt  Gbristianivocati. 
Qui  per  id  quod  pontifex  est,  nos  salvaret  a  pecca- 
tis  :  per  id  quod  pontifex  est,no8  reconciliaret  Deo 
Patri.  Per  id  quod  rex  est,  regnum  nobis  patris 
dignaretur  sBternum. 

«  Gbristi  autem  generatio  sic  erat.  »Quaeritur  cur 
non  ait,  Jesu  Gbristi,  sed  solummodo  «  Gbristi,^». 
quod  angelo  mox  dicturo  servavit.  «  Generatio,  » 
ipse  Gbristus  in  carne  generatus.Acsi  diceret:Ge- 
neratio,  qua  est  Gbristufi,  sic  erat,  bifario  expla* 
nandum,  vcl  ad  decursse  gencalogise  locum,ubiait: 
Jacob  genuit  Josepb  virum  Marisjde  qua  natusest 
Jesus  qui  vocaturCbristus.Omnesigiturgcneratio- 
nes  ab  Abrabam  usque  adDavidjgenerationesqua- 
tuordecim.  £t  a  David  usque  ad  transmigrationem 
Babylonis,  generationes  quatuordecim.  Et  a  trans- 
migratione  Babylonisusque  adGbristum,  generatio-' 
nes  quatuordecim. 

«  Gbristi  autem  generatio  sic  erat.Gum  essotde- 
«  sponsata  mater  Jesu  Maria  Josepb,  etc. »  Sic  autem 
erat  Gbristi  generatio^id  est  sic  ad  Gbristum  perti- 
net  baec  genealogia.  «  Gum  esset  desponsata.  »  His 
causis  non  de  simplici  virgine,  aed  de  desponsata 
natus  est  Gbristus  :  Ne  per  feminam,  sedpervirum 
justa  morem  Scripturaegeneal<)giatexerctur;  nela- 
pidaretur  a  Judseis  ut  adultera.  Ut  in  ^gyptum  fu- 
giens,baberet  viri  solatium ;  utpartus  ejuscelaretur 
diabolo,  dum  putat  non  de  virginc,  sed  de  uxore 
genitum.Ne  temerataj  virginis  adureretur  infamia: 
maluit  enim  Dominus  aliquos  de  suo  potius  ortu, 
quam  de  matris  pudoro  dubitare.Ne  virginibusve- 
lamen  excusationis  fieret,  quod  infamata  sitmater 
Domini.  Nedicente  Domino :  Non  veni  solvcrelegem, 
sed  adimplere,  ullus  objiceret,  quod  cum  legis  inj  uria 
natus  sit.Uttestis  pudoris  maritus  adbiberetnr,qui 
posset  delere  etvindicarcopprobrium,  si  non  agnos- 
ceret  sacramentum.  Ne  videretur  Maria  culpam 
obumbrare  mendacio:  causam  enim  mentiendi  de- 
sponsata  non  bnbuit,  cum  conjungii  prcmium  par- 
tus  sit  feminarum.  Ne  Herodi  et  Judceis  excusandi 
praeberetur  occasio,quod  natum  ex  adulterio  perse- 
querentur.UtQdelibus  conjugatis  ex  pari  consensu 
continentiainsinuaretur.  Ut  nisi  praevancationiesset 
obnoxia,qualilerhumanaprogenicsmultiplicarisine 
virginitatis  detrimento  potuisset,  demonstraretur. 
«  Desponsata,  «id  est  nondumnupta.«  Materejus. » 
Mater  ejus,  inquit,  non  uxor  Josepb.  In  ipsajanua 
amborum  ponuntur  nomina,  quae  factis  congruunt. 
«  Antequam  convenirent.  »  Proximum  nuptiarum 
tempus  ostendit,  non  quodsequeretur  ut  poBteacon- 
venirent,  sicut  boc  dicit  Helvidius,  «  Invcnta  est.  •> 


Al  A  nullo  alio  nisi  a  Josepb,  qui  maritali  licentiafu^ 
turae  uxoris  omnia  noverat.  Hic  Matbaeus  praetermi- 
sit  multa  qiiae  Lucas  narravit,  dioens  :  «  In  mense, 
inquit,  scxto,  missus  est  Gabriel  angelus  a  Deo  in 
civitatem  Galilaeae,  cui  nomen  Nazareth^  ad  virgi- 
nem  desponsatam  viro,  cui  nomen  erat  Josepb,  de 
domo  David,et  nomen  virginis  Maria.Et  ingressus 
angelus  ad  cam,  dixit  :  Ave,gratia  plena,DominuB 
tecum^etc»  Nimirum  enim  ad  id  usque  ad  genea- 
logiam  dcduxitjUt  disceret,  Josepb  virum  Mariaede 
qua  natus  esset  Gbristus.  Et  ideo  conceptum  ejus, 
quem  transcenderat,  Lucae  narrandum  reliquit.«In 
utero.»Non  in  nterum  accipiens,idestnonaUnnde 
acceptum.sed  interius  veniente  Spiritu  sanctohabi- 
tum,  ut  illud  :  Femina  circumdabit  virum. 

I^  «  De  spiritu  sancto.  »  Quaeritur,  si  inventa  est  a 
Josepb  babcns  de  8piritu  sancto,  cur  dimittereeam 
voluit?  Ideo  scilicet,  quia  nec  totum  scivit,  nec  to- 
tum  ignoravit.  Novcrat  in  utero  babentem,  non  de 
carnali  concubitu,  scd  spiritali  virtute.  Dequovero 
Spiritu  conccperit  tgnorabat,quod  ei  aperitur  quasi 
noscienti  «  de  Spiritu,  »  dum  inducit,«  8ancto,»et 
reliqua.  Item  quasritur  cur  Matthaeus  anticipavit, 
quod  mox  angelus  dicturus  erat  :  pro  spiritali  fer- 
vore,  et  ne  lectoris  animus  paucissimis  licet  lineis 
dubitaret,  et  ut  in  ore  duorum  vel  trium  testium 
stet  omne  verbum  (Deut,  xv,  ///  Cor.  xiii). 

«  Joseph  vir  ejus. »  In  scripturis  spousae  uxores, 
et  sponsi  virl  vel  marcs  dicuntur.  «  Gum  esset  ju- 
stus. »  Gum  conscii  criminum,obnoxii  sint  peccati, 
cur  Josepb  cum  crimen  celetjustus  vocatur?  Idest 

C  ut  idoneum  ejus'testimonium  commendet.  In  pla- 
risque  exemplariis  additur,  cum  esset  bomojustus, 
ut  ostendat  secundum  bumanam  justitiam  Josepb 
justum  fuisse,  quia  comparatione  justitiae  Dci,  pro 
nihilo  ducitur.  Et  ideo  recte  sequitur  :  «  Et  noilet 
eam.  »  Non  solum  celat,  sed  nec  audet  cootingere 
(emplumdominicicorporis,rectejustusjustitiaetem- 
plum  non  corrumpit.  «  Traducere.  »  Ac  si  diceret: 
Nollet  ducere  sponsam,  quam  suspicatus  est  esse 
adulteram  Aut  aliter  :  sive  traducere  ad  poenana, 
quam  sciebat  non  abhomineconcepisse.Traductio- 
nisenim  verbum,saepiusinmala  quamin  bonaparte 
invenitur.  Quod  etiam  Graecus  nod  absurde  sermo 
significat  irapaSeiytiaT^vai,  id  est  propalare,  quod  est 
palam  facere,et  omnibus.notum  faoere  conceptum. 

n  «  Occulte.MNe  aut  dimissauxore  sua,alieni  coitus 
reatum  super  eam  induceret,  aut  liberata  seipsum 
quasi  adulterii  innocentemliberaret.EcceAdamcce- 
lestis  nova  opponit  veteribus.  Priori  vice,  ex  solo  viro 
femina  facta  est  sine  matre  ;  secunda  vero,  vir  ex 
sola  muliere  natus  est  sine  carnali  patre.Ex  feminis 
dccuit  nova  redemptio,  a  quibus  prsecessit  antiqua 
praevaricatio.  Terrenus  Adam  de  incormpta  terra 
formatus  est,  secundus  Adam  de  incorrupta  carne 
virginis  Mariae  (/  Cor,  xv). 

«  Haec  autem  eo  cogitantefgiceangelusDomini. » 
Bono  viro  et  justo,  bona  et  justa  cogitanti  bonuset 
justus  apparct  nuntius.Ideoqueadditur,  «Domini.» 


S3 


HOMILIyE  DE  TEMPORE. 


54 


ad  difltinciionem  apostatarum  angelorum.llunc  an-  A.  ideo  Maria  coi\jux  dicitur^quiasub  eodem  jugoedu« 


gelum  Gabrielem  multi  putantjuxta  Luc»  videlicet 
narrationem.Non  quasi  ipse  sit  nuntius  nativitatis 
omnium.sedquiainlerpretatur  fortitudo  2)etetvicto- 
riabellorum  eicommissa  e8t,ideo  in  nativitate  Joan- 
nisetChristi  nuntius  venientiom  rectemittitur.Recte 
quoque  de  Deo  cogitanti  opportuna  adhibetur  con- 
solatio,  sicut  duobus  in  via  ambulantibus  ostensus 
est  ChristuB.tln  somnisapparuit.iSermoapparendi 
insolitam  rem  significat.  Duobus  modis  locutio  di- 
vina  distinguitur :  aut  per  angelos,  aut  per  semet- 
ipsum.  Sed  cum  per  semetipsnm  flt,  sola  inspira- 
tione  interius  sine  verbis  et  syilabis  cordocet,  qui 
auditum  aperit,et  habere  sonitum  nescit,  sicut  Phi- 
Hppo  Spiritus  dixit :  t  Junge  te  ad  currum  istum 


catura  Salvatorem  erat.  «  Quod,  inquit^  natum 
est,  »  non  extrinsecus  seminatum.  »  De  Spiritu 
sancto  est.  »  Hic  solvitur  quod  Joseph  scierit  quod 
ignoravit.Sed  non  ob  hocSpirituspaterChristiexi- 
stimandus  est,ut  Deus  Pater  Verbum  genuerit,Spi- 
ritus  vero  hominem,  sed  quia  cjus  ministerio  nati- 
vitas  Christi  adimplela  est. 

n  Pariet  autem  filium.  »  Parere  tamen  faciet  sine 
dolore  paricndi,  sicut  sine  peccati  voluntate  fuit 
conceptus.  Hic  monstrantur  quatuor  incerta  unius- 
cujusquc  nascentis,quiapariet  filium  qui  vocabitur 
Jesus,  qui  salvum  facict  populum  suum.  «Et  voca- 
bis.  »  0  Joseph,  vocibus  prophctarum  non  contra- 
dicas.Notandura  quod  Juxla  Matlheeum  ad  Joseph, 


{Jct,  viii).  »  Gum  vero  per  angelum,  his  modis  fit.  p  juxta  Lucam  ad  Mariam  vocare  nomen  pueri  praB- 

Aliquandoverbissineullaimagine,  sicutChristo  di-      dictum  sit,  quia  Jesus  ad  salutem  utriusque  sexu» 

eente :  «  Pater,  clariOca  Filium  (Joan.  xvii),  »  pro- 

tinus  respondetur :  «  Clarificavi,  et  iterum  clarifi- 

cabo,  et  reliqua.  Aliquando  rebus,  sine  verbis,  si- 

cut  Ezechiel  electri  speciem  vidit  in  medio  ignis 

{Ezech.  i),  per  hanc   Christi  incarnationem  desi- 

gnans.  Aliquando  verbis  et  rebus,  sicut  Adam  am- 

bulantem  Dominum  in  paradiso  postmeridiem  vidit 

{Gen,  iii),  significans  lucem  veritatis  a  se  recessu- 

ram.Aliquandoimaginibuscordisoculis  ostensis,  si- 

cut  Jacob   innixam  coclo   scalam  {Gen.  xxviii),  et 

Petms  vas  plenum  animantibus  in  exstasi  viderat 

{.4ct.x).  Aliquando  imaginibus  aute  corporeos  ocu- 

los  ex  aere  assumptis,sicut  AbraHam  tresviros  non 

solum  viditySed  in  domum  accepit,et  insuperetiam 


veniLJcsum  sequituretymologianominis^cum  ait: 
t  Ipse  enim  salvum  facict  populum  suum.  »  Vere 
suus,  qui  salvus  esse  possit.  «A  peccatis.  »  Contra 
Judaeos,  qui  putant  populum  de  captivitatibus,non 
de  peccatis  per  Christum  liberandum.  «  Eorum.  » 
Nota  quod  ejus  est  salus,nostra  vero  sunt  peccata. 

HOMILIA  IX. 

IN   DIB  SANCTO   NATIVITATIS    DOMINI. 

{Joan,  i).  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum 
«  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Hoc  erat 
«  in  principio  apud  Deum.  Omnia  per  ipsum  facta 
«  sunt,etsine  ipsofactumcstnihii,»et  reliqua.Domi- 
nics  nativitatis  diem,  qua  tcmporaliter  natus  est, 
annua  revolutione  colentes,  licet  oculos  mentis  ad 


pavit(G^.  xviii).Aliquandococlestibus  substantiis,  G  contemplandam  naturam  Divinitatis  convertere ;  et 


sicut  hapiizBio  Domino  vox  insonuit,  dicens : «  Hic 
est  Filius  meus  {MMh,  iii).  » Aliquando  terrenis  et 
ccBlesfibns.sicut  coram  Moyse  in  monte  ignem  ru- 
bumque  sociavit  {Exod.  iii},  significans  se  doctorem 
populi  fore,quilegis  flammamacciperet,tamenpec- 
cati  spinam  non  relinqueret :  sive  quod  ex  illo  po- 
pnlo  exiret,  qui  ignem  divinitatis  in  humanitatis 
Dostrae  spinas  imponeret.Aliqu&ndo  humanis  cordi- 
bos  secreta  prssentia  inspirat :  undeZacharias  ait: 
«  Et  dixit  ad  me  angelus  qui  loquebatur  in  me 
(ZocA.ii).  »  Cum  vero  huic  beato  Joseph  apparuisse 
dicitur,  imagine  cordis  ostensa  apparuit.  «Joseph, 
fili  David.»  Blandientis  affectu  loquitur,notumeum 
significans  et  familiarem  cujus  nomen  et  genus  de- 


quia  in  tribus  evangelistarum  dictis,Matth£isciIi- 
cet,  Marci  et  Lucs,  modus  humana;  nativitatis  de- 
scribitur,  ad  consubstantialem  Dei  Patris  essen- 
tiam,oportet  beati  Joannis  evangelista;  dicta  consi- 
derare.  De  cujus  Evangelio  locuturi,  breviter  qui- 
dem,  sed  rationabilitcr  commemorandum  videtur, 
quare  tam  Domini  dilectus  discipulus,  in  ordine 
prophetarum  ponatur  extremus.  Quia  enim  suum 
Evangelium  scripsit  novissimus,  ideo  Jure  ponitur 
ultimus  :  Jam  vero  triaEvangeliascriptaerant  atque 
inuniversumorbemdivuIgata.PerMatthaeumquippe 
in  Judaea,  per  Marcum  vero  et  Lucam  in  gentibus. 
Ipse  autem  post  ascensionem  Domini,per  sexaginta 
fermeannosEvangcIiumBuum,  absqueulloadmoni- 


signatur.  Hinc  apparet  quod  ex  eadem  tribu  erat  n  culoscribcndi,  Asiae  partibuspraedicavit;  sedpost- 


Josepb  et  Maria,  Juxta  illud  :  Nemo  copuletur  nisi 
de  tribu  sua  (Num.  xxxvi).  In  quo  notiindum  quod 
Dontam  camequam  spiritu  filiumDavidillum  dixe- 
rit,  utjustum  virum  ex  generejusti  propagatum,hoc 
meruisse  declararet.  »  Noli  timere.  »  Apparet  quod 
causa  timorisappetieritdimitterecam,  quitimebat 
profiteri  spirituale  cotgugium.  Vide  quod  metus  ille 
non  coercitus,  quo  accipere  uxorem  prohibitus  est, 
sed  jnbetur  ne  ad  suam  propscntiam  illam  accipere 
expavescat.  Prius  timor  expellitur,  ut  libentius  di- 
cenda  postea  audiantur.  «  Conjugem  tuam.»  Solet 
Scriptura  sponsas,  conjuges  vel  uxores  vocare.Sive 


quamaDoiuitiano,  impiissimo  Caesare  accrudelissi- 
mo  tyranno,  propler  insuperabilcm  evangelizandi 
constantiam,  inDatmos  iusulamexsilioessctrelega- 
tus  eruperunlhfiDreticiinEcclesiam,  Marcion,  Cerin- 
thus,  etEbion,et  alii  fllii  diaboli,  quos  ipse  in  epi- 
stold  sua  Antichristos  appt'llat,qui€amdiversisdo- 
gmatibus  scindere  conati  sunt,  dicentes  Christum 
ante  Mariam  non  luispe.  Postea  vcro  cum  ,permiltente 
piissimo  rcge  Nerva.rogwssus  de  exsilio  Ephesi  mo- 
raretur,  rogatus  traditur  ab  univcrsis  episcopis  et 
presbyteris,ut  quia  jam  in  tribus  evangelistarum  li- 
bris,  ut  diximus,  temporalem  Domini  nativitatem 


»5 


HAYMONIS  HALBfiRSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


86 


--j^lentier  habebant  exposttam,  eis  de  divinitaie  ser- 
tnonem  raceret,et ad  memoriam  fiiturorum scriptum 
relinquereti  ut  scilicet  post  ejus  recessionem  de 
niuudoyhaberent  Rdeles  unde  fidem  suam  munirem 
et  hsBreticorum  falsa  dogmata  destruerent.  Quod 
primum  se  negavit  facturum,sed  illisinprece  per- 
severantibus,  non  aliter  hoc  facere  acquievit,  nisi 
priuB  triduanojejunioomnesincommuneDominum 
precarentur.Quod  cum  libentisstme  ab  omnibus  fa- 
ctum  esset,  die  tertia  expleti  jejunii  tanta  Domini 
~gratia,secundum  sui  nominis  congruam  interpreta- 
Hionem,dicitur  repletus,et  usque  ad  contemplandam 
divinitatis  naturam  substanti»  ultraomneshomines 
raperetur,  et  regem  in  decore  suo  cernens,  de  ipso 
purissimo  fonte  divinitatis  hauriret  quod  nobis  si- 
tientibus  propinaret,et  sic  pertotum  sui  Evangelii 
texium  pauca  de  humanis  actibus  Salvatoris  inse- 
rens^suflicienter  ex  divinitate  scripta  reliquit.  Unde 
bene  in  ccBnasuper  pectus  Domini  recubuisse  dici- 
tur.Quia  enira  in  peetore  Jesu  suntomnesthesauri 
sapientiffi  etscientiaB  absconditi,  inde  gustans  quam 
suavis  est  Dominus,  nobis  esurientibus  cibum  viUe 
-teternffi  est  impartitus.Undebene  inter  quatuor  ani- 
malia  aquil»  speciem  rationabiliterhaberedescribi- 
tur,  quia  sicut  aquila  pr»  caBteris  avibus  altius  vo- 
'lat,  et  prae  cunotis  animantibus  jubar  solis  irrever- 
beratis  ooulis  contemplatur,  ita  Joannes  prae  cun- 
ctis  hominibus  HUbtilius  ex  divinitate  sensit,  et  pr» 
cunctis  mortalibus  altiussBterni  solis  naturam  con- 
•templatus  est,  dicens :  « In  principio  erat  Verbum, 
et  Verbum  erat  apud  Deum.et  Deuserat  Verbum.  >> 
Alii  enim  evangelistae  'Ghdstum  in  tempore  natum 
"describunt,ille  vero  ante  omnia  tempora  cum  fuisse 
■commemorat,  dicens :«  In  principio  erat  Verbum.« 
-Alii  eum  subitohomineminter  hominesapparuisse 
commemorant,  ille  semper  cum  Oeo  Patre  manere 
ostcndit,  dtcens :  «  Et  Vcrbura  erat  apud  Deura.  » 
Alii  hunc  verum  hominem  describunt,  ille  verum 
conQrmat  Deum,  dicens:  «  Et  Deus  erut  Vcrbum.» 
'Alii  corporaliter  de  Maria  virgine  natum,  tempora- 
•Kter  inter  homines  conversatum  fuisse  asserant^ille 
cum  Deo  Patre  semper  fuisse  demonstrat,  dicens  : 
«  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum.  ■  Alii  signa  et 
virtutes  quas  inter  homines  fecit,  ille  quod  Deus 
erat  per  Filium  omnem  creaturam  condiderit,  ma- 
-nifestat,  cum  ait : 

«  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  fa- 

«  tum  est  nihil.  »  Et  mirabili  ordine  beatus  Joan- 

ncs  evangelista  in  exordio  sui   Evangelii,  et  fidem 

•credentium  roborat,et  hsBreticorum  falsum  dogma 

'damnat.Fuenint  enim  haBretici  qui  dicebant  :Siergo 

natus  est  Christus.erat  tempusquandoillenonerat. 

^Quorum  errorem   evangelista  in  ipso  exordio  sui 

Evangeliide8truit,cum  dicit  :«In  principio  erat  Ver- 

bum.  M  Quia  non  dixit,  in  principio  coepit  esse  Ver- 

-bum,  sed  in  principio  erat^erbum,nullum  tempus 

ejus  naturam  antecessisse,  sed  ipsum  anle  omnia 

tempora  semper  esse,  sicut  ipse  in  Evangeiiodicil: 

«  Ego  principium  qui  et  loquorvobis  {Joan,  viii).). 


A  Et  in  Proverbiis :  «  Dominus  possedit  me  in 
initio  viarum  suarum  antequam  quidquam  facereta 
principio,  ab  fiBterno  ordinata  sum,  ei  ex  aniiqoifl 
antequam  terra  fierei  {Prov,  vm).  »  Et  iterum : 
«  Quando  prffiparabat  cQBlo8taderam,8imulcumillo 
componens  omnia  (!bid,),  »  Hinc  per  Psalmisiam 
dioitur :  «Priusquam  montes  nerent,aui  formaretur 
terra  etorbis  asaaculousquein  seBCulum  tu  esDeus 
(Psal.  Lxxxix).  »  Iterufii  fbere  alii  veritaiis  inimici 
qui  tres  personas  sanctcTrinitatisnegarevoIentes, 
dicerent :  Pater  quando  vult,  Fiiius  esi  ;  quando 
vult,  Spiritus  sanctus  est  :Ftlius  quando  vnlt  Pater, 
quando  vult  Spiritua  sanctus  est ;  Spiriius  sancius 
quando  vuIt,Pater  esi  aut  Filius,  idem  tamen  unus 
est.  Et  horum  falsissimum  errorem  verax  evange- 

P  lista  dissipat,  cum  subjungit:  «  Et  Verbum  erat 
apud  Deura.  »  Si  enim  alter  apud  alierumerai,  ma- 
nifestum  est  quia  alia  cst  persona  Patris, alia  Filii, 
alia  Spiritussancli.  Nec  Pater  juxta  illorum  falla- 
ciam  aliquandomutaturinFilium,autFiI]U8  in  Pa- 
trera,ncque  Spirilus  sanctus  in  Patrem  aut  Filium, 
sed  Pater  ecmper  cst  Pater,  Filiua  sempcr  est  Fi- 
lius,  Spiritus  sanctus  semper  est  Spiriius  sancius. 
Non  enim  divina  naturavel  substantia  muiari  po- 
test,  teste  Jacobo  Apo^tolo  qui  aii :  «  Apud  quem 
non  est  transmutatiO)  nec  vicissitudinis  obum- 
bratio  (Jacob.  i),  »  Itom  fueruni  alii  filii  diaboli, 
qui  Ghristum  bominera  tantum  crederent,Deumve- 
Tum  negarent.  Et  horum  fallaciam  spiriiuali  mu- 
crone  evangelista  ampuiavit,  cum  adjungit :  a  Et 
Deus  erat  Verbum.  »  Congrua  enim    raiione  coae- 

C  lernus  Patri  Filius  Verbum  diciiur,  quia  sicut  uos 
interiorem  cordis  nostri  voluntaiem  per  verbum 
patefacimus,  ita  Deus  Pater  per  Filium  cuncta  qvnB 
videntur  operatus  est,  ieste  pBalmista,  qui  dioit : 
«  Verbo  Dci  cgbH  firmati  sunt,  et  spiriiu  oris  ejus 
omnis  virtus  eorum(/*M/.xxxij.  »  Sive  Verbuni  Pa- 
iris  Filius  dicitur,  quia,  ut  ait  Aposiolus  :  «  Virtus 
et  sapientia  est  Patrls  (/  Oor.  i).  »  De  quo  alibi 
Psalmista  ait :  «  Eriictavit  cor  meum  verbum  bo- 
num  (PsaL  xliv).  »  Fueruni  rursus  alii  qui  Deum 
Cbristum  quideni  crcdercnt,8cd  exMariaeiordium 
sumpsisse  putareni,  quorum  unus  mente  capius 
dixisse  fertur :  Non  invideo  Chrisio  facto  Deo,  quia 
si  volo,  possum  Oerisimilis  illLEthorum  nefandis- 
simura  errorera  sanctus  evaageiista  opprimit,cum 

j)  abhuc  subjungit :  u  Hoc  erat  in  principio  apud 
Deum.  »  Ostendens  illum  non  ex  iempore  incre- 
mentura  sumpsissc,  sed  semper  in  costerna  sub- 
stantia  cum  Patrc  esse.  liem  fueruni  et  alii  vcri- 
iatis  inimici,qui  quasdam creaturas  a  Deo,quaedam 
a  quodam  principe  tenebrarum  faetas  a8sererent,ei 
hos  destruit  evangelicus  sermo,  cum  adjungii: 
«  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  ct  aine  ipso  factum 
est  nihil.  »  Qusb  enim  subsistunt,  per  ipsum  faeta 
sunt,  sicut  scriptum  est :  «Qui  monei  in  8Bternum, 
creavit  orania  siraul.  »  Non  quiedam  bona,qusdam 
raala,ut  illi  putaverunt,sed  omnia  valde  bona,3icut 
scriptum  est:  «  Vidit  cuncta   qus   fecit,  et  erant 


'57 


HOMILL^  DE  TBHPORB. 


S$ 


fi 


valde  bona  (Gin.  i).  »  Qaod  vero  qu»dani  creatara  A 
mala  esse  Tidetur,  propter  pecoatum  hominis  cod- 
-tigit,  ficut  per  quemdam  sapientem  dicitur :  Bestia- 
rum  dentes,  scorpii  et  serpentes,  omnia  in  viadio* 
tam  creata  sunt.  Nam  peccatum,  quia  subsistendi 
naturam  non  habet,  non  est  a  Deo  creatum,  sed  a 
diabolo  inventum,  et  ideo  nihil  eat ;  et  quidquid 
non  subsistit,  nihil  est,  sicut  de  cultura  idolorum 
Apostolus  dioit  :  «  Scimus  quia  nihil  est  idolum 
(/  Car.  vui).  n  Fuerunl  et  alii  hasretici  qui,  divinffi 
naiors  substantiam  subtilitts  quam  deberent  pers- 
cnitantes,  unigenitum  Pilium  Dei  in  divinitatis  forma 
a  Deo  fiictum  et  non  a  Patre  dicerent  gcnitum,sicut 
fuit  ArinSyUt  per  boo  eum  minorem  Patre  assererent/ 
quod  non  ex  Deo  genitum,sed  a  Deo  factum  pnsdi- 
-carent.  Quorum  errorem  vel  dementiam  flde  armatus 
evangelista  conculcat  cum  dicit :  «  Omnia  pcr  ipsum 
facta  snnt.  »  Si  enim  omnia  per  ipsum  facta  sunt, 
ipse  non  est  factnSy  qui  omnia  fecit  :  et  ideo  non 
creaAura,  sed  creator  :  non  factura,  sed  factor,  in 
cqualitate  Patris  credendud  est,  sicut  ipse  ait  in 
Svangelio :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x).» 
Et  quia  aliam  creaturam  roltonalem  rationabilis  Dei 
sapicntia  creavit,  ne  putares  ejus  voluntatem  esse 
mutabilem,ut8ubito  veilet  facere  aliam  creaturam 
quam  in  aternasua  dispositionenon  fecisset,  rem 
neceseariam  evangdista  subjunxit,  dicens  : 

cc  QHod  faotum  ost.  In  ipso  vita  erat.  »'Qui  ver- 

siculus  ita  distinguendus  est^ut  primum  dicamus, 

«  Quod  factum  est ;  »  deinde  inferamus,  «  in  ipso 

-vita  erat.  »  Et  est  sensus :  Quod  factum  est  ah  ilio, 

in  tempore  apparuit,  sivo  vivens,  sive  vila  careos  ;  C 

in  ipso  vita  erat,  id  est  in  ejus  eetema  sapientia 

etiam  illa  quo  non  vivunt,  antcqiaam  crearentur, 

vivebani,  scilioet.ante  initium  niundi,quia  ut  postea 

fierent  dispositum  erat,  ac  per  hoo  quasi  factum 

erat,  quia  omnia  creatura  in  ipso  Filio  Dei  imagi- 

naia  erat.  Quod  ut  manifestius  possit  intelligi,  de 

rebus  visibilibus  exem]^Iumadhibeaaius,verbi  gra- 

tia  :  Faber  lignarius  pergit  in  silvam,  inspicit  ar- 

borev»  cogitat  ex  illa  facere  iMPcam  vel  quodlibet 

va8;etcum  arbor  maneat  adbuc  non  scissa^jem  in 

ejus  sapientia  quants  longitudinis  et  latitudinisfu- 

tttra  sit  consideratur ;  cujus-fabrica  in  ejue  arte  ex 

ee  vivere  comprobatur,cum  tamen  ex  ae  non  vivat, 

quasi  aut  vetustate  aut  igne  consumpta  fuerit,  ite- 

rom.ejnsdem  quantkatis  et  qnalitatia  rovit  vas  fa-  j) 

bricare.  Ita  Deus  omnipoten^  anteqiiam  mundum 

€rearet,antequam  mundi  creaturaain  propriaa  spe- 

cies  formaret,  in  ejus  sapientia  non  solum  qua  vi- 

vunt,  sed  etiam  qus  vita  oarent,  vivebant.  Sed  ne 

sstimares  omnem  creaturam  in  hoc  sscuilo  "vitam 

babere  et  illuminatam  esse,  rocte  subditur  :  «  Et 

vita  erat  lux  hominum.  »  Quod  est  aperte  dicere 

quia  ipsa  vit»  et  sapientia  per  qpam  cuncta  sunt 

creata,et  in  qua  per  quamdam  rationem,  ut  dictum 

eatjvivere  dionntur,Iux  est  hominum,  id  est  ratio- 

nabilium  creaturarum,  non  ivrationabilium.  Non 

enim  bestis  et  pecora.  sed  homines  illuminantur, 


qoi  rationabiles  sunt.  Licet  namquebesti»  vivant, 
tamen  non  illuminantur,  ut  possint  sapientiam  et 
intellectum  atque  spiritum  discretionis  habere. 
Quibusdam  enim  oreaturis  tribuit  esse,vivere,sen- 
tire  et  non  discernere,  ut  animalibus  ;  aliis  esse, 
vivere,  sed  non  sentire,  ut  arboribus ;  aliis  etiam 
esse,  nec  vivere,  nec  sentire,  ut  petris.  Hominibus 
autem  tribuit  esse,  vivere,  sentire  atque  discemere, 
unde  bene  illuminati  sunt,,  qui  ad  imaginem  Dei 
ereati  sunt.  Sed  et  animalis  quicunque  est  homo, 
non  percipit  ea  qu®  sunt  Spiritus  Dei  (f  Cor.  ii). 
Sed  quia  nullam  excusationem  de  ignorantia  carna- 
Hter  viventibus  asterna  Dei  sapientia  reliquit,  recte 
subinfertur : 

«  Et  lux  in  tenebris  lucet,  et  tenebrs  eam  non 
(c  comprehenderunt.  »  Tenebr®  enini  hominessunt 
iniqui,  homicidae,  adulteri,  raptores,  immundi,  et 
his  similium  patratores.  De  quibus  per  Joannem 
dicitur :  «  Omnis  qui  odit  fratrem  suum,  in  tenebris 
est,  et  in  tenebris  ambulat,  et  nescit  quo  eat,  quia 
tenebree  excscaverunt  oculos  ejus  (i  Joan.  ii).  m 
Unde  et  Aposlolus  crcdentibus  ait :  <c  Fuistis  ali- 
quando  tenobraB,  nunc  autem  lux  in  Domino  {Ephes. 
v).  »  Sio  lux  in  tenebris  luoet,  quia  hi  qui  carnaliter 
vivunt,deignoraatiaexcusationem  habere  non  pos- 
sunt,  quando  eapientes  sunt  ut  faeiant  mala,  bene 
autem  facere  nesciunt.  Quia  enim  sensum  rationa- 
lem,  per  quem  et  Dominum  et  ejus  voluntatem  pos- 
sunt  cognoscere,  caraalitcr  riventes  obtenebrant, 
lux  in  tenebris  lucet,  et  tenebrae  eam  non  compre- 
henderunt.  Solet  autem  contingere  aliquoties  ut 
m^oris  sensus  acumine,  hi  qui  oarnaliter  vivunt, 
splendeant  quam  iItiqui8impliciter,sieutDominus 
ait  in  Evangelio  :  cc  Filii  hujus  sscuii  prudentiores 
filiis  lucis  in  generatione  sua  sunt  (Ltic*  rvi).  »  Igi- 
tur  lux  in  tenebris  lucet,  quia  qnamvis  iniqui  ho- 
mines  non  vidcant  lucem,  id  est  Ghristum,  tamen 
opera  eorum  maJa  videntur  a  luce,  sdlicet  a  Cbristo, 
cajus  oculis  nnda  et  aperta  sunt  omnia,  Psalmista 
te8te,qui  ait :  «Vultus  autem  Domini  super  facien- 
tes  mala  (Psal.  lui).  »  Verbi  gnatia,  si  ponatur  os- 
cus  ad  solcm,  sicut  ipse  non  vidct  lumen  solis,  sed 
circa  confunditur  &b  ipso,8ic  preedicti  homines  non 
vident  Deum,  sed  videntur  a  Deo  :  et  ideo  quia 
Deus  bos  videt,  lux  in  tenebris  lucet,  id  e6t,in  ipsis 
hominibus ;  vel  certe  in  tenebris  lux  lucet,  quia 
ipsa  sapientia  per  quam  nos  homines  esse  cognos- 
cimus,  et  aliquid  facere  intelligimus,  comparati  ju- 
.mentis  instpientibus  et  similes  facti,ve7am  lucem, 
id  est,  Deum,  nos  qui  sumus  tenebrs,  non  compre- 
hendimus.  Unde  bene  dicit  evangelista :  cc  Et  tene- 
brfle  eam  non  compreheBderunt.  »  n  NuIIa  quippe 
participatio,utaitApostolus,Iuci  ad  tenebras,nu]Ia 
conventio  Ghristi  ad  Belial,  nec  pars  fideli  cum  in- 
fideli  {I  Cor.  vi).  »  Quia  vero  Dci  lucem  inefTabilem 
humana  mcns  in  teorobris  posita,  subito  venientem 
sustinere  non  poterat,ne  in  his  tenebris  remaneret, 
ipsa  lux  vontura,  mundo  pr8Bmisit]hominem  ante 
se  magni  meriti,vclutlucernamantediem  luoiferum 


'89 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOHIL. 


60 


ante  solem,  per  cujus  teBtiaiODium  et  prsdicatio- 
nem  ad  videndam  veram  lucem  lippitudo  mentis 
buman»  pr«pararetur,  et  cognosceretur  Oeus  et  bo» 
mo.  Si  enim  Domini  lux  subito  nobis  appareret, 
magis  inde  excaecaremur  quam  illuminaremur.  Sed 
paulatim  Dominus  per  patriarchas  et  prophetas 
suum  advcntum  nobis  denuntiare  voluit,  ut^  verbi 
causa,  sicut  cum  in  valle  consrstimus,  ortentem  so- 
^  lem  cernere  non  possumus,  tamen  in  ejus  summi- 
tatem  ascendcntesi  illius  ortum  resplendere  vide- 
mus,  et  scimus  ipsum  radiare  cito :  ita  et  Dominus 
jier  sanctos  suos  mentes  nostras  ad  suam  lucem 
contemplaiidam  trahere  voluit.De  quibus  montibus 
fuit  iste  de  quo  et  subditur  : 

«  Fuit  homo  missus  a  Deo. »  Ubi  in  primo  verbo 
.  obedientias  virtus  in  illo  commendatur,  cum  dicitur : 
«  Fuit  homo  miseus  a  Deo. »  Non  enim  a  semetipso, 
id  est  sua  pnesumptione  venit,  sed  a  Deo  missus 
est.  Aliud  est  enim  a  se  venire»  aliud  a  Deo  mitti. 
A'se  quippe  venit,  qui  prssumptive,  in  eo  quoddo- 
cet,  suam  gloriam  quaerit.  Unde  de  pseudoprophetis 
dictum  est :  « Ipsi  veniebant,  et  non  mittebam  eos : 
loquebantur,  cum  non  prsceperam  illis  (Jer,  xxv)  »  : 
ergo  non  erat  de  talibus  Joannes,  sed  potius  ex  illis 
erat  quibus  Salvator  ait  in  Evangelio :  Ego  vos  elegi 
de  mundo,  ut  eatis,  et  fructum  afTeratis,  et  fructus 
vester  maneat  {Joan,  xv).  A  Deo  quippe  mittitur, 
qui  in  eo  quod  docet  Dei  laudem  etanimarum  lucra 
qusrit,  quaiis  erat  Moyses,  cui  dictum  est :  «  Veni, 
et  mittam  te  in  iEgyptum, »  qualis  erat  Isaias'  pro- 
pheta,  qui^  dicente  Oomino  :  «  Quem  mittam^et  quis 
ibit  nobis  ad  populum  istum?  »  Respondit :.«  Ecce 
ego,  mitte  me  {Isa,  vi).  »  Talis  erat  Joannes  Bapti- 
sta,  de  quo  dicitur  :  «  Fuit  homo  missus  a  Deo.  » 
Qui  vocabatur  homo  ille,  sequitur  :  «  Gui  nomen 
erat  Joannes.  »  Ad'  quid  autem  missus  fuit  a  Deo, 
manifestatur  cum  subditur : 

«  Hic  venit  in  testimonium,  ut  testimonium  per- 
hiberet  de  lumine.*»  Ut  quid  testimonium  perhibuit 
de  lumine?  declaratur  cum  subinfertur : «  Ut  omnes 
crederent  per  illum.»Non  dixit  ut  omnes  crederent 
in  iilum,  quia  «  maledictus  homo  qui  confidit  in 
homine  {Jerem.  xvii),  »  sed  «  ut  omnes  crederent 
«  per  illum,  »  id  est,  per  ejus  testimonium  omnes 
crederent  in  Ghristum.Aliud  estenim  credere  iiium, 
aliud  per  illum,  aliud  in  illis.  Gredere  illum,etper 
illum,  ad  Hdelem  hominera  referri  potest ;  credcre 
autem  in  i]Ium,nisiadeum  non  pertinet,verbigra- 
tia  :  Gredo  Pauluin,  et  per  Paulum  credo,  id  est, 
per  ejus  predicationem,  tamen  non  credo  in  Pau- 
lum,  sed  in  Deum  quem  prsdicat. 

«  Non  erat  ille  lux,  sed  ut  testimonium  perhiberet 
«  de  lumine.  »  Qusritur  quare  evangelista  dicat  de 
Joanne  dilccto  Domini,etinter  natos  mulierum  ma- 
jore,  •  non  erat  ille  lux,  »  cum  Dominus  discipulis 
dicat : «  Vos  estis  lux  mundi  {Matth,  v),  »  sed  ad  hec 
facilis  patet  responsio,  quia  alia  cst  lux  qus  illu- 
minat,alia  quss  illuminatur.  Lux  est  quse  illuminat, 
quie  nec  mitium  aocipit,  nec  fine  coucluditur,  nec 


A  augmentum  capit,  nec  defectum  patitur,  sed  sem- 
per  squalis  permanet.  Gui  luci,  id  est  Ghristo,  si 
comparentur  homines,  tam  minoree  quam  perfec- 
tiores,  tenebraB  computabuntur.  Nam  et  nostra  jus- 
titiu,  si  illius  jastitis  comparetur,  ii^justitia  repu- 
tabitur.  llluminantur  enim  homines,ut  lux  Bint,'ab 
illo  qui  ait  in  Evangelio : «  Ego  sum  lux  mundi.  Qui 
sequitur^me,  non  ambulat  in  tenebris^  sed  habebit 
lumen  vit»  {Joan.  v).  »  Qualis  erat  iste  Joannes  de 
quo  Dominus  alibi  ait :  «  Ille  erat  lucerna  ardcns 
et  lucens.  »  Ardens  dilectione  et  amore,  lucens  ser- 
mone :  sed  non  esse  Joannes  lux  dicitur,ad  compa- 
rationem  verffi  luci8,qu«  omnes  illuminat,eta  nullo 
iJIuminatur.  Tantum  enim  dtstat  inter  lucem  qu» 
illuminat  et  qus  ilIuminatur,quaBtum  interlucer- 

D  nam  et  luciferum  et  solem.  Ula  est  igitur  principa* 
lis  lux  de  qua  adhuc  subditur  : 

«  Erat  lux  vera  qu6B  illuminat  ^mnaiii  hominem 
«  v^nientem  in  hunc  mundum. »  Ubi  cum  «  omnem 
hominem  venientem  in  hunc  mundum  »  posuit, 
ostendit  quia  sine  spirituali  gratia,  sive  naturali 
ingenio  illuminentur  homines,  tantum  ab  illo  pos- 
sunt  illuminaria quo procedit omnis 8apientia,cam 
quo  fuit  semper  et  est  ante  »vum. 

«  In  mundo  erat,  et  mundus  per  ipsum  factus  est, 
t  et  mundus  eam  non  cognovit.  »  Hic  manifeste 
evangelista  in  mundi  vocabulo  tres  differentias  09- 
tendit.  Aliquando  enim  mundi  nomine  sanctt  signi- 
flcantur,  aiiquando  situs  orbis  terrarum,  aliquando 
mundi  amatores.  Quod  ergo  ait :  «  In  mundo  cBat » 
ad  sanctos  pertinet,  de  quibus  alibi  Dominus  dicit : 

C  «  Non  venit  Filius  hominis  ut  perderet  mundum, 
sed  ut  salvetur  mundus  per  ipsum  (Joan.  xii).  »  Et 
Paulus  apostokis :  «  Deus  erat  in  Ghristo,mundum 
reconcilians  sibi  (/  Cor.  v).  »  Quod  vero  subjungit : 
«  Et  mundus  per  ipsum  factus  est,  »  ad  situm  per- 
tinet  orbis  terrarum,  juxta  illud  quod  Dominus  ait 
in  Evangelio  discipulis  :  «  Euntes  in  mundum  uni- 
versum.  •  Quod  autem  infert :  «  et  mundus  eum 
non  cognoviti  >  ad  mundi  pertinet  amatores.  De 
quibus  alibi  Dominus  ait :  Pater  juste,  mundus  te 
non  cognovit.  In  ed  vero  quod  ait :  « In  mundoerat,» 
ostendit  per  divinitatem  eum  ubique  esse  praBsen- 
tem  :  quia  nullo  concluditur  loco,  vel  excluditur, 
sed  ipse  est  superior  et  ipse  inferior,  ipse  interior 
et  ipse  exterior.  Legitur  «  in  mundo  erat,  »  id  est 

D  iu  orbe  terrarum.  Quidam  tamen  «  in  mtindo,  » in 
sanctis  hominibus  exponunt.  «  Mundus  per  ipsum 
factos  est,  »  quia  oYnnis  creatura  per  ipsum  et  ab 
ipso  facta  est  ex  nihilo.  «  Et  mundus  eum  non  co- 
gnovit, »  id  est,  mundi  amatores.  Recte  enim  mundi 
amatores  mundi  nomine  vocantur,  quia  mente  et 
desiderio  mundum  incolunt.  Visibiliter  autem  eum 
signa  facientem,  scilicet  Judei,  viderunt,  ct  ipsum 
non  cognoveruni.  Nam  coelum  cogpiovit,  quando  eo 
nato  novam  stellam  misit ;  mare  cognovit,  quando 
sub  plantis  ejus  se  calcabile  prebuit ;  terra  cogno- 
vit,  quando  eo  moriente  contremuit ;  sol  cognovit, 
quia  radios  suos  in  ejus  morte  abscondit.  Sed,  ut 


61 


HOMILIiG  DE  TBMPORE. 


»» 


diximus,  mundi  amatoree,  scilicet  Judei,  non  co-  X 
gnoverant.  De  quibus  adhuc  subjungitur: 

«  In  propria  venit,  et  sui  eum  non  receperunt.  » 
Iq  propria  quippe  venit,  quia  non  solum  ex  stirpe 
Judsoram  carnem  aseumpsit,  sed  etiam  inter  eos 
docuit,  prsdicavit,  signa  et  virtutes  inenarrabiies 
ostendit.  <c  Sed  sui  eum  non  receperunt,  » id  est  Ju- 
dsi,  quos  sibi  peculiariter  prioribus  temporibus  velut 
proprios  asciverat,  quos  in  terra  repromissionis, 
ejectis  hostibus,  babitare  fecerat,  quibus  legts  noti. 
tiam  dederat,  et  ad  quorum  eruditionem  prophetas 
miserat,  et  ez  quibus  nasci  elegerat.  Sive  certe  «  in 
propria  venit,  »  quia  in  mundo  apparuit  per  buma- 
nitatem,  quem  fecerat  per  divinitatem.  Vcnire 
quippe  et  abire,  humanitatis  est :  manere  et  essef 
divinitatis.  «  Sed  sui  cum  non  receperunt.  »  Id  est,  p 
homines  quos  ad  imaginem  et  similitudinem  suam 
fecerat,  magoa  ez  parte  in  eum  credere  noluerunt* 
Sed  nunquid  omnesab  ejus  notitia  alieni  romanse- 
runt?  Non.  Nam  sequitur: 

«  Quotquot  autem  receperonteum.  » IlJi  eum  rece- 
perunt,  qui  eum  aPatre  missum  Fiiium  Dei  crcdide- 
runt.Sedquid  eisprofuitquodeumreceperunt?  c  De* 
<c  dit  eis«  inquit,  potestatem  filios  Dei  fieri,  his  qui 
«  credunt  in  nomine  ejus.  »  Ubi  larga  misericordia 
Dei  osienditur,  quando  qui  servi  non  fuerant  digni 
etiam  iilii  vocantur:  non  per  naturam,  sed  per  ad- 
optionis  gratiaro,  ut  hic  hsredes  Dei  per  fldem  eo 
bsredes  efficiamur  Christi  pergratiam,  juxta  quod 
idem  Joannes  in  fine  Evangelii  sui  scripsit,  dicens : 
•  Hec  auteni  seripta  sunt  ut  eredatis,  quoniam  Je- 
8US  est  Fllius  Dei,  et  ut,  credentes,  vitam  habeatis  C 
in  nomine  ejus  {ioan,  xx).  »  Quid  ergo  benignius, 
quid  misericordius,  quam  unicus  Filius  Dei,  nolens 
manere  84)lus,no8tra  carne  su  mpta,  nos  fecit  Dei  fllios, 
et  sibi  adoptavit  in  fratres,  ut  quod  ipse  habebat  per 
naturam,  nos  baberemus  per  gratiam  ?  De  quibus 
ipse  dicit  m  Eyangeiio :  u  Quicunque  fecerit  volun- 
taiem  Patris  mei,  qui  in  coeiis  est,  ipse  meus  frater: 
soror  et  mater  est  (Matth.  vii).  »  Et  post  resurre- 
ctionem  discipalos  fratres  vocare  dignatus,  ait : 
«  Ite,  nuntiate  fratribus  meis.  »  Ad  hanc  adoptionem 
non  venit,  nisi  qui  flde  crediderit  in  nomine  ejus, 
quoniam  sicut  scriptum  est:  «  Justus  ex  fide  vivit, 
sine  qua  impossibile  estplaccre  Deo  (Rom,  i :  Hebr. 
zij.  •  Et  ne  putareshanc  nativitatem  carnalem  esse 
et  non  spiritualem,  recte  subjungitur :  n 

«  Qui  non  ex  sanguinibus,  neque  ex  voluntate 
u  camis,  neque  ex  voluntate  viri.  »  In  quo  loco 
cum  «  ex  sanguinibus  »  posuit,  contra  regulam  ar- 
tis  grammaticflB  fecit,  quia  apud  grammaticos  san- 
guis  semper  singulariter,  et  nunquam  pluraliter 
enuntiatur  secundum  regulam.  Sed  non  curae  fuit 
evangelistflB  observare  rcgulam  artis  grammatics, 
ut  perfectius  sensum  explicare  posset.  Si  enim  dice- 
ret  ex  sanguine,  viri  tantum  videretur  significare 
aemen,  et  non  pleniter  quod  vellet  expriraeret:  cura 
vero  dicit  <*  ex  sanguinibus,  »  viri  pariter  et  femi- 
xi£  conjunctionem  ostendit.  Unde  ne  quis  interro- 


garet  quare  «  ex  sanguinibus  »  dixiBset,  exponendo 
subjunxit,  dicens :  «  Neque  ex  voluntate  viri,  ne- 
que  ex  voluntate  carnis.  »  Garnem  pro  uxore  po- 
suit,  juxia  illud  quod  scriptum  est :  «  Hoc  nunc 
os  ex  ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mea.  »  Et : 
«  Erunt  duo  in  carne  una  (Gen.  ii).  »  Et  Aposto- 
lus  :  «  Nemo  unquam  carnem  suam  odio  habuit, 
sed  nutrit  eam  et  fovet  (Ephes,  v).  •  Vel  ex  sangui- 
nibus,  Td  est,  vitiis  et  peccatis,  sicut  per  Psalmi- 
stam  dicitur :  «  Libera  me  de  sanguinibus,  Deus, 
Deussalutis  meas  {Psal.  l).  »  «  Sed  ex  Deonati  sunt. » 
Qualiter  vel  quomodo  ex  Deo  nascantur  homines,  ut 
filii  Dei  sint  per  adoptionem,  Dominus  alibi  mani- 
festat,  dicens  :  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et 
Spiritu  sancto,  non  potest  introire  in  regnum  Dci 
(Joan  ui).  »  Et  iterum  :  «  Quod  natum  est  carne, 
caro  est :  et  quod  natum  est  ex  spiritu,  spiritus  est 
(Ihid.).  »  Una  est  enim  natura  carnalis,  altera  spi- 
ritualis.  Una  visibilis,  alia  invisibiiis. 

«  Et  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  no- 
«  bis.  »  Versiculus  iste  cx  soperioribus  pendet ;  ac 
si  diccret  Evangelista :  Ut  homines  per  adoptionem 
filii  Dei  fleri  possent,  iilud  Verbum  quod  erat  in 
principio,  Deus  apud  Deum,  illud,  inquam,  Verbum 
factum  est  caro,  id  est  Deus  factus  est  homo,  non 
tamen  in  carne  conversus,  assumens  quod  non  erat, 
nec  desinens  esse  quod  erat,  permanens  Deus,  fa- 
ctus  cst  homo.  Qui  cuncta  fecit  in  forma  Dei,  id  est, 
cum  esset  Deus,  factus  esL  in  forma  servi,  factusest 
qui  fecerat,  ut  inveniretur  qui  perierat.  Sed  cum 
dicit :  «  Vcrbum  caro  factum.  est,  »  carnis  no- 
mine  perfectum  hominem  signiOcfkt,  qui  constat  ex 
aniraa  rationali  ct  carne.  Usus  naraque  Scripturs 
est  aliquando  per  solam  animam,  aliquando  per  so- 
lam  carnem  toium  hominem  significare.  Anim®  no- 
mine  totus  homo  significatur,  sicut  scriptum  est : 
«  Descendit  Jacobin  y£gyptum  in  animabus  septua- 
ginta  (Gen.  xlvi).  » Iterum  carnis  nomine  totus  homo 
8igniflcatur,sicutscriptumestinPropheta:tfEtvidebit 
omnis  caro  salutare  Dei  {Luc.  iu). »  Non  enim  anims 
sino  corporibus  in  iEg^^ptum  dcscenderunt,  ncc  caro 
sine  anima  salutare  Dei  videret  poterit,  sed  alibi,  ut 
diximus,  per  solam  animam,  alibi  per  solamcarnem 
totus  homo  significatur.  Ita  ergo  et  hoc  in  loco,  cum 
dicit:  «  Vcrbum  caro  factum  est,  »  non  aliud  est 
dicere  quam  Deus  homo  factus  est  ex  anima  ratio- 
nali,  ut  diximus,  et  carne.  Fuerunt  enim  nonnuUi 
hsretici  qui  dixerunt  Dominum  carnem  absque 
animasuscopisse.  Si  enim  quod  minus  est  fecit,  uti- 
que  et  qnod  majus  est  suscepit.  Qui  enim  pro  libe- 
randis  animabus  carnem  suscepit,  sine  dubio  hu- 
manam  animara  suscepit.  De  qua  ipse  loquilur : 
«  Potestatera  habco  ponendi  animam  meam,  et  ite- 
rum  sumendi  eam  (Joan.  xvi).  »  Et  iterum :  «  Tri- 
stis  cst  anima  mea  usque  ad  mortem  (Matlh. 
xxvi).  »  Quod  vero  subditur :  «  Et  habitavit  in  no- 
bis,  »  ad  iilos  specialiter  pertinet,  quibus  vlsibiliter 
apparuit,  et  cum  quibus  corporaiiter  convcrsatus 
est.  Vefaliter,  «  habitavit  in  nobis,  »  ut  habitarc- 


•63 


BAYMONIS  HALBBRSTAT.  fiPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


U 


mu8  in  ipao»  habitat  in  nobis  protegendo,  habitamus 
et  nos  in  ipso  ut  protegaoiur  ab  iilo.  Ut  aatem  inter 
noB  habitare  posset,  «  cum  esset  in  forma  Dei,  non 
rapinam  arbitratus  est  esse  se  squalem  Deo,  sed 
semeptisum  exinanivit  formam  servi  accipienSy  in 
similitudinem  hominum  factus,  et  habitu  inventus 
ut  homo  (PhiL  ii).  >»  «<  Et  vidimus  gloriam  ejus, 
gloriam  qaasi  Unigcniti  a  Patre.  »  Gloriam  ejus 
viderunt  in  humanitate,  qui  videre  non  pote- 
rant  in  divinitate,  quia  quam  ante  incarnatio- 
nem  videre  non  poterant,  videre  postquam  Verbum 
caro  factiim  est.  Gloriam  igitur  Dei  latentis  in  ho- 
mine,  illi  speciah'tcr  viderunt^  qui  eum  miraculis 
coruBcantem  conspicere  meruerunt.  lili  quoqueejus 
gloriam  manifcstius  conspexerunt,  qui  eum  ante 
'passionem  transfiguratum  in  monte  contemplati 
sunt,  audientes  desuper  vocem  Patris  intonantem : 
«Hicest  Fiiiusmeusdilectus,  inquo  mihi  compla- 
cui  [Matth,  iii).  »  De  quibus  unus  fuit  iste  Joannes, 
de  quo  talia  revelata  sunt,  et  per  quom  talia  signa 
Bunt  monstrata,  qus  nullus  facere  posset,  nisi  qui 
Unigenitus  Pctris  esset.  Nam  et  post  resurrectionem 
Bpiritus  sanctuseosdem  discipulos  obumbrareatque 
replere  dignatus  est,  ut  per  haec  et  unigenitum  Dei 
cognoscerent  Filium,  et  ex  matre  primogenitum. 
Sed  est  dilTerentia  inter  unigenitum  et  primogeni- 
tum,  quianon  omnes  primogeniti  unigeniti,  sed  om- 
nes  unigeniti  primogeniti  vocantur.  Primogenitum 
enim  dicimus,  non  solum  quem  alii  sequuntur,  sed 
etiam  quem  nullus  prscedit.  Ex  eo  autem  quod 
evangelista  Matthsus  ait :  »  Donec  peperit  lilium 
suum  primogenitum  (Matth,  ii),  »  occasionem  tra- 
here  voluerunt  hasrctici,  beats  MarisB  virginitatem 
infamarc  cupientes.  Dixerunt  enim  eam  alios  filios 
post  Dominum  ex  Joseph  habuisse,  et  ipsosesse  vo- 
lucrunt  qui  in  Evangelio  fratres  Domini  appeilantur, 
non  considcrantes  quia  fratres  iti  Scripturis  variis 
modis  vocantur.  Aliquando  enim  natura  fratres  di- 
cuntur,  aliquando  cognatione,  aliquando  gente,  ali- 
quando  etiam  dilectione.  Natura^  sicut  Cain  et  Abel, 
Esau  et  Jacob,  Petrus  et  Andreas.  Gognatione,  ut 
Abraham-et  Lot,  juxta  quod  ipse  Abrahamait: 
«  Ne,  quaeso,  sit  jurgium  inter  me  et  te,  etinter  pa- 
stores  meos  et  pastores  tuos,  fralres  enim  sumus 
{Gen.  zin).  »  Similiter  Jacob  et  Laban,  eodem 
Laban  dicente :  «  Num  quia  frater  meus  es,  gratis 
servies  mihi  ?  »  Gente,  sicut  omnes  Judasi  fratres 
dicti  sunt,  diccnle  ipso  latore  legis  Moyse :  Si  con- 
stitucndo  cbnstitueris  super  te  regcm,  non  habcbis 
potestatem  aliffi  gentis  faominem  constitliere,  sed 
eum  qui  sit  frater  tuus,  id  est  de  gente  tua.  Dile- 
ctione,  sicut  omnes  Ghristiani  fratres  vocantur,  Do- 
mino  dtscipulis  dicente :  «  Omnes  enim  vos  fratres 
estis  (Matth.  xxii).  »  Eodem  modo  fratres  Domini 
cognatione  dicti  sunt,  quia  deillius  erant  progenie. 
Ergo  Dpminus  non  solum  unigenitus,  sed  etiam  pri- 
mogenitus  dicitur,  quod  non  solum  alii  ex  Maria 
post  eum  natl  non  sunt,  sed  quia  ante  eum  nullus. 
Quod  autem  subjungitur,  «  plenum  gratis  et  verita- 


A  «  tig,  »  singolari  gratia  Oei  Piiio  in  homiiie  qiiem 
assumpsit  datum  .est  a  Patre^  ut  ex  quohoiBO^sse 
inciperet,  perfectuB  esset  Deua,  perfeotqs  <i  homo. 
Nec  eamdem  gratiam  ad  menBuram  aopepit  ut  puri 
homines,  sed  factus  homo  plenus  gratia  fiiit,  Bicat 
dicit  Apostoius :  «  In  quo  habitat  amnis^plenitodb 
divinitatis  corporaliter  (€o<d».  ii).  »  Et  Joannos  Ba- 
ptista :'  Et  de  pienitudine  ej^uanos  omnes  aeeepimuB 
^ratiam  pro  gratia.  De  ifua  pleoitudine  gnaiie  per 
Psalmista  dicitur : «  Unxit  te  Deus,  Deus  tuus  oleo 
iatiti^  pro  consorUbus  tuis  (fuiL  xuv).  »  Yeritate 
quoque  plenus  fuit,  sicut  ipse  iu  'Jivmngelio  dieit : 
c(  Ego  sum  via,  Terilas  et  vita  (ioan.  xiv).  » 


B 


HOMILIA  X. 

DE  SANGTO  STEPUANO  PROTOMABTYRE. 


(MATrH.  xxiii).  «  In  illo  tempore,  Ami  Jesue 
<c  turbis  Judffioi^um :  Eoce  ego  mitto  ad  voa  profkbe- 
cc  tas  et  sapientes^  et  scribas,  et  ex  illis  oecidetis  et 
<c  cruciGgctis,  et  ex  eis  flageMabitis  in  eynagegia  ve- 
«  tris,  »  et  reliqua.  NarratsuperiortextusEvaDgelii 
qualiter  Dominus,  conflictum  habene  eom  Jadsis, 
convicerit  eos  homicidaeet  homipidarum  filios,  qoi 
cum  ffidifioarent  sepulora  propbetarum,  et  omareni 
monumenta  justerum,  dieentes :  Qoiaei  AiisBemaaiu 
diebus  patrum  nostrorum,  non  essiSmue  soeH  eorum 
10  sanguine  prophetarum.  In  hoc  ee  fiUos  eorum 
estendebant,  qui  prophetas  ooeiderant,  quod  ani- 
mum  plenum  habentes  invidite,  Ghristum  ejueque 
discipitlos  persequebantur.  Uade  et  Domittus  adjun- 
git,  diceBB :  Itaque  testimonio  estie  vobieaftetipeiSy 

€!  quod  fllii  estis  eorum  qui  prophetas  occiderunt,  et 
vos  implete  mensuram  patrum  vestrerom.  Ao  si  di- 
ceret :  Quod  illis  defuit,  vos  implere  eupitts.  lili 
oeciderunt  membra,  vos  eaput  persequimini :  illi 
prophetas,  vos  ipsum  Dominum  pi^phetarum,  qui 
ab  eis  prffidictus  eat,  ocoidere  (^sideratis,  et  me 
meosquc  discipulos,  quos  ilii  ideo  quia  aon  vide- 
runt,  non  occiderunt:  vos  vfdentes,  illopum  ^leside- 
rium  4inplere  desideratis.  Ooibus  -congruit  quod 
subditur:  Serpentes,genimina  vipemrumj  quomodo 
fugietis  a  judicio  gehenn»  ?  Reote  erge  vipenarum 
nomine  isti  vocantur,  quia  sieut  ex  viperis  viper», 
et  ex  serpentibus  serpentes  nascuntur^  sie  ieti  ex 
venenatis  parentibus  venenatumanimumtpabenies, 
Christum  ejusque  discipulos  pePBequlmoliebantur. 

n  Convenit  autem  istis,  quod  viperarum  naturatradi- 
tur  esse,  ut  in  conoeptione  moriatur  pater,  in  par- 
turitione  mater.Quamvis  enim  diversa  fi(int  genera 
vtpererum  et  serpenUum,  tradunt  -tamen  tautttm* 
modo  duae  eese  viperaein  partibus  Arabt»,  ubi  iiulla 
habitatio  hominumconsistit,  qoia  non  solum  •homo 
si  acoesserit,  verum  etiam  si  avia^eBuper  vokiverit, 
a  flatu  earum  interimitur.  Quarum  oonoeptio  tavde 
evenit^  sed  quotieecunque  evenerit,  4ta  At  ut  iu 
conceptione  moriatur  pater,  ut  dixitouSt  et  in  par- 
turiiione  mater.  Nam  tempore  conceptioiriB^  mes  ea- 
put  in  ora  feminaB  mittit,  at  ilta  pra  nimio  amore 
stFingens  caput  iliius  abBcindit.  Gum  v«roiempu8 


0» 


UOMILIiG  DE  TEMPORB. 


66 


paKuritionis  eventt,  seinditur  venter  matris,  et  eic 

filit  egrQdiufitur,et  ita  fitutinconoeptionemoriatur 

pater,  et  in  parCuritionemater.  Unde  vipera  dictaest, 

quod  vipariatvelviperirefaoiat.Taleeergo  persimi- 

litudlnem  fuernnt  jQdsBi,  qt!iia  Ghristum,  qui  eos 

Bpiritoaliter  generaie  venerat,  cruciB  patibulo  cruen- 

tis  manibus  tfadiderunt,  dicentes:  «  Gruciflge^  cru- 

dfiga  illam.  Si  hunc  dimittia,  non  es  amicusGssa- 

ris  {MaiUL  xxvir).  »  fiecIeBiara  quoque,  que  spiri-* 

toalis  raater  erat  eorum  futura,  persecuti  sunt  pri* 

mum  in  apostol»,  per  quoasanctaEcclesia  regeba- 

tur,  deinde  in  eorum  Buocessoribus,  de  quibus  nunc 

dicitur:  •  Ecce  eg6mitto  advosprophetasetsapien" 

tes  et  ecribas.  »  Sedinexordioh^juslectioniahsre- 

ticorum  dogma  deatruitur,  qui  dixerunt  alium  Oeum 

esse  Veterie  Testamenti  et  alium  Novi,  oum  dicit: 

M  Ebee  ego  mitto  ad  vos  prophetae  et  sapientes  et 

soriba&  »  Ac  81  diceret:  Ego  qui  quondam  ad  Pa- 

tres  vestroe  misi  prophetas  et  sapientes  et  scribas, 

idem  ipie  et  non  alius  mitto  nunc  prophetas,  ct 

B^pientes,  et  scribas.  Fueruntenim  inVeteriTesla* 

mento  ppophets,  sapientes^  et  scriba:  fueruntetin 

Novo.  In VeteriTestamentofuertintprophet»:  Isaias, 

Jeremiae,  et  mnlti  alii;  fueruotsapientes^sicutSa- 

lomon  et  Samnel,  et  plures  alii ;  fuerunt  et  scrib«: 

qualis  fuit  Moyaes,  qui  legemecripsit^etEzra8,qui 

post  captivitatem  Babyloni»,  incensts  biblioibecis, 

iegera  recuperavit.  Oe  quo  seriptum  est:  t  Ascen* 

dit  Elzras  de  Babylone,  et  ipse  fuit  scriba  vclox  in 

lege  Moysi  {I  Esdr.  vti).  »  IttNovoTestamento  legi- 

ans  Agabum  propfaetasse,  etquatuorniiasPhilippi 

(Ait,  n  ei  xxi).  £t  omnis  qfui  futura  mala  oaveremo- 

net,  et  bona  (Hligere,  prophetaest.  Fueruat  sapien- 

tes,  sicut  apostoli,  sicut  evangelist»,  qui  dicta  vel 

faota  Oominiea  nobis  scriptareliquerunt.  Dequibos 

Dominus  in  Bvangelio:  «  Omnis  scriba  doctus  in 

regno  cmlorura,  8imiiise8thominipatrifamilias,qui 

proleK  de  tfaesauro  suo  novaetvetera(lfaMft.xui).» 

Sed'patres  eorum  ex  iilis  occiderunt  Isaiam,  Jere- 

miam,  et  multos  alios:  isti  autem  Jacobum  justum 

de  pinnaculo  templi  prtedpitaverunt,  Stephanum 

qiioque(auju8  hodie  colimus  solemnitatem)  lapida- 

verunt;  Petrum  et  Andream  crocifixerunt,  et  Pali^ 

lam  decollaverunt^  Qood  autem  in  synagogis  suis 

flagdlBveront  et  persecuti  eos  fuerunt  decivitatein 

civiiatem,  likier  Aotuum  apostolorum  pleniter  narrat, 

oamdidt:  «  quia  ibabt  discipuli  a  conspectu  con- 

cilil  gaudeotds,  quoniam  digni  habiti  erantpro  no- 

mine  Jeso  conttimeliam  pati  {AcL  y)i  » 

« Ut  venSat  saper  vos  omnis  sanguis  justus.  » 
QQ»ritnr  qoomodb  omnis  sanguisjustussupereos, 
.  qaibtts^htte  DominusIoquebatur,venire  dicatui^,  cum 
noD  ipsi  omneni  sanguinom  justum  fuderint?  Ad 
qvod  resj^ondendum  quod  malorum  genorationiper 
iiaitationem  se  sbciaverunt^  ideo  et  in  retributione 
vittdlMfl»  pariicipes  eoram  esse  diountur.  <c  A  san* 
<f  gilin^Alyeljbsti  usquci  ad  sanguinem  Zacharie 
«  fllii  Baradvii»,  quem  occidisti  inter  templum  et 
»  altftre.  *  Ois  Abd  qoi  fuerit,  vel  quoda  ftatfe  per 


A.  invidiam  occisus  sit^nullaestambiguitas.  Quod  au- 
tero  justus  fuerit,  non  solum  in  Genesi  legltiir,  ubi 
ejus  munera  Oeo  accepta  esse  memorantur,  et  ubi* 
sanguis  ejus  adDominumclamassedioitur  (Gm.tV),. 
aed  etiam  nunc  testimonium  ei  perhibet,  dicens: 
<c  A  sanguine  Abel  justi.  »  Quaeritur  autem  quisiste 
Zacharias  fuerit,  quia  multos  legimusZaeharias.et 
ne  cuiquam  errandi  tribuatur  facultas,  adjunctum 
est  «  quem  occidistis  inter  tempium  et  altare:  •  Oi- 
versa  enim  de  hoc  diversi  6enscrunt.NonnulIi  dixe- 
runt  hunc  Zachariam  fuisse,  qui  inter  duodecim 

prophetasminoresundecimusponitur,nominepatris 
ei  consentiente,  eo  quod  FiliusfueritBarachis,  sed 
occisionis  locus  minirae  concordat,  quia  quomodo 
inter  templum  elaliareoccisusfuerit  nonreperitur. 

^  raaxime  cum  suo  tempore  templum  ab  his  qui  de 
captivitate  asccnderant  reiediBcaretur,  et  idcm  Za- 
charias,  quia  prospera  ejus  prophetaret,  in  magna 
veneratione  a  populo  babebatur.  Alii  dixerunt  hunc 
Zacbariam  fuisse  patrcm  Joannis  Baptists,  et  pro- 
pterea  quod  adventum  Oomioi  venturum,  predica- 
ret,  a  populo  sit  interfectus:  sed  hscopinio  magis 
ex  apocryphorum  somniis  etdeliramentis  descendit 
quara  ex  veritate.  Sed  cum  ab  his  exciudimur,  re- 
curnt  mens  ad  Regnorum  libros,  in  quibus  legi- 
mus  quia,  Ozia  rege  mortuo,  cum  Athalia  im- 
piissima  regina  locum  ejus  suscepisset,  et  inter- 
ficeret  omne  semen  regium,  tuiit  Joiada  pontifex 
unum  de  filiis  regis,  qni  erat  minor  natu,  Joas  no- 
mine,  et  abscondit  eumintemploOomini  sexannis. 

*  Septimo  autem  anno  unxit  eum  in  regem,  iniitque 

C  cum  eo  fcedus  et  cum  omni  populo,  ut  in  lege  Oei 
ambularet,  quod  et  fecit  ounctis  diebus  quibusvixit 
Joiada.  Mortuo  autem  Joiada,  successit  ei  in  honore 
et  ordine  sacerdotaii  filius  ejus  Zocharias  nomine, 
vir  bonus  et  justus.  GumqueJoasdeoIinarecoepisset 
a  iege  Oomini,  frequenter  arguit  eum  Zacbarias. 
Propter  quod  odium  regisincurrit,intantumutuna 
die  cum  publice  argueret  eum,  iratus  rex  jussisset 
eum  lapidare  in  porticu  domus  Oomini,  qui  cum 
moreretur  inter  lapide%  ait:  «  Videat  Oeus  et 
jodicet,  M  et  sicutipsaScripturaadjiuigil:  «Nonest 
recordatus  Joas  quas  pater  ejus  fecissetei  bona,8ed 
occidit  oollactaneumsuumfiliumejusqui  senutrie- 
rat  {IV  Reg.  ii).  •  Hic  est  ergo  Zacharias,  qui  occi- 
sus  est  a  Joas  rege,  cujusjustitisBOominus  testimo- 

Qnium  perhibet,  dicens:  (c  A  sanguine  Abel  justi, 
usque  ad  sanguinem  Zachari»,  filiiBarachis,quem 
occidistis  inter  templum  et  altare,  »  id  est  inter 
ffidem  templi  et  altare  incensi.  Fecerat  Salomon 
altare  sBneum,  ut  Regum  narrathistoria,  ante  fores 
domus  Oomini,  inporticutempli,  utoiFerenturineo 
sacrificia  quotidie  mane  etvespere:  quia  altare 
aureum  quod  erat  in  domoOomini,nonpoteratsus* 
tinere  omnia  holooausta  qua  oifercbantur.  Juxta 
altare  vero  rneum  fons  Siloeerat,  ubi  etiam  lapides 
rubri  apparent,  unde  et  a  simplicibus  sstimatur 
quod  sunguine  hujus  justi  viri  sint  foedati.  Sed  cum 
Zachariam  hafoemus,  etoccisionisconsentiat  locuf| 


67 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


68 


notncn  palris  diacordarovidclur,  qiiia  ibi  lcgiLurfi-  A  ueralio  pravu  et  adultera8ignumquierit(lfa^.ii).» 


lius  JoiadoB,  hic  dicitur  niiu8Barachi(B'  Ubi  quamviB 
possit  prudens  leetor  respondere,  hunc  fuissejuxta 
veterem  consuetudinem  forlasse  biDomium,etalibi 
Joiadam,  et  alibi  Barachiam  fuisse  nominatum,no8 
tamen  dicimus,  quia  ubicunque  in  Latina  lingua 
Scriptura  deficit,  recurrendum  est  ad  Grecam  vel 
Hebraicam  proprietatomy  exquibuseadem  Scriptura 
sumpserat  originem,  ut  per  interpretationem  con- 
gruam  conveniens  appareat,quodadli(teram  incon- 
veniens  sonat.  Joiada  ei^o  interpretatur  jiM///2Vi/)o- 
mini,  Barachias  memoria  Domini,  Zacharias  bene^ 
dictus  Domini.  Quia  ergo  de  justitia  Domini,  et  de 
nicmoria  Doniini  nascitur  bcnedictio  Domini^juxta 
congruam  interpretationem  nihil  discordarevidetur 


Omnes  ergo  persecutores  fidelium,  a  primo  Gain 
usque  ad  ultimum  quiventurusesinin  una  generd- 
tione  computantur,  quoniametsidivulsi  sunt  intem- 
pore,  uniti  sunt  in  mala  voluntate.  Similitcr  et  illi 
qui  per  bona  opera  generationirectorumadharent, 
in  futuro  prsmium  cum  eis  accipient. 

«  Jerusalem,  Jerusalen:,  qua3  0Ccidisprophetas,et 
«  lapidas  eos  qui  adtemissisunt,  quotiesvoluicon- 
«  gregare  filios  tuos  quemadmodumgallinacongre- 
«  gat  pullos  suos  sub  alas,  ct  noluisti?  »  Curo  Do- 
minus  ad  Jerusalem  loquitur,  non  ad  saxa  vel 
sedificia  putandus  est  loqui,  sed  metaphorice  ad 
ipsos  homines,  ut  perinhabitaiumhabitanteaintel- 
ligas.  Quos  patemo  planxit  afiectu,  quia  eorum  in- 


utrum  Barachise  an  Joiadm  fllius  legatur.  Nam  in  ^  teritum  cito  prssciebat  esse  venturun;,  juxlaquod 


Evangelio  quo  Nazarsi  utuntur,  pro  fllio  Barachis, 
fllius  Joiadse  dicitnr.  Non  autem  8ine  causa  putan- 
dum  est  quod  Doroinus  bcatorum  martyrum  men* 
tionem  facienfl,hosduosspeciaIiter  nominare  voluit, 
Abel  scilicct  et  Zaehariam,  cum  ab  initio  ssbcuH 
multi  alii  pro  ejusnominefuissentoccisi.Talesergo 
ponete  voluit,  per  quorum  martyrium  omnium  pas- 
8ione3  signiGcarentur,  qui  pro  ejus  nomine  passi 
fuerant,  vel  passuri  erant.  Per  Abel  vero,  qui  non 
propter  prsdicationem,  sed  propter  invidiam  in 
agro  occisus,  non  reluctasse  dicitur  vel  legitur, 
illi  signincantur  qui8implicessuntindoctrina,firmi 
tamen  in  flde,  quiscientestantumChristumethunc 
cruciflxum,  magis  eligunt  pro  ejus  nomine  mori, 
quam  ejus  fldem  negare.  Pcr  Zachariam  vero,  qui 


alibi  lcgimus:  «  quoniam  cum  vidisset  Jesus  civt* 
tatem»  flevit  super  illam,  dicens:  Quia  si  cogno- 
visses  et  tu.  »  Cum  autem  adjunxit,  «  quae  occidis 
prophetas  et  lapidas  eo  qui  ad  te  missi  sunt,  »  os- 
tendit  prseteritis  temporibus  pcophetas  ad  salutem 
ejusdem  populi  esse  missos.  Quaeritur  autem  quo- 
modo  Dominus  dicat :  u  Quoties  volui  congregare 
fllios  tuos,  quemadmodumgallinacongregat  pullos 
8U0S  sub  alis,  et  nohiisti,  »  cum  alibi  scriptum  sit: 
u  Omnia  quaecunque  voluit,  Dominus  fecit  in  ccelo 
et  in  terra,  in  mari  et  in  omnibus  abysais  {PsaL 
Gxxxiv).  »  Quia  enim  omniaqugevultfacit,quomodo 
fllios  Jerusalem  congregare  voiuit,  et  non  congrega- 
vit?Adquoddiccntum  eat  quia  bmnipotcns  Deus  ho- 
minumservitianonvuIthaberecoacta,sedspontanea 


sacerdos  fuit  in  ordine  pontificali,  et  non  in  agro,  C  etvoluntaria,  ut  inveniat  in  nostra  bona  voluntate 


sed  propter  praedicationem  inter  templum  et  altare 
est  occisus,  illi  signiflcautur  qui  magistriet  docto- 
res  Ecclesis  sunt,  et  propter  constantiam  evange- 
lizandi,  vel  proptercorreptionemreproborum,mar- 
tyrium  sumpserunt.  Quorum  primus  post  Domini 
passionem  fuit  beatus  Sbcpbanus  Levita,  cujus  ho- 
die  festivitatem  celebramus,  quia  ad  praedicandum 
ordinatus  ab  apostolis,  cum  ex  auctoritate  divinae 
legis  Ghristum  Dei  Filium  doceret,reproborumroa- 
nibus  est  lapidatus.  Nec  tamen  inter  lapidesamisit 
patientiam,  sedin  oratione  puram  exhibuit  conscien- 
tiam,suppiican8prolapidantibusetdicens;«Domine 
Jesu,  ne  statuas  illis  hoc  pcccatum,  quia  nesclunt 
quid  faciunt  (Act.  vii).  » 


quod  remuneret  ex  suagratuitalargitate;  et  ideopius 
elomnipotensDeus,  qui  non  vult  mortem  peceatoris, 
sed  ut  convertatur  et  vivat,  non  propterea  reliquit 
filioB  Jerusalem  quia  congregare  non  potuit,  sed 
quia  illos  nolentes  spontaneam  uoluntatem  exhibere, 
congregare  noluit.  Quod  vero  ait:  o  Quoties  volui 
congregare  fllios  tuos,  »etreliqua,  taleestacsidice- 
ret:  Ego  volui,  sed  tu  noluisti;  ego  quodmeumest 
feci,  sed  tu  quod  tuum  erat,  non  fecisti;  ego  pro 
tua  salute  ad  te  prophetas  misi,  sed  tu  eos  inter- 
fecisti;  cgo  ad  te  ipse  veni,  ct  tu  me  recipcre  no- 
luisti.  Vult  enim  Deus  omnipotens  omnes  homines 
salvos  fleri,  et  tamen  uon  omnes  salvantur^quiain 
^uritia  cordis  impocnitentes  persevcrant.  Nec  abs- 


«  Amen  dico  vobis,  venient  ha?c  omnia  superge-  jj  que  considerationeprajtereundumest  quod  gallinae 


c  nerationem  istam.  »  Siquemmovetquomodohaec 
omnia  super  generationem  unam  venire  dicantur, 
cum  nec  Abel  nec  Zachariam  ipsi  occiderint,  intel- 
ligat  quiaauctoritassacraeScripturseest^  duasgenc- 
rationes  commemorare,  bonorum  scilicet  et  malo- 
rum.  De  bonis  legimus:  «  Gcneratio  rectorum 
benedicetur  (Psal.  cxi).  »  Et  iterum:  «  Hsc  est 
generatioqusrentiumDominum,  quaerentum  faciem 
Dei  Jacob  (PsaL  xxiii).  »  De  malis  vero,  Generatio 
prava  et  perversa.  Et  iterum:  Generatio  quae  non 
direxit  cor  suum.  Et  gens  absque  consilio,  et  sine 
prudentia.  Unde  et  Dominus  in  Evangelio  ait ; «  Ge* 


se  comparavit  cum  flliis,  cum  fllios  Jerusalcm  con- 
gregare  se  velle  dixit.  GalliDa  enim  simplex  et 
mitissima  est  avis,  quae  dum  pullos  fovetacnutrit^ 
plumas  erigit,  et  loiam  se  hispidam  reddit,  alas 
deponit,  voccm  attenuat,  ct  totamseinfirmamexhi- 
bet,  ut  pullos  fortiores  reddat,  bestiolis  quoque  et 
avibus  insidiantibus  pro  salute  pullorum  usqu^.  ad 
mortem  se  opponit.  Juxta  ergo  hanc  similitudinem 
Dominus  gallinse  se  comparavit,  quia  utnos  de  in- 
flrmis  firmos  faceret,  etdeterrenisadccBUstia  8ub- 
levaret,  quasi  infirmisexhibuis  seinfirmam,quando 
de  coelo  descendit  in  terras,  sciens  quia  «  non  est 


69 


HOMILIifi  DE  TEiMPORE. 


70 


opQB  sanis  medicus,  sed  male  habentibus  (Matth,  A. 
n)  :  wet  quasi  totum  se  hispidum  in  passione  red- 
didil  quimitis  etmansuetus  apparuit.De  quolsaias 
ait  :«Et  vidimus  eum  non  habentem  speciem  neque 
decorem  {Jsa.  uii).  »  Yocem  attenuavit,  quando 
pendens  in  cruce  dixit:  «  Dcus,  Deus  meus,utquid 
me  derellquisti  (MaUh.  xxvn)?  »  Et  ut  perfecta  in 
nobis  esset  liberatio,  morti  etiam  pro  nobis  se  ob- 
tulit.  Nec  indignum  debet  videri^si  Redemptor  no- 
ster  ia  assumpta  humanitate  gallina  se  comparavit 
hiCy  qui  etiam  vermibus  se  assimilavit,  sicut  ipse 
per  prophetam  dicit :  «  Ego  autem  sum  vermis  et 
non  homo  (Psal.xxi).  »  Et  pulchre  se  gallins  com- 
paravit,  qui  persecutorem  suum  Herodem  vulpem 
nominasse  legitur,  dicens  :<([te,dicitevu1pi  illi,quia 
hodie  et  cras  miracula  faciam,  et  die  tertia  profici-  «> 
scar  {Luc.xm)..n  Gallida  enim  bestiola  vulpes  insi- 
diatrix  et  inimica  galUne  comprobatur,ita  quoque 
et  Herodes  callidusetingenioBQSgaHinampersecutus 
est.quia  Dominum  cum  exercitu  suo  sprevit.Pullis 
ejtts  insidiatus  est,quia  apostolos  persequi  non  de- 
stitit,  et  ideo  persecutores  Domini  vulpibus  compa- 
rantur,  com  per  prophetam  dicitur :  Jpsi  vero  in 
vanum  quesierunt  animam  meam.Introibuntin  in- 
feriora  terraB,tradeDtur  in  manus  g]adii,partesvul- 
ptum  erunt  (Psal.  lxxi).  '»  Dus  autem  al»  gallinaB 
qaibus  pallos- fovet,  duo  suntDomini  Testamenta; 
aat  da«  ala  gallins,Moyses  et  Aaron^per  quos  Do- 
niioas  Israeliticum  populum  de  iGgyptia  servitute 
liberavit  :sive  Jesus  etZorobabel,per  quos  eumdem 
populum  de  captivitate  BabyloniaB  reduxit.  Sed  his 
et  aliis  benediciis  ingratus,  non  solum  credere  no-  ^ 
luit.sed  etiam  nutritorem  suum  morti  tradidit.Un- 
de  et  contingit  eis  merito  quod  subditur : 

«  Ecce  relinquetur  vobis  domus  vestra,deserta.» 
Si  qais  corporalibus  oculis  intueatur,  videbit  etiam 
ad  litteram  hanc  Domini  vocem  esse  impletam,quia 
domus  Domint^quaenobiliter  in  Jerusalem  ediilcata 
fulgebat,  propter  incredulitatem  illorum  ad  solum 
usque  destructa  est  a  Tito  et  Ve8pasiano,ita  ut  non 
relinqueretur  in  ea  lapis  super  lapidem.  Unde  et 
dudum  discipuHs  Domino  sdiflcia  civitatis  ostenden- 
tibus^ait  illis  :c<Videtishaecomnia?Amendico  vobis, 
non  relinquetur  hic  lapis  super  lapidem,  qui  non 
destmatur  (Matth.  xxiv).  »  Dicitur  namque  :  «  Ecce 
relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta.»Domusil- 
loruik  ideo  dicitur,  quia  deserta  relicta  est,  qua  Q 
quondamdomus  Domini  dicebatur,quando  hostiaet 
sacrificiaia  ea  ofrerebantur,modo«domu8  vestra  » 
dicitar,  quia  deserta  relicta  est.  Spiritualiter  autem 
domus  Judeorum  desertarelictae8t,quiaillis  inin- 
credulita^^  perseverantibus,  Ghristum  in  cordibus 
Buis  hospitem  non  susceperunt,  qui  ait :  «  Ego  ad 
ostium  sto  et  pulso  ;  si  quis  aperuerit  mihi,4ntrabo 
ad  illum,  et  ccenabo  cum  illo,  et  ille  mecum  [Apoc. 
ui).  »  Impleta  est  prophetia  Jeremiae  dicentis:Reli- 
qni  domum  meam,dimisi  hasreditatem  meam,facta 
est  mibi  hareditas  mea  quasi  spelunca  hyasnas^quod 
est  parvum  quidem,8ed  rusticum  animal,noctQ  se- 


pulcra  fodiens,  et  cadaveribus  vescens  mortuorum 
(Jer.  xii)  :cui  merito  ccmparantur  JudaBi,qui  Chris- 
stum  cegantes,  omni  immunditiae  ct  iniquitati  se 
tradiderunt,  dispersi  de  gente  in  gentem,et  de  regno 
ad  populum  alterum,  relicti  sine  Deo,  sine  lege  et 
sine  sacerdotio,imp1eta  in  eis  propbetia  quae  dicit : 
«  Famem  patientur  ut  canes,  et  circuibunt  civita* 
tem  {PsaL  lviii).  » 

«  Dico  enim  vobis,Non  me  videbitis  amodo,donec 
«  dicatis  :nenedictus  qui  venit  in  nomlne  Domini.» 
Haec  sententia  juxtalitteram  tunc  impleta  est  quando 
DominuB  super  pullum  asinae  sedens^Hierosolymis 
appropinquans,  honorifice  a  turbis  susceptus  est, 
quando  cum  ramis  palmarum  occurrerunt  ei,  di- 
centes :  «  Hosanna  Filio  David^benedictus  qui  venit 
in  nomine  Doroini.  »  Versiculus  iste  spiritualiter 
polius  quam  ad  litteram  est  intelligendus,  et  est 
sensus  :«Dico  enim  vobis,Non  me  videbitis  amodo, 
doncc  dicatis :  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Do- 
mini,a  id  est,  rae  vobiscum  in  cordibus  vestris  ma- 
nentem  non  habebitis,quousque  me  credatis  Filium 
Dei  ad  salutem  hominum  a  Patre  esse  missum. 

HOMILIA  XI. 

DB  SANGTO  JOANNB  EVANGELISTA  ET  APOSTOLO. 

(JoAN.  XXI.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  Petro: 
«  Sequere  me.  Conversus  Petrus,  vidit  illum  disci- 
«pulumquemdiligebatje8us,sequentem,»etreliqua. 
In  serie  hujus  lectionis  tria  sunt  quas  nobisbeatus 
Joannesevangelista  commendat,privilegium  scilicet 
amoris  Domini  erga  se,  resolutionem  sui  corporis 
atque  descriptionem  Evangelii.  Privilegium  amoris 
8ui  nobis  commendat,  cum  dicit :  «  Gonversus  Pe- 
trus,  vidit  illum  discipulum  quem  diligebat  Jesus, 
sequentem.  »  Resolutionem  sui  corporis  ostendit, 
cum  ait :  t  Et  non  dixit  ei  Jesus,  non  moritur,  sed 
sic  eum  volo  manere.  »  Descriptionem  Evangelii, 
cum  subjungit  :«Hic  est  discipulus  ille,qui  testimo- 
nium  perbibetde  hi8,et  scripsit  haec.  »  Sed  ut  exor- 
dia  hivjuslectionis  plenius  intelligere  valeamus,libet 
superiora  parumper  attendere.  Supra  enira  retulit 
idemJoannesevangelista  quia  discipulispostrcsur- 
rectionem  Dominiin  conclavi  residentibu8,dixi  ei  Si- 
mon  Petrus:Vado  piscari.Dicunt  ei  alii  $liscipuli:Ve- 
nimus  et  nos  tecuro.  Ascendit  ergo  Simon  Petrus, 
et  Thomas  qdi  dicitur  Didymus^  et  Nathanael,  qui 
erat  a  Gana  Galilaeae,  et  filii  Zebedaei,  et  alii  ex 
discipulis  ejusduo,llIisfrustratota  noctein  piscan« 
do  laborantibu8,mane  stetit  Jesus  in  littore,eorum- 
que  rete  copiosa  muUitudine  piscium  replevit.Egres- 
sisque  illis  ad  terram,  ait  :  Venite,  prandete.  In 
quo  prandio  Dominus  Petrum  ter  an  se  amaret  in- 
terrogavit.  Gui,  posttrinamnegationem,  tertio  con- 
fitenti  suum  amorem,tertio  suas  oves  ei  commenda- 
vit,  dicens  :  Si  diligis  me,  pasce  oves  meas,  sive 
agnos  meos.Post  commendationem  quoque  ovium, 
quid  pro  eisdem  ovibus  passurus  esset,  intimare 
curavit,  dicens  :  «  Amen,  amen  dico  tibi,  cum  esses 
junior,  cingebas  te,  et  ambulabas  ubi  volebas  eum 


71 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  H.— HOMIL. 


72 


autctn  seauoiis,  exteadeas  inauus  iuas,  eb  alius  te  A.  viri,  ut  quoties  de  se  mira  ei  magpa  loquuntur^ad 


oinget,  et  docet  quo  tu  non  vis.  »  -—  «  Hoc  autem 
diccbat,ait  evangelista,  signincans  qua  morte  esset 
clarificaturus  Deum.  »  £t  ne  dura  et  intolerabilis 
Petro  viderctur  passio  crucisy  banc  suo  «zemplo 
pius  niagister  lenire  curavit,  diceQs':<.>«  fiequere 
me,»id  esi  imitare  me.Ac  si  diceret  Dominu8:Tanto 
ergo  tolorabilius  crucispassionem  sustinebis,quanto 
in  ejus  sufTerentia  meate  sequlvestigia  recordabe- 
ris  :  ut  sicut  prj  tua  saluie  crucis  patibulum  sus- 
tinere  non  disiuli,ita  quoque  et  tu.pro  confessione 
nominis  mei  pati  tc  debere  memento.  Quia  eo  glo- 
riosorem  palmam  martyrii  consequeris^quo  ad  banc 
promerendam  Hrctius  iter  magisiri  sequeris.  Sequi 
enim  Dominum|iniitari6st,8icutip&edicii:i(Si  quis 


aliam  iranseani  personam>et  sic  de  se  quasi  de  alio 
loquantur:3icui  fecitMoyses  quando  de  se  quasi  de 
aliolocutus  esi,diccn8 :«  £i  erat  Moyses  vir.raitissi- 
mu8  super  omnes  bomineB,qui  morabaniuriaierra 
(Num.  xii).  »  Similiter  ei  beatus  Job  dkiurus  :  «  Kt 
erat  vir  ille  aimplox  et  recius,  ac  timens  Deum,  » 
de  se  quasi  de  alio  pr®misit,  dicens  :  «  Vir  erai  in 
terra  Hus,  nomine  Job  (Job,  i).  «  Uanc  ergo  humi- 
liiaiem  aervans  beatus  Joannes,  in  tota  serio  sui 
Bvangelii  proprium  nomenponerevoluit.Datauiem 
et  aliud  indicium  su«  cognitionis  bealus  Joannes 
evangelista,  cum  subjungit :  «  Qui  et  reeubuit  ia 
«  cfsna  super  pectus  Domioi,  ei  dixii  :Domine»qui8 
«  est  qui  iradet  ie  ?  »  In  ulUma  c<Bna  quamXKtini- 


vult  posi  rae  venire,  »  etc.  (Matth.  xvi).  Et  iterum  :  ^  nus  cum  discipulis  habuit  auifl,  ut  superius  textus 


«  Qui  mihi  minisirat,  me  sequaiur  {Joan.  xu). 
Secutus  est  Peirus  apoatolus  Dominum,  quia  pro 
ovibus  sibi  creditis  crucis  paiibulum  sustinere  non 
disiulil,  sicui  et  ipse  Dominusproredempiionege* 
neris  humani  amplecii  dignatus  esi,  implens  iliud 
quod  ali  Joannes  uposiolus  :  «  Qui  dicit  se  in  Chri- 
sio  mancre,  debei  sicut  ille  ambulavii,  ei  ipse  am- 
bulare  (Joan,  ii).  »  Jam  vero  post  haec  quid  Dominus 
et  Pctrus  feccrint,  manifcste  evangelista  non  decla- 
rat ;  iamcn  ex  eo  quod  aii :  «  Gonversus  Petrus, 
viditillum  discipulum  quem  diligebat.Jesus,8equen- 
tem,»  iacite  innuit  quiamoxutDominusdixit  Petro, 
«  Sequcre  me,  »  eurrexii  a  loco  convivii  ei  abire 
ccepit.  Gujus  jussionem  Potrus  etiam  ad  littcram 
implere  desiderans^  secuius  esi  illum  corporali 
gressu.  Secuius  est  autem  Dominum  et  Petrum  ille  C 
discipulus  quemdiligebatJesuSyJoannesscilicei  no- 
minc,  cujus  est  hoc  Evangelium.  Nequeenim  a  con- 
sectatu  illius  se  indignum  sstimavit,  cum  eiiam 
majoris  dilectionis  gloria  pras  csteris  a  Domino 
amplexatum  se  noverai.  Nec  incredibile  est  quod 
Petrus  et  Joannes  vestigio  corporali  Dominum  sini 
secuit,quia  necdum  adhuc  intelligebani  quid  spiri- 
iualitersignincareiboc  quod  Domiaus  Peiro  dixerai, 
«  Sequere  me. »  Sed  quia  beatus  Joannes  personam 
suam  ex  nomine  innotesccre  noluit,  designavii  ex 
meriio,  cum  dixit :  «  Vidlt  illum  discipulum>quem 
diligebat  Jesus.  »  Diligebai  enim  eum  Jesus,  non 
excepiis  ceeieris  singulariter  solum,  sed  specialiter 
intcr  cffiteros  unum.  Omnes  enim  se  diligerotcom' 


Evangelii  narrat,discipulu8  illo  supra  pectusmagi* 
airi  recubuii :  ei  cum  dicerei  Dominus :  Unusex  vo- 
bis  me  traditurus  esiioonirisiaiia  omtiibus,iaBu«nte 
sibi  Pctro,interrogaviimagiatrum  Joannes,  dicens : 
«  Domine^quis.esi  qui  tradet  te?»Et  n&omnium  coq- 
scientiasdira  suspicio  iorqueret,certos  eoa  reddidit, 
dicens :  «Qui  intingit  manum  mecum  in  paropside, 
hic  me  tradet.»  Quod  autem  discipulus  ille  supra  pe- 
ciua  magisiri  recubuity.non  sollim  prasseniis  dile- 
ctionis  indicium  fuii,  sed  etiam  futuri  myalerii  si- 
gnum.  Quia  enim  in  pectore  Jesu  sunt  omnes  the- 
sauri  sapienii»  etscieniittabscondiii^mentoillesu- 
pra  pecius  magisirirecubuissediciiur^quideejuadi- 
viniiatealiiuset  profundius  csieriseratdcscripiurus. 

«  Hunc  ergo  cum  vidisaei  Petrus,dixit  Jesu :  Do- 
«  mine,  hic  auiem  quid  ?  »  Quia  enim  Petrus  aipo- 
siolusiu  cxtensione  manuum^in  cinciionealterius, 
in  ductu  quo  noUet,  8uam  passionem  intellexerat 
signiflcaiam,  voluit  scire  de  fratre  ei  condiecipulo 
qua  morte  ei  ipse  iransiiurus  esset  ad  vitafiQ.Ei  vi- 
dens  Bum  sequentenx^  ait : 

«  Domine,  hic  autem  quid?DiciteiJe6us:Biceum 
«  volo  manere,  donec  veniam,  quid  ad  ie  ?  tu  me 
«  sequere.  »  Ac  si  diceret :  Nolo  eum  per  passio- 
nem  martyrii  prffisentis  vits  cursum  consummare, 
sed  sic  eum  volo  mauere  donec,  ecclesiasiica  pace 
firmata,  iransitu  naturaliB  moriis,  perpetuam  eum 
ducam  ad  vitam.  Ubi  putandum  non  est  quod  ne- 
gaverit  Dominus  Joannem  pro  sua  iide*  muliag-iri- 
bulaiiones  esse  pa3surum,  sed  praBdixit  eum   per 


probavii,  quibus  anie  suam  pussionem  loquebatur,  ])  martyrium  prsesentem  vitam  non  esse  consumma- 


dJcens :  «  Sicut  diiexit  me  Pater,  et  ego  dilexi  vos, 
maneie  in  dilectione  mea  [Joan,  xv).  »  Sed  hunc 
praa  caeteris  diligcbat,  quem  iniegritas  virginalis 
msLjori  dilectione  fecerat  dignum.  Tradunt  namque 
historiae  quod  eum  voleniem  nubere,  de  nuptiis  vo- 
cavii^  et  propterea  quod  a  complexu  carnali  eum 
subtraxerat,  spirituali  dilcctione  cum  fecerai  esse 
digniorem.In  eo  autem  quod  ait  :«ViditiiIum  quem 
diligebat  Je8US)Sequentem,»morem  sanctorum  bea- 
iUB  Joannes  evangeiista  servavii,  cum  proprium 
nomen  taccnsyalio  indicio  suam^personam  demon* 
gtravit.  Hanc  enim  consueiudinem  habeni  aanoii 


turum.  Nam  in  Actibus  apostolorum  publioe  virgis 
caesus  legitur,  quando  ibani  discipuli  a  conspectu 
concilii  gaudentes,  quoniam  digni  habiti  erao^t  pro 
nomine  Jesu  contumelias  pati  (Act,  v).  Et  a  Domi- 
tianoimpiissimoGaasareinferveniisoleidoIiummis* 
sus  legiiur^  ex  quo  tantum  liber  exiii  a  dolore  cor- 
poris,  q«antum  alienus  erat  a  corrupUone  carnis. 
Nam  in  hisioria  Ecclesiasiica  legimus  eum  veneno 
esae  potaium,  et  nibii  mali  passum,  impleto  in  eo 
quod  a  Domino  dictum  fuerai :  Et  si  niortiferunn 
quid  biberinti  non  eis  nocebit.  Postea  vero  propter 
insuperabilemoonaiaDiiam  evangelizandi,$ib  eodem 


73 


HOMILI^  DE  TEMPORE. 


n 


ppmcipc  inPathmos  insulani  exsilio  est  relegatus,  A.  rirnaum.  spe1i^Gmortuuin,errantem  cdrngere,  insi- 


ubi,  consortio  destitutns  humano,  consolationem 
promeruit  angelorum.  Ibi  enim  propria  manu  Apo- 
calypsim  scripsit^quam  eiDominus  revelare  digna- 
tus  est,  pro  stutu  Ecclesiae,  praBsentis  scilicet  et 
futurs.  Et  ideo  cum  Dorainus  dixit:  «Sic  eumvolo 
manere  donec  veniam,  »  non  negavit  eum  corpore 
moriturum,  sed  per  passionem  martyrii  non  esse 
consummandum  pradixit.  Sed  sermonem  sic  ma- 
nendi,itaquidem  discipuli  eodem  tempore  tractare 
cGsperunt,  quasi  Joannes  jam  non  esset  moriturus. 
Unde  et  subditur. 

c<  Exiit  ergo  sermo  inter  fratres  quod  discipulus 
«ille  non  moritur.»  Sed  hunc  eorum  erroremidem 
Joannes  corrigere  curavit,  cum  subjunxit:  «Etnon 


pientem  docere,  pro  veritatc  et  justitii  etlam,  si 
necessitas  fuerit,  usque  ad  mortem  certare.  His  au- 
tem  qui  in  regimine  positi  sunt,  qualiter  subjectl 
victum  et  vestitum  habeant,  intenta  sollicitudiile 
praevidere.  Per  Joannem  vero,  de  quo  dictum  est : 
«  Sic  eum  volo  manere  donec  veniam,  >»  contem- 
plativse  vit»  suavitas  designatur,  ad  quam  pertinet, 
remotis  omnibus  curis  et  8ollicitudiDibu8,lectioniet 
orationi  assidue  insistere.  Grebra  quoqne  lacryma- 
rum  compunctione,  pro  peccatorum  remissione  et 
seterns  vitae  perceptionc,dulcissime  suspirare.  8erl 
tamen  utrumque  discipulum,  utraque  vita  nuUus 
ignorat  esse  perfectum,etactiva  quidem  vita  gene- 
raliter  ad  omnes  fideles  pertinet,  qui,  se  ab  hoc  sa- 


udixit  Jesus  Non  moritur,  sed^  Sic  eum  volo  ma-  p  culo  immaculatos  custodientes,  mentem,  manumy 


M  nere  donec  veniam.  »  Morte  enim  corporis  vera- 
citer  mortuus  est  Joannes,  quia  ex  eo  diequo  primo 
homini  dictum  est  :  «  Quocunque  die  comederis  de 
ligDO  scientias  boni  etmali,  mortemorieris((i^n.ii), » 
nullus  est  qui  gustet  vitam  qui  non  gustet  mor- 
tem.  Denique,  etsi  Elias  et  Enoch  adhuc  vivi  esse 
creduntur/tamensciendumestquia  ad  tempusmor- 
tem  corporis  distulerunt,  non  penilus  evaserunt, 
quia  temporibus  Antichristi  interficiendi  sunt.^Etsi 
Dominus  ia  forma  humanitatis  mortem  susccpit, 
nullus  est  qui  mortem  corporisevaderepossit,Psal- 
mista  testante,  qui  ait  :  u  Quid  est  homo  qui  vivet, 
et Don videbit mortem ?  '>{PsaL  lxxxviii.) subauditur 
nuIIus.Denique  sicut  in  Patrum  litteris  invenimus, 
cum  longo   affectus  scnio    Ephesi  moraretur,  in 


linguam  in  bono  opereexercent.ContempIativa  vero 
illis  maxime  datur,  qui  post  longa  ezeroitia  mona- 
sticffi  vitae,secretalocaeremi  sibi  eligunt,  ubi  absque 
impcdimento  hominum,lectionietorationi  insistere 
et  soli  Deo  possint  inhsrere,  et  quantum  humana 
fragilitas  patitur,  aliquoties  ccetibus  angelorum 
mente  adjungi,  dicentes  eum  Psalmista  :  «  Eoce 
elongavi  fugiens,  et  mansi  iu  soiitudiae  (Pfa/*  liy).» 
Hoc  autem  inter  activam  et  contemplativam  vitam 
distat^  quia  activa  hicincipit  et  hic  finitur : contem- 
plativa  vero  hichabet  initium,sedin  futuroplenius 
perilcietur.  Quisenim  in  illavita  esurientibustribuet 
cibum,  ubi  esurit  nemo,  cum  panis  sit  ibi  vivuB? 
Quis  ibi  sitienti  potum  tribuet,ubi  est  fonsvivus»  ex 
quo  qui  gustaverit,  nunquam  sitiet  in  iBternum  ? 


tantum,ut,dlscipuIorummanibussustentatus,vixad  G  Quis  vestiet  nudum,  ubi  stola  est  immortalitatis? 


ecclesiam  pergeret,  sciens  diem  mortis  suae  immi- 
nere,  judsit  sibi  praeparari  sepulcrum,  et  dominica 
die,post  celebrationem  missarum;etadmonitioaem 
factam  discipulorum,  pcrceptione  corporis  et  san- 
guinis  Domini  seipsum  munivit.  Ac  deinde  valedi- 
cens  fratribus,  descendit  in  defossum*  sepulturse  sus 
locum  quem  sibi  preparaverat,  et  quasi  in  lectulo^ 
lia  collegit  se  in  sepulcro,  atque  oratione  expleta, 
videntibus  discipulis,  appositus  est  ad  patres  suos, 
tam  extraneusadolore  corporis  quam  alienus  fuerat 
a  corruptione  carnis.  Quo  in  loco  terra  sensim  ab 
imo  dicitur  ebullire,  ita  ut  nonnuUi  eum  credide- 
rint  vivere.  Sed  quoniam,aliis  apostolis  per  passio- 
nem  martyrii  consummatis,  ipse  solus  in  pace  Eccle- 


Quis  visitabit  infirmum,ubiqui  inflrmetur  non  est? 
Quis  sepeliet  mortuum,ubi  regio  viventium?Unde, 
sicut  diximus,  activa  vita  hic  habetinitium  etflnem» 
mcrcede  restante :  contemplativa  vero  bic  habetini- 
ti  um ,  sed^in  futuro  perfectionem  habebit :  quia  c<  qitod 
nunc  videt  per  specul  um  et  in  snigmatey  tunc  videbit 
facie  ad  faciem(/Cor.xiii).-»Undebene  deJoannedi- 
ctum  e8t:«  Sic  eum  volo  manere  donec  veniam,id 
est,  eos,  quosgustu  mcae  contemplationis  inebriavero 
semper  proQcere  volo,  quoaduaquemein  diejudicii 
apparente,cumaeternaremuneratione  de  Odetranse- 
antad  speciem.  Jam  enim  descriptionem  suiEvan- 
gelii  beatus  Joannes  nobis  commendat,  cum  dicit : 
«  Hic  est  discipulus  ille  qui  testimonium  perhibet 


Bis  naturali  morte  vitam  finivit,  idco  a  Dominodi-  q  «  de  bis,et  scripsit  hflec«  Perhibuit  quippe  Joannes 


ctiim  est: «  Sic  eum  volomanere  donecveniam.»  Quod 
estdicereiNoIoeumperviolentiampersecutorisvitam 
fmire  praesentem,sed8iceumvolomanere,quoadus- 
queveniensad  vitam  eum  ducam  perennem,  et^terna 
remunerationecum  clariHcem.  Spirltualiter  autem 
perhosduosdiscipulos,duasfideliumvitas,inquibus 
Eeclesia  constat,  accipere  possimus,activamsciIicet 
et  contemplativam.QuarOm  unain  laboreest,aItera 
in  requie.  Per  Petrum  enim,  cui  dictum  est:  «  Se- 
qoere  me,  »  activae  vitae  labor  exprimitir,  ad  quam 
pcrtinet  esurienti  cibum,  sitienti  potum,  nudo  tri- 
buere  vesLimentum,  suscipere  hospitem,  visitare  in- 

Patroi.  CXYIII. 


Domino  testimonium  docendo^  perhibuit  recte  vi- 
vendo,  perhibuit  Evangelium  scribendo,  perhibet 
etiam  quotidie,  cum  Evangelium  quod  scripsit  in 
Ecclesia  a  fidelibus  legiturvel  auditur.  Sed  gratum 
forte  videbitur,  si  quae  occasio  illi  Evangeliumscri- 
bendi  fuerit,  breviter  commemoremus.  Nam  post  Do- 
mini  ascensionem,  persexagintaferme  annosabsqne 
uUo  adminiculo  scribendi  Evangelium  prffidicavit. 
Sed  cum  propterinsuperabilem  constantiamevange- 
Iizandi,utdiximus,aDomitianoimpiissimoG8esarein 
Patbmos  insulam  exsilio  relegatus  fuisset,  i  rrumpen . 
tes  in  Ecclesiam  Dei  bseretici  Marcio,  Cerinthus  et  Ebl« 


75 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


76 


oni,  et  cseteri  filii  diaboli ,  quos  ipse  in  Epistola  sua  An- 
tiohristos  appellat,  diversis  dogmatibus  eam  scindere 
conati  sunt,  dicentes  Ghristum  ante  Mariam  non 
fuisse.  Postea  vero,cum  permittente  Neva  piissimo 
rege,  de  exsilio  reversus  Ephesi  moraretur,rogatus 
dicitur  ab  omnibus  Asiae  episcopis  et  presbytariSi 
quia  jam  in  tribus  evangelistarum  librisdehumani- 
tate  Salvatoris  satis  scriptum  habebant,  ut  eis  de 
divinitate  sermonem  faceret,  atque  ad  memoriam 
futurorum  scriptum  relinqueret,maximead  convin- 
cendam  illorum  haeresim,  qui  dicebat  Ghristumante 
Mariam  non  fuisse  :  quod  primum  senegavitfactu- 
rum,  sed  illis  in  prece  pcrseverantibus,  non  aliter 
acquievit,  nisi  omnes  triduano  jejunio  Dominumin 
commune  precarentur.  Quod  cum  fecissent,  tanta 
gratiaSpiritussauctidiciturfuisserepletuSyUtusque 
ad  contemplandam  Patris  et  Filii  ejusdemqueSpiri- 
ritus  sancti  divinitatem  mente  raperetur,  et  de 
ffiterna)  vitae  purissimo  fonte  potaret,  quod  nobis 
sitientibus  propinaret.  Unde  et  Evangelii  sui  taleest 
exordium  :  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum 
erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum,  »  etsic  per 
totum  Evangelii  sui  textum,  pauca  de  humanisacti- 
bus  interponens,  sufficienter  de  divinitateSalvatoris 
scripta  reliquit.Quam  Ormiter  autem  et  absqueuUa 
ambignitate  credenda  sunt  qus  Joannes  scripsit, 
ipse  manifestat  cum  subjungit:  «Etscimusquiave- 
«  rum  est  testimonium  ejus.  »  Et  nos  ergocumcse- 
ieris  ndelibus  veracredentesquaescripsit^servemus 
quae  docuit,ut  perveniamus  ad  hoc  quod  promisit, 
quod  ipse  prsestare  dignetur,  qui  cum  Patre,  etc. 

HOMILIA  XII. 

DE  SANGTIS  INNOGENTIBUS. 

(Matth.  ii.)  k  In  illo  tempore,  apparuit  angelus  Do- 
«  mini  in  sommis  Joseph,  u  etre  Iqua.  Haerent  sibi  di- 
vinaeIectioncs,et  frequenter  una  pendetexaltcra,ita 
ut  nonnunquam  exordia  subsequentis,  faciliusintel- 
ligantur  ex  consideratione  praecedentis,  quod  in  hac 
lectione  facile  advertimus,  si  illius  superiora  parum- 
perattendimus.Supra  enimrctulit  evangelicalectio, 
quia  cum  magos  ab  Oriente  Hierosolyma  venientes, 
Herodes  Bethlehem  misisset,dixitei3:<fltcetinqui- 
rite  diligenter  de  puero,et  cum  inveDeritis,  renun- 
tiate  mihi,  ut  et  ego  veniens  adorem  eum  (Matth, 
n).. »  Sed  quia  disponebat  occidere,  quem  se  pro- 
mittebat  adorare,illi  ab  angelo  responso  acceptoin 
somnis  ne  redirent  ad  Herodem,peraIiamviamre- 
versi  sunt  in  regionem  suam.  Statimque  evangeiista 
adjunxit,  dicens :  «  Qui  cum  reccssissent,  ecccan- 
«  gelus  Domini  apparuit  in  somnis  Joseph.  »  Ubi 
considerandum,quod  minisler  coelestis  angelus, in- 
sidias  Herodis  praBvenit,monens  cum  puero  fugere 
in  yEgyptum,  ne  rabiem  sui  furoris  Herode8,sicut 
in  caeteros,  in  puerum  Jesum  explere  posset.  Sed 
forte  quaeret aliquis,  quare angelus  Joseph in  sommis 
apparuit,cum  legaturpastoribus  vigilantibus  appa- 
ruisse,  et  Domini  nativitatem  nuntiasse  ?  Sedadhoc 
dicendum,  quia  in  hao  angelorum  diversa  appari- 


A  tione,  sanctitas  simul  etprudentiaJoseph  comnieii- 
datur  :  pastores  enim,  quia  rudes  erant,  utpotepa- 
stores,  et  divina  mysteria  dignoscere  non  poterant, 
necesse  fuit  ut  illis  angclus  visibiliter  appareret,  et 
occultum  qiysterium  manifeste  panderet.  Joseph 
vero,  quia  non  solum  sanctus,  sed  etiam  prudens 
erat,  non  necesse  fuit  vigilanti  apparere,  sed  tan- 
tum  in  somnis;  quoniam,utaitApostoIus,linguaein 
signum  sunt,  non  fidelibus,  sed  infidelibus(/  Cor. 
xiv).  Et  quia  illam  angelicam  visionem  discemere 
prudenter  valebat,  iliius  Joseph  non  solum  carnis 
origine,  sed  etiam  nominis  consortio  particeps,qui 
se  somnio  praeferendum  fratribus  viderat,et  somnia 
prudcnter  intcrpretando,  praelatus  vel  dominus 
^gypti  constitutns  fuerat  {Gen,  xli.  Quantum  au- 

n  tem  ad  mora1emsensumpertinet,angelusJosephin 
somnis  apparuit,  ut  ostenderet  quia  illi  ad-  angelo- 
rum  consortium  sunt  perventuri,  qui  a  mundi  im- 
pedimentisaccarnalibuscurisvelutdormientessunt 
alieni.  Quasi  ergo  dormiens  vigilat,  qui  mundi  su- 
perfiuas  sollicitudines  postponens,oculummentis  in 
amorem  Dei  aperit  sicut  Ecclesiae  voce  dicitur : 
«  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilat  (Cant.  v).  Quiau- 
tem  in  somnis  angelus  apparens  dicat,  audiamus : 
«  Surge  et  accipe  puerum,  et  matrem  ejus,  et  fuge 
«  in  iEgyptum,  et  esto  ibi  usquedum  dicam  tibi.  » 
Ubi  notandum,  quia  non  dixit,Accipe  filiumtuum, 
ut  falso  Judaei  dicere  voluerunt,  sed,  «  Accipepue- 
rum,»  id  est  accipe  quasibajulus  et  nutritius, non 
quasi  pater  proprius.  Non  dixit,  accipe  uxorem 
tuam,  ut  Photiniani  dicere  voluerunt,  quamvis  et 

C  sponsae  uxores  dici  possint,  sed  accipe  matremejus, 
id  est,  accipe  quasi  custos  castitatis  et  sustentator 
fragilitatis,  non  ut  violator  virginitatis.  Fugit  autem 
puer  Jesus  ante  persecutionem  Herodiis,  non  quod 
mortem  timeret,  qui  pro  hominibus  mori  venerat, 
sed  ut  tcmpore  congruo,  non  quam  persecutor  in- 
ferre  volebat,  sed  quam  ipse  disposuerat,  sustineret 
mortem,  ostendens  potestatem  se  habere  ponendi 
animam  suam,  et  iterum  samendi  eam  (Joan.  x). 
Ortio  enira  rerum  necessarius erat,  ut  priua miracula 
faciendo  sc  Deum  innotesceret,etpostmodummor- 
tem  pro  nostraredemptionesustimerct,  videlicettur- 
pissimam  crucis.Quoniam  dignum  erat,  utquiapri- 
mus  homo  per  lignum  vetitumpeccandoceciderat, 
per  lignum  sanctae  crucis  restauraretur.  Si  enim 

j)  tunc  occideretur,  quis  eum  Dominum  cognosceret, 
excepto  Maria,  et  Joseph,  et  Elizabeth,  et  paucis 
aliis  quibus  Spiritus  sanctus  revelaverat  ?  Ab  aliis 
enim  qui  eum  noverant,  omnibus  filius  Joseph  pu- 
tabat»r,et  ideo  distulit  mortem,non  timuit,ost  en- 
dens  fidelibus  suis,  idi  rabiem  persecutotum  non 
esse  timendam,ubimortemsuam  ad  aliorumvitam 
viderint  proficere :  ibi  autem  esse  mortem  fugiendam. 
ubi  eam  ad  nullius  profectum  viderint  provenire, 
juxta  illud  quod  Dominus  alibi  ait: «  Cum  vos  pcr- 
socuti  fuerint  in  una  civitate,fugite  in  aliam  (Matth^ 
x).  >:  Quare  autem  tam  sollicite  cum  pueroetmatre 
ejus  fligere  angelus  in  iEgyptum  moneret,  mani* 


77 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


78 


festat  cum  dicit  :  «  Futurum  est  enim,  ut  Hero-  A 
■  des  quaerat  puerum  ad  perdendum  eum. »  Quaeret, 
inquit,  ad  perdendum,  sed  non  inveniet  ad  interfl- 
ciendum.  Quanto  autem  studio  Josepb  et  sollici- 
tudine  paratus  esset  angelicis  obedire  praBceptis^ 
manifestatur  cum  subjungitur  : 

«  Qui  Gonsurgens  accepit  puerum  et  matrem  ejus 
«  noctei  et  secessit  in  i£gyptum. »  Non  enim  noctis 
tenebras  metuens,  lucem  exspectavit,  non  perfids 
gentis  crudelitatem  pavens,  in  aiteram  partem  de- 
clinavit,  sed  »-consurgens,  acccpit  puerum  ct  ma- 
trem  ejua  nocte,  et  secessit  in  i^gyptum.  »  Magna 
potentia  Domini,  sed  non  minor  ejus  claret  bumili- 
tas.  )IIe  enim  ante  facieoi  pcrsecutoris  fugere  voluit, 
coi  angcli  ministrant  Fugit  Dominus  in  ^Egyptum 
idolis  plenam,  cunabula  Judaeae  gentis  relinquens,  n 
etiam  ipso  situ  corporis  ostendens,  quod  postmodum 
dicturus  erat :  o  Non  veni  vocare  justos,  sed  pccca- 
tores  ad  pcenitentiam  [Marc.  ix).  » 

«  Et  erat  ibi,  usque  ad  obitum  Herodis.  »  Quod 
DonnuUi  post  quadriennii  tempus,alii  post  biennii 
factum  esse  commemorant.  Spiritualiter  autem  Ma- 
ria  et  Joseph,  legem  Synagogamquo  significant. 
jEgyptus  quoque,  quae  tenehrx  vcl  mceror  iuterpre- 
tatar,  mundum  signillcat,  qui  post  Domini  incar- 
nationem  in  tenebris  ignorantiae,  et  umbra  mortis 
vel  mceroris  et  angustiae  positus  sedebat,  sicut  Apo- 
stolus  dicit : «  Tribulatio  et  angustia  in  omnem  ani- 
mam  hominis  operantis  malum,  Judasi  primum  et 
Graeci  [Rom.  ii).  »  Quasi  enim  Maria  et  Joseph  por- 
tantibus,  Dominus  iEgyptum  vcnit  quando  lege  et 
Synagoga  praecedentibus,  mundum  in  tenebris  erro-  C 
ris  positum,sua  visitatione  illustravit,impleta  pro- 
phetia  Isaiae,  dicentis  :  t  Ecce  Dominus  ascendit 
super  nubem  levem,et  ingredietur  iEgyptum,et  cor- 
yEgypti  tabescet  in  medio  ejus,  et  commovebuntur 
simulacra  iEgypti,  »  et  caetera  quae  scquuntur.  Nu- 
bes  levis,  virgo  est  Maria,  quae  non  est  gravata  se- 
mine  virili,  et  quasi  super  nubem  levem  Dominus 
asccndens,  iEgyptum  intravlt^  quando,  carnem  ex 
virgine  assumens,  mundo  visibilis  apparuit.  «  Ut 
tf  adimpleretur  quod  dictum  est  per  prophetam  di- 
«  centem  :  Ex  iCgypto  vocavi  filium  meum.  »  Con- 
Buetudo  est  huic  evangelistae,  videlicet  Mattha^o,  ut 
frequenter  suam  narrationem  oraculis  prophetarum 
conprmet.  Quia  enim  Hebraeis  Hcbraeo  sermone 
suum  evangclium  primus  sciipsit,  ubicunque  loci  j) 
opportunitas  se  dedit,  suam  narrationem  ex  eorum 
libris  confirmare  etuduit,  unde  cum  dixisset  Domi- 
num  monente  angelo  a  parentibus  in  /Egyptum 
faisse  deportatum^  adjecit  continuo  oraculum  pro- 
pheticum,  dicens  :  «  Ex  i€gypto  vocavi  filium 
ineum.»Hoc  testimonium  in  Oseae  propheta  legitur 
JQxta  Hebraicam  veritatem,  sed  inter  Septuaginta 
interpretes  non  habetur.  Quia  enim,  Ptolemaeo  rege 
jubente,Scriptura5  in  Graecum  vertebant  eloquium, 
Jodaei  prudenti  consilio  dicunt  factum,  ut  ubicun- 
que  manifcste  de  fllio  mcntio  fieret,  aut  aliter  in- 
terpretarentur,rut  omnino  praetermitterent,  ne  Pto- 


lemaeus,  qui  unius  Dei  cultor  videbatur,  trinitatem 
non  intclligcndo,  in  varios  deos  incideret :  unde 
plura  in  nostris  codicibus  leguntur,  quae  in  Septua- 
ginta  interpretibus  non  habentur,  sicut  est  hoo 
(/ttrfic.xiii) :  «  Ex  ^gypto  vocavi  lilium  meum.  »  Et 
illud  :  «  Quoniam  Nazaraeus  vocabitur.  »  Et :  «  Vide- 
bunt  in  quem  transfixerunt.  »  Nonnulli  autem  hoc 
teslimonium  de  Numerorum  libro  sumptum  volue- 
runt  esse,illud8ciIicetBalaam  divini,  ubi  scriptum 
est :  «  Deus  ex  iCgypto  vocavit  eum,  et  gloria  ejus 
quasi  unicornis  [Ose,  xi).  »  Quod  quamvisde  Judae- 
orum  populo  possit  intelligi,qui  de  ^Egypto  ad  ter- 
ram  repromissionis  vocatus  est,  potest  et  de  Filio 
Dei  accipi,  qui,  post  obitum  Hcrodis,  iterum  mo- 
nente  angelo,  ad  terram  Israel  est  reversus. 

«  Tunc  Herodes,  videns  quoniam  illusus  esset  a 
«  magis,  mittens  occidit  omnes  pueros,  qui  erant 
«  in  Bethlchem  et  in  omnibus  (Inibus  ojus,a  bimatu 
«  et  infra,  secundum  tempus  quod  exquisierat  a 
«  magis.  »  Quod  autem  ait, «  Tunc  Herodes  videns 
quoniam  illusus  esset  a  magis, »  ad  superiora  Evan- 
gelii  respicit,  ubi  dictum  est,  quia  cum  Herodes 
mitteret  magos  in  Bethlcbom,  dixit :  «  Ite  et  inter- 
rogate  diligenter  de  puero  {Maith,  ii),  »  et  reliqua. 
Sed  quia  responso  accepto  in  somnis  ne  redirent 
ad  Herodem,  per  aliam  viam  reversi  sunt  in  regio- 
nem  suam,  videns  suas  insidias  esse  frustratas,ira- 
tus  est  valde,  quoniam  illusus  esset  a  magis.  Et 
quia  occulte  perdere  puerum  non  potuit,  in  mani- 
festam  persecutionem  continuo  exarsit. «  Et  mittens 
occidit  omnes  pueros  qui  erantin  Bethlehem,et  in 
omnibus  fmibus  ejus. »  Putabat  enim,quod  si  omnes 
pueri  occiderentur,  unus  quem  quaerebat  evadere 
non  posset,  non  asstimans,  infelix,  quia  non  est 
consilium,  non  est  sapientia,  non  est  prudentia 
contra  Deum.  Unde  «  a  bimatu  et  infra  »  pueros 
jussit  occidere,  hoc  cst,  a  puero  duorum  annorum, 
usque  ad  puerum  unius  noctis.  Quod  vero  dicitur: 
«  Secundum  tempus  quod  exquisierat  a  magis, »  tra- 
dunt  historiae  Josephi  et  Hegesippi,  quod  eo  tempore 
quando  natum  regem  Judaeorum  a  magis  audierat, 
accusantibus  adversariis,  vocatus  ab  imperatore. 
Romam  venit :  etcum  venissetante  Gaesarem  et  uni- 
versum  senatum^  ut  erat  callidus  animo  et  prudens 
cloquio,  potentissime  et  honestissime  purgavit  quae- 
cunque  sibi  fuerant  objecta.  Gumque  aliter  ab  ini- 
micis  putaretur,  majori  gloria  ab  imperatoro  est 
exaltatus,in  tantum  ut  ei  regium  diadema  tribueret, 
et  regnandi  potcstatem  in  Judaea  confirmaret  :  et 
cum  post  duos  annos  in  magna  gloria  in  Judaeam 
esset  reversus,  recogitans  quod  audierat  a  magis 
natum  esse  regem  Judaeorum  :  «  Mittens  occidit 
omnes  pueros  qui  crant  in  Bethlehem,  et  in  omni- 
bus  finibus  ejus,  a  bimatu  et  infra,secundum  tempus 
quod  exquisierat  a  magis,  >  ae^timans,  ut  diximus, 
quod,  omnibus  occisis,  unus  efiTugere  non  posset. 
Quod  autem  nato  Domino  persecutio  coepit,  signi- 
ficatur  per  omne  tempus  vitae  praesentis.non  deesse 
futuroSj  qui  electos  Dei  persequantur,  sicut  DominaQ 


79 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


80 


ait  in  Evangelio  :  «  Si  me  persecuti  sunt,  et  vos 
persequentur  (Joan,  xv).  »  Et  Apostolus :  «  Omnes 
qui  pie  volunt  vivere  in  GbristOjpersecutionem  pa- 
tientur  (//  Tim.  iii).  »  Et  sicut  ait  Scriptura:  «  Vasa 
figuli  probat  fornax,  et  homines  justos  tentatio  tri- 
bulationis  (EccL  xxvii).  »  Quod  vero  pueri  pro  Do- 
mino  occisi  sunt,  significat  per  humilitatis  meritum 
ad  coronam  martyrii  esse  veniendum,  quod  omnis, 
ut  Dominus  ait,  qui  se  humiliat,  exaltabitur.  Pue- 
rorum  enim  innocentia,humilitatem  significatsim- 
plicium.De  qualibus  Dominus  ait : «  Sinite  parvulos 
venire  ad  me ;  talium  est  enim  rcgnum  coelorum 
{Matth.  xix).  »  Et  iterum  :  «  Nisi  conversi  fueritis 
et  efTiciamiiii  sicut  parvuli,non  intrabitis  in  regnum 
coelorum.  »  Quando  autem  pueri,  ut  diximus,  pro 
Christo  interfecti  sunt,  sed  Christus  qui  quaereba- 
tur  non  est  invcntus,  ostenditur  quia  persecutores 
martyrum  corpora  male  tractare  possunt  et  occi- 
dere,  sed  neque  a  vivcntibus,  neque  a  morientibus 
Christum  auferre,  qui  possunt  dicere  :  «  Sive  vivi- 
mus,  Domino  vivimus  :  sive  morimur,Dominomo- 
rimur.  Sive  enim  vivimus,  sivo  morimur,  Domini 
sumus  {Rom.  xiv). »  Per  eos  autem  qui  bimi  occisi 
sunt,  illi  significantur  qui  perFecti  sunt  in  opere  et 
doctrina,  qui  cum  bene  vivendo  et  recte  docendo, 
aliorum  nequitiam  increpant,  usque  ad  elTusionem 
sanguinis  decertant.  Per  illos  vero  qui  infra,  signi- 
ficantur  simplices,  qui,  scientes  Christum  tantum 
et  hunc  crucifixum,  magis  eligunt  mori,  quam  ejus 
fidem  negare.Quod  autem  non  solum  in  Bethlehem, 
sed  etiam  in  omnibus  finibus  ejus  pueri  occisi  sunt, 
significalum  est,  quia  non  soLum  in  Judsa,  unde 
Ecclesia  originem  sumpserat,  persecutio  erat  futura, 
sed  etiam  usque  ad  fines  terrse.  Et  quod  Dominus 
propter  persecutionem  Herodis  in  ^Egyptum  fugit, 
significat  electos  propter  persecutionem  pravorum, 
aliquoties  a  propriis  sedibusessefugando8,exsilio- 
que  relegandos.Quod  vero  defuncto  Herode,  iterum 
angelo  monente,  ad  terram  Israel  reversus  est,  si- 
gnificavit  eosdem  electos  post  compressam  haereti- 
corum  falsltatem,  ad  proprias  sedes  esse  reversuros  : 
quod  de  Hilario  Pictaviensi,  et  Athanasio  Alexan- 
drino,  et  pluribus  aliis  legimus. 

«  Tunc  adimpletum  est,  quod  dictum  est  per  Je- 
«  remiam  prophetam  dicentcm  :  Vox  in  Rama  au- 
«  dita  est,  ploratus  et  ululatus  multus  :  Rachel 
«  plorans  filios  suos  ;  et  noluit  consolari,  quia  non 
«  suqt.  »Nostram  superiorem  narrationem  Matthaeus 
evangelistaconfirmat,  cum  suis  sermonibus  oracula 
infert  prophetarum.  Quod  autem  ait  :  «  Vox  in 
Rama  audita  est,  h  non  hic  Rama  nomen  urbis  vel 
loci,  ut  quidam  putant,  simpliciter  sonat,  sed  potius 
in  excelsum  significat.  Quod  est  enim  dic^ere  :  Vox 
in  Rama  audita  est,  idem  est  dicere,  persecutionis 
procella  longe  lateque  diffusa  est.  Quaeritur  ad  lit* 
teram,quomodo  Rachelfilios  suos  plorasse  dicitur, 
cum  Bethlehem,  in  qua  pueri  occisi  sunt,  non  in 
tribu  Benjamin,  qui  de  Rachel  ortus  est,  sed  in  tribu 
Juda  fuerit,  qui  do  Lia  sorore  ejus  natus  est  ?  Ad 


A  qiiod  respondendum,  quia  tribus  Juda  et  Benjamin, 
ut  vetus  narrat  historia,  juxta  se  haereditatem  acce- 
perunt,  et  funiculus  sortis  Behjamin  prope  Bethle- 
hem  pervoniebat.  Et  quia  Herodes  praeceperat  non 
solum  in  fiethlehem,  sed  etiam  in  omnibus  finibus 
ejus  pueros  occidi,  intelligimus  per  hanc  occasio- 
nem  permultos  de  stirpe  Benjamin  esse  caesos,quos 
Rachel  mater  elevata  in  excelsum  voce  plorasse  di- 
citur,  ut  persecutionis  immanitas  cxaggeretur, 
quando  ipsa  mater  egisse  dicitur,  quod  ab  ejus 
tribu  factum  cognoscitur.  Est  et  aliud  quod  in  hoc 
loco  prudens  lector  adjicerepotest,quiasicutCene- 
sis  narrat  historia  {Gen.  xxxv),  Rachel  sepulta  est 
prope  Bethlehem,  juxtaviam  quae  ducit  Hebron,  si- 
cut  titulus  monumenti  ejustestatur.  Quod  ergoab 

n  aliis  constat  factum,  ipsa  prophetico  more  fecissc 
dicitur,  cx  cujus  sepultura  locus  ille  insignenomea 
habebat  {Joan.  lxxx).  Spiritualiter  vero  Rachel 
(quae  ovis  vel  visus  principium  interpretatur)  Eccle- 
siam  significat,  quse  rccte  visus  principium  dicitur, 
quia,  mundato  cordis  oculo,  illius  pulchritudinem 
contemplari  desiderat,  qui  ait  :  «  Ego  principium 
qui  et  loquor  vobis  (Joan.  viii).  »  Ipsa  quoque  est 
ovis  centesima,quam  pius  pastor  inventam  propriis 
humeris  imposuit,et  sic  reportavit  ad  gregem  {Luc, 
xv).  Plorat  ergo  Rachel  filios  suos,  quia  Ecclesia 
pro  persecutione  fidelium  gemit.  Non  vult  autem 
consolari  super  eos,  qui  non  sunt,  quia  illam  con- 
solationem  non  vult  recipere,  ut  iterum  redeant  ad 
certamina  saeculi  pugnaturi,  qui  regnant  cum  Chri- 
sto  per  martyrium  coronati. 

C      «  Defuncto  autem  Herode.  »  Igitur  Herodes,  qui 
tantorum  scelerum  se  fecerat  auctorem,  ut  nec  ab 
ipsius  Domini  persecutione  manum  traheret  non 
poterat  remanere  inultus.  Quia  enim  fraudulenter 
regnum  Judaeorum  primus  ex  gentibus  adeptus  fue- 
rat,non  solum  Judaeis  multa  mala  intulcrat,veruin 
etiam  in  filiis  propriispatricidaexstiterat.Et  super 
omnia  mala,  quae  longum  est  enumerare,cum  Salva- 
torem  mundi  natum  audisset,fellisinvidia  commo- 
tus,  ut  unum  perdere  posset,  quem  ad  rognandum 
audierat  natum,  omnes  pueros  in  fiethlehem,  et  in 
omnibus  finibus  ejus  interficere  jussit.Tantaque  ra- 
bies  ejus  animum  8uccenderat,ut  nec  propter  multi- 
tudinem  morientium,necpropter  parvulorum  inno- 
centiam,8ua  saevitia  cessaret.  Propter  quod  divina 

j)  ultione  pcrcussus,immedicabilempassusestaBgritu- 
dinem.Erat  enim  febris,  acerrima  suspiria,et  anheU- 
tus  assidui,8pasmus  quoque  totius  corporis,ita  ut  vix 
respirare  posset.  Hydropis  morbus  corpus  attenua- 
verat,  ita  ut  vestigia  inQatione  pedum  gravarentur, 
interiora  quoque  viscera  tanto  dolore  urebantur,  ut 
per  secretum  natur®  digerere  vidcretur.  Prurigo 
quoque  totius  corporis  in  tantum  intolerabilis  erat, 
ut  etiam  vercnda  putrida  vermibus  scaturirent.Ine- 
rat  eliam  et  anhelitus  fetidus,in  tantum  ut  vix  me- 
dicorum  aliquis  pro  adhibendis  medicaminibus  ad 
eum  accedere  posset.  Denique  nonnullos  medico- 
rum  in  ipsa  aegritudine  positus  dicitur  occidere  pr»- 


81 


HOMILIiG  DE  TEMPOHE. 


83 


cepisse,  quasi  qui  ejus  saluti  prodesse  poBsent,  nec  A 
velleat.  Insuper  etiam  famem  sitimqueintolerabilem 
sustinebat.  £t  quod  gravius  erat,  omnis  cibus  et 
potus  in  fastidium  ei  eraU  Insomnietatem  talem 
sustinebat,  ut  dies  noctesque  pervigiies  duccret 
Quod  siparum  obdormisset  phantasmapatiebatur, 
ut  se  obdormisse  poBuiteret.  Sed  cum  nimio  amore 
presentis  vit»  sstuaret,  jussit  se  deferri  trans  Jor- 
danem,  ubi  erant  aquse  calidae^  quse  etiam  languen- 
tibus  medicabiies  dicebantur*  Sed  quae  aliis  utiles 
erant,  illi  nihil  profuerunt,  ut  intelligeret  se  divina 
uHione  esse  percussum.  Visum  etiam  fuitmedicis, 
ut  in  fomentQm  olei  tepidi  eum  deponerent.  Quod 
cum  fuisset  ingressus,  itatotum  corpusejus  resolu- 
tam  dicitur,  utetiamoculiinsimilitudinemmorien- 
iiom  versarentur,  intercluderetur  vox^  et  sensus  j^ 
abesset.  Et  eum  postpaululumamicorumetfamulo- 
ram  vocibus  excitatus  sensum  recepisset,  jussit  se 
defeiri  Jericho.  Gumque  jamdesuavitadesperatus 
eaeety  omnes  principes  Judaorum  ex  singulis  ci- 
vitatibus  et  castellis  ad  se  convocatos,  in  custodia 
retrudi  jnssit.  Vocansque  serorem  suam  Salomen, 
ei  virum  ejus  nomine  Alexandrum,  dixit:  Novi  Ju- 
daeos  de  mea  morte  gavisuros,  sed  honorabiles  exse- 
quias  habere  potero  ex  planctu  lugentium,  si  vos 
meis  volueritis  parere  prsceptis,  ut  mox  cum  ego 
spiritum  exhalavero,  omnes  principes  Judaeorum, 
quos  in  custodia  reclusi,  interficiatis.  Sicque  fiat,  ut 
qui  de  mea  morte  gauderecupiunt,suorum  civium 
iateritum  lugere  cogantur.  Et  ne  ab  eorum  sangui- 
niseffusione  manum  retraherent^singulisquinqua- 
geDftB  argenti  drachmas  darijussit.Cumque  dolore  C 
ingenti  angustiaretur,  Antipatrum  filium  suum, 
quem  quasi  de  nece  patema  tractantem  vinculis'  reli- 
g&verat,  jussitinterficere  eo  quodaudita  ejus  morte 
gavisuB  nuntiaretur,  Jamverotantismalis  obsessus, 
et  quia  se  vivere  non  posse  cognoverat,  mortem  ac- 
eelerare  cupiebat.  Undequadamdie  cumresedisset. 
jussit  sibi  dari  pomum,  et  adejuspurgationemgla- 
dium.  Cumque  buper  sinistram  recubuisset,  ictum 
ferientis  in  seipsum  libravit,  seque  propria  manu 
percussity  atque  statim  vitam  finisset  nisi  unus  ex 
amicis  qui  vicinior  astabat^Achiabnomine,manum 
cum  giadio  retraxtsset.  TalemigiturHerodeshabuit 
finem,  quipropterSalvatorisodium,  multumsangui- 
nem  fuderat  innoxium. 

•*  Qao  defuncto,  ecee  angelus  Domini  itorum  ap-  j) 
«  paruit  in  8omni8Josephini£gypto,dicen8:Sui^e 
«  ct  ftccipe  puerum  et  matrem  ejus,  et  vade  in  ter- 
*  ram  Israel.  Oefuncti  sumt  enim  qui  qu£erebant 
«  aaimam  puei  i.  Qui  consurgens,  acoepit  puerum 
«  et  matrem  ejus^  et  venitinterramlsrael.  »Etquia 
uon  dixit,  defunctus,  sed  defuncti^  ex  his  angeli 
verbis  intelligimus,  multos  principes  Judsorum 
cnm  Herode  in  nece  Domini  consensisse:  et  ideo 
diviDa  uUione  actum  est^  ut  multi  ex  his  cum  ilio 
perirent,  cum  quo  in  nece  Domini  consenserant. 
Spiritualiter  vero  obitus  Herodis,  terminum  signifi- 
cM  invidiosae  contentionis  qua  nunc  Judaea  coutra 


Ecclesiam  sasvit.  Quod  autem  post  obitum  Herodis 
puer  Jesus  ad  terram  Israele8treversus,signif!cat, 
quia  circa  fmem  sfficuli  ad  synagogam  est  reversu- 
rus,  cum  per  prffidicationem  Elias  et  Enooh  in  eum 
crediderint.  Unde  cura  MgYpium  deferri  jubeatur 
et  fugere,  hoc  in  nocte  praecipitur:  cum  vero  ad 
terram  Israel  revertitur,  necnoctis  fit  mentiorquia 
quos  nunc  propter  incredulitatem  in  tenebris  dese- 
rit,  circa  flnem  saeculi  credenies  in  lucem  fidei  re- 
cipiet. 

«  Audiens  autem  quod  Archelaus  regnaretin  Ju- 
«  daea  pfo  Herode  palre  suo,  iimuit  illo  ire.  »  Ar- 
chelaus  auiem  unus  fuit  deHerodisfiliis^  quem  post 
se  ad  rcgnandum  in  Judsea  Hcrodes  instiiuerat.sed 
posteainsolentiamejusaccusantibusJudaeisJudicio 
senatus  apud  Viennam,  qus  Galliarum  esi  urbs, 
exsilio  relegaius,  viiam  finivit.  Archelaus  auiem, 
qui  vincens  leo  inierpretatur,  Antichristum  significat. 
Qui  ad  tempus  in  sanctis  vicioriam  habebit,  et 
quasi  leo  terribilis  apparebit.  In  illam  ergo  partem 
qua  regnabat  Arcbelaus,  Joseph  cum  puero  ire  do- 
luit,  quia  in  illam  partempopuliJudaeorum,qu8ein 
Antichristum  crediiura  est,  Ghristusperridem  non 
habitabit.  Post  necem  autem  Archelai  Chrisius  ad 
terram  Israel  revertitur,  quia  post  iaierfeciionem 
Antichristi  synagoga  in  eum  creditura  esi,  ut  ait 
Apostolus:  «  Gum  plenitudo  gentium  intraverit, 
tunc  omnis  Israel  ealvus  fiet(/?om.xi}. »  Sedquiain 
Ecclesia  manet et  manebit^audiamus  ubi  habitaverit. 

«  Et  admonitus  in  somnis.secessitin  partes  Gali- 
«  103.1^,  et  veniens  habitavit  in  civitate  quffi  vocatur 
«  Nazareth.  »  Quia  enim  Nazareth  flos  sive  virgul- 
tum  interpretaiur,  significat  Ecclesiam,  quae  et  flo- 
rem  habet  munditiae,  etvirgultumvirtutum.  Cujus 
virgulti  pulchritudinem  admirabaiur  Sponsus  in 
Ganticis  canticorum,  dicens:  «  Quae  est  isia  quae 
ascendit  perdesertum,  sicut virgulafumi  exaromati- 
bus  myrrhae  et  thuris,  et  universi  pulveris  pigmen- 
tarii  (Cant.  iv)?  »  Cui  iterum  voce  Sponsi  dicitur: 
«  Ego  flos  campi,  et  lilium  convallium  (Canl,  ii).  » 
Et  quia  Ecclesia  de  praesentis  vit®  amore  ad  coele- 
ste  desiderium  transit^recieeiiamNazareihGalilaeae 
dicitur,  quae  transmigratio  interpreiatur.  Quod  au- 
tem  subdidit:  «  Ut  adimpleretur  quod  dictum  est 
«  per  prophetas,  quoniam  Nazaraeus  vocabitur.  » 
Hoc  testimonium,  ut  diximus,  inSeptuagintainter- 
preiibus  non  habeiur.Nonnnulli  enitn  delsaiaepro- 
phetae  libro  sumpium  esse  voluni,ubiscriptumest: 
«  Exiet  virga  de  radice  Jesse,  st  flos  de  radice  ejus 
ascendet  (Isa.  xi).  »  Nos  autem  dicimus,  quia  si 
fixum  de  Scripturis  posuisset  Evangelisia  testimo- 
nium,  non  diceret  prophetas,  sed  per  prophetw. 
Omnes  enim  prophetae  DominumNazareumvocant, 
quia  sanctum  eum  praedicant.  Ipse  esienimdequo 
pcr  Danielem  diciiur  (Dan.  ix):  «  Cum  veneritSan- 
ctus  sanciorum,  cessabit  unctio.  »  EtDavid:  «Non 
dabis  Sanctum tuum videre corruptionem(P*a/.xv). » 
Et  iterum;  «  Scitote  quoniam  mirificavit  Dominus 
Sanotum  suum  (PsaL  iv).  » 


83 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 
HGMILIA  XIII. 


84 


DOMINIGA  INFRA   OCTAVAM   NATIVITATIS  DOMINI 


(Luc.  II.)  «  In  illo  tempore,  erantJosephetMaria 
M  mater  Jesu  mirantes  superbis  qusdicebanturde 
«  illo,»et  reliqua.SisupcriorahujusEvangeliiconsi- 
deremus,  inveniemus  nonslnecausanecfrustraMa- 
riam  et  Joseph  miratossuper  his  quaede  puero  Jesu 
dicebantur ;  recolebant  enim quod  iu  cjus  nativitate a 
pastoribus  audierant  angelos  apparuisse,  ct  gaud  i  um 
omni  populo  nuntiasse,  atque  virglnem  concepisse 
et peperisse.  Recolebanteum a magis non  solum  ado- 
ratum,  sed  etiam  quod  mysticamuneraeioblatavi- 
derant.  Recolebant  quomodo  a  Simeone  in  mani- 
bus  acceptum  et  benedictum  viderant,  etiam  et  An- 


A  iliis»  »  non  ad  Ghristumaquoomnisbenedictiopro- 
cedit,  teste  Apostolo  qui  dicit:  «  Benedictus  Deus 
et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  qui  bene- 
dixit  nos  in  orani  benedictione  spirituali  in  coele- 
stibus  in  Ghristo  {Ephes,  i),  »  sed  ad  Mariam  et 
Joseph  refcrtur,  ut  diximus.  Intellexit  enim  illam 
omni  benedictione  esse  dignissimam,  qus  illum, 
qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in  sae- 
cula,  ex  se  meruit  generare.  Unde  angelus  ait  ad 
eam:  «  Benedicta  tu  in  mulleribus,  et  benedictus 
fructrus  ventris  tui  {Liic,  i).  »  Et  Elizabeth :  «  Beata 
es  quaB  credidisti  (Ibid.').  »  Et  ipsa  virgo  dese: 
«  Ex  hoc  beatam  me  dicent  omnes  generationes 
(Ibid.).  »  Neque  ab  hac  benedictione  Joseph  extra- 
ncum  putav  t,  qui  promagnasanctitate,et  sponsus 


nam  viduam  de  eo  prophetasse,  et  super  his  ethu-  n  Maria;  vocari,  et  Patcr  Salvatoris  meruit  appellari 

a  « •  •  L  *  i^        •  •  •  V   •  1  •  i    •  ^"^  L  L  ^•1_  L  •  *•  J.l_*l 


jusmodi  mirabantur.  Qui  enimmirabilis  estinsan- 
ctis  sais,  scilicetin  virtutibussanc!orum,mirabilior 
apparere  voluit  in  ipsis  exordiis  suis,  sive  in  suis 
virtutibus,  sicut  idemEvangelistaalibiait:  «  Stupe- 
bant  autem  omnes  et  mirabantur  super  prudentia 
et  responsis  ejus,  etvidentesadmiratisunt  (Luc.i):» 
ut  scilicet  Deum,  qui  in  homine  latebat,  per  exte- 
riora  signa  demonstraret.  Sed  forte  movct  aliquem, 
quare  EvangelistapatrcmSalvatorisJosepb  appella- 
verit.  Ad  quod  respondendum,  quia  non  est  obli- 
tus,  quod  superiuseumdeSpiritusanctoconceptum, 
ex  Maria  virginenatumdcscripserat,dicens:  «quod 
enim  ex  te  nascetur  sanctum,  vocabitur  Filius  Dei 
(Luc.  i),  »  sed  aliorum  opinionem  secutus  est.  Ex- 
cepto  enim  Maria  et  Josepb,  et  Elizabeth,  vel  Si- 


ut  et  curam  exhiberet  virginis,  et  bajulus  esset 
infantis.  Post  haec  prophetat  in  ruinam  et  resurre- 
ctionem  multorum  venisse  Dominum  Salvatorem, 
ut  intelligamus  quia  Chriati  nativitas,  non  credea- 
tibus  ruina,  et  credentibus  resurrectio  facla  est. 
Quod  vero  ait,  «  Positus  est  hic  in  ruiuam  et  resur- 
rectionem  multorum,  »  spiritu  prophetiae  intellcxit 
nonnullos  ex  Judaeis  credituros,  multcs  autem  in 
incredulitate  pcrmansuros,  juxtailludquodipseait 
in  Evangclio:  «  In  judicium  enim  ego  in  mundum 
hunc  veni,  ut  qui  non  vident  videant*,etquivident, 
Cffici  fiant  (Joan,  ix).  »  Unde  etiametperprophetani 
lapis  oITensionis,  et  petra  scandali  appellatur,  in 
quo  qui  non  crediderit,  cadet  super  cum:-  super 
qucm  vero  cecidcrit,  conteret  eum.  Quia  illi  qui  in 


meone,   et   paucis   aliis  quibus  mysterium   ejus  ^  homine  quemassumpsitscandalizatisunt,  inbeam 


incarnationis  Spiritus  sanctus  revelaverat,  ab 
omnibus  Joseph  filius  tunc  putabatur:  non  quod 
vere  juxta  Photinianos  ejus  pater  fuerit,  seJ  quod 
ad  famam  Maris  conservandam,  ab  omnibus  ejus 
pater  sit  sstimatus,  ne  lapidaretur  a  Judsis  quasi 
adultera,  si  virum  non  haberet,et  filiumgenuisset. 
Eo  enim  modo  ejus  pater  appellatus  est,  cum  eum. 
non  genuerit,  quo  et  vir  Mariosdictusest,  cumeam 
non  cognoverit:  ubi  et  hocdicerepossumus,  quiaet 
multo  expressiusetconsultius  ejuspater  dicipotuit, 
quem  ex  sua  sponsa  virgine  noverat  natum,  quam 
si  esset  aliunde  adoptatus.  Gum  enim  publicffi  leges 
permittant,  ut  extraneus  filiusin  adoptionemassum* 
ptus,  omnia  qu®  simulati  patrissunt,itasibivindi- 


ofTcnderunt.  In  ruinam  enim  venit  illis,  quibus  Do- 
minus  aitin  Evangelio:  «Sinonvenissemetlocutus 
eis  fuissem,  peccatum  non  haberent.  Nunc  autem 
excusationem  non  habent  de  peccato  suo,  qaia 
viderunt  me,  et  odio  habuerunt  me  gratis  (Joan, 
xv).  »  Et  alibi:  «  Qui  non  credit,  jam  judicatus  est 
(Joan,  iii).  »  In  resurrectionem  autem  illis  venit,  de 
quibus  ipse  dicit:  «  Veuit  hora,  etnunc  est^quando 
mortui  audient  vocem  Filii  Dei,  et  resurgent  (Joan. 
v).  »  In  ruiuam  venit  illis,  quibus  ipse  dicit:«  Ego 
veni  in  nomine  Patris  mei,  et  non  suscepistis  me 
(Ibid.),  »  In  resurrectionem  illis,  de  quibus  alibi 
dicit:  «  Ego  sum  resurrectio  et  vita;  qui  credit  in 
me,  etiam  si  mortuus  fuerit,  vivet.  Etomnis  qui  vi 


care,  quasi  proprius  filius  possit,  multoetiam  vici-  j)  vit  et  credit  in  mc,  nonmorieturin  fleternum  (Joan, 


nius  filius  Joseph  dici  potuit,  qni  do  sua  sponsa 
virgine  fuerat  natus.  Nam  et  nutritios  et  bajulos, 
patres  consuevimus  appellare,  non  quod  carnaliter 
nobis  patres  sint,  sed  quod  nutriendo  patemum  in 
nos  ostendant  afTectum. 

«  Et  benedixit  illis  Simeon.  et  ait  ad  Mariam  ma- 
«  tremejus:  Ecce  positus  esthicinruinametresur' 
«  rectionem  muUorum.  »  Simconsenex^qui  huma- 
nitatem  Domini  in  mundo  exspectaverat,  postquam 
eum  vidit,  po&tquam  manibus  portavit,  postquam 
benedixit,  ctiam  Mariam  et  Joseph  benedicit.  Ubi 
intelligendum  est,  quia  in  eo  quod  ait,  «  benedixit 


xi).  »  Et  iterum:  «  Omnis  quicreditinFiliumhonu- 
nis,  habet  vitam  (Joan,  iii)»  etresurreetionem.Non 
Bolum  autem  ipse  Ghristus,  sed  etiam  et  apostoli 
aliis  in  ruinam,  et  aliis  in  resurrectionem  fuerunt. 
Illis  in  ruinam  fuerunt,  quibus  dixerunt;  «  Yobis 
quidem  oportuit  primumloquiverbumDei,  scd  quia 
rcpcllitis  iIlud,etindignos  vos  judicatissternavita, 
ecce  convertimur  ad  gentcs  (.4cl.  xiii),  »  In  resur- 
rectionem  illis,  qui  audire  mcrentur  ab  Apostolo: 
«  Si  consurrexistis  cum  Christo,  quae  sursum  sunt 
quxrite,  ubi  Christus  (Colpss.  ni),  »  etc.  Nam  prs- 
dicatio  veritatis  illis  est  inruinam,  quiauditane^li- 


8S 


HOMILliE  DE  TEMPORE. 


86 


gunt  :iili8  ia  resurrectionexn,  qul  libeati  animo  au-  A  Quod  enim  virgo  concepit,  et  virgo  peperitysignum 


diunty  et  libentius  faciendo  complent.  Sed  si  sub- 
iilius  consideremus,  inveniemus,  quia  non  solum 
aliis  in  ruinam,  et  aliis  in  resurrectionem  Salvator 
venit,  sed  eiiam  uni  eidemque  homini  in  ruinam 
pariter  et  resurrectionem  apparet,in  ruinam  scilicet 
viliorum,  et  resurrectionem  virtutum.  Omnisenim 
bomo  aut  vitiis  aut  virtutibus  repletur.  Quicunque 
hodie  superbus  est,  si,  audita  Domini  voce,ubi  ait : 
«  Omnis  qui  se  exaltat  humiliabitur  {Luc.xw)y  »  et 
apostoli  Petri  :  «Superbis  Deus  resistit  (/  Petr.\),  » 
superbiam  calcare,et  humilitatem  didiceritamare, 
in  ruinam  pariter  et  resurrectionem  illi  Salvator 
venit.  Similiter  adulter  sive  fornicator,  si  ad  praB- 
dicationem  Domini  ubi  ait :  «Qui  viderit  mulierom 


fuit,  sed  huic  signo  contradixerunt  ManichaBi,  ne- 
gantes  Ghristum  verum  corpus  assumpsisse,  sed 
per  virginem  Mariam  velut  aquam  per  Hstulam 
transisse.Quodvero  animampronostra  redemptione 
suscepit,signum  fuit,sed  huic  signo  contradixerunt 
Donatists  haeretici ;  sed  horum  omnium  contradi- 
ctiones^  divinaB  Scripturs  conculcat  auctoritas.  His 
enim  qui  dixerunl  virginem  impossibileesseconci- 
pere  ei  parere,  et  post  virginem  permanere,contra- 
dicit  sermo  prophelicus,  qui  ait :  «  Ecce  virgo  con- 
cipiet  et  pariet  illium,  et  vocabitur  nomen  ejus 
Emmanuel,  quod  interpretatur  nohiscum  Deus  (I$a, 
vii).»  lllis  autem  qui  eum  veram  carnem  suscepisse 
negaverunt^fide  armatus  occurrit  Apostolus,  dicens: 


ad  concupiscendum  eamjam  moschatus  est  eamin  n  «  Qui  factus  est  ei  ex  semineDavid  secundum  car- 


corde  suo  {MaUh.  v),  •  et  illud  Apostoli :  «  Neque 
adulteri  regnum  Dei  possidebunt(/  Cor.vi),  »  carnis 
susB  desideria  calcareet  castitatemdidicerit  amare, 
in  ruinam  et  resurrectionem  pariter  ei  Dominus 
venit.  Sive  alias  iracundia  plenus,  forlasse  manus 
efifusione  sanguinis  polluit,si  audierit  ipsum  dicen- 
iem :  «Omnis  qui  irascitur  fratri  suo,  reus  erit  ju- 
dicio  {Motth^  v) :  »  iracundiam  a  corde  expellens, 
charitatem  diligit,  ei  Dominus  in  ruinam  et  resur- 
rectionem  pariter  yenit.Ebriosus  quoque  aliquis  vel 
crapulator  andiens  ejus  verba,  in  quibus  ait :  «  Ne 
graventur  corda  vestra  in  crapula  et  ebrietate(LiM;. 
xxi),  »vitium  ebrietaiisetcrapulsdeserens,  sobrie- 
iatem  diligit.eiDominusin  ruinamet  resurrectionem 
pariter  venit.Raptor  et  csterorum  criminum  secta- 


nem  {Rom.i).*>  Etiterum:«  Gum  plenitudo  temporis 
venit,  misit  Deus  Fiiium  suum  factum  ex  muliere, 
factum  sub  lege,  ut  eos  qui  sub  lege  erant,  redi- 
meret  {Gal.  iv).  »IlIorum  autem  opinionem,  qui  di- 
xerunt  rationalem  animam  Ghristum  non  posse  su- 
scipere^  destruxit  ipse  Dominus  cum  ait :  «  Tristis 
est  anima  mea  usque  ad  mortem  {Marc,  xiv).  »  Et' 
iterum  :  «  Potestatem  habeo  ponendi  animam  meam, 
et  iterum  sumendi  eam  {Joan.  x).  »Et  quia  longum 
est  ire  per  singula,  omnia  opera  quse  fecit  signa 
fuerunt,  sed  his  signis  contradixerunt  reprobi  ho- 
mines. 

«  Et  tuam  ipsius  animam  pertransibit  gladius. » 
Nulla  docet  littera,  nulla  commemorat  historia, 
beatam  Mariam  virginem  materialis  gladii  percus- 


tor^si  ad  prsBdicationem  Domini  vitia  contemnere,  G  sioneab  hac  vita  migrasse,qnamvisetsi  hoc  fieret, 


ei  virtutea  studuerit  habere,  in  rulnam  pariter  et 
resurrectionem  illi  venit,  quia  cecidit  vitium,  quod 
male  vivebat,et  resurrexit  virtus,qu(B  male  jacebat. 
Ei  bene  primum  in  ruinam,  et  post  in  resurrectio- 
nem  venisse  dicitur:  quia,  nisi  corruant  vitia,vir- 
tutesinhomineresurgere  nonpossunt,  ipsoDomino 
dicente :  «  Neroo  potest  duobus  dominis  serviare 
{Matih.  vi).  »  Unde  Psalmographus  nos  admonet, 
dicens:«Declinaamaloetfacbonum  (Psal.  xxxvi).  » 
Cum  quali  ergo  gaudio  auditur,  quod  in  resurre- 
ctionem  multorum venit,cum  tali  laBtitia  audiendum 
est,  quod  in  ruinam  venisse  dicitur.  Non  autem  in 
minam  ei  resurrectionem  omnium,  sed  multorum 
Tenisse  dicitur,ut  non  intelligamus  hoc  non  de  cor- 


nonanimainvisibilis,sed  caro  corporali  gladio  pos- 
set  transverberari.  Unde  in  hoc  Ioco,gIadii  nomine, 
duram  tribulalionem  et  immanissimum  dolorem, 
quem  de  Domini  passione  toleravit,debemus  intel- 
ligerc.  Licet  enim  Filium  Dei  non  dubitaret,  licet 
resurrecturum  sine  dubio  crederet,nequaquam  ta- 
meo  putandum  est,quod  sine  magnodolorepotuerit 
viderecruciflxum,  quem  de  sua  carne  immaculata 
noverat  natum.  In  cujus  doloris  magnitudine  olim 
propheta  dixisse  putandus  est :  «  0  vos  omnes  qui 
transitis  per  viam,  attendite  et  videte  si  estdolor 
sicut  dolor  meus  {Jerem.i).  »  Ipsum  ergo  dolorem, 
ipsum  cruciatum,  quem  de  ejus   morte  sustinuit, 
gladii  appellatione  Simeon  siguare  voluit  cum  dicit: 


porali,  sed  de  spirituali  resurrectione  esse  dictum.  n  «  Et  tuamipsiusanimampertran^bitgladius.»quia 


Ou»  «nim  suni  resurrectiones,  una  animarum,  al- 
iera  CM>rporum.Etilli  quandoque  resurgent  in  cor- 
pore  feliciter,  qui  modo  resurgunt  in  anima  vera- 
citer.  «Et  in  signum  cui  contradicetur.  »Hic  mani- 
feste  Domini  paaaio  aSimeone  prophetatur.  Signum 
cui  contradicenduro  praBdicit,vexillum  crucis  acci' 
pituryCui  contradixerunt  Judasi  blasphemantes,sicut 
apostolo  Paulo  dixerunt:  «  De  secta  autem  hac  no- 
tum  est  nobis,  quod  ubique  ei  controdicitur  {Act. 
xxviii).»  Non  solum  Domini  passio  signum  fuit  cui 
contradixeruut  Judaei,8ed  etiam  aliaejusoperaquaB 
fecit,  signafueruntquibusoontradixerunt  hsBretici. 


usus  Scriplur^  cst  duram  tribulationem  gladii  no- 
mine  appellare  vel  signare^  sicut  de  Joseph  tri- 
bulationes  ^gypti  fortiter  tolerante  dictum  est : 
«  Ferrum  pertransiitanimamejus.»  Possumusquo- 
qua  et  gladium,quianimam  Maris  pertronsire  dici- 
tur,  illum  accipere,  de  quo  ait  Apostolus  :  «  Vivus 
est  enim  sermo  Dei  et  efHcax,  et  penetrabilior  omni 
gladio  ancipiti,pertingens  usquead  divisionemani- 
moB  ct  spiritus,  compagum  quoque  et  medullarum, 
et  diHcretor  cogitutionum,  et  non  est  uUa  creatura 
invisibilis  in  conspecLu  ejus  {Hehr. iw).  »  Sed  nunc  et 
usque  ad  fmem  saBCuIi   animam   EcclesiaB  gladius 


87 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


88 


pertransibitjGuin  non  solum  ab  extraneis  perseou-  A  gnam  esse  ostenderet,  quae  Domino  testimonium 


tionern  patitur,  sed  etiam  eos  qui  credere  videban- 
iur,  a  fide  et  bona  operatione  retrolapsos  gemit. 
Dolet  enim  ex  eorum  perditione,  de  quornm  gau- 
debat  salute :  sicque  mullorum  cordium  cogita- 
tiones  revelantur,  dum  superbit  impius,incenditur 
pauper.  Quod  vero  subjungit,  «  Ut  revelentur  ex 
«  muUis  cordibus  cogitationes,»non  solum  ad  pas- 
sionem  Domini  pertinet,  sed  etiara  ad  resurrectio- 
nem.  Ante  enim  quam  in  carne  apparuisset,incer- 
tumeratquinaraex  Judffiisin  illum  essentcredituri, 
et  qui  in  incredulitatc  permansuri :  sed  illo  nato, 
multorum  cordium  cogitationes  revelatae  sunt,quia 
pastores  ab  angelis  commouiti,ad  eum  adorandum 
festinaverunt  :at  vero  Herodes^audita  ejus  nativitate. 


perbiberet.  Ad  oflicium  quippe  pertinet,  quod  ait: 
«  Et  erat  Anna  propbetissa.»  Ad  genealogiam,cum 
adjungitur:  «  Filia  Phanuel,  de  tribu  Aser.  »  Ad 
(Btatem,  quod  subjungit: 

«  HaBC  processerat  in  diebu6multi8,etvixeratcnm 
«  viro  suo  annis  septem,  a  virginitate  sua.  Et  hsc 
«  vidua  erat.usquead  annos  octogintaquatuor.sAd 
morum  soilicet  8anctitatempertinet,quod  subinfcr- 
tur :  «  Qus  non  discedebat  de  templo,  jejuniis  et 
«  orationibus  serviens  Domino  nocte  ac  die.  » In 
quibus  verbis  nostra  lepiditas  reprehenditur,nostra 
eegnitia  redarguitur,qui  ad  orationem  tarde  conve- 
nimus,  citius  quam  necesse  est  recedimus,  et  no- 
strae  vitae  tempus  in  conviviis  et  superfluislocutioni- 


turbatus  est,et  omnis  Hierosolyma  cum  illo.Postea  ^  bus  oscupamus.  At  vero  cum  esset  Anna  scxu  fra- 


vero  illo  praedioante  in  perfecta  aetate,  et  miracula 
faciente,  multorum  cordium.  cogitationes  revelataa 
suntyquia  alii  ad  illum  quasia(}magistrum  veritatis 
confluebant,  alii  quasi  a  seductore  recedebant.  Alii 
«  dicebant  quia  bonus  cst,  alii  vero  Non  ;  scd  se- 
ducit  turbas  (Joan.vii).»  Aliidicebant:  Si  non  esset 
hic  a  Deo,  non  poterat  facere  quidquam.  Alii  dice- 
bant:«Hic  homo  non  est  a  Deo,  qui  sabbatum  non 
custodit  {Joan.  ix).  »  Sed  illo  in  cruce  pendente, 
multorum  cordium  cogitationes  revelataB  sunt,quia 
alii  dicebant,  cum  sine  oulpa  eum  morti  tradi  vi- 
derent :  «  Vere  Dei  Filius  ^rat  iste  {Matth,,  xxvii).  » 
«  Alii  irridente8dicebant:Vah  qui  destruittemplum 
Dei,  et  in  triduo  reaBdificat  illud.  Si  Filius  Dei  est,  - 
descendat  de  'cruce,et  credimus  ei.Gonfidit  in  Deo, 


gilior^sed  mente  devotior,«  non  discedebat  de  tem- 
plo,  jejuniis  et  orationibus  serviens  nocte  ac  dte,  » 
ante  Apostolum  implens  illud  apostolicum  :  «  Sine 
intermissione  orate,  in  omnibns  gralias  agite 
(/  Thes,  v).  »  Ubi  considerandum  est,  quia,  etsi  ad 
tempus  rccedebat  propler  corporalem  necessitatem, 
tamen  devotione  mentis  semper  in  oratione  persevef- 
rabat,  secundum  Apostoli  praeceptura :  «  Sive  mandu- 
canSy  sive  bibens,  sive  aliud  quid  agens,  omnia  in 
nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi  (/  Cor,  x).  »  Sicut 
ergo  habent  conjugatas  in  Elizabeth  quod  imitentur, 
et  virgines  in  Maria  quod  sequantur,  et  senes  in  Si- 
meone  quod  amplectantur,  sichabent  et  viduae  exem- 
plum  viduitatis  in  Anna  quod  imitentur,  utdiscant, 
non  circuiredomos,  nec  deliciose  vivere,  non  fabulis 


liberet  nunc  eum,  si   vult  {Ibid*),  »  —  «    Alii  per  C  otiosis  occupare  linguam,sed  in  jejunio  et  oratione 


cutientes  pectora  sua,  revertebantur  {Luc,  xxiii).  » 
Alii  etiam  eo  sepultoinsidiarivolebant,  dieentes  ad 
praesidem :  «  Domine,  recordati  sumus,  quia  sedu- 
ctor  ille  dixit  adhuc  vivens.Post  tres  dies  resurgam. 
Jube  ergo  custodiri  sepulcrum  usque  in  diem  tcr- 
tium  (Matlh,  xxvn).  »  Et  boc  est  quod  a  Simeone 
dicitur,  «  et  tuam  ipsius  animam  pertransibit  gla- 
diu8,ut  rcvelcntur  exmultis  cordibus  cogitatlones,» 
id  est,ex  irridentiuraetdolentium,scilicetmalorum 
et  bonorum. 

«  Et  erat  Anna  prophetissa,  »  etc.  Post  Simeonis 
prophetiam  Anna  vidua  introducitur,quia  ordo  ra- 
tionis  poscebatut  primum  a  viris,deinde  a  feminis 
Domini  nativitas  testiraonium  acciperet.Quia  enim 


seraper  serviant  Domino  nocte  ac  die,  ut  in  eorum 
n  umero  computentur,  de  quibus  ait  Apostolus : «  Quas 
eniro  vere  vidua  est  et  desolata,  sperat  in  Domino. 
At  contra,  vidua  quas  in  deliciis  est,  vivcns  mortua 
est  (/  Tim,  v).»  Discant  ergo  vidnae  secundaettertia 
declinare  conjugia.  Discant  etiam  post  virorum  suo- 
rum  mortem,  carnis  vitare  iascivlam:  quia  Anna  a 
virginitate  postquam  amisit  virginitatem,  septem 
annis  cum  viro  vivens,  octoginta  quatuor  vidua  per- 
mansit.  Pudeat  igiturin  senectute  viduas  castitatem 
violare,  quam  Anna  in  juventute  custodivit.  Insuper 
sane  devotio  illiusostenditur,  quia,  cum  haberet  po- 
testatem  in  secundis  nuptiis  sematrimonio  copulare, 
noluithac  potestateuti.sedetiam  malnit  inpotestate 


omncmsexumet   omnem  aBtatem   Dominus  redi- jj  Deoservire,quamviriamplexibusperrrui,adimplen8 


mere  venerat,  dignum  erat,  ut  omnis  aetas  in  ejus 
nativitate  testimonium  perhiberct.  Et  quia  prophe- 
taverat  copulata  conjugio,prophetaverat  virgo,  pro- 
phctaverat  senex,  etiam  introducitur  Anna  vidua, 
ut  nullus  sexus,  nulla  aetas  in  ejus  laude  deessct,et 
imgleretur  illa  prophetia,  quaj  dicit  {Psal,  cxlviii)  : 
«  Laudate  Dominum  de  ccelis,  laudate  eum  in  ex- 
celsis,  »  etc.  Usque  ad  id  quod  ait :  «  Juvenes  et 
virgines,  senes  cum  junioribus  laudentnomen  Do- 
mini.  »  Ubi  etiam  notandum,  quia  evangelista  An- 
nae  onicium,  genealogiam,  aetatem  ct  morcs,  uno 
versiculo  comprehendit,  ut  hanc  ex  omni  parte  di- 


illud  quod  ait  Apostolus :  « Nemo  militans  Deo, 
implicat  se  negotiis  saecularibus  (//  Tim,  ii).  »  Et 
iterum :  «  Mulier  innupta  cogitat  quae  sunt  Dei,  ut 
placeat  Deo :  quae  autem  nupta  est,  cogitat  quas  sunt 
mundi,  ut  placeat  viro  (/  Cor.  vii).  »  Sed  haeo  tanta 
instantia  Domino  famulabatur,  ut  merito  de  ipsa 
Evangelista  diceret :  «  Qua^  non  discedebat  de  tem« 
plo,  jejuniis  et  orationibus  serviens  nocte  ac  die.  » 
Quod  enim  talejejunium,  talisaftlictio,  talis  devotio, 
talis  oratio  mercedem  consequatur,  manifestatur 
cum  subditur : 
«  Et  haoc  ipsa  hora  surperveniens,  confitebatur 


89 


HOMILIiE  DB  TEMPORE. 


90 


«  Domioo.  »  Confitebatur  enim  Domino,  quia  lau-  A.  volutionehebdomadib  octavus  dicitur,  quoniam  una 


dabat  Domihum.  Gonfessio  namque  in  Scripturis 
aliquando  ad  peccatum  pertinet,  aliquando  ad  lau- 
dem.  Nisi  enim  ad  peccatum  pertineret  confessio, 
Psalmistanon  diceret:  •  Dixi,  confitebor  adversum 
me  injustitias  meas  Domino,et  tu  remisisti  impieta- 
tem  peccati  mei  {Psal,  xxxi).  »  Et  nisi  ad  laudem 
pertineret,  alibi  non  diceret :  Confitebor  Domino  ni- 
mis  in  ore  meo,  et  in  medio  multorum  laudabo  eum. 
Unde  ipse  unigenitus  Dei  Filius,  qui  peccatum  non 
fecit,  in  Evangelio  ait :  «  Confitebor  tibi ,  Pater,  Do- 
mine  cgbU  et  terne,  qui  abscondisti  haec  a  sapien- 
tibus  et  prudentibusy  et  revelasti  ea  parvulis 
{Mattk.  xi).  »  Sed  quia  omnis  qui  Deum  laudat,  alios 
etiam  ad  laudandum  eum  provocare  debet,  recte  de 
Anna  dicitur :  «  Et  loquebatur  de  illo  omnibus,  qui  ^ 
nexpectabant  redemptioncm  Jerusalem.  »  Nolens 
dare  sanctum  canibus,  nec  mitlere  margaritas  suas 
ante  porcos  (Matth.  vii),  Spiritualiter  vero  Anna  vi- 
dua,  sanctam  significat  Ecclesiam^  quas  pro  eo  vidua 
dicitur,  quia  domini  sui  morte  viduata,  reditum  ejus 
ad  judicium  exspectat.  De  qua  viduaper  Psalmistam 
dicitur :  «  Viduamejus  benedicens  benedicam,  pau- 
peres  ejus  saturabo  panibus  (PsaL  cxxxi).  >  Hacc  est 
enim  illa  vidua  qu»,  juxta  Evangelium,  quotidie  in- 
terpellat  judiccm,  et  de  qua  per  quemdam  sapien- 
tem  dicitur  :  Nonne  lacrymas  viduae  ad  maxillam 
ejus,  et  exclamatio  ejus  usque  ad  deducentem  eas? 
Congruit  autem  mysteriis  Ecclesi®,  quod  Anna  ^ra- 
Ha  Dei  in  nostra  lingua  dicitur.  Et  filia  Phanuel,  qui 
fades  Dei  iBterpretatur,  esse  narratur  :  et  de  tribu 


quaeque  hebdomada  ab  eo  in  quo  bonis  operibus 
insistere,  et  futuram  resurrectionem  sperare  didici- 
mus,  quasi  duodenis  septies  multiplicatis,  octoginta 
quatuor  impiemus. 

«  Et  ut  perfecerunt  omnia'  secundum  legem  Do- 
«  mini,  reversi  sunt  ia  Galilaeam,  i*c  civitatem  suan 
«  Nazareth.  »  Hic  praetermisit  Lucas  Evangelista, 
quod  a  MatthaBO  sufficienter  scriptum  noverat 
{Matth.  ii),  scilicet  quomodo  propter  persecutionem 
Herodis,  angelo  monente,in  ^gyptum  sit  deporta- 
tus,  et  post  ejus  mortem,  iterum  angelo  monente, 
in  Galilseam  in  civitatem  suam  Nazareth  reversus. 
Usus  est  enim  evangelistarum  ut  unus  aliquando 
praetermittat  quod  ab  alio  dictum  meminit. 

«  Puer  autem  Jesus  crescebat,  et  confortabatur 
plenus  sapientia.  »In  hoc  versiculo  duorum  haereti- 
corum  dogmata  destruuntur,  Manichaeorum  scilicet, 
et  Apollinaristarum.  Manichaei  dixerunt  Dominum 
verum  corpus  non  assumpsisse ;  horum  dogma  de- 
struitur,  cumEvangelistadicit:  c  Puer  autem  Jesus 
crescebat  ct  confortabatur.  »  Nisi  enim  veram  car- 
nem  habuisset,  nec  crescere,  nec  confortari  potuis- 
set :  quia  in  natura  Uei,  nec  minui,  nec  augeri  po- 
test.ApoIIinaristaedixeruntillumveraciterhumanam 
animam  non  assumpsisse.  Et  horum  dogma  destrui- 
tur,cumsubinfertur,  «plenussapientia.»  Sicutenim 
crescere  et  confortari  ad  corpus  pertinet,  sic  sa- 
pientia  repleri  ad  animam.  In  eo  autem  quod  puer 
vocatur,  et  paulo  minus  ab  angelis  est  minoratus, 
crescere  et  confortari  potest,  quia  pro  nostra  salute 


Aser^qui  iaterduodecim  patriarchasnascendi  ordine  C  carnem  suscepit.  In  eo  vero  quod  ait,  plenus  sapien- 


habetur  ociavus,  et  interpretatur  beatus,  quoniam 

ut  Ecclesia  faciem  Domini  videre  mereatur,  ab  ipso 

ardentiamore  illuminari  desiderat,  canenscum  Pro- 

pheta :  «  Ostende  nobiSi  Domine^  misericordiam 

tuam  et  faciem  tuam,  et  salvi  erimus  {Psal.  lxxix).  » 

Et  iterum  :  «  Signatum  est  super  nos  lumen  vultus 

tui,  Domiae  (PsaL  iv). »  Et  ut  ad  resurrectionis  beati- 

todinem  pervenire  possit,  totum  de  Domini  gratia 

accipit.  Sed  nec  tempus  quo  in  viduitate  permansit, 

a  mysterio  alienum  est.  Sicut  enim  per  septem  tem- 

pora  annorum  quo  cum  viro  suo  permansit,  tempus 

Ulud  quo  Dominus  in  came  fuit  significat,  ita  anni 

octoginta  quatuor  quibus  viduaperseveravity  tempus 

vitae  prsesentis,  in  quo  Ecclesia  semetipsam  bonis 

operibus  exercet  significat.  Septies  quippe  duodecim,  n 

octoginta  quatuor  faciunt,  et  septem  quippe  ad  prse- 

sentis  vits  cursum  pertinent^  qui  ^pr  septem  dies 

volvilur.  Duodecitn  quoque  ad  sacratum  numerum 

duodecimapostolorum  :quiaperpraedicationem  duo- 

decim  apostolorum,  Ecclesia  in  praesenti  vita  bonis 

operibus  insistendum  didicit,  hoc  est,  bona  opera 

facere  cognoscit.  Octogintavero  ad corporum  resur- 

rectionem  pertinent :  porro  qdatuor,  ad  doctrinam 

qaatuor  evangeliorum.  Octavus  quippe  numerus  ad 

mysterium  Novi  Testamenti  pertinet,  qui  oclavai' 

die,  id  est  dominica,  conscribitur,  in  quo  Dominus 

resurrexit,  cujus  graik  liberati  sumus.  Nam  in  re- 


tia,  nec  crescere,  ut  diximus,  nec  confortari ;  sed 
notandum  in  eo  quod  ait,«plenus  sapientia,»quoniam 
non  ad  mensuram  veluti  homines  gratiam  Spiritus 
sancti  accepit,  sed,  sicut  dioit  Apostolus,  in  eohabi- 
tat  omnis  plenitudo  .divinitatis  corporaliter.  Quod 
vero  subjungitur,  «  Et  gratiaDei  eratin  illo,  »  spe- 
cialis  gratia  a  Deo  Patre  homini  Jesu  Christo  data 
est,  ut  ex  quo  homo  esse  inciperet,  perfectus  esset 
Deus  et  homo,  bumana  assumens,  et  divinanon  de- 
serens.  De  quo  Joanues  Evangelista  dicit: «  Vidimus 
gloriam  ejus,  gloriam  quasi  unigeniti  a  Patre,  ple- 
num  gratiae  et  veritatis  (Joan.  i).  »  Cui  Psalmista 
ait :  «  Unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  Isetitiae  prae  con- 
sortibus  tuis  (PsaL  xliv).  » 

HOMILIA  XIV. 

IN  CIHGUMGISIONE  DOMINI. 

(Luc.  II.) « In  illo  tempore :  Postquam  consummati 
«  sunt  diesocto,  utcircumcidereturpuer,  etreliqua. » 
Quia  mediatoris  Dei  et  hominum  circumoisionetn 
hodierna  lectione  recitatam  audivimus,  libet  ad  ini- 
tia  ejusdem  circumcisionis  animum  convertere,  et 
quo  tempore^  vel  ex  quibus  patribus  exordium 
sumpserit,  considerare,  aut  quam  utilitatem  ha* 
buerit,  vel  ob  quamcausamDominus  Jesus  Christus^ 
qui  sine  peccato  in  mundo  venit,  voluit  eam  susci- 
pere.  Ad  ^uam  rem  instruendam  liber  Geneseos  in 
promptu'  est,  in  quo  legimus^  quia  post  diluvium 


91 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  n.  —  HOMIL. 


M 


exstilit  vir  quidam  de  semine  Sem,  filii  Noe,  nomi-  A  ciis  purificabat  {Habae.  ii).  Alii  vero  sola  tantum- 


ne  Heber^  de  cujus  domo  ct  familia  egressus  est 
Tbare,  qui  genuit  Hlium  nomine  Abram,  cui  dixit 
Dcus  :  c(  Egredere  de  terra  tua  et  de  cognatione  tua, 
et  de  domo  patris  tui,  et  veni  in  terram  quam  mon- 
stravero  tibi  {Gen.  v),  »  Qui  cum  obediens  essct  Deo, 
exiens  et  nesciens  quo  pergcret,  et  reputatum  illi 
csset  ad  justitiam,  vcnissotquein  tcrram  Cbanaam, 
etmerito  atquesanctitaiecresceret,  promisitei  Deus 
eamdem  terram  in  hajreditatem  essc  daturum,  et 
scmini  ejus  post  ipsum,  cum  non  haberct  filium 
(Gen.  xii;.  Cumque  merito  et  sanctitate  magis  ac  ma- 
gis  proficcret,  praicepitei  Deusut  circumciderctcar- 
nem  prfiepuiiisui,diccns:  «Circumcideturomncma* 
sculinuminvobis,  utsitpactum  fa?derismeiintcrme 


modondesalvabantur.sicutscriptumestinHabacuo: 
«  Justus  autem  ex  fide  vivit,  sme  qua  impossibile  est 
placere  Deo  {nabac.  ii ;  llebr.  xi.)  »  Nec  putandum 
est,quod  aliquanecessiiate  Dominuscircumcisionem 
susCeperit,  qui  immaculatam  carnem  ex  virgine  sine 
peccato  assumpsit,  sed  ideo  circumcidi  voluit,  ut 
etiam  suo  tempore  circumcisionem  sanctam  fuisse 
et  bonam  ostenderet.  Et  ut  omnem  occasionem  in  se 
noncredentibus  Judasis  auferrct,  noluit  patribusesse 
diissimilis,  qui  non  vencrat  legem  solvere,  sed  adim- 
plere  {MaUh.  v).  Sive  certe  circumcisionem  corpo- 
raliter  suscepit,  ut  in  ipso  carnalis  circumcisio  finem, 
et  spiritualis  haberet  exordium.  «  Finis  enim  legis, 
ut  ait  Apostolus,  Christus;  ad  justitiam  omni  cre 


et  vos  {Gen.  xvii).  »  Et  circumcisus  est  Abraham  cen-  r%  denti  (Rom.  x).  »  Et  bene  octavo  die  circumciditur 


tesimo  astatissuse  anno,  Isaac  autem  filius  ejus  oc- 
tava  dic.  Porro  Ismael  tredecim  annos  impleverat* 
Exeo  temporc  ritus  et  religio  circumcisionis,  a  beato 
patriarcha  Abraham  sumpsitexordium.  Si  quis  au- 
tem  quaerat,  quareeadem  circumcisio  data  sit,  inter 
ligat  varias  ob  causas  esse  datam.  Primum  propter 
meritum  fideiAbrabse,  ut  sicut  fide  distabat  acaBteris 
nationibusy  sic  distaret  etiam  signo  circumcisionis. 
Sive  certe  signum  circumcisionis  datum  est  ut  popu- 
lus  quiexeademprogenienascituruserat  persignum 
circumcisionis  peculiaris  ac  familiaris  Deo  agnosce- 
retur.  Sive  aliter  signum  circumcisionis  datum  est, 
ut  si  qui  ex  eorum  populo  in  prslio  corruissent^  ob 
signum  circumcisionis  cogniti,  quia  de  stirpe  sancta 
descenderant,  sepultura;  traderentur.  Vel  certe,  quia 


Jesus,  quia  legis  praeceptum  erat,  Domino  dicente  : 
«  Infans  octo  dierum  circumcidetur  {Lev.  xii).  »  Sed 
quamvis  hoc  frequenter  in  lege  prseceptum  sit,  nou 
facile  de  aliquo  in  t(»ta  serie  Veteris  Testamenti  scri- 
ptum  invenitur,  absque  solo  duntaxat  Isaac  filio  re- 
promissionisy  quod  non  sine  mysterio  credimus  pras- 
termissum.  Circumcisio  enim  Isaac,  Domini  circum- 
cisionem  significcibat.  Gircumcisio  vero  Domini  no- 
stram  geminam  circumcisionem  significat^  modemi 
scilicettemporis  etfuturi.  Circumcidimurnamquein 
praesenti,  cum  qui  per  baptismum  apeccatorum  sor- 
dibus  purificamur,  et  quidquid  ad  vetuatatem  veteris 
hominis  pertinet  respuentes,.induimusnovum,  im- 
plentes  illudquod  ait  Apo8tolu8(Co/<7f.  in):  t  Exuite 
veterem  hominem  cum  actibus  suis^  et  induite  eum 


in  tali  membro  circumcisio  jussa  est,  per  quod  car-  G  qui  renovatur  de  die  in  diem.  »  Et  itenim  :  «  Reno- 


nis  origo  propagaretur,  significabatur  tunc  ille  ex  eo- 
dem  semine  carnem  de  virgine  assumpturus,  qui  vir- 
ginitatis  amator,et  vitiorum  prsBputii  esset  ampula- 
tor,  Dominus  scilicet  JesusChristus.  Nec  putandum 
est,parvam  utilitatem  suo  tempore  habuisse  circum- 
oisionem,  sed  sciendum  quia  tantum  valebat  tunc 
circumcisio  contra  originale  peccatum,  quantum 
nunc  vaiet  aqua  baptismatis,  excepto  quod  ille  non- 
dum  venerat,  qui  peccata  solvere  posset,  vel  qui  Ja- 
nuam  regni  coelestis  reseraret.  Quoniam  qui  nunc 
per  Evangelium  dicit :  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex 
aqua  et  Spiritu  sancto,  non  potest  intrare  in  regnum 
Dei  {Joan.  iii),  »  ipse  tunc  per  legem  clamabat : 
«  Masculus cuj us  caro  praeputii  circumcisa  non  fuerit, 


vamini  spiritu  mentis  vestrae,  et  induite  novum  ho- 
minem  qui  secundum  Deumcreatus  est,  in  justitia 
et  sanctitate  veritatis. »  Melius  autem  circumcidemur 
in  futuro,  quando  mortalitas  carnis  nostrae,  in  qua 
nunc  pcccamus,  in  immortalitate  fuerit  immutata, 
et  soii  Deo  inherebimus,  ut  ait  Apostolus :  «  Nos 
qui  residui  sumus,  qui  relinquimur,  simul  rapiemur 
cum  illis  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera,  et  sic 
semper  cum  Domino  erimus  (/  Thess.  iv). »  Et  quando 
jam  non  erit  conflictus  cum  came  et  sanguine, 
quando  corpus  quod  cormmpitur  non  aggravabit 
animam,  neo  terrena  inhabitatio  sensum  multacogi- 
tantem  opprimety  sed  absorpta  morte  in  victoria, 
corruptibile  hocinduet  incorruptionem,  implebitur- 


peribitanimailladepopulosuo,  quiapactummeum  Q  que  in  iilis,  qui  ilio  saeculo  digni  invcnti  fuerint, 


irritum  fecit  {Gen.  xvii).  »  Non  quod  infans  reccns 
natus,boni  ei  ma1iignams,pactumDominiperseir- 
ritum  facere  posset,  sed  quia  de  illius  radice  omnes 
nascebantur,  qui  pactum  Dei  in  paradiso  irritum  fe- 
cerat,  aut  circumcisione,  aut  aliis  modis  purificari 
indigebant,  quia  vinculo  originalis  peccati  teneban- 
tur  astricti,  dicente  Psalmista:  «  Ecce  enim  in  ini- 
quitatibus  conceptus  sum,  ct  in  delictis  peperit  me 
mater  mea  {Psal.  l).  »  Nec  solum  per  circumcisio- 
nem,  sed  etiam  per  hostiarum  oblationem  plures 
Deum  placarestudebant,sicutexempIopatienti6B  Job 
discimus,  qui  se  suosque  liberos  quotidianis  sacrifi- 


quod  Dominus  ait  in  Evangelio.  «  In  resurreotione 
nequenubunt,  i^que  nubentur,  sed  suntsicutangeli 
Dei  in  coelo  {Luc.  xx). »  iEquales  epim  angelis  emnt, 
cum  filii  resurrectionis  fuerint.  Pulchre  ergo  cir- 
cumciditur  puer.  Factus  est  enim  puer,  qui  pueros 
quaerebat,  id  est  puros.  Quis  est  iste  puer,  nisi  iile, 
qui  cum  sit  magnus  et  laudabilis  nimis,  et  cijgus 
magnitudinis  non  est  finis,  propter  nos  puer  fieri 
dignatus  est  ?  de  quo  scriptum  est : «  Eoce  puermeus 
electus  quem  elegi,  posui  principatum  super  hume- 
rum  ejus,  et  vocabitur  nomen  ejus  Admirabilis,  Gon- 
siliarius,  Deus,  Fortis,  Pater  futuri  sdeculi,Princep8 


93 


HOMILIiE  DB  TEMPORB. 


04 


pacis  (Isa»  ix).  »  Quod  autem  die  circumcisionis 
pueris  nomina  imponebantury  ex  eo  in  consuetudi* 
nem  venisse  arbitramur,  quod  beatus  patriarcba 
Abraham,  id  est  pater  multarum  genlium,  cum 
signaculo  circumcisionis  augmentum  et  immutatio- 
nem  promeruit  nomini8,ut  qui  hactenus  dicebatur 
Abram,  id  est  pater  excelsus,  deinceps  diceretur 
Abraham,  id  est  pater  multarum  gentium.Domino 
dicente : «  Quia  patrem  muitarum  genitum  constitui 
te  ante  Deum,cui  credidisti  {Gen.wu.»  Necsolum^ 
ipse,  sed  etiam  venerabilis  uxor  ejus  augmentum 
nominis  cum  immutatione  promeruit,ut  quaeprius 
dicebatur  Surai,  id  est  princeps  mea,[deindedicere- 
tur  Sara,  id  est  princeps  sanctarum  feminarum, 
sive  princepsdomus.Undeerrantqui  putantnomen 
Sarx  per  d uo  rr  scribendum.  Primum  enim  apud 
Hebraeos  ^9rsin,res,ei  iot  elementum  scribebatur. 
Sublatn  ergo  iot  elemento  de  Anenominis^additum 
est  aleph^  et  dictum  est  Sara. 

«  Vocatnm  est  nomen  ejus  Jesus,  quod  vocatum 
«est  ab  angelOfpriusquam  in  utero  conciperetur. » 
Si  quis  autem  qu»rat,quandoejusnomenabangelo 
antequam  in  utero  conciperetur,  vocatum  sit,  tunc 
sine  dubio,  quando  ait  angelus  ad  Mariam  :  «  Ave, 
gratia  pleaa,  Dominus  tecum,  benedicta  tu  inmuiie- 
ribus,  et  benedictus  fructus  ventris  tui.Quod  enim 
ex  te  nascetur  sanctum,  vocabitur  Filius  Oei.  Ne 
timeas,  Maria,  invenisti  gratiam  apud  Deum,  ecce 
concipies  et  pariea  filium,et  vocabis  nomenejusJe- 
sum  ;  bic  erit  magnus,  et  filius  Altissimi  vocabitur 
[LucA),yy  Nec  solum  boc  sanctissimum  nomenante 
quam  conciperetur  in  utero  ab  angelo  vocatum  est, 
sed  etiam  longe  antea  patriarchis  et  prophetis  prs- 
dictum,  quod  Filius  Dei  homo  factus,  hoc  nomine 
vocaretur  videlicet  Jesus :  quia  Jesus  Hebrsa  lingua, 
in  nostra  salvator  sive  salutaris  dicitur.  Ubicunque 
enimapud  nos  salutare  legitur,inHebra:oJesu8ha- 
betur,8icut  est  illud:  «  Salutare  tuum  exspectabo, 
Oomine  {Gen.  zlix).  »  Et  Isaias  :  Gaudens  gaudebo 
in  DomiDO,etexsultabitanima  mea  inDooJeeumco 
(/m.  lxi).  >i  Et  in  Psalmis  :  «  Memento  nostri,  Do- 
miae,  in  beneplacito  populo  tui,  visita  nos  in  salu- 
tari  tuo  {Psal,  xxxv),  »  et  multa  talia.  Et  non  so< 
lum  sanctum  ejus  nomen  a  prophetis  et  patriar- 
chis,  antequam  conciperetur,  pra^dictum  est,  sed 
etiam  ante  omnia  sscula  a  Deo  Patre  prsscitum  et 
praedestinatum^ut  Deus  homo  factus  Jesusvocarc- 
(ur,  id  est  salvotor,  ut  sicut  a  Ghristo  Christiani  vo- 
camur,  sicetiam  a  Salvatore,  salvati  nuncuparemur : 
quia  non  est  aliud  nomen  sub  ccelo  datum  homini- 
bus,ut  ait  Petrus  apo8tolus,in  quo  oportoatnos  sal- 
vari  (Act.iv).  Nec  solum  autem  in  etymologianomi- 
nis  ejus  nostra  salus  continetur,  sed  etiam  in  ipsis 
litteris  quibus  hoc  nomen  apud  Grsecos  scribitur, 
magna  salus  nostrainvenitur.  JesusenimapudGrae- 
cos  aex  litteris  scribitur,  iHZorz.Qus  litter»  con- 
tinent  in  se  magnum  numerum  et  in  ipso  numero 
magnum  sacramentum,decem  videlicet  etocto  du- 
centos,  septuaginta,  quadringentos,  et  iterum  du- 


A  centos,  qui  simul  juncti  fiunt  octingenti  octoginta 
octo  :  et  denarius  quidem  numerus  ad  decalogum 
legis  pertinet,quiadecem  prsceptalegisMoysidata 
8unt:octo  autom,adresurrectionem  pertinent,quia 
octavo  die  Dominus  resurrevit,  et  in  octava  ssculi 
astateresurrecturos  nos  monstravit,juxta  illud  quod 
in  Salomone  legitur:«  Da  parles  septem,necnonet 
octo  {EccL  xi).  »  Septuaginta  quoque  ad  poeniten- 
tiam  pertinent,  quia  ille  populus  qui  Deo  pecca^it^ 
per  septuaginta  annos  in  captivitate  Babylonis  sub 
Nabuchodonosor  rege  fuit.  Et  cum  de  remittendis 
peccatis  Petrus  magistrum  interrogasset,  dicens  : 
«  Quolies  peccabit  in  me  frater  meus  et  dimittam 
ei?  usque  septies!  tunc  Jesus  ait  illi :  Non  dicotibi 
usque  septies,  sed  usque  septuagies  septies  {Matth. 

H  xvm}.»  Centenarius  quippe  numerus  perfectionem 
vitae  aeternjB  significatySicutdeeodem  Oominus,qui 
omnia  sua  pro  ejus  amore  reliquerat,ait:  «  Contu- 
plum  accipiet,  et  vitam  (Bternam  possidebit  (Maith. 
xix).  »  Hujus  numeri  sacramentum,  in  ipsa  digito- 
rum  computatione  ostenditur,  quando  centenarius 
numerus  dc  laeva  transit  in  dexteram,  et  circulum 
exprimens,fit  in  modum  coronae  :  illa  corona  aeter- 
nam  beatitudinem  significat,  quam  pro  bonisoperi- 
bus  se  acoepturum  noverat,  qui  dicebat :  «  Bonum 
certamen  certavi,  cursum  consummaviy  fidem  ser* 
vavi,de  reliquo  reposita  est  mihi  corona  justitiae 
(/  Tim.  iv).  »  Et  nos  igitur  in  hoc  sanctissimo  no- 
mine  denarium  numerum  repcrimus,cumdecalogi 
mandataservamu8:tenemusoctonarium,cumfidem 
resurrcctionis  credimus  :  habemus  et  septuagena- 

C  rium,quando  peccata  nostra  flendopunimus.Tunc 
autem  ad  centenarium  perveniunt,  cum  post  corpo- 
ralem  resurrectionem  ad  summam  el  periectam  bea- 
titudinem  anim»  et  corporis  perveniunt,  quia  ibi 
erit  omnis  periectio,  ubi  nulla  fuerit  corruptio  ibi 
perfecta  Istilia,  ubi  nuUa  tristitia,quando  absterget 
Deus  omnem  lacrymamaboculissanctorum.  Etiam 
non  erit  luctus,  neque  clamor,  ncque  ullus  dolor  : 
quoniam  priora  transierunt,  quando  gaudium  et  Ise- 
titiam  obtinebunt  qui  redempti  fuerintaDomino,et 
fugiet  ab  ois  dolor  et  gemitus,  et  venient  in  Sion 
laetantes,  et  laetitia  sempiterna  super  capita  eorum 
(f«a.xx!v).Quod  gaudium  bene  significat  Isaac,qui 
de  centenario  patre  natus,  octavo  die  circumcisus, 
rt^uj  interpretatur.IIIum  nimirum  spiritualem  risum 

ff\  velgaudium  significans,  quod  nosterIsaac,Dominus 
scilicet  Jesus  Christus,  promisit  dicens  :  «  Iterum 
videbo  vos;  et  gaudebit  cor  vestrum,  et  gaudium 
vestrum  nemo  tollet  a  vobis  {Joan.  xvi).»Etdequo 
per  beatnm  Job  dicitur  :  «  Os  veracium  replebitur 
risu  {Job  vi).  »  Et  in  laude  EcclesiaB  :  «  Et  ridebit 
in  die  novissima  {Prov,  xxxi).  »  Sed  quia  sermo  de 
circumcisionc  Domini  se  intulit,Iibet  intueri  quid  est, 
quod  toto  tempore  ducalusMoysi,nuIlusexfiliisl8- 
racl  circumcisusfui8selegitur,exceptounofilioejus, 
quem  uxor  illius  in  itinere,  ne  ab  angelo  percuteretur, 
acuti&simapetracircumcidit,  dicens : «  Sponsus  san- 
guinum  tu  mihi  es.  »  Quid  est  enim  quod  jussio 


93 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


06 


Domini  et  consuetudo  antiquaquadringentisobser- 
vata  sit  annis,  et  ab  ipso  Moyse  frequenter  iieri 
commonita,  ita  per  quadragintaannossubsuotem- 
porerelictaest  pene  quasi  nunquames8et?Nonhoc 
sine  causa^  nec  sine  mysterio  contigisse  putandum 
est.  Oenique  praeputium  quod  sub  Moyse  crevit, 
idem  populus  qui  sub  eo  incircumcisus  remansit 
propter  imminens  bell  um  asucccssore  ejus  Jesu  Nave 
amputatum  est,  et  lioc  cullris  petrinis  trans  Jorda- 
nem  in  campestribus  Moab,contraJericho.Breviter 
ergo  hujus  mysterium  videamus.  Quid  perMoysen, 
nisi  lex  figuratui'?  Quid  per  Jesu  Nave,  nisi  gratia 
Novi  Testamenti,  quae  legi  successit,  exprimitur? 
Qiiid  per  prseputium,  nisi  peccatum  ?  Praeputium 
ergo  sub  Moyse  crevit,  quia  data  lege,  peccatum 
amplius  apparere  coBpit,teste  Apostolo.»  Lex  iram 
operatur  [Rom.  iv),  »  et  :  «  Ubi  non  est  lex,  nec 
ipraevaricatiO.  {Ibid.)» — «Nam  concupiscentiamne- 
sciebam,  nisi  lex  diceret,  Non  concupisces.  Occa- 
sione  autem- accepta,  peccatum  per  mandatumope- 
ratum  est  in  me  omnem  concupiscentiam,  et  fa- 
ctum  est  quod  erat  ad  vitam,hoc  esse  ad  mortem 
(Rom.  yii).  »  Sed  quiapraBputium,quod  sub  Moyse 
crevit,aJosue  amputatum  est,  signiflcatquiapecca- 
tum  quod  lex  ostendebat,  non  etiam  auferebat:Do- 
minus  Jesus  Ghristus  conditor  et  ordinator  Novi 
Testamenti,  quem  Josue  opere  significavit  et  no- 
mine,  per  gratiam  Novi  Testamenti  non  solum 
ostendit,  sedetiam  misericorditer  dimisit.  Lexenim, 
ait  evangelista,  per  Moysen  data  est,  gratia  et  veri- 
tas  per  Jesum  Ghristum  facta  est  (Joan,  i).  Unde 
benecultris  petrinis  idem  populusaJosue  circum- 
cisus  iegitur,  quia  ille  soluspeccatadimittit,dequo 
ait  Apostolus  :  «  Petra  autem  erat  Christus  (/  Cor. 
x).  »  Sed  quia  Domini  Jesu  Grhisti  corporalem 
circumsionem  celebramus,  debemus  ad  nostram spi- 
ritualem  circumsionem  animum  inflectere:  etquo- 
modo  non  corpore  sed  spiritucircumcidiconveniat, 
considerare.Ideoenim  ille  corporalitercircumcisus 
est,ut  nos  spiritualiter  circumcidi  doceret,sicutait 
Apostolus  :  Dico  enim  Ghristum  Jesum  ministrum 
fuisse  circumsionis  propter  veritatem  Dei,  ad  con- 
firmandaa  promissiones  patrum  [Rom.  xv).  »  Hoc 
autem  summopereconsiderandumest,  quiacircum- 
oisio  spiritualis  non  unius  membri,  sed  omnium 
membrorum  vitia  amputare  docet.  Nec  prodestjam 
circumcisio  corporalis,  ubi defuerit  spiritualis.  Undc 
Moyses  legislator,  cum  mundissima  Dei  verba  au- 
disset,  incircumcisum  se  labiis  conquestus  est,  di- 
cens  :  Obsecro,  Domine,  mitte  quem  missurus  es. 
«  Non  enim  audiet  me  Pharao,  praesertim  cum  sim 
incircumcisus  labiis.  »  Et  Stephanus  protomartyr 
quosdam  circumcisos  corpore,incircumci8osautem 
corde  redarguit^dicens:  «  Vos  incircumcisi  cordeet 
anribu8,semper  Spiritui  sancto  restitisti8,sicut  pa- 
tres  vestri.  »  Ex  quibus  colligimus,  sicut  diximus, 
quia  circumcisio  spiritalis  non  unius  membri,  scd 
omnium  vitiorum  debet  esse  amputatio.  Gircumci- 
dendi  sunt  oculi  ab  illicito  visu,  nc  videant  mulie- 


A  rem  ad  concupiseendam  eam.  Unde  et  ipsa  Veritas 
in  Evangelio  loquitur,  dicens  :  «  Qui  viderit  mulie- 
rem  ad  concupiscendum  eam,  jam  moechatus  est 
eam  in  corde  suo.  »  Ut  veraciter  cum  Propheta 
dicam  :  «  Averte  oculos  meos  ne  videant  vanita- 
tem.  »  Et  iterum  :  «  Oculi  mei  semper  ad  Domi- 
num,  »  et  reiiqua.  Et  cum  beato  Job  :  «  Pepigi 
foedus  cum  oculis  meis,  ut  ne  cogitarem  quidem  de 
virgine.  »  Circumcidend®  aures  sunt,  ne  libenter 
audiant  verba  detractionis,  faisitatis,  murmuratio- 
ni8,et  his  similia,8ed  semperparatae  sint  ad  audien- 
dumverbum  divinum,  ut  impleatur  illud  innobis  : 
«  Beati  qui  audiuntverbumDei,etcustodiuntillud.  » 
Et  cum  beato  Job  dicerevaleamus :[«  Audituaurisau- 
divi  te,  Domine.  »  Et  cum  Isaia  :  «  Dominus  Deus 

l>  aperuit  mihi  aurem.  »  EtcumPsalmista :  4<Audiam 
quid  loquatur  in  me  Dominus  Deus.  »  Etjuxta  illud 
quod  propheta  admonet,  dioons : «  Sepi  aurcs  tuas 
spinis,  ne  libenter  audiant  verba  detrahentium 
{Eccli.  xxviii).>Gircumcidend4B8untnaresab  iliicitis 
odoribus,  ne  per  illecebras  odoris  animus  in  con- 
sensum  delectationis  cadat,aed  secundum  Aposio- 
lum,  semper  Christi  bonus  odorsimusDeo  inomni 
loco.  Circumcidenda  est  lingua  a  maiedictionibus, 
perjuriis,  falsitatibus,  murmuratiooibusy  et  a  con- 
suetudine  otiosi  sermonis,  nonnunquam  etiam  pro- 
pter  taciturnilatis  cnstodiam  a  bono  colloquio  con- 
vonit  abstinere,  ut  cum  Propheta  dicere  possimus  : 
Dixi,  Gustodiam  vias  meas^  ut  non  delinquam  in 
lingua  mea.  Posui  ori  meo  custodiam,  cum  con- 
sisteret  peccator  adversum  me.  Obmutui  et  humi- 

G  liatus  sum,  et  silui  a  bonis  :  «  Morsenim  etvitain 
manibus  li nguaB  (Prot;.  xviii).  >Etqui  custodit  os 
suum  etlinguam  suam,cu8todit  abangustiisanimam 
suam.  Tota  enim  nostra  vita  quodammodo  per  lin- 
guam  commaculatur,nisisubtaciturnitatis  custodia 
teneatur,  quia,  sicut  ait  Apostolus,  «  Gorrumpunt 
bonos  mores  coUoquia  mala  (f  Cor.  xv). »  Nam 
sicut  Jacobusapostolus  ait :  Qui  seputat  religiosum . 
esse,  non  refraenans  linguam  suam,  sed  seducens 
cor  suum,  hujus  vana  est  religio.  Et  in  lege  vas 
quod  operculum  non  habet,  inter  immunda  vasa 
computatur.  Et  Psalmista  nos  admonet,  dicens  : 
«  Prohibe  lingilam  tuam  a  malo,  et  iabia  tua  ne 
loquantur  dolum.  »  Gircumoidamus  manus  ab  effii- 
sione  sanguinis  et  IflBsione  proximi,  et  semper  eas 

n  paratas  habeamus  ad  operandum  quod  bonum  est, 
ut  habeamus  unde  tribuamus  necessitatem  patien- 
tibus.Et  cum  Psalmista  dicere  queamus  :  «  Lavabo 
inter  innocentes  manus  meas,et  circumdabo  altare 
tuum,Domine.»  Et  cumEccle8ia,«Manu8meffidi8til- 
laverunt  myrrham,  et  digiti  mei  pleni  myrrha  pro- 
batissima  (Can^.  v). »  Gircumcidamuspede8,ne  festi- 
nentad  effundendum  sanguinem,etdi8Cordias.seini- 
nandas,  sed  potius  ad  Ecclesiam  conveniant,  ad 
orationem  studiosius  properent,  et  inter  fratres 
pacem  et  coucordiam  portent,  ut  adimpieatUr  illud 
quod  dicitur  :  «  Beati  pedesevangelizantium  padem, 
evangelizantium  bona.  »  Quod  ut  facere  possimus^ 


97 


HOMILI/E  DE  TEMPORE. 


98 


supplices  cum  Propheta  rogemus: «  Vias  tua8,Do-  A.  etiam  triginta  et  tribusdiebusposthaecabingressu 


mine,  demonstra  mihi,  et  semitas  tuas  doco  me.  >> 
Et  itcrum  :  «  Gressus  meos  |dirige  secundum  elo- 
quium  tuum.  »  Et  rursus  :  «  Perfice  gressus  meos 
in  semitis  tuis,ut  non  moveantur  vestigia  mea.  »Nec 
solum  exteriora^sedetiam  quae  interiora  sunt,  cir- 
cumcidere  debemus,  id  est  cor,ut  abstineamus  nos 
a  malis  et  immundis  cogitationibus,  et  pravis  de- 
lectatiooibus,  et  iniquo  consensu,ne  per  assiduita- 
tera  cogitationis,  in  consensum  delectationis  cada- 
mus,  quia,  ut  Dominus  ait :  De  corde  exeunt  cogi- 
tationes  malaB.  Et  sicut  Salomon  nos  admonet,  di- 
cons  :  «  Omni  custodia  sorva  cor  tuum,quoniam  ex 
ipso  vita  procedit  (Prov,  iv).  »  Hanc  spiritualcm  cir- 
cumcisionem  prasdicabat  propheta  tenendam  esse, 


tcmpli  se  abstinuit,  juxta  ritum  legis  :  non  quod 
uilo  modo  purificari  indigeret,  quod  nullius  origi- 
nalis  peccati  vinculo  tenebatur  astrictus^  sed  ut 
ostenderet,  cum  quanto  studio  et  soUicitudine  evan- 
gelii  praecepta  observare  debeamus,  quando  illa 
praecepta  legalia  quae  per  servum  dederat,  cum 
tanta  diligentia  observavit.  Decretum  namquelegis 
crat,  ut  puer  recens  natus  octava  die  circumcide- 
retur,et  tricesima  tertia  die  post  haec  una  cum  obla- 
tione  sua  in  templo  praesentaretur.  Quod  nulla  ne- 
cessitate,  sed  sola  voluntate  Dominus  voluit  obser- 
varo,  ut  ostenderet  suis  temporibus  legem  sanctam 
fuisse  et  bbnam,  et  in  seipso  regulam  nostrae  reli- 
gionis  dignatus  est  demonstrare.  In  eo  quod  prius 


cum  dicebat :  Circumcidite  praeputia  cordiura  ves-  ^  templum  noluit  ingredi,  quam  circumcideretur  et 


trorum.  Et  iterum :  Circumcidimini  Domino  Deo  vcs- 
tro,  ct  nolite  circumcidere  carnes  praeputii  vestri. 
De  hac  ipsa  Moyses  legislator  ait :  In  novissimis  die- 
bus  circumcidet  Deus  cor  tuum  et  cor.seminis  tui. 
El  si  taliter  circumcisi  fuerimus,  et  hic  circumcisio- 
nis  Domini  participes  erimus,  et  in  futuro  regem 
in  decore  suo  videre  merebimur.  Quanta  autem  glo- 
ria  praeparanda  sit  ei,  qui  spiritualiter  circumcidi- 
tur,  Isaias  propheta  indicat,  qui  cum  dixisset :  »  Quis 
poterit  habitare  ex  vobis  cum  igne  devorante,  aut 
quis  habitabit  ex  vobis  cum  ardoribus  sempiternis?  » 
adjecit  continuo,  de  spirituali  circumcisione.  <(  Qui 
ambulat  in  justitta,  et  loquitur  veritatem,  qui  pro- 
jicit  avaritiam  ex  calumnia;  et  excutit  manus  suas 
ab  omni  munere,  qui  obdurat  aures  suas  ne  au- 


purificaretur,  ostendit,  quia  Ecclesiam  intrare  non 
possumus.neccorporisetsanguinis  ejus  participes 
esse,  nisi  prius  ab  originalis  peccati  immunditja 
per  baptismum  simus  purificati,  juxta  illud  quod 
ipse  dicit :  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  el  Spi- 
ritu  sancto,  non  potest  intrare  in  regnum  Dei  {Joan 
ix).  »  Adhuc  juxta  sacratiorem  inte11igentiam,in  eo 
quod  prius  templum  ingredi  noluit,  quam  circum- 
cideretur,  et  dies  purificationis  impleret,  ostendit, 
quia  in  templo  aeternae  beatitudinis,  quod  est  in 
ccelo,  nequaquaro  intrabimus,  nisi  in  praesenti  vita 
per  poenitentiam  et  bona  opera  fuerimus  purificati, 
teste  Propheta  :  «  Non  habitabit  juxta  te  malignus, 
neque  permanebunt  injusti  ante  oculos  tuos  {PsaL 
v).  »  Et  sicut  per  Paulum  dicitur  :  «  Caro  et  sanguis 


diant  8anguinem,et  claudit  oculos  suos  ne  videant  C  regnum  Dei  non  possidebunt.  Neque  corruptio  in- 


malum,  iste  in  excelsis  habitabil^  munimenta  saxo- 
rum  sublimitas  ejus ;  panis  ei  datus  est,  aquae  ejus 
fideles  sunt,  regem  in  decore  suo  videbunt  oculi 
ejns  (ha.  xxxui).  »  Verum  considerandum  est  dili- 
gentius^ne  forte  spiritualem  circumcisionem,  inani 
gloria  Burripiente,  propter  appetitum  humanae  lau- 
dis  servemuB,  quod  pro  solius  divini  amoris  gratias 
agere  debemus.  Ipse  enim  se  amore  circumcisionis 
privat,qui  spiritualem  circumcisionem  non  propter 
amorem  Dei,  sed  propter  inanem  gloriam  servat, 
in  exemplo  Sichimitarum,  qui  religionem  circum- 
cisionis  non  propter  amorem  Dei,  sed  propter 
camis  suae  desideria  explenda  susceperunt :  et  ideo 
non  solum  mercede  privati  sunt,  sed  etiam  tertia 


corruptelam  possidebit.  »  Quia  sicut  dicit  Augusti- 
nus  de  agone  Ghristiano  :  Gceleste  corpus  erit,  ubi 
nulla  corruptio.  Vel  caro  et  sanguis^  opera  carnis 
et  sanguinis  intelliguntur,  et  eos  Dei  regnum  non 
possessuro8,quiperseverabiIiteristadiIexerint.Quod 
in  ipsius  matcrialis  templi  constructione  praefigura- 
tum  ost,  quando  lapides,  ex  quibus  domus  Dei  aedi- 
ficata  est,  alibi  caesi,  et  alibi  deportati,  in  aedifica- 
tione  inventi  leguntur,  ita  ut  scriptum  est  :  «  Non 
estvox  mallei  auditaneque  securis  in  domo  Domini, 
cum  aedificaretur  (/7/  Heg,  vi).  »  Sicut  enim  Jerusa- 
Iem,quae  t;t5{op(k;t5  interpretatur,  coelestem  significat 
patriam,sic  domus  Dci  ceternam  significat  cum  Deo 
habitationem  sanctorum,  quae  aedificatur  ex  lapidi- 


die  quando  g^avissimus  dolor  vulnerum  inerat,  ipsi  j)  bus  vivis  et  prctiosis,  id  est  animabus  sanctorum. 


una  cum  ruina  suas  civitatis  perierunt.  »  Dignum 
est  enim,  ut  qui  in  praesenti  vita  spiritualiter  circum- 
ciduntury  in  meliorem  circumcisionem,  id  est,  im- 
mortalem  quae  sanctis  repromissa  est,  sfemper  ani- 
mum  teneant.  Unde  bene  de  Domino,  qui  octava 
die  circumcisus  est,  adhuc  subditur  : 

«  Et  postquam  impleti  sunt  dies  purgationis  ejus 
«  secundum  legem  Moysi,  tulerunt  illum  in  Jeru- 
«  salem,  ut  sisterent  eum  Domino^ »  id  est,  sancti- 
ficarent.  Dominus  Jesus  Ghristus  qui  non  venit  le- 
gem  solvere,  sed  adlmplere  (Malth,  v),  non  solum 
circumdsus  est  octava  die,  cum  non  indigeret :  sed 


De  quibus  per  Isaiam  prophetam  dicitur  :  «  Lapides 
vivi  volventur  super  terram.  »  Et  iterum  :  «  Ecce  ego 
sternam  per  ordinem  lapides  tuos,  et  fundabo  te  in 
sapphyris  (Isa.  liv).  »  De  talibus  Petrus  apcstolusdi- 
cit :  «  Et  vos  tanquam  lapides  vivi  supersedificamini 
domus  spirituaiis  (/  Petr,  ii).  »  Lapides  ergo  ex  qui- 
bus  domus  Dei  aedificatur^alibi  caeduntur,  et  alibi  in 
sdificio  ponuntur  :  quia  animae  sanctorum  in  prae- 
senti  vita  per  pasnitentiam  et  eleemosynas,  et  cordis 
compunctionem,atque  proximorum  compassionem, 
purificantur  et  quodammodo  tribulationibus  poliun- 
tur,ut  in  templo  eeternae  beatitudiuis  apti  inveniantury 


99 


HAYMOXIS  HALBEKSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


100 


In  cujus  domus  aBdificatione  aplum  se  inveniri  opla-  A  «  Non  dabis  sanctum  tuum  videre  corruptionem 


bat  spiritualiter  lapis,  qui  dicebat :  »  Unam  petii  a 
Domino,  hanc  requiram,  ut  inbabitem  in  domoDo- 
mini  omnibus  diebus  vit»  mes  :  ut  videam  volup- 
tatem  Domini,  et  visitem  templum  ejus  {Psal.  xxvi).  » 
Gujuspulcbritudinem  idem  Psalmista  admirans,ait : 
«  Quam  dilectatabernacula  tua^Domine ;  concupiscit 
et  deOcit  animameain  atria  Domini.  »  Verum  si  dili- 
gentiusverbalegisscrutemur,inveniemus  non  solum 
Dominnm  JesumChristum  a  jugo  legis  solutum,  sed 
ctiam  sanctam  ejus  genitricem  avinculolegalisob- 
servantiae  esse  liboram.  Sic  enim  legitur  Levitici 
duodecimo  do  immunditia  mulierispuerperaB,mun- 
datione  et  oblatione  ejus.  Locutusque  est  Dominus 
ad  Moysen  dicens  :  «  Loquere  flliis  Israol,  et  dices 


(Psal.  xv).  »  Mystice  vero  in  hoc  praecepto  nos  com- 
monemur,  ut  omnia  primogenita  nostra  Deo  oiTera- 
mus,  id  est,  quidquid  bonum  et  justum  in  nostris 
operibus  invenimus,  ejus  gratis,  non  nostris  meritis 
reputemus,dicentes : «  Non  nobis,Domin6ynon  nobis, 
sed  nomini  tuo  da  gloriam. »  Si  autem  immundum 
aliquid  parimus,id  est,si  peccatum  in  opere  perpe- 
tramus,  aut  occidamus  malum  quod  latebat,  et  ra- 
dicitusevellamusyjuxia  Apostolum, «  mortincantes 
membra  nostra  quae  sunt  super  terram  (Colos,  v).  » 
Et  iterum :  «  Non  regnet  peccatum  in  vestro  mortali 
corpore.Aut  certe  mutuemus  ea  mundis,dec]inantes 
a  malo^  et  facientes  bonum  :  ut  sicut  exhibuimus 
membra  ncstra  servireimmunditiae  et  iniquitati  ad 


ad  eos  :  Mulier  si  suscepto  semine  peperit  puerum,  ^  iaiquitatem,  ita  serviamus  munditiaj  in  sanctifica- 


immundacritseptemdiebusjuxt^  dies  separationis 
menstruae,  et  octava  die  circumcidetur  infantulus; 
ipsaverotrigintatribus  diebus  manebitin  sanguinis 
purificatione.  Omne  sanclum  non  tanget,  nec  ingre- 
dietur  in  sanctuarium  (LevtL  xii).  >>  Ubi  consideran- 
dum  est  quia  non  ait,  omnis  mulier  quae  pepererit 
puerum^  immunda  erit,  sed  qus  suscepto  semine 
prpererit,ad  distinctionem  illius  quac  non  ex  semine 
viri^  sed  ex  obumbratione  Spiritus  sancti  concepit 
et  peperit  Filium  Dei.  Illa  enim  sola  nulla  immun- 
ditiu  tcnobatur  obnoxia  post  partum,  quam  nulla 
immunditia  praecessit  ante  parlum.  Et  ideo  sicut 
Dominus  Jesus  Christus  nulla  necessitate,  scd  sola 
voluntate  legem  observavit,  sic  ejus  sancta  genitrix, 
non  coacta,  sed  spontanca  jugo  legis  se  subdidit. 


tione  (Rom,  vi). »  Nam  potest  quis  mortificare  mem- 
bra,  et  non  facere  bonum,  sed  cum  mortificana 
membrabonum  facit,tuncmutuatvitlum  bonis.Sive, 
ut  quidam  tradunt,  quia  masculum  et  feminam  mu- 
lier  primogenitis  parit,  sed  si  masculum  pepereri- 
musy  id  est^  fortia  virtuium,  Deo,  ut  dictum  est, 
ofTeramus.  Si  autem  feminam,  id  est  immundam 
actionem  in  nostris  operibus  peperimus,  aut  mutue- 
mus  mundis,aut  redimamus  quinque  siclis.Hominis 
ergo  primogenitum,  quia  sine  peccato  esse  non  pos- 
sumus,  quinquo  siclis  argenti  redimimus  quando 
per  quinque  sensus  corporis  bona  opera  et  dignos 
fructus  pccnitentiee  facimus.  Ex  eo  vero  quod  ait  : 
«  Quia  omne  masculinum  adaperiens  vulvam.  »  hs- 


.      .     j      .      .  f  •\\\  ^^t ^*  u«  p  reticioccasionemsumerevoluerunl.quibeatffi  Mari® 

ut  ostenderet  suis  temponbus  legem  sanctam  et  bo- li    .....       .   -  .     ,       .'  a      «^»»'*»? 


nam  fuisse.  Quod  vero  subjungit  : 

«  Sicut  scriptum  est  in  lege  Domini,  quia  omne 
«  masculinum  adaperiens  vulvam,sanctum  Domino 
«  vocabitur. »  Consuetae  narrationis  ordinem  secutus 
est  evangelista.  Ex  eo  enim  tempcre  quo  Dominus, 
primogenita  ^gyptiornm  percutiens,fiIios  Isracl  de 
iBgyptia  servitute  mirabiliter  liberavit,  omnia  pri- 
mogenita  eorum  sibi  offerri  praBcepit,tam  ex  homi- 
nibus  quam  ex  jumentis,  non  solum  mundis,  sed 
etiam  immundis  :  ita  duntaxat,  ut  munda  quaeque 
Domino  offerrentur,  immunda  vero  aut  mutuarcntur 
mundis,  aut  occiderentur.  Unde  in  lege  prsecipitur 
(Exod,  xiii)  :  «  Primogenitum  asini  mutabis  ove,  » 
hominis  vero   primogenitum  pretio  redimebatur. 


virginitatem  infamare  cupientes,  dixerunteam  ante 
partum  virginem  fuisse,  et  post  partum  virginem 
non  permansisse.Quibus  e  diverso  respondere  pos- 
sumus  et  debemus,  quia  in  humana  nativitate,  non 
tunc  primum  mulier  virginitatem  amittit,  quando 
filium  parit,  sed  magis  quando  concipit,et  ideo  Dei 
genitrix  virgo  permansit  post  partum,  quia  virum 
non  cognovit  ante  partum.  De  cujus  perpetua  virgi- 
nitate  Ezcchiel  propheta  dicit :  «  Gonverti  me  ad 
portam  domus  Domini^  quae  respiciebat ad  orientem . 
Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Porta  hxc  quam  vides, 
clausa  erit,  et  vir  non  transiet  per  eam,  quia  Do- 
minus  Deus  Israel  ingredieturper  eam,eterit  clausa 
principi  {Euch,  xliv).  »  Qu«  est  enim  ista  porta  in 


Cujus  redemptio  erat  post  unum  menscm  quinque  n  domo  Domini  clausa,  nisi  Maria  virgo  intacta?  Et 


siclis  argenti.  Sic  enim  ait  Dominus  Moysi.  Prsecipe 
filiis  Israel,ut  omniasanctificent  mihi  primogenrta 
sua:  mea  enim  sunt  primogcnita  eorum,pro  primo- 
genitis  -^gyptiorum.  Sed  nunquid  illa  primogcnita 
omnia  santta  fuerunt?  Nunquid  Achab  sanctus,  et  illi 
sancti  fuerunt,qui  cum  ex  primcgenitis  nati  essent, 
perdite  vixerunt?Non.  Sed  omnia  illa  primo  genita 
figuram  primogenitorum  Sancti  sanctorum,  id  est, 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi  tenuerunt,qui  unigenitus 
ex  Ptttre,primogenitus  cst  ex  matre :  qui  merito  san- 
ctus  dicitur,  quia  peccatum  non  fecit,  nec  inventus 
e3t  dolus  in  ore  ejus.De  quo  per  Psalmistam  dicitur: 


quid  est,vir  non  transiet  pcr  eam^nisi  quia  Joscph 
non  cognovit  cam  ?  Et  quid  est,  quod  Dominus  in- 
gressus  est  per  eam,  et  erit  clausa  principi,  nisi 
quia  Dominus  matri  sua;  sic  contulit  fecunditatem, 
ut  virginitatem  non  auferret?  Dignum  quippe  erat 
ut  cum  Deus  homo  fieret,  non  ex  alia  quam  ex  vir- 
gine  nasceretur,  et  virgo  qua;  pareret,  non  alium 
quam  Dominum  peperisset,  et  ideo  sicut  virgo  ante 
partum  fuit,8ic  virgo  post  partum  permansit.Gujus 
voce  sponsi  in  Canticis  canticorum  dicitur : «  Hortus 
conclusus  est  soror  mea  sponsa,  hortus  conclusus  et 
fons  signatus  [CanL  iv). »  De  cujus  etiam  integerrima 


101 


HGMILIiE  DE  TEMPORE. 


109 


et  perpetua  virginitate  Sedulius  iv\  carmine  alpha*  A. 
beti  pulchre  cecinit,  dicens: 

Bcatus  auctor  saeculi, 
Senrile  corpus  iiiduit, 
Ut  came  carncm  liberans, 
Ne  per  deret  quos  condidit 

Clausa  mkrentis  Tiscera 
Coelestis  intra  gratia, 
Venter  puellGB  bajulat 
Secreta,  quffl  non  noverat. 

Domus  pudici  pectoris 

remplum  rej[)eute  fit  Dei; 
Intacta  nesciens  yirum, 
Verbo  concepit  filium  (a) 

Enixa  est  puerpera, 
Quem  Gabriel  pnedixerat, 
Ouem  matris  atvo  gestiens, 
Clausus  Joannes  senserat. 

t<  Et  ut  darent  hostiam  secundum  quod  dictum 

«  cst  in  lege  Domini,  par  turturum  autduospullos  n 

«columbarum.  »In  his  verbis  considarandum  est,quia 

Ooniinus  Jesus  Christus  cum  dives  esset,  pauper 

pro  nobis  fieri  dignatus  est,  utsuanosinopiadivites 

faceret,  hic  in  fide,  ct  in  futuro  coelesti  regno.  Prs- 

ceperat  enim  Dominus  in  lege  Moysi,  ut  diequain- 

fans  prssentaretur  in  templo  una  cum  matre,  non 

esset  vacua  manus  parentis  a  munere,  sed  tam^pro 

sua,  quam  pro  sobolispurificatione,  offerretagnum 

anniculum  immaculatum  degrege.Quodsitam-pau- 

per  esset,  ut  non  sufQceret   manus  ejus  invenire 

agnum  de  grege,  offerret  duos  turtures,  vel  duos 

pullos  columbarutn.  Hostiaergohscpauperumerat. 

Imitemur  ergo  nos  Dominumnostrum,  et  amemua 

spontaneam  paupertatem^  uthabentesvictumetve- 

stitum,  his,  juxtaApostolum,contenti8imus,utim- 

pleatur  in  nobis,  quod  ipse  in  Evangelio  promittit,  ^ 

dicens:  «  Beati  pauperes  spiritu.quoniam  ipsorum 

est  regnum  coelorum  [Malth,  v).  »  Ergo  tam  paupe- 

peres  parentes  elegit  Dominus,  qui  non  haberent 

agnum  quem  proeoofferrent,sedobtulerunttantum 

par  tuturum,  aut  duos  pulloscolumbarum. Sed quia 

saperius  comxemoravimus,  quomodo  spiritualiter 

Deo  nostra  primogenitao£ferredebeamus,hinccon- 

siderandum  videtur,  qualia  munera  pro  emunda- 

tione  nostra  Deo  olTeramus,  juxta  spiritualem  vero 

intelligentiam,  in  hoc  prscepto  nos  commonemur, 

ut  si  degregeoperumnostrorumagnuminnocentiae, 

▼ei  principales  virtutes  invenerimus,  qualis  estcha- 

ritas,  bumilitas,  eleemosynarum  largitas^  etc.,Deo 

offeramus,  id  est,  quod  digne  vivimus,  non  nostris 

meritis  reputemus,  sedilliusgratis,quiait  inEvan-  j) 

gelio:  <c  Sine  me  nihil  potestis  facere  {Joan,  xv).  » 

Ipse  enim  dat  velle  et  perficere.  Si  autem  tam  pau- 

peres  sumus,  utinoperenostro  principales  virtutes 

non  inveniamus,  offeramus  saltem  duos  turtures.  vel 

duos  pullos  columbarum,  id  est  duo  genera  com- 

punctionis,  timoris  videlicet  et  amoris.  Quod  enim 

ists  du«B  aviculs  pro  cantu  gemitus  edere  sol^nt, 

lactum  sanctorum  significat»  qui  in  convalle  lacry- 

marum  non  solum  pro  suis  suorumque  diluendis 

peccatfs,  sed  etiamproimpetrandisvirtutibus,quo- 

tidie  deflent,  dicentes  cum  Propheta;  «  Heu  mihi. 

(a)  Yirgo  creavit  Filium. 


quia  incolatus  meus  prolongatus  est,  habitavi  cum 
habitantibus  Cedar,  multum  incola  fuit  anima  mea 
{PsaL  cxix).  »  Dc  quibus  bene  dicitur:  «  Unumpro 
peccato^  et  alterum  in  holocausto,  »  quia  omnis 
peccator  prius  Umore  compungitur,  et  post  amore. 
Gum  enim  quis  mala  opera  suaad  memoriam  revo- 
cans,  poenas  etiaminferni  reminiscens,  flere  incipit, 
timendo  neducaturadp(£nam,dicenscum  Propheta: 
«  Lavaho  per  singulas  noctes  lectum  meum,]acry- 
mis  meisstratummeumrigabo(P5a/.  vi),Nquasitur- 
turem  vel  columbam  pro  peccato  offert.  Cum  vero 
ex  longa  consuetudine  flendi,  animus  sccuritatem 
acceperity  et  cocperit  flerc,  non  timens  ne  ducatur 
ad  pocnam,  sed  quia  tanto  tempore  dilTeratur  a  re- 
gno,  cantans  cum  Propheta,  et  dicens :  «  Super  flu 
mina  Babylonis,illicscdimusctflevimus,dumrecor- 
daremur  tui,  Sion  (PsaL  cxxxvi),  »  quasi  turturcm 
vei  columbam  in  holocausto,  offert.  Hoc  ergo  dif- 
fert  inter  sacrificium  et  holocaustum,  quia  omne 
holocaustum  sacrificium  est,  non  omne  sacrifi- 
cium  holocaustum.  In  sacrificio  cnim  pars  pe- 
cudis  offerebatur.  Holocaustum  vero,  tantum  in- 
censum  est.  Qni  enim  cor  contritum  et  humilia- 
tum  Dco  spiritum  pro  peccatis  ofTert,  quasi  turtures 
et  columbas  in  sacrificio  immolat.  Qui  vero  non  ti- 
more  gehennse,  scd  amorc  aeternffi  vitse  flet,  quasi 
turtures  vel  columbas  in  holocausto  mactat,dicens 
cum  Propheta:  «  Holocausta  medullata  ofifcram  tibi 
(PsaL  Lxv).  »  Aliter  vero  per  haecduogeneraavium, 
duas  Ecclesiae  accipimus  vitas,  activam  sciiicet  et 
contemplativam.  Hoc  enim  inter  columbas  et  turtu- 
res  interest,  quia  columbs  gregatim  volant  vel  ge- 
munt,  turtur  vero  adeo  singularitatem  diligit,  ulsi 
casu  conjugem  vel  parem  amiserit,  de  reiiquo  sin- 
gularis  perseveret.  Unde  per  columbas^  qui  grega- 
tim  volant  vel  gemunt,  activaevitssocietasdesigna- 
tur.De  qua  scriptum  est:«Multitudini8credentium 
erat  cor  unum  et  anima  una.  »  Et  iterum  :  «  Ecce 
quam  bonum  et  quam  jucundum  babitare  fratres  in 
unum !  »Per  turturem  qus  singularitatem  diligi  t,  con- 
templativae  vita;  dulccdo  exprimitur,  quae,  remotis 
omnibus  curis.  soli  meditationi  etorationiinsistere 
desiderat:  quia  quanto  est  sublimior,  tanto  utique 
rarior.  Solus  enim  Jacob  luctamencumangeloiniit 
{Gen,  xxxu),  solus  Moyses,  pavente  procul  populo, 
montem  ascendit  {Exod,  xjcxiv),solusDanielfugien- 
tibus  sociis  inter  angelos  remansit  {Dan.  ii),  solus 
Ezechiel,  apertis  coelis  super  fluvium  Chobar,  qua-» 
drigam  cherubim  vidit  {Ezech.  i,  3),  solus  Petrus  in 
exstasi  mente  raptus  fuit  (AcL  x),  solus  Paulus  us- 
que  ad  tertium  coelum  ductus  fuit  (//  Cor,  xii).  Et 
ad  comparationem  activas  vitae,  raro  invenitur,  qui 
hac  dulcedine  perfruatur,  Activavero  vita  oiTert  Deo 
sacrificium,  contemplativaholocaustum.  Cumenim 
quis  bene  vivens,  ad  bene  vivendum  alios  hortatur, 
dicens  :«MagnificateDominummecum,  et  exaltemus 
nomen  fvjus  inidipsum,»  Etiterum:«  Veniteadore- 
mus  et  procidamus  anteDeum,pIoremu8coramDo« 


lOS 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS.  II.  —  HOMIL, 


i04 


m*no  qiii  rocit  nosCAsa/.ixxyviv"),»  qiiasi  lurlurcm  A 
vel  columbam  in  sacrificio  ofTcrL  Cum  vero  remotis 
omnibus  curis  et  soUicitudinibus,  ea  quae  coelestia 
sunt  solummodo  contemplatur,  dicens  cum  Pro- 
phela:  «  Ingrediar  inlocumtabernaculiadmirabilis 
usqueaddomumDei, »  quasiturturemvelcolumbam 
in  holocausto  ofTert.  Et  quia  utraeque  istae  vitffi  Deo 
acceptffl  sunt,  nonestdiffinitumutrumpro  Domino 
turtures,  an  columbaBsintoblataj^sedsicindifferen- 
ter  dictum  cst:  «  Obtuleruntproeo  Dominopartur- 
turum,  aut  duos  pullos  columbarum.  » 

«  Et  ecce  homo  erat  in  Jerusalem,  cui  nomen 
«  erat  Simeon. »  O"ia'^onfiinusnoster  Jesus  Christus 
omnemsexum  et  omnem  «tatcm  liberare  venerat, 
dio^num  erat  ut  omnis  sBtas  et  sexus  ejus  incarna- 
tioni  testimonium  perhiberet:etquiaprophetaverat  ^ 
copulata  conjugio,  prophelaverat  virgo,  Simeonis 
senis  et  justiper8onaintroducitur,quem  et  longaeva 
setas  idoneum  fecerat,  ut  ex  omni  parte  dignus  es- 
set  testimonium  Domino  perhibere,  et  impleretur 
prophetia  quae  dicit:  «  Laudate  Dominum  decoelis, 
laudate  eum  in  excelsis  »  usquead  idquod  ait «  Ju- 
vcnes  et  virgines,  senes  cumjunioribuslaudentno- 
men  Domini  {Psal,  cxlvih).  »  «  Et  homo  iste  ju- 
«  stus  et  timoratus.  »  Justus  autemettimoratusdi- 
citur,  ut  ad  testimonium  Dominoperhibendumido- 
neus  inveniatur.  Benepriusquamdixitjustus,addi- 
dit  tiraoratus,  id  est  timore  Dei  plenus,  quia  justi- 
tia  sinetimore  difficilecustoditur.  Illorumenimju 
stitia,  quorum  mentes  timor  Dei  illuminat,  teste 
Psalmistaqui  ait:  «  Beatusvir  quitimetDominum, 
in  mandatis  ejus  voletminis.  »Et  iterum:«  Timor  C 
Dominisanctus,permanensinsaBCulumsajculi,justi- 
tia  Domini  vera  justificata  in  semetipsa.  »Etalibi: 
«  Initium  sapientiae  timor  Domini.  »  Et  Salomon: 
«  Qui  timet  Dominumnihilnegligit.  »Justusquippe 
erat,  quia  non  solum  suam,  scd  totius  populi  salu- 
tem  quaerebat.  «  Exspectansconsolationemlsrael.» 
Consolatio  Israel,  id  est,  videnlibus  Deum  Domini 
adventus  ia  carne  fuit.  Sancti  enim  Patres,  quos 
metus  originalis  peccati  contristabat,  per  Domini 
incarnationem  consolari  credebant,  etideoprophet® 
quotiescunque  Domini  adventum  praedicabant,  non 
parvamconsolationemcredentibus  exhibebant.  Undo 
Isaias  cum  Domini  adventumprajdiceret,specialem 
consolationem  populo  intulit,  dicens :  «  Conscla- 
mini,  consolamini,  popule  meus,  dicit  Deus  vester  q 
(\sa,  xl).  »  Et  iterum:  «  Dicite  pusillanimis:  con- 
fortamini  et  nolite  timere.  Ecce  Deus  vester,  ipse 
veniet  etsalvabitvos.  »HancconsolationemSimeon, 
gui  obediens  interpretatur,  exspectabat,  quem  ma- 
tura  aetas  de  mundo  utexiretcompellebat,  cumpro- 
pterdesideriumvidendiDominumincarnemanebat. 
«  Et  spiritus  sanctus  erat  in  eo.  »  Bene  dicturua 
evangelista  de  Simeone,  quia  Spiritus  sanctus  erat 
in  eo,  praemisit  quod  erat «  justus  et  timoratus,  » 
quoniam  in  iliorum  cordibus  Deus  habitat,  qui  ti- 
mentes  Deum  justitiam  servent,  sicut  ipse  per  pro- 
pbetani  dicit: '«  Supcr  quem  requiesoam  nisi  super 


liuniilem  et  quietum.  et  trementem  verba  mea 
{Isa.  Lxvi)?  »  Et  in  Evangelio:  «  Si  quis  diligit 
me,  sermonem  meum  servabit,etPatermdusdiliget 
eum.  »  Nec  solum  Simeonem  Spiritum  sanctum  Dei 
habuisse  credimus,  sed  etiam  caeteros  sanctos,  qui 
Domini  incarnationem  praedixcrant,  Spiritum  aan- 
ctum  habuisse  nondubitamus,te8teapostolo  Petro, 
qui  ait:  «  Non  enim  voluntate  humana  allata  est 
aliquando  prophetia,  sed  Spiritu  Dei  repleti,  locuti 
sunt  Dei  homines  (//  Petr.  i).  »  Hinc  Isaias  ait : 
«  Spiritus  sanctus  Domini  superme,  eoquodunxe- 
rit  me,  evangelizare  pauperibus  misit  me.  »  Et  Da- 
vid  qui  dixcrat:  «  Audiam  quid  loquatur  in  me  Do- 
minus  Deus,.  »  ejus  Spirituminse  credebatesse,di- 
cens:  «  Spiritus  tuusbonusdeducetmeinterramre- 
ctam.  »  Et  sicut  Apostolus  discipulissuisait:«Puto 
quodct  ego  Spiritum  Dei  habeam  (/  Cor,  vii).  » 

«  Et  responsum  acceperataSpiritusancto.nonvi- 
«  surum  se  mortom,  nisipriusvideretChristumDo- 
«  mini.  »  Ab  ipso  scilicet  Spiritu,  qui  in  ipso  erat, 
invisibiliter  in  corde  responsum  accepit,  etintellexit 
quod  non  esset  visurum  mortem,  nisi  videretChri- 
stum  Domini  natum.Exquaresponsionehoc  intelli- 
gimus,  quia  iste  senex  Simeonsciebatvicinumesse 
tempus  Dominicae  incarnationis.  Hoc  enim  sonex 
quotidie  in  suis  orationibus  precabntur,  ut  non  exi- 
rct  de  hoc  saeculo  antequam  videret  natum,qui  ve- 
neratredimeresaeculum.Unde  secundumsuumdcsi- 
derium  responsum  accepit,  quod  non  essetvisurus 
mortem,  nisi  videret  Christum  Domini.  Nec  solum 
Simeon  desiderio  videndi  Dominumflagrassecredi- 
mus,  sed  etiam  omnessanoti^qui  pcrSpiritumsan- 
ctum  ejus incarnationem  praeviderunt,  cum  corpora- 
liter,  si  fieri  posset,  videre  optaverunt,  Juxta  illud 
quod  Dominus  loquitur,  dicens:  «  Dico  vobis  quod 
multi  prophetflB  et  reges  voluerunt  videre  qu« 
vos  videtis,  et  non  viderunt:  et  audire  quae  au- 
ditis,  et  non  audierunt  {Luc,  x).  »  Hoc  dcsideriofla- 
grabat  venerabilis  senex  Jacob,  qui  cum  moriturus 
filios  benediceret,  ait;  «  Salutaretuum  rxspectabo, 
Dominc  {Gen.  xl).  »  Hoc  etiam  amore  ardebat 
Isaias,  cum  dicebat.  «  Utinam  disrumperes  coslos 
et  descenderes  {Isa,  lxiv)!  »  Et  Davld  eodem 
aestuans  amore,  aiebat:  «  Domine,  inclina  coelos 
tuos^  etdescende.  »  EtunusprophetarDmhocetiam 
ardebat  amore,  cum  dicebat : «  Exspectabo  Dominum 
salvatorem  meum,  et  praestolabor  eum  dum  prope 
6st  {Mich.  vii).  »Quaeriturquaredicat,nonessevisu. 
rum  mortem,cum  morspotiusoculusciaudat,quam 
aperiat.  Sed  ad  hoc  dicendum,  quia  viderc  in  hoc 
loco,  pro  sentire  vel  experiri  dicitur.  Iste  modus 
in  Scripturi($  usitatissimusest,  utvidereprosentire 
vel  cxperiri  aliqu  mdoponatur,  sicutinEvangelioDo- 
minus  dicit : « Siquisdiiigitscrmonesmeos,mortem 
nonvidebitinaeternum,»Etideoquoddicitevangeli8- 
ta, «  non  essevisurum  mortem, » taleestacsi  diceret, 
non  esse  gustaturum  in  se  vel  sensurum  mortem. 

«  Et  venit  in  spiritu  in  templum.  »  Non  putatur 
in  cxstasi  raptua  venisse  in  templum,  sicut  Joannea. 


105 


HOMILI.*:  DE  TEMPORE. 


106 


iD  Afocalypsi  sein  ccbIo  fuissetestalur  [Apoc,  xn),  A.      «  Nunc  dimittisservum  tuuin,Domijjo,8ecuiidiim 


sed  ab  ipso  Spiritu  commonitus,  a  quo  responsum 
acceperat.iatelligens  horam  esse  inipletam  qua  vi- 
deret  OomiDumy  corporaliter  venit  in  tempium,  ut 
desiderium  suum  exvisione  Domini  satiaret,et  de  eo 
multa  Goramtestibusprophetaret.  Unde  et  subditur : 
«  Eteum  inducHrentpuerum  Jesumparentesejus, 
«  ut  £acerent  secundum  consuetudinem  legis  pro 
«  eo,  et  ipse  accepit  eum  in  ulnas  suas.  »  Et  ecce 
impleta  promissio  eat  Spiritus  sancti,  quia  non  so- 
lum  videre  Dominum  meruit/sed  etiam  portare  in 
ulnis,  id  est  ia  brachiis.  Et  mira  rea,  portabat  se- 
nex,  a  quo  portabatur.  Magna  hic  Domini  est  pote- 
sias,  sed  nec  minor  ojus  claret  humilita8,quoniam 
quem  ccelum  et  terracaperenonpossuntyunius  ho- 


»  verbum  tuum  in  pace.  »In  quibus  verbis  ostendii 
quia  non  ob  aliud  manerc  volebat  in  s«culo,iii8i  ut 
Dominum  videret  natum,  quem  mox  ut  vidit,  mox 
ut  portavit,  ut  ore  laudavit,  exsHiens  gaudia,qlia3i 
licentiam  de  mundo  egrediendi  po8tulanB,beDedixit : 
«  Nunc  dimittis  servum  tuum,  Domiife,  aecundum 
verbum  tuum  in  pace.  »  Ac  si  dicefet :  Quia  video 
pacem,  dimitte  me  in  pace,  in  illam  scilicet  quam 
commendaturus  erat  discipulis,dicens:  «  Pacem  do 
vobis,  pacem  relinquo  vobis  {Joan.  xiv).  »  Sciebat 
enim  so  de  laboriosa  vita  ad  iocum  pacis  et  quietis 
tranpiturum,  ex  quo  post  Domini  resurrectionem 
perventurusesset  ad  coslestem  regionem.  Nec  solum 
Simeon  ab  hac  vita  ad  aliam  transire  concqpiviti 


minis  portabaiur  in  ulnis.Ule  portabat  Christum  in  q  sed  etiam  plures  sanctorum  ad  bano  perfectionem 


bQmanitate,  a  quo  portabaturperdivinitatem,rcre- 
batsenex  Christum  infautem,qui  illum  regebat  ia  se- 
nectute  degentem.  FcHx  quldem  Simeon,  qui  non 
solum  videre,  sed  etiam  Christum  portare  meruit 
in  carne  ;nec  minus  feiices  anims  qus  non  viderunt 
etcredideruot.  Unde  Dominus  ouidam  se  palpanti 
ait :  «Quia  vidisti  me,credidiBti,  beati  qui  non  vide- 
rantetcrediderunt(Joaii.  xx).  »Typice  Simeon  scnex 
mandum  8igaificat,qui  cum  post  quinque  milliaeteo 
ampliuaanaosChristumiiatum  agnovit,  quasiinse- 
nectutepuerumportavit.Accepit  eumin  ulnis,quibus 
Dosoneraportar^solemus.ut  discamus  toUcresuper 
nesjugiuD  Ghristi  leve,  et  onus  ejus  suave.  Portat 
autem  spiritualiter  Ek>clesiainboni8operibus,/iuem 
Siraeon  portavit  corporaliter  in  manibus  :  quia  per 


pervenerunt,  ut  sarcinam  carnis  depoaerent,  qua- 
tenus  in  sinu  Abrahae,  id  est  ad  requiem  optareat 
transire,  et  adventum  ejus  postuIa,rent,  qui  ejua 
janyam  vit«  coBlestis  aperiret,  sicut  Idithun  transi- 
litor  cupiditatum,cum  mala  mundi  crescere  cerne- 
ret,  incaiescens  animo,  ait :  «  Notum  fac  mihi,  Do* 
mine,  Gnem  meum,  et  uumerum  dierum  meorum 
quisestatsciam.nEtiterum:»  Ecceveteros  posuisti 
dies  meos.  «>  Et  David :  «  Ne  revoces  me  in  dimidio 
dierummeirum,ingenerationeetgenerationem,etc. 
Jam  vero  Novi  Testamenti  patres  tanto  securlus  ab 
hac  vita  exeunt^quantosibialiamvitamprsparatam 
esse  certius  credunt,  quod  perfectorum  est  agere. 
Qualiserat  Paulus  apostolus,  qui  pro  bonis  operibus 
securus  dicebat:«Cupiodi8solvietessecum  Cbristo.» 


manus  et  brachia  opera  iotelliguntur,    monente  C  Dissolvi  cnim  et  cum  Christo  csse,  multo  melius : 


Paulo  Apostolo  ac  dicente :  «  Glorincate  et  portate 
Dominum  io  corde  vestro  (/  Cor.  vi).»  Unde  fideles 
in  ista  die  xniesarum  solemnia  celebrantes,lumina- 
ria  in  manibus  deferunt,illud  ineffabile  lumen  reco- 
lentes,q«eni  Simeon  hodiemadieportavitin  mani- 
bus.  Figurate  autem  cum  senex  portat,  innuit  nobis 
ut  veterem  bominem  cum  actibus  8uisexuentes,por- 
temus  etiuduamusnovum,  id  est  Christum,  ut  quo- 
dammodd  de  eenectute  damnabili  addpiritualem  in 
fautiam  redirepossimus  Juxta  illud  Apostoli : «  Nox,» 
idestinfidelitas^«  prsceasitydies  autem  appropinqua- 
yli(Rom.  XIII).»  Quamautemmagnitudinem  cogno- 
veritSimeon  in  eo  quem  parvum  esse  videbat,  ma- 
nifestatur  cumsubditur:  «  Et  bcnedixit  Deum.  » 


permanereautem  in  carne,necessarium  propter  vos^ 
id  est  propter  discipulos.  Et  iterum  :  Dum  sumus 
in  corpore,  peregrinamur  a  Domino  (//  Cor.  v).  » 
Quare  autem  Simeon  dimitti  se  optaret  manifestat, 
adjungens : 

u  Quia  viderunt  oculi  mei  salutare  tuum.  »SaIu- 
tare  Dei  Jesu  est ;  nam  ubicunque  apud  nos  salva- 
tor  sive  salutaris  legitur,in  Hebrso  Jesus  habctur. 
Quod  vero  subditur : 

«  Quod  parastiante  faciemomniumpopulorum.» 
Manifestum  est  quiasalutare  Dei,  id  estChristum, 
omnes  populi  in  carne  videre  non  potuerunt,  quia 
tantummodo  in  Judasa  per  semetipsum  praedicavit; 
sed  ante  faciem  omiiium  populorum  prsparatum 


BenedixitautemDeum,nonquodhominisbenedictio  j)  dicitur,  quod  per  praedicationem  apostolorum  ad 


aliquid  Deo  conferre  possit,  a  quo  omnis  benedictio 
procedit,dicente  Apostolo:  «  Benedictus  Deuset  Pa- 
ler  Domini  nostri  Jesu  Christi^qui  benedixit  nos  in 
omni  benedictione  spirituali  in  coDlestibus  in  Chri- 
sto  [Epkes.  i),  »  sed  si<^dicitur,»  bencdixitDcum,» 
quasi  dicalur:Bene  laudavit  Dominum,  vel  benc  de 
eodixity  sive  digne  de  illoet  bene  prophetavit ;  nam 
eoasuetudo  sanctorum  est  Deum  semper  benedi- 
cere^siveinprosperis,  siveinadversis,  dicentes  cum 
Psalmisla  :«Beaedicam  Dominum  in  omni  tempore, 
semper  laus  ejus  in  ore  meo.»  Quid  autera  benedi- 
C6Q8  dicat  audiamuB : 

Patbol.  GXVIII. 


notitiam  pervenit  omnium  populorum,  sicut  scri- 
ptum  est  iu  Evangelio  :  «lUi  autem  profecti  prsedi- 
caverunt  ubique  (ifarc.  xv),  »  impleta  prophetia, 
quae  dicit :  «  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum 
et  in  fines  orbis  terra  vferba  eorum  {Psal.  xv).  »  Et 
iterum :«  Non  suntlopuelaBnequesermones,quorum 
iion  audianturvoceseorum.  »  Sivealiterantefaciem 
omnium  populorum  salutare  Dei  paratum  dicitur, 
quia  in  judicio  omnibusapparCbit.nonsolumjustis, 
sed  etiam  injustis,  sicut  scriptum  est:  «  Et  videbtt 
omnis  caro  salutare  Deinostri  (Luc.  iii).  ^  Et  Joan- 
nes  in  Apocalypsi :  •  Et  videbit  oum  omnisoculusi 


107 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


108 


et  qui  Gum  pupugerunt,  ct  plangent  se  Buper  euoi  A  retur  prophetia  Jacob,  dicentis :  «  Non  auferctur 


omneB  tribus  terr®.  »  Ad  quid  autcm  Dominus  in 
primo  adventu  venerit,declaralurcum  subinfertur: 
«  Lumen  ad  reveiaiionem  gcntium,  et  gloriam 
«  plebis  tuse  Israel.  »  Sulutare  quippe  Dei  lumen 
gentium  fuit,  quia  gentes  quse  sedebant  in  tenebris 
et  umbra  mortis,  per  ejus  adventum  illuminatae 
sunt,  impleta  propbetia  Isai»  dicentis  :  «  Populus 
gentium  qui  ambulabatin  tenebri3,vidit  lucem  ma- 
gnam  [Isa,  ix).  »  Habitantibus  in  regione  umbrce 
mortis,  lux  orta  est  eis :  unde  ipse  in  Evangelio 
dicit:  «  Ego  sumlux  mundi,  qui  sequitur  me,  non 
ambulat  in  tenebris,scd  babebitlumenvitffi.»Gloria 
quoque  Israeli  saluiare  Dei  fuit,  qui  aliis,  qui  ex 
Israelcredere  in  eum  voluerunt ;  magna  gloria  facta 


sceptrum  de  Juda,nec  dux  de  femoribus  ejus,doncc 
veniatquimittendusest^et  ipse  erit  expectatio  g6n- 
tium  {Gen.  xux).  »  Ex  quo  enim  de  ^Egypto  ascen- 
dernnt,sus  gentis  principes,reges  et  duces  habue- 
runt.  Jam  vero  deficientibud  principibus  ex  Juda, 
primus  ex  alienigenis  Herodes  regnum  Judaeorum 
arripuerat.GuJus  quia  se  mentio  intnlit,qua1it6r  ad 
Judaici  regni  apicem  pervenerit,breviter  commemo- 
randumvidetur.GumenimhiquideMatfaathiffifitirpe 
descenderant,  per  aliqua  annorum  «patia  ducattim 
regni  Judaeorum  tcnui8sent,pervenittandem  potestaa 
ad  quemdam  virum,  ex  eorum  stirpe  genitum,  no- 
mine  Alexandrum.  Qui  Cim  post  aliquod  tempus 
obiisset,reliquit  uxorem  cum  duobus  filiis  parvuliBy 


est,  quandoexeorumstirpeDei  Filiuscarnemassu-  ^  quorumunusAristoboluSyalterHyrcanusvocabatur 


mere  dignatus  est^  quia  inter  eos  docuit,  et  suis 
miraculis  cos  sacravit :  sed  quia  rari  ex  Judsis,  ct 
multi  ex  gentibus  in  eum  crrdituri  erant,ante  glo- 
riam  Israel,  revelationem  gentium  prsemisit«  Quod 
etiam  Psalmista  fecisse  legitur,  qui  cum  Domini 
adventum  in  carne  prophetasset,  dicens :  «  Notum 
fecit  Dominus  salutare  suum,incon8pectu  gentium 
revelavit  justitiam  suam,»subjecit  dicens:«  Recor- 
datus  est  misericordiae  suse  et  veritatis  suae  domni 
Israel  (^PsaL  lxvii).  » 

HOMILIA  XV. 

IN  EPIPIIANIA  DOMINI. 

(Matth.  ii).  «  In  illo   tejnpore,  cum  natus  esset 


Qui  cum  adulti  essent,  desiderio  regnandi  {urgia 
inter  se  habere  coeperunt.Eirat  tunc  quidamvir  no- 
mine  Antipater,  fortis  viribus,  facultate  ditissimus, 
ex  Ilerode  quodam  genitus,  qui  in  templo  Apollinis 
ffidituus  erat.Hunc  ergo  sibi  Hyrcanus  in  amicitiam 
et  societatem  contra  fratrem  vocavit.  Gumque  eum 
non  solum  armis,sed  etiam  in  faqultatibus  adjuvaret, 
etiam  ut  Romanorum  ducum  auxilium  petcret,per- 
docuit,  eo  quod  tunc  Romani  prae  cseteris  homini- 
bus,  in  ordinandis  regai  negotiis,  flde  et  sapientia 
atque  fortitudine  prsecellerent.  Et  quialongum  est 
ire  per  singula,  cum  Aristobolus  aRomaniscaptas, 
Romam  sub  custodia  duceretur,  ducatus  regni  Ju- 
daici  adHyrcanum  pervenit.Tunc  memor  beneficii 
ab  Antipatrosibi  collati,eum  in  amicitiam  et  socitim 


«  Jesus  in  Bethlehem  Judffi,in  diebus  Herodis regis, »  p  *"  ^""^F-"  "  --'  uu»«..,.„u* ».  am... wam  c.  «u».xum 

etreliqua.In  capitulo   hujus  lectionis,  tria   gunt  ^  f  ^f  ^.>"^^^!""^  "t^^''''''     "^"^f""   alicujus  partis 

Judaici  regni  ei  sub  se   committeret.  Habuit  vero 

idem  Antipater  uxorem  Gipridemnomine,  ex  Arabia 

generalam,  exqua  sumpsit  filios,  quarum   unum 


quoB  nobis  beatus  MatthiBus  evangelista  commendat, 
personam  scilicet  nascentis,  locum  nativitatis  et 
tempus.  Decebat  enim  ut  in  illa  Domini  nativitate 
nihil  auctoritatis  deesset.  Personam  ergo  ostendit, 
cum  ait:  «cum  natus  esset  Jesus;  »  locum,  ciim 
subjunxit :  «  in  Bethlehem  Judae  ;  »  tempus,  cum 
infert :  «  in  diebus  Herodis  regis,  »  Bene  autem, 
postquam  dixit  Bethlehcm,addidit  Judae,ad  distin- 
ctionem  alterius  Bethlehem,qufie  esse  in  Ga]ilaea,ex 
libro  Jesu  Nave  comprobatur.Pulchreergo  Dominus 
in  Bethlehem  nasci  voluit.Bethlehem  quippe  domus 
panis  interpretatur,  eo  quod  ibi  paverit  Jacob  pa- 
triarcha  pecora  sua,imponens  ei  nomen  Bethlehem, 
ob   futurae  significationis   mysterium,  quae   prius 


Phaselum,  alterum  Herodem  nominavit.  Gumque 
longo  confectus  senio,vitam  finisset  praesentem.po- 
testatem  quam  ab  Hyrcano  in  Judseis  acceperat, 
Herodi  filio  suo  reliquit.Qui  cum  calliduset  cautus 
animo  strenue  ea  quae  ad  se  perlinebant  agcre  ccb- 
pisset,  Hyrcani  neptem  Aristobuli  filiam  in  conju- 
gium  suscepit.  Gum  vero  postaliquod  tempus  Hyr- 
canus  in  praelio  quod  contra  Arabas  sumpserat, 
captus  esset,  etiam  exsilio  detentus  est.Et  tunc  pri- 
mum  Herodes,  quasi  vice  illius,  potestatem  illius 
obtinuit.  Sed  cum  post  aliquod  tempus  Hyrcanus 


Ephrata  vocabatur.Locus  namque  in  quo  Dominus  D  amputat»  auribus  Jud«am  reverteretur,  simulavit 


nasciturus  erat,  ante  Bethlehem  vocatus  est,  quia 
futurum  profecto  erat  ut  verus  panis  ibi  per  maie- 
riam  carnis  appareret,quielectorummentesaeterna 
saiietate  reficeret,ipse  scilicet  qui  ait  in  Evangelio: 
«Ego  sum  panis  vivu9,quide  cqdIo  descendi ;  »  et  de 
quo  per  Psalmistam  dicitur:«  Panem  deccelodedit 
eis,  »  et :  «  Panem  angelorum  manducavit  homo 
(PsaL  Lxxvii).  »  De  quo  etiam  pulchre  Sedulius  ce- 
cinit,  dicens : 

GhriBtus  erat  panis,  Christus  petra,  Chri^tus  in  undis 
|iecteetiamindiebusHerodisnascivoluit,utimp1e- 


se  idem  Uerodes  eum  in  pace  suscipere  :sed  postea 
cum  eum  fraude  nccasset^  fraudulenter  poiestatem 
illius  obtinuit,  et  primum  a  Gassio  Romanorum 
duco,  postea  ab  ipso  imperatore  potestate  accepta, 
regnum  Judaeorum  sibi  subjugavit.Hac  igitur  frau- 
dulentia  primus  ex  alienigenis  Hen)des,regnum  aub 
sua  potestate  Judaeorum  accepit,  quo  regnante  Do- 
minus  Jesus  Ghristus  secundum  prophetas  prsdi- 
ctus,  natus  in  Bethlehem  oppido  Judse.  Quia  enim 
deflcientibus  principibus  ex  Juda,  alienus  et  extra- 
neus  atque  falsus  regnum  Judseorum  arripuerat,in- 
stabat  tompus  quo  verus  Rex  na8ceretur,ciyus  t«r- 


i09 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


iiO 


tia  decima  die  nativitatis  magi  ab  oricnte  venerunt  A. 
Hierosolymam. 

«  Dicentes:  Ubi  est  quinatusest  Rex  Jud^orum? 
«  Vidimus  enim  steliam  ejus  in  oricnte,  et  venimus 
u  adorare  eum.  »  Et  bene  ab  oriente  veniebant  qui 
orientem  quaerebant,  ipsum  scilicet  de  quo  scriptum 
est:  «  Ecce  vir,  Oriens  nomen  ejus,  »  et  iterum  : 
ff  Visitavit  nos  Oriens  ex  alto  {Luc.  i).  »  Non  autem 
casu,  sed  divina  dispensatione  actum  est,  ut  magi 
regem  natum  primum  Uierosolyms  qusrerent,  quae 
esi  metropolis  civitas  Judffiorum,  ut  scilicet  ipsi  lo- 
cum  Qativitalis  a  Judsis  discerent,  et  Judsi  ab  ipsis 
regem  auum  natum  audirent :  et  si  cum  ipbis  ad  ado- 
randum  pergerent,  salvarentur  :  si  autem  pergcre 
nollent,  inexcusabiles  essent.  Sed  ipsi  locum  natlvi- 
tatiscxfluislibriBaliisostenderuntsed  tanquam  stulti  ^ 
et  cffici  in  tenebris  permanserunt.  Factique  sunt  illis 
quasi  lapides  in  milliario  qui  itinerantibus   viam 
ostendunt,  sed  tamen  eis  pertranseuntibus  stolidi  et 
immobiles  permanent ;  itaquidem  et  Judsi  aliis  lo- 
cum  nativitatis  Christi  oslenderunt,  sed  in  se  stu- 
pidi  remanaerunt.  Qus  autem  hto  ab  Evangelista 
Hierosolymavocata  est,  ipsa  est  civitas  qus  a  Sem 
filio  Noe  sdiOcata,  primum  dicta  est  Salem,  postea 
vero  propter  habitatores  Jebusffiorum  appellata  est 
Jebua.  Uode  et  e\  utrisque  compositum  est  nomen 
ejus  Jerusalem.  Temporibus  vero  Salomonis  regis, 
ejus  sapientia  et  decore  ampliori  honore  ezaltata, 
dicta  est  Hierosolyma,  quasi  Hierosolomonia.  Unde 
quidam  metricorum  ait :  «  Hiero  quem  genuit  Salo- 
monia  regcm.  »  Suisquoqueverbismagieumquem 
quaerebant,  hominem  regem  pariterque  Deum  fate-  C 
bantur.   Hominem  quippe   qusrere  se  ostendunt, 
cum   dicunt :  «  Ubi  est  qui  natus  est?  »  regem, 
cum  sul^jungunt,  «  rex  Judsorum.  »  Eumdemque 
Beum  esse  conOtcnlur.  cum  subjiciunt :  «  Vidimus 
enim  stellam  ejus  in  orientCy  et  venimus  adorare 
eum.  »  Sed  forte  qusrit  aliquis  que  ista  sit  differen- 
tia,  ut  magis  in  oriente  nativitatis  Domini  index 
stella  apparuit,  cum  angelus  in  Judsa  eamdem  nati- 
vilatem  pastoribus  nuntiaverit.  Ad  quod  responden-. 
dum  est,  quiadignum  fuit  ut  pastoribus,  qui  Israe- 
lits  erant  et  Deum  cceli  cognoscebant,  rationalis 
creatura,  id  est  angelus  appareret,  qui  eos  de  nati- 
vitate  Domini  instrueret ;  magis  vero,  tanquam  genti- 
libus  etrationecarcntibus,  irrationaliscreaturastella 
appareret,  qujB  insolito  fulgore  coruscans  in  ccelo^  n 
regem  cffili  in  terris  natum  ostenderet^  et  ita  fieret 
ut  et  illi  per  angelum,  et  isti  per  stellam  admoniti, 
^  angularem  lapidem  ci^rrerent,  et  ex  utroque  po- 
pulo  unum  parictem  facerent,  ab  illoconjuncti,  de 
quo  ait  Apostolus  :  «  Ipse  est  pax  nostra,  qui  fecit 
Qtraque  unum,  et  medium  parietem  copulavit,  dis- 
solvens  inimicitias  in  carnesua^et  veniens  evange- 
iizavit  pacem   his   qui   longe  et  qui  prope  sunt 
{Epkes,  II. )  »  Sed  forte  interrogat  aliquis  utrum  hec 
steila  io  coelo  sidereo  permaneret,  sicut  et  csterae^ 
vel  per  acrem  an  per  terram  discurreret.  Ad  quod 
dicendum  quia  neque  in  ooelo  sidereo  fixa  ^rat,  ne- 


que  in  tcrra,  sed  per  aera  discurrebat,  ut  dux  et 
praeviamagorum  usquead  natum  puerum  esset.  Sed 
neque  antea  fuisse  creditur,  neque  postea  perman- 
sisse,  sed  cum  novus  homo  natus  est  in  mundo,  no- 
vum  sidus  apparuit  in  coelo.  Omnia  enim  elementa 
Creatorem  suum  in  mundo  venisse  cognoverunt. 
Goelum  cognovit,  quia  mox  eo  nato  steilam  novam 
misit ;  mare  cognovit,  quia  sub  plantis  ejua  ee  cal- 
cabile  prsbuit ;  sol  cognovit,  quia  inejus  morte  ra. 
dios  sui  luminis  abscondit :  saxa  et  lapides  cogno- 
verunt,  quia  eo  moriente  scissae  sunt;  terra  cogno- 
vit,  quia  eo  rcsurgente  contremuit  {Matth.  xxvii). 
Sed  quem  irrationales  creaturs  cognoverunt,  dura 
et  stuita  corda  Judsorum  adhuc  non  cognoscunt. 
Sed  illud  prstermittendum  non  est,  quia  fuerunt 
Priscillianislse  hasretici,  qui  dixerunt  unumquem- 
que  hominem  sub  fato  stellarum  nasci,  hoc  in  adju- 
torium  sui  erroris  assumere  volentes,  quia  mox  ut 
Dominus  natus  est,  ejus  stella  in  oriente  apparuit. 
Quibus  e  diverso  nos  respondemus  quia  non  puer 
ad  stellam,  sed  stella  ad  puerum  venit:  si  liceret 
dici  ullo  modo,  magis  puer  fatum  stellffii  quam  stella 
fatum  pueri  crederetur.  Dicebant  autem  quod  qui 
sub  signo  nascebantur  Librae,  trapezitas  esse  futu- 
ros,  plurimae  autem  gentes  sunt,  qu»  trapezitas 
non  habent,  et  tamen  sub  eodem  signo  multi  ho-' 
mines,  sicut  in  aliis  regionibus,  nascuntur.  Dice- 
bant  etiam  eos  qui  sub  signo  Aquarii  nasceban- 
tur  piscatores  esse  futuros,  cum  sine  dubio  multi 
homines  sub  eodem  sidere,  sicut  in  csteris  regioni- 
bus,   nascanlur,  qui  piscatores  non  sunt.  Nam  in 
Francia  plurimarumque  gentium  regnis,  reges  ex 
origine  succedere  solent,  et  nullus  ignorat  quia  sub 
eodem  signo  et  eadem  hora  qua  filius  regis  nasci- 
tur,  multi  ex  servili  conditione  in  eodem  regno  sub 
eodem  sidere  nascuntur,  et  tamen  fllius  regis,  cum 
adultus  fuerit,  regni  dignitate  sublimatur,  cum  illi 
qui  cum  eo  nati  sunt  usque  ad  mortem  in  servitute 
permaneant.  Sed  ne  parva  haec  ad  Priscillianista- 
rum  h«eresim  destruendam  videantur,  etiam  Scri- 
pturae  sacrs.  auctoritatem  adhibeamus.  Legimus 
enim  quia  uua  eademque  hora,  ex  iisdem  visccribus 
Rebeccamater  duos  filios  habuit,  Esau  scilicet  et 
Jacob,  et  tamen  unus  electus,  alter  vero  reprobatus, 
dicente  Domino :  «  Jacob  dilexi,  Esau  autem  odio 
habui  {Rom,  ix).  »  Si  autem  fatum  esset,  aut  uter- 
que  electus,  aut  uterque  esset  reprobatus.  Exquibus 
omnibus  cognoscimus,  qnia  non  fatalis  accidentia, 
sed  divinaprovidentia  hominum  vitam  ordinat  aque 
disponit ;  sed  solent  ad  hffio  mathematici  objicere 
quia  constellatio  fatalis  in  ictu  pungentis  flat.  Qui- 
bus  nos  econtrario  respondemus  quia  homo  non  in 
ictu  nascitur,  sed  nascendi  moras  agit.  Et  si  fatum 
credendum  esset,  tot  cogerentur  credi  faiA  quot 
sunt  hominis   membra.  Non   ergo  stella  qus  in 
oricnte  apparuit  natum  puerum  aliquid  juvit,  sed 
indicium  nascentis  fuit,  atpue  sua  coruscatione  ma- 
gorum  mentes  ad  quffirendum  eum  qui  natus  fiie- 
rat  illuminavit.  Forte  etiam  qu«rit  aliquis,  qui  isti 


iil 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PAR8  II.  -  HOMIL. 


iJB 


m&^  fueruniy  vel  ex  qua  gente  venerunt^  qui  natum  A 
puerum  tam  soUicite  ad  adorandumqusesierunt.  Gui 
nos  diversorum  opiniones  de  his  adbibemus,  ut  eli- 
gat  quod  salubrius  judicavcrit.  Nonnulli  enim  dixe- 
runt  eos  ex  Tharso  vel  Arabia  advenisse,  et  in  his 
impletam  volunt  osse  prophetiam  ad  litteram,  quse 
dicit :  (c  Reges  Tharsis  et  insulas  munera  oiTerent, 
reges  Arabum  et  Saba  donaadducent ;  »  et  iterum: 
(c  Omncs  de  Saba  venient  aurum  et  thus  delerentes, 
et  laudcm  Domino  annuntiantes.  »  Alii  dixerunt  ex 
Porsarum  regione  cos  vcnisse,  sicut  quidam  de  sa- 
pientibus  dicit : 

Tunc  jubet  et  Pcrsas  celeres  pertendere  gressus. 

Pleriquc  autem  arbitrati  sunt  eos  Gbalda^os  fuisse, 
quia  Ghaldaci  stellas  cccli  dcos  esse  putaverunt»  et  in 
arteastronomicaperitissimi  fuerunt.  Aliietiamdixe-  «^ 
runt  exstirpe  Balaam  prophets  eos  descendisse,  qui 
moxutnovam  stellamviderunt,  regem  natum  intelle- 
xerunt)  et  recolentes  prophetiam  Balaam»  dicentis 
(Num,  xxiv) :' «  Orietur  stella  ex  Jacob,  et  exsurget 
homodelsrael,  etdominabiturgentium ;  >  primi  cum 
muneribus  ad  adorandum  eum  festinaverunt.  Sod 
tamen  qui  quiiibet  horum  fuerint,  sciendum  est 
quia  primitisB  gentium  fucrunt,  et  gentes  in  Ghri- 
stum  credituras  signaverunt.  Bene  autem  tres  magi 
fuisse  dicuntur,  quia  gentilis  populus  ad  fidem  ve- 
niens,  individuam  trinitatcm  Deum  confiteri  didicit. 
Sive  tres  fuerunt,  quia  qui  Deum  adorant,  tres  prin- 
cipales  virtutes  habere  debent,  fidem,  spem,  chari- 
tatom ;  sive  certe  trcs  fuerunt,  quia  qui  Deum  vi- 
dere  desiderant,  cogitationem,  locutionem  et  ope- 
rationem  suam  observare  debent  a  malis,  et  me-  C 
moriam,  intellectum  et  voluntatem  occupare  in  bo- 
nis.  Vel  certe  tres  magi  cum  tribus  muneribus 
venerunt,  quia  gentilis  populus  ad  fidem  veniens, 
tres  naturales  virlutes  secum  detulit,  physicain  sci- 
licet,  ethicam  et  logicara,  id  est  naturalcm,  mora- 
lem  et  rationalem. 

(c  Audiens  aulem  Herudes  rex,  turbatus  est  et 
«  omnis  Hierosolyma  cum  illo.  »  Herodes  (ut  dixi- 
mus),  qui  fraudulenter  et  cailide  regnum  obtinebat 
Judceorum,  mox  ut  regem  Judsorum  audivit  na- 
tum,  metuens  successorem,  conturbatus  est  animo, 
timens  ut  quod  injustetcnebat^  justc  amitteret,  non 
intelligens  quia  iile  non  venerat  ut  tullerct  regnum 
terreuum,  sed  ut  credentibus  conferret  sternum. 
Scd  quia  non  solum  Herodes,  sed  etiam  omnis  Hie*  j) 
rosolyma  cum  illo  turbata  esse  dioitur :  sciendum 
est  quia  ex  una  magorum  interrogatione  non  om- 
ncs  uno  modo  turbaii  dicuntur :  alii  cnim  turbabantur 
propter  invidiam,  sicut  Herodes  ;  alii  propter  timo- 
rem,  ut  Judasi,  qui  audientes  rcgcm  quaeri  Judaeo- 
rum,  occasionem  sibi  aliquam  nascendam  metue- 
bant,  tam  ex  parte  Herodis  quam  etiam  ex  Roma- 
norum  ;  alii  vero  nec  proptcrinvidiam,  nec  propter 
timorem,  sed  pro  solo  gaudio  turbabantur.  Qualis 
erat  Simeon  senex,  et  Anna  vidua,  et  caeteri  tales, 
qui,  Spiritusanclo  revelante,didicerantvicinames&e 
.  Cbristi  nativitatem.  Sed  cum   audissent  fa^fum, 


quod  tolis  votis  desiderabant,  pree  nimia  Istitia  tur- 
babantar.  Quod  enim  prs  magno  gau^  humana 
mens  soleat  conturbari,  exemplo  Petri  discimua,  qui 
cum  vidisset  Dominum  in  monte  clariiicatiuDy  con* 
turbatus  est,  nesciens  quid  diceret. 

c<  Et  convocans  omnes  principes  8aoerdotun&  ei 
(c  scribas  populi,  sciscitabatur  ab  eis  ubi  Christus 
cc  nasceretur. »  In  eo  autem  quod  Herodes,  novi 
regis  nativitate  audita,  saoerdotes  et  Scripturarum 
magistros  interrogavit,  imitabile  nobia  exemplura 
reliquit,  ut  quoties  aliquid  novum  in  E^lesia  oritur, 
semper  ad  auctoritatem  Scripturanim  roGnrramus, 
propter  illud  quod  scriptum  est :  u  Omnia  cum  con- 
silio  fac, »  et  ea  respondeamus  qu»  patres  nostros 
respondisse  vel  tenuisse  cognoverimus,  etjuxta  vo- 
cem  Salomonis : «  Non  transgrediamur  terminosanti- 
quos, »  quos  posuerunt  patres  nostri,  sed  impleamus 
illud  quod  per  J«remiam  prophetam  dicitur :  «  State 
super  vias,  et  interrogate  de  semitis  antiquis,  ques 
sit  bona  via,  et  ambulate  in  ea  (Jerem.  vi).  »  Sed  sa- 
cerdotes  et  scrib®  requisiti  ab  Herode  ubi  Ghristus 
nasceretur,  quod  iegerant  et  didicerant  responde- 
runt,  dicentes : 

c<  In  Bethlehem  Juds,  »  connrmantes  hoc  aucto- 
ritate  prophetica,  discentes : 

((  Ettu  Bethlehemterra Juda,  nequaquam  minima 
(c  es  in  principibus  Juda.  »  Non  solum  enim  qaia 
Ghristus  nasceretur  noverant,  sed  etiam  ubi  Ghri- 
stus  nasceretur.  Quoniam  Spiritus  sanctus,  ut  om- 
nem  occasionem  non  credendi  auferret,  non  solum 
Ghristum  per  prophetas  nasciturum  praedixit,  sed 
etiam  locum  ubi  nasciturus  erat  designavit,  dicens 
per  Michsdam  :  u  Et  tu  Bethlehem  terra  Juda,  ne- 
quaquam  minima  es»  »  etc,  ac  si  diceret:  0  Beth- 
lehem  qus  es  in  terra  Juda,  videris  in  muUitudine 
populi  minor,  in  amplitudine  murorum  angustior, 
altitudine  turrium  humilior,  sed  nequaqtiam  minima 
eris.  Quare  ?  quia  «  ex  te  exiet  dux,  qui  regat  po- 
«  pulum  meum  Israel.  »  Unus  jam  ex  te  egressus 
est,  sed  alter  egredietur.  Egressus  est  David  fllius 
Jesse,  temporaliter  nascens,  et  temporaliter  mo- 
riens  :  egredietur  Filius  Dei  ex  Mariae  virginis  utero 
temporaliter  nascens,  sed  ffitemaliter  permanens  : 
egressus  est  David  decorus  et  pulcher,  scd  egredi- 
tur  speciosus  forma  prae  filiis  hominum :  egressus 
est  David,  regnum  Israel  rationabiliter  ad  tempus  gu- 
bernons :  et  egredieturFiIiusDei,qui Israelvidentom 
Dcum,  et  hic  ab  incursione  dsmonum  spiritualibus 
armis  defendet,  et  in  futuro  ad  coelestis  regni  pa- 
scua  perducet. 

(c  Tunc  Herodes  clam  vocatis  magis,  diligenter 
cc  didicit  ab  eis  tempus  stellat  quae  apparuit  eis.  » 
Postquam  Herodes  locum  nativitatis  Ghristi  auctori- 
tate  Scripturae  didicit,  ad  callidas  insidias  animum 
convertit,  tractans  quomodo  occulte  eum  perdere 
posset,  quem  palam  audierat  quaerere.  Vocatisque 
clam  magis,  id  cst  ucculte,  diligenter  didicit  ab  eis 
tempus  stellffi  quae  apparuit  eis.  Quod  scilicet  ideo 
fecit,  ut  si  magi  ad  eum  non  redirent,  quod  postea 


113 


HOMILIi£  DE  TEMPORB. 


114 


00Qtigii,abiIlo  temporequoregemJudffiorumnatum  A  ostenderat,certum  signum  etindicium  standosupra 


aodierat,  omnes  pueros  in  Belhlehem  interficiens, 
ftum  quem  metuebat  interficere  posset,  non  intelli- 
gens  stuUus  quia  non  est  sapientia,  non  est  pru- 
dentia,  non  est  consilium  contra  Dominum. 

«  Et  mittens  illos  in  Bethlehem,  dixit:  Ite  ct  in- 
<  terrogate  diligenter  de  puerOyCt  cum  inveneritis, 
«  renuntiate  mihi,ut  et  ego  veniens  adorem  eum.» 
In  eadem  calliditate  quae  Herodes  fraudulentcr  re- 
gnnm  Judoeorum  arripuerat,  etiam  in  Domini  nece 
perseveravit,  promittens  se  adorare,  quem  dispo- 
nebat  oecidere.€uju6  exemplum  simulatorcs,  id  est 
hypoerit«  modo  sequuntur,  qui  dum  speciem  san- 
otitatis  ostendunt  exterius  quam  non  habent  inte- 
riQS,  Deumyquem  ficto  corde  qusrunt  cum  Herode, 


domum  ubi  crat  puer,dederit,scilicet  ut  ipsum  sine 
dubioe88eagno8cerent,quemin  orientepositi  natum 
in  Judsa  didicerant.  Nam  quam  magnum  cum  in 
corde  tenuerint,quem  videbant  esse  parvum,mani- 
festatur  cum  subjungitur  :  «  Et  procidentes  adora- 
«  verunt  eum.  »  Quem  enim  demissis  in  terram 
vultibus  adoraverunt,  sine  dubio  eum  Deum  credi- 
derunt.  Et  quia  cum  pro  nobis  hominem  factum 
mortalem  intcllexerunt,  mysticis  muneribus  hunc 
Deum,  regem,  pariterquo  homincm  praedicabant. 
Undo  et  subditur :  «  Et  apertis  thcsaurissuis.obtu- 
«  lerunt  ei  munera,  aurum,thus  et  myrrham.  »Au- 
rum  regi  convenit,  thus  in  Dei  sacrificio  offertur, 
myrrhamortuorumcorporacondlunlur.Omniaenim 


invenire  non  merentur:  quia  sicut  prope  estDomi-  ^  hicc  sancta  fides  veraciterChristo  offerre  non  desi- 


nns  omnibus  invocantibus  se  in  veritate,  ita  longe 
est  a  peecatoribus  salus.  Unde  bene  idem  Herodes 
jMicens  sive  pellis  gloria  interpretatur,  quia  cum 
bypoerit«  exterius  quasi  de  bono  opere  gloriari 
appetunt,  intenori  vorsutia  foedi  pariter  et  sffivi 
sunt,  juxta  illud  quod  ait  Dominus :  «  Attendite  a 
Mbis  prophetiSy  qui  veniunt  ad  vos  in  vestimen- 
tis  ovium,  intrinsecus  autem  sunt  lupi  rapaces 
{Maiih.  vn),  » 

«  Qui  non  audissent  regem,abierunt.  «  Non  casu 
centigit,sed  nutu  Dei  actum  est,  ut  stella  qus  ma- 
gotum  proBvia  foerat.appropinquantes  eos  ad  Hero- 
dem  re1inqueret,quatenus  ipsi  Judaeis  Christum  na- 
tmn  nuntiarent,et  ab  eis  locum  nativitatis  auctori- 
tate  Scripturffi  discerent.  8ed  cum  ab  Herode  reces- 


nit^  dum  unum  cumdemque  vorum  Deum,  verum 
regem,verumque  hominem  credit,et  vero  pro  nobis 
mortuuui  veraciter  recognoscit.  Gum  ergo  magi 
unum  eumdemquepuerumDeum  regem  pariterque 
hominem  credebant,  simul  ei  aurum,  thus  et  myr- 
rham  offerebant.Fuerantautem  nonnulli  hajrelici  qui 
ei  aurum  et  thus  obtulerunt,  sed  myrrham  offerre 
noluerunt,  quiaDeum  ubique  regnantem  credide- 
runt,8ed  hominem  factumcredere  despexerunt.  Itc- 
rum  fuerunt  alii,qui  ei  solummodo  myrrbam  obtule- 
runt,aurum  et  thus  offerre  noluerunt,  quia  purum 
hominem  tantum  crediderunt,sed  divinitatem  in  eo 
non  intellexerunt.  Sed  nos  istorum  exempla  refu- 
gientes,  offeramus  regi  nostro  aurum,  ut  eum  ubi- 
quc  regnantemcredamus:offeramuset  thus,uteum 


STSsent,  «  ecce  stella  quam  viderant  in  orientc,  C  vcrum  Deum  et  creatorem  omnium,  sine  initio  exi- 


anteeedebat   eos  sicut  prius,  usque  dum  venicns 

staret  supra  ubi  erat  puer.»Discimu8  ergo  per  hanc 

stellam  gratiam  Domini  non  incongrue  figurari,  et 

perHerodem  diabolum.  Ingredientibus  ergo  magis 

ad  Herodem,8tella  eos  reliquit:  quia  eos  qui  servi- 

tio  diaboli  se  subdunt,  divina  gratia  deserit.  Sed  si 

ab  Herode  egressifuerint^siperpa^nitentiam  jugum 

diaboli  a  cervicibus  suis  excutientes,Deumquffirere 

c<£perint,diterum  divinagratiaeis  apparebit,iterum 

609  illuminabit^iterum  viam  quaDominus  invenia- 

tor,  demonstrabit.  Et  solet  contingere,  ut  majori 

Iffititiaexultetanima,  cumgratiamDei  receperitpost 

peecatum^  quam  gauderet  in  ejus  pcrceptiono  ante 

peecatum,  sicut  Dominus  in  Evangelio  de  ove  per- 


stentem  confiteamur :offeramu8  eidem  et  myrrbam, 
et  propter  salutcm  nostram  mortale  corpus  eum 
assumpsissenon  dubitcmus.  Alitcr,  apertio  tbesau- 
rorum  praecordia  significat  sanctorum.  Per  aurum 
enim  nitor  eloquii  designatur^  Salomone  dicente  : 
«  Thcsaurus  desiderabilisrequiescitinoresapientis 
{Prov.  xxi);  »  per  thus  quod  in  sacrificio  Dei  offer- 
tur,  oratio  munda  cum  compunctione  cordis ;  per 
myrrham,  qua  mortuorumxorpora  condiuntur,vi- 
tiorum  morlificatioexprimitur.Nos  igitur  totiesregi 
nostro  munera  offerimus  quotics  secretum  prajcor- 
diorum  nostrorumin  ejuslaudibusoccupamu8,sicut 
per  Psalmistam  dicitur  :  «  In  me  sunt,  Deus,  vota 
tua,   quffi  rrddam   laudationes   tibi   (Psal.   lv).  » 


ditaet  inventasimilitudinem  c.tponens,ait :  «  Dico  n  Apertis  au!cm  thnsauris  aurum  ei  offerimus,  cum 


vobis,  gaudinm  erit  in  coelo  super  uno  peccatore 
poenitentiam  agente  quam  supra  nonaginta  novem 
jtistis,  qui  non  indigent  poenitentia  {Luc.  xv).  »  Et 
de  reversione  prodigi  filii,  cum  major  filius  contri- 
Btatus  esset,  voce  patris  audieit :  «  Oportet  tc,  fili, 
gaudere,quia  frater  tuus  mortuus  fuerat,et  revixit: 
perierat  ct  inventus  est  {Luc,xv).>y  Unde  bene  nunc 
de  magis  dicitur : 

H  Videntes  autom  stellam^gavisi  eunt  gaudio  ma- 
«  gno  valde  :  et  intrantes  domum,  invenerunt  puc- 
«  nim  cum  Maria  matre  ejus.  »  Nulli  dubium  est 
quod  steHainorientemagis  regcm  Judicorum  natum 


omne  quod  dignesapimus  ct  loquimur,in  ejus  gratia 
reputamus.  Quasi  thus  offerimus,  cum  in  oratione 
nostra  cor  contritum  et  epiritum  bumiliatum  exhi- 
bemus,  dicentes  cum  Psalmista :«  Dirigatur  oratio 
mca  sicut  incensum  in  conspcctu  tuo  {Psal.  cxl).  » 
Quasi  myriham  offerimus,cum  pro  ejusamorecar- 
nis  nostrffi  dcsidcria  mortificamus,  implentes  illud 
quod  ait  Apostolus  :  «  Mortificate  mcmbra  vestra 
quffi  sunt  super  terram,  »  id  est,  «  fornicationem, 
imraunditiam,avaritiam  »et  hissimilia  {Coloss.  iii). 
«r  Et  responso  accepta  in  somnis,  ne  redirent  ad 
«  IIerodcm,per  aliam  viam  reversi  sunt  in  regionem 


HS 


BAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL, 


116 


«  suam.  »Ne  suam  crudelitaiem  Herodescallide  in  A 
puerum  implere  posset,ejus  insidias  praBvenitange- 
lusy  monens  magos  in  somnis  ne  redirent  ad  Hero- 
dem.Sedimitabilenobis  exemplum  magiin  suis  acti- 
bus  reliquerunt,  cum  per  aliam  viam  in  regionem 
suam  reversi  fuerunt.  Regio  enim  nostra  propria 
paradisus  est,quia  ad  hoc  conditi  fuimus^ut  si  pri- 
mus  bomo  non  peccasset,  sine  morte  corporis  para* 
disi  gaudiisfrueremur.Qui  ergoabillaperpeccatum 
cecidimus^necesse  est  ut  per  pGDnitentiam  quasi  per 
aliam  viam  ad  cam  redeamus,ut  qui  cecidimus  su- 
perbiendo,  inobediendo,  vetiLa  gustando,per  aliam 
viam  ad  eam  redeamus,  id  est  btimiliando  nos- 
metipsos,  obediendo,  et  non  solum  ab  illicitis, 
sed  etiam  a  licitis  abstinendo,  quod  ipse  praestare 
dignetur,  qui  vivit  et  regnat  in  sa&cula  saeculorum.  i^ 


Amen. 


HOMILIA  XVI. 


IN   OCTAVA  EPIPHANIiE. 


(JoAN.i.)«  In  illo  tempore,viditJoannes  Jesumve- 
«  nientem  ad  se,et  ait:EcceAgnusDei,  »et  reliqua. 
In  hujuslectionisbrevitateconsiderandumestquam 
latissime  Trinitatisessentiainseparabilisnobis  com- 
mendetur.  Cum  enim  Filius  baptizatur,  Patris  vox 
auditur,Spiritus  sanctus  in  specie  columbas  videtur^ 
nnadeitasin  8ubstantia,trina  inpersonisdeclaratur. 
In  quo  loco  etiam  praBCursoris  Dominisanctitas  com- 
mendatur,  qui  homo  ex  hominibus  natus,per  divi- 
nam  gratiam  ad  tantam  celsitudinem  est  perductus, 
ut  non  solumFiiium  Deiin  forma  hominis  baptiza- 
ret,sed  etiam  Patris  vocem  desuper  intonantem  au-  C 
diret^et  Spiritum  sanctum  in  specie  columbae  videret. 
Sed  cuncta  per  ordinem  videamus.  «  Vidit,  inquit, 
«  Joannes  Jesum  venientem  ad  se.»  Visio  enim  ista 
non  solum  ad  corporales  oculos  pertinere  putanda 
est,  sed  etiamadspirituales.Viditergocumcorpore 
ambu1antem,sed  intellexit  in  eo  divinitatem  manen- 
tem  ;et  ideo  exclamavit,  dicens :  «  Ecce  Agnus  Dei, 
«  ecce  qui  tollit  peccata  mundi.  »  Ac  si  diceret: 
Ecce  innocens  inter  peccatores^  justus  inter  repro- 
bos,  inter  impios  pius  ;  quia  etsi  veram  humanam 
carnem  traxit  ex  Adam,nullum  tamen  peccatum  ex 
origine  sumpsit  Adae,  ideo  potens  est  tollere  pec- 
cata  mundi  ;quia  cum  esset  homo  inter  homines,in 
eo  vestigium  peocati  nullum  potuit  inveniri,quoniam 
ut  ait  Petrus  apostolus :  «  Peccatum  non  fecit,  nec  j) 
inventus  estdolus  in  ore  ejus.»Agnus  enimDominus 
dictus  est,non  per  naturam,  sed  per  figuram,  quia 
sicut  agnus  pro  peccatis  populi  in  sacrificio  oiTere- 
batur,  ita  ofTerens  se  pro  nobis  hostiam  Patri  in 
odorem  suavitatis,  peccatorum  nostrorum  maculas 
suo  sanguine  lavit,sicut  per  Joannem  dioitur  in  Apo- 
calypsi :  «  Qui  dilexit  no8,et  lavit  nos  a  peccatis 
nostris  in  sanguine  suo  (Apoc,  i).  »  Cujus  typum  et 
figuram  ille  agnus  paschalis  in  Veteri  Testamento 
tenuit,qui  ob  recordationem  liberationis  Israel,  per 
singulos  annos  in  paschajussus  est  immoIari,illum 
nimirumagnumsignificans,cujussacrampassionem 


Isaias  praedicens,  ait :  «  Sicut  ovis  ad  occisionem 
ducetur,et  quasi  agnus  coram  tondente  se  obmute- 
scet,  et  non  aperiet  os  suum  {Isa,  liii).  »  Iste  est 
enim  ille  agnus,de  quo  Joannes  ait  in  Apocalypsi: 
«  Vidi  agnum  quasi  occisum,habentem  cornua  se- 
ptem  et  oculos  septem  {^poc.  v).  »  Et  iterum : 
«  Vidi  supra  montem  Sion  agnum  stantem,  et  cum 
eocentum  quadraginta  quatuormilliaquiemptisunt 
de  terra.  »  Quo  autem  ordine  agnus  iste  peccata 
mundi  tollat,  Petrus  apostolus  insinuat,cum  dicit: 
«  Non  corruptibilibus  auro  et  argento  redempti  esiis 
de  vana  vestra  conversatione  paternaB  traditionis, 
sed  pretioso  sanguinc  quasi  agni  incontaminati  et 
immaculati  Ghristi  (/  Petr.  i).  »  Nec  tunc  solum 
Dominus  peccata  mundi  tulit,  cum  se  singularem 
hostiam  pro  mundo  obtulit,scd  etiam  quotidie  toUit 
peccata  mundi,  cum  per  communionem  corporis  et 
sanguinis  sui,fidelium  animas  a  peccatorum  macu- 
lis  abluit,'juxta  quod  ipse  ejusdem  corporis  et  san- 
guinis  sui  mystcrium  discipulis  tradens,  ait:  «  Hic 
est  calix  sanguinis  mei  Novi  Testamenti,  qui  pro 
vobiset  pro  multis  efTundetur  in  remissionem  pec- 
catorum.  Hoc  facile,  quotiescunque  biberitis,  in 
meam  commemorationem  {Marc,  xiv).  »  Sed  quale 
testimonium  suuspraecursorDomino  perhibeat,au- 
diamus : 

«  Hic  est  enim  oe  quo  dixi :  Post  me  venit  vir, 
t  qui  ante  me  factus  est  »  In  quibus  verbis  hu- 
manam  pariter  et  divinam  naturam  ostendit,  cum 
ait :  «  Post  me  venit  vir,  qui  ante  me  factus  est.  » 
Ac  si  diceret :  «  Post  me  venit,  »  quia  post  me  na- 
tus,  post  me  praedicare  incipiet.  «  Ante  me  factus 
est,  »  quia  mihi  dignitatepraBlatusest;ante^nimin 
Scripturis  non  semper  ad  tcmpus  refertur,  sed  ali- 
quando  ad  dignitatem,sicut  de  Joseph  filiis  legitur: 
«  Posuit  Ephraim  ante  Manassen  {Gen,  xlviii),  »  id 
est  amplioris  gratiae  et  dignitatis  eum  Aiturum  os* 
tendit:  sive  certe  quod  ait :  «  Post  me  venit  vir,  » 
ordinem  humanae  naturae  insinuat.  Quod  vero  sub- 
jungit :  «  Antc  me  factus  est,  »exceilentiam  divins 
potentiae  ostendit.Ac  si  diceret  :Cum  post  me  natus 
sit,  inde  me  superat,  quia  nativitatis  tempora  in 
divinitate  eum  non  augustant.Unde  benesubjungit: 
«  Quia  prior  me  erat,»  Ilium  in  his  verbis  insinuat, 
de  quo  Joannes  in  exordio  Evangelii  sui  ait:  «  In 
principio  eratVerbum,et  Verbum  erat  apudDeum, 
et  Deus  erat  Verbum  {Joan.i).  »  Et  pulchre  Domi- 
nus  a  praecursore  suo  vir  appellatur ;  vir  enim  a 
viribus  dictus  est.Et  hoc  nomen^specialiter  illicon-^ 
gruit,qui  velut  agnus  mansuetus  et  humilis,leonis 
saevitiam  solus  potuit  superare.  De  quo  scriptum 
est :  •  Ecce  vir,  Oriens  nomen  ejus  {Zack,  vi)  » 

«  Et  egonesciebam  eum.  »Gumomnibus  fidelibus 
manifcdtumsitquia8ciebatJoannesDominum,quem 
clauso  matris  utero  senserat,  et  cui  testimonium 
perhibuerat,  dicens  :  «  Ego  a  te  debeo  baptizari,  et 
tu  venis  ad  me  {Malth.  iii)  ?  et  multa  talia,  quid 
cst  quod  nunc  dicit :  «  Ego  ncsciebam  eum  ?  »  sed 
ad  hoc  dicendum^quia  cum  eum  baptizaret,tantum 


tn 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


118 


in  ejus  cogniiione  crevit^ut  ad  comparationem  ejus  A  (Deut.  xxxiii) ;  »  ct  per  Apostolum  :  *<  EtenimDeua 


cognitionis  nihil  se  esse  putaret  quod  prius  de  illo 
cognoverat,etideo  dicitiaEl  ego  nesciebam  eum;» 
ac  si  diceret,  tam  perfecte  nesciebam  eum,  in  quo 
tantam  exccllentiam  divinitatis  nondum  csse  com- 
pereram.  Cum  enim  baptista  Domini  Pairis  vocem 
desuper  intonantem  audivit,  et  Spiritum  sanctumin 
specie  columb®  descendentem  vidit,  non  est  dubi- 
tandum  ex  hoc  visu  et  auditu  in  divina  cognitione 
eum  multum  profecisse.  Sed  quia  ad  hoc  DcusPater 
Filium  suum  revelavit  Joanni,ut  perejus  praedica- 
tionem  aliis  ostenderetur^  recte  subjungitur : «  Sed 
N  ut  manifesteturlsraelyproptereaveni  cgo  inaqua 
«  bapiizans :  »  quod  est  aperte  dicere  :  Non  ideo 
missus  sum  ante  illum  in  aqua  baptizare,  ut  bapti- 


noster  ignis  consumens  esi  (Hebr,  xn).  »  Hoc  igne 
iliorum  corda  calefacta  fueranty  qui  dicebant : 
«Nonrie  cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis(deJesu) 
dum  loqueretur  in  via,  ot  aperiret  nobis  Scriptu- 
ras?«(Lu<7.xxiv.)Quod  super  Dominum  incolumb® 
specie^  et  super  apostolos  insigne  apparuit^citoco- 
gnoscimus,  si  uniuscujusque  persons  quah'tatem 
subtilius  consideremus.  Quia  enim  columba(utdixi- 
mus)  simplexest  avis,  recte  Spiritus  sancfussuper 
Dominumincolumbaespecieapparuit,quia  inprimo 
adveniu  suo  peccata  nostranon  pcr  zelumvenitpu- 
nire,  sed  per  mansuetudinem  dimittere.  Quia  vero 
apostoli|Ut  puri  bomines,non  solum  a  peccatorum 
rubigine  excoquendi  erant,scd  etiam  ad  praedican- 


zando  peccata  tollere  possim,  sed  ut  in  eo  bap-  t»  dumEvangelium  zelo  rectitudinis  ascendendi,recte 


tismo  illius  baptismum  praaeurem,  qui  post  me 
venturus  in  Spiritu  sancto  erat  baptizaturus.  IUe 
autem  solus  bapiizat  in  Spiritu  sancto,quiperSpi- 
ritum  sanctum  peccata  in  baptismo  dimittit,  qui  ait 
in  Evangelio  :  «  Nisi  qui  renatus  fuerit  ex  aqua  et 
Spiritu  sancto,  non  potest  inirare  in  regnum  Dei 
{Joan.  ni).  »  De  quobaptismo  ascensurusincoelum» 
discipulis  ait :  «  Vos  autem  baptizabimini  Spiritu 
sancto  non  post  multos  hos  dies  {Act.  xi).  »  Quod 
quia  invisibiliter  et  nonvisibiliternt,Dominusalibi 
manifestai  (Joan,  iii)  :  qui  cum  de  eodem  spiritu 
dixisset  :  t  Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus 
aQdis,et  nescis  unde  veniat,aut  quo  vadat, »  conti- 
nuo  adjunxii: «  Dicomnis  qui  natus  estex  spiritu.  » 
Et  quoniam  omnis  qui  divinam  notitiam  accipit, 


idem  Spiritus  super  eos  in  linguis  igncis  apparuit. 
Sed  quia  ex  hodierna  lectione  Spiritum  sanctum  in 
columbae  specie  apparuisse  audivirous^  ad  conside- 
randum  naturam  columbae  diligcntius  redeamus,  ut 
siSpiritum  sanctum  acciperevolumus,  hocservemus 
in  mente  quod  columba  habet  in  corpore.  Septem 
qiiippe  naturales  diCPerentias  in  se  columba  habere 
traditur  unam,quia  felle  amaritudinis  caret ;  aliam, 
quia  pro  cantu  gemitus  edere  solet ;  tertiam,  quia 
gregatim  volat,^  vel  gemit;  quartam,  quia  juxta 
fluenta  aquarum  residcre  delectat,  ut  faciliu^  ad-, 
ventum  accipitris  praecavere  possit ;  quintam,quia 
nihil  vivum  comedit ;  scxtam,  quia  non  cumungu- 
lis,  nec  cum  rostro,  velut  caeterae  aves,se  defendit, 
scd  sese  defendendo  alis  percutit :  septimam,  quia 


aliis  annuntiare  debet,recte  de  eodem  Joanne  sub-  C  in  petris  nidificat.  Columba  ergo  felle  amaritudinis 
ditur  :  ,  caret :  et  nos,  juxta  admotionem  Petri  apostoli,de- 

ponamus  omnem  iram  et  simulationem  et  invidiam 
(/  Petr,  ii).  Coluraba  pro  cantu  gemitus  habet :  et 
nos  in  convalle  lacrymarum  positi,  non  solum  pro 
remittendis  peccatis,scd  etiam  pro  perceptionevitaB 
aeternae  miseri  sumus,etlugeamus  in  exemplo  illius 
qui  ait : «  Lavabo  por  singulas  noctes  lectummeum, 
lacrymis  mcis  stratum  meum  rigabo  {Pal,  vi),  » 
ut  impleatur  in  nobis  quod  Dominus  ait :  «  Beati, 
qui  nunc  fletis,'  quoniam  ipsi  ridebitis  (Luc.  vi).  » 
Columba  gregatim  volat :  etnos  unanimitatem  dili- 
gamus,  et  non  solum  araicis,verum  etiaminimicis 
bonum  quod  possumus,  propter  Dominum  impen- 
damus,utin  eorumnumero  computemur,dequibus 


ff  Et  testimonium  perhibuit  Joannes,  dicens :  Quia 
«  vidi  Spiritum  descendentem  quasi  columbam  de 
«coelo,et  mansit  super  eum.»  In  quibus  verbisnon 
solum  quaerendum  est  quare  aliquando  Spiritus 
Banctus  in  specie  columbae,  aliquando  in  Hnguis 
igneis  visus  esse  legatur,  sed  etiam  illud  sollicite  in 
vestigandum  cursuper  Dominuminspeciecolumbae, 
et  super  apostolos  in  igno  apparuit,itautnecsuper 
Dominum  in  igne,  nec  super  apostolos  in  specie 
columbae  visus  sit.  Per  singula,  ergo  haec  manife- 
standa  sunt.  Quia  enim  columba  simplex  cst  avis, 
recte  Spiritus  sanctus  in  specie  columbae  apparuit 
ut  ostenderetquiaillorumcordainhabitat,  qui  man- 
sueti  et  humiles  corde  unanimem  concordiam  cum  rk  dicitur  :  «  Multiludinis  credeniium  crat  cor  unum 


fratribus  servant^etpacem  sequuntur  cum  omnibus 
et  sanctimoniam,  juxta  illud  quod  scriptum  est  : 
« Super  quem  requiescei  Spiritus  sanctus, nisi  super 
bumilem  et  quietum ,  et  trementem  sermones  meos? » 
quam  significani  oscula  columbarum.  Quia  vero 
ignis  quod  iangit  accendit  et  illumina  recte^  idcm 
Bpiritus  in  ignis  visione  apparuit,  quia  cor  quod  tan- 
gii  et  in  amorem  inflammat  ad  videndum  ejus  vo- 
luntatem  illuminat.  Hic  estille  ignisdequoSalvator 
in  Evangelio  ait  :  «  Ignem  veni  mittere  in  terram, 
et  quid  volo  nisi  ut  ardeat  (Luc.  xii)?  »  De  hoc  igne 
per  Moysen  dicitur  :  «  In  dextera  cjus  ignea  lex 


et  oniina  unor{AcL  ix) ;  »  ct  iterum  :  «  Ecce  quam 
bonum  etquam  jucundum  habitare  frates  in  unum 
(Psal.  cxxxii). »  Columba  juxta  fluenta  aquarum  re- 
sidere  solet,  ut  adventum  accipitris  facilius  cavere 
possit :  et  nos  ut  diaboli  insidias  praevidere  et  ca- 
vere  possimus,  in  meditatione  Scripturarum  dele- 
ctahiliter  insistarau8,utimpleaturin  nobisin  quod 
laude  Ecclesiae  diciiur :  «  Oculi  iui,  oculi  columba- 
runt(6'an/.v),»qua5  lactesunt  lotaB,etresibentjuxta 
flucnta  plenissima ;  et  iterum  :  «  Oculi  tui,  oculi 
colurabrarum  {Cant.  iv),  »  absquee  eo  quod  intrin- 
secus  latct.  Columba  nihil  vivum  comedit :  et  nos, 


1(9 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARSJI.  —  HOMIL. 


m 


jttxtii,ApoAtoli  seDtentiain  [Coloss.  ni),mortiricemur 
membrd  nostra  qua  eunt  super  terram,  id  est  for- 
mcaiion^tn,fmmunditiam,avaritiam,quod  eet  ido- 
lorum  ftervitus.  Golumba  non  cum  ungulisvel  cum 
roatrb  se  defendit:et  nos  quotiescunqueabinjustis 
persecutionem  patimur,  non  ad  vindictam  commo- 
veamur»  sed  potius  exempla  sanctorum  sequentes, 
patientiam  diligamus,  ne  efficiatur  lingua  nostra, 
a)*ma,  et  sagitta,  et  glaudius  acutus,  timentes  illud 
quod  Paulus  apostolus  ait:«  Quod  si  invicem  mor- 
detis  et  cotoeditis,  videte  ne  ab  invicem  consuma- 
miui  (GfU.  v),  »  ut  implcatur  iHud:<(Beati  pacitici, 
quoniam  Oiii  Dei  vocabuntur  {Matth.  v).  »CoIumba 
m  (>etris  nidiflcat :  et  nos  omnem  spem  nostram  et 
fortitudinem  in  petra  quae  est  Ghristus,  ponamus, 
dicentes  cum  Psalmista  :  «  In  petra  exaltasti  mo, 
deduxisti  me^  quia  factus  es  spes  mea,  turris  forti- 
tudinis  a  facie  inimici  {P$aL  lx).  »  In  hujus  petrae 
foraminibus  nidumsuum  Moyses  posuerat^  quando 
a  Domino  meruit  audire  :  «  Est  locus  apud  me,  et 
stabis  ibi  in  foraminepetree  (Exod,  xxxiii).»Si  ergo 
Spiritum  sanctum  in  cordibus  nostris  habitarorem 
habere  volumus,  has  spirituales  virtutcs  sollicite 
teneamus,  ut  ad  nos  pcrtineatspecialiter,  quod  in 
laude  totius  Ecclesia)  in  Ganticis  canticorum  voce 
spondi  dicitur  :<(Veni,  sponsa  mea,electa  med,co- 
lumba  mea,  in  foraminibus  petr2B,*in  carvenisma- 
cerifie.  Ostende  mihi  faciem  tuam,  sonet  vox  tuain 
auribus  meis  (CafU.  u).  »  Tales  quippe  Dominus 
suosdiscipulosessevolebat,  quibusdicebat : «  Estote 
prudentes  sicut  serpentes,etsimpIice8sicutcolum- 
bas  {Haltk.  x).  »  Et  pulchre  septem  naturaj  enume- 
rantur  columbae,  quiaSpiritus  sancti^qui  hodiema 
die  super  Bedemptorem  mundi  apparui,  septem 
dona  sunt  principalia,dequibus  per  Isaiam  dicitur: 
«  Requiescet  super  eum  Spiritus  Domini,  spiritus 
sapientis  et  intoliectus,  «piritus  consiliietfortitudi- 
nis,  spiritus  scientiffl  et  pietatis,  et  replebit  eum 
fi^iritus  timoris  Domini  (Isa.  xi).  »  Mirabili  autem 
conoordia  Scriptur®  Vcteris  ac  Novi  Testamenti 
sibi  conveniunt.  Legimus  enim  quia,cum  velletNoe 
scire  utrum  oessassent  aqu»  diluvii,  misit  colum- 
bam,  quffl  vespere  reversaestad  eum  portansramum 
olivsB  virentibus  foliis  in  ore  (Gen.  viii).  Nuno  au- 
tem  baptizalo  Domino,suo  praecursori  apertiscoslis 
in  specie  columbffi  apparuit.  Sicut  enim  per  dilu- 
vium  baptismum  figuratur,  ita  et  per  columbam, 
qu«  ramum  oliv©  virentibus  foliis  in  ore  tulit,  un- 
ctio  Spiritus  sancti  exprimitur,  quae  fldelibusinba- 
ptismo  tribuitur,dequa  per  Joannem  dicitur:«Un- 
ctio  ^'us  docet  vos  de  omnibus  (/  Joan.  ii).  »  Quod 
vero  vQce  baptistaa  subditur  : 

«  Bt  ego  nesciebam  eum,  »  sic  intelligendum  est 
ut  supra  diximus,  quia  ad  comparationem  quod 
postea  cognovit,  parum  prius  de  illo  cognoverat  : 
unde  certum  signum  ejus  cognitionis  datur,  cum 
subinfertur:  «  Sed  qui  misit  me  baptizareinaqua, 

«illemihidixit:Superquemvideri8Spirituindesccn- 
«  dentem  et  manentem  super  eum,  hic  est  qui  ba- 


A  u  ptizdt  in  Spiritu  sancto.  »  Ubi  quasritur,  quare 
Pater  ad  cegnoscendum  unigenitum  Filium  suum 
tale  signum  dare  voluit,  cum  idem  Filius  disoipulis 
suis  repromittit,dicens:«  Rogabo  Patrem,etalium 
paracletum  dabit  vobis  ut  maneat  vobiscum  ia 
aeternum,  spiritum  veritatis  qui  a  Patre  procedit, 
quem  mundus  non  potest  accipere,  quia  non  vidit 
eum  nec  scit  eum;  vosautemcognoscetiseum,quia 
apud  vos  manebit,  et  in  vobis  erit  {Joan.  xiv).  »  Si 
ergo  et  in  discipulis  manet  Spiritus,  qui  magnum 
si  super  unigenitum  FiliumDeidescenditetmansit? 
Sed  facilis  ad  haso  patet  responsio^quiaaliteracce- 
perunt  illi,  ot  aliter  iile.  Illis  enim  ad  mensuram 
datus  est  Spiritus,in  illo  autem  habitat  omnis  ple- 
nitudo  divinitatis  corporaliter  (Coloss.  ii).  Et  illi  ex 

n  tempore  acceperunt  Spiritum  :  ille  vero  ex  quo 
obrumbrante  Spiritu  sancto  intra  uterum  virginis 
conceptusest,ejusdemSpiritu8plenitudinemhabuit, 
sicut  per  Psalmistam  dicitur ;  «  Unxit  te  Deus, 
DeuB  tuus  oleo  laetitiaB  praa  consortibus  tuis  {Pscd. 
XLiv).  »  Possumus  et  hoc  dicere,  quiain  mentibus 
fidelium  idem  Spiritus  ad  aliquid  sempermanet,et 
ad  aliquid  recessurus  venit.  Manct  enim  cum  illis, 
ut  Bobrie,  et  juste,  et  pie  vivant  in  hoo  sasculo :  rece- 
dit  vcro  ab  illis,  nc  semper  corporales  virtutes  fa- 
ciant.  Et  iiiis  quidem  ita  venit  utsi  a  bono  propo- 
-sito  voluntatem  mutaverint,  ab  illis  recedat :  ia 
Domino  autem,  non  ex  tempore  baptismi  major 
€^jusdem  Spiritus  gratia  esse  coBpit;  sed  inejus  ba- 
ptismo  visibiliter  apparuit,  ut  intelligantfideles  per 
baptismum  ejusdem  Spiritus  sancti  se  dona  perci- 

G  pere.  Quam  veraciter  autem  et  absque  ulla  dubie- 
tate  credenda  8int,quaB  in  hac  lectione  comn^mo- 
rantur,praBCiH*sor  Domini  manifestare  curavit,  cum 
subjunxit  : 

«  Et  ego  vidi  et  testimonium  perhibui.,  quia  hic 
«  est  Filius  Dei.  Ubi  considerandum  quia  in  brevi 
lectioneduorum  hasreticorum  dogmatadestruuntur, 
Manichaei  scilicet  et  Photini,  quorum  unus  negavit 
eum  fuisse  verum  hominem,  alter  venim  Ueum. 
Erubescat  ergo  ManichaBUs,  cum  audit :  «  Poatme 
venit  vir.  »  Erubescat  et  Photinus,  cum  praecursor 
Domini  cIamat:«Ego  vidi,ette8timoniumperbiboi, 
quia  hic  cst  Filius  Dei. »  Audiant  ergo  mansuedi  et 
Isdtentur,  credentes  sine  dubio,  quia  hic  est  Filius 
hominis,  qui  ut  homo  baptizatus  est,  idem  ipseest 

D  Filius  Dei,etconriteantur  cum  Petro:«Tu  esFilius 
Dei  vivi  (MaUh,  xvi).  » 

HOMILU  XVU. 

DOMINICA   PRIMA   POST  EPIPRHNTAM. 

(Luc.  ii).  » In  iilo  temporeycum  faetus  essetJesos 
«  annorum  duodecim,  ascendentibus  iHia  Hieroso- 
« lymam,  »et  reliqua.  Rationabiliter  maagistrieccle* 
siasticae  institutionis  et  divinaBScripturaetraditores, 
Lucam  evangelistam  io  ter  quatuor  animalia  speciem 
vituh  tenere  describunt,8icut  in  Ezechielet  inApo- 
calypsi  Joonnis  habetur.  Quoniam  sicut  vitulus  in 


m 


HOMILIyE  DB  TBMPORE. 


m 


templo  Domini  in  sacrifiolo  a  saoerdotibus  offere- 
bator,  ita  ille,  pr»  csteris  evangelistie,  specialius 
eaqo»  Bominus  in  templo  vel  circa  templum  gessit, 
eommemorare  coravit.  De  quibus  exordium  sui 
Evangelii  a  Zacbaria  sacerdote  coopit,  dicens  (Fpsi 
enim  Baicerdotes  in  dfe  ordinationis  sus  vitulum 
efferebant)  :  «  Fuit  in  diebus  Herodis  regis  Juds» 
sacerdos  qoidam  nomine  Zacbarias  de  vice  Abia,et 
Qxor  iilius  ^e  Oliabus  Aaron.  Et  factum  est,  cum 
sacerdotio  fungeretur  in  ordine  vicis  sus  ante 
Beum,  secundum  consuetudinem  sacerdotii,  sorte 
exiit  ut  incensum  poneret,  ingressus  in  templum 
Domini.  »  Post  heo  Mariam  virginem  in  domum 
ejnsdem  sacerdotis  venis8e,tribusque  mensibus  eam 
apud  eognatam  suam  Elizabetb  mansisse  rcfert. 
Dominum  quoque  non  solum  octava  die  circuroci- 
sum,  aed  etiam  tricesima  tertia  in  templo  prsscn- 
tatum  Barrat,  atque  pro  eo  munera  oblata^  et  a 
Simeone  prophela  susceptum  et  benedictum  fuisse. 
Genealogiam  vero  Salvatoris  non  per  Balomonem 
regem,  sed  per  Nathan  prophetam  ao  sacerdotem 
filium  Bavid  deducit.  In  prasenti  ergo  lectione  Sal- 
vatorem  cura  duodcnarius  esset,  cum  parentibus  ad 
templum  venisse,  et  illis  noscientibus,  in  eo  rcman- 
sisse  de8cribit.Nam  et  in  fine  Evangelii  sui  ostendit 
DoroinBm  Jesum  Christum,  quasi  vcrum  sacerdotem 
discipulos  benedicentem  in  ccelum  ascendisse,  di- 
cens  :  Elevatis  manibus  suis,  benedixit  eis.  Et  fa- 
ctum  est  diim  benediceret  iHis,  recessit  ab  eis,  et 
ferebator  in  ooelum,et  ipsi  adorantes,  regreasi  sunt 
in  Jeraaalera  cum  gaudio  magno,  et  erant  sempor 
ia  templo  laudantes  et  benedicentes  Deum.  Qoanto 
autem  stodio  parentes  Salvatoris  legem  observarent, 
cito  cognofloimus,  si  bujus  Evangelii  superiora  pa- 
romper  attendamus.  Ait  enim  Evangelista  : 

«  Et  ibant  parentes  Jesu  per  omnes  annos  in  Je- 
ff  rusalem  in  die  solemni  paschae.  »  Sed  Dominus 
non  solum  legem  voluit  observare,  quam  non  vene- 
rat  sohrere,  sed  adimplere,  sed  etiam  tales  elegit 
parentes,  qui  legis  essent  observatores.  PrsBceperat 
enim  ipse  in  lege  nt  ter  in  anno  appareret  omne 
aascuHnnm  eomm  coram  Domino,  in  loco  quem 
eiegerai  Deus.  Ubi  apparet  cum  quanto  studio  ma- 
jora  prccepita  legia  observabant,  qui  nec  minora 
prvtermittebant.  Gonsuetudo  namque  Judcorum 
erat,  ut  per  omnes  annos  asoenderent  in  Jerusalem 
(ut  diximua)  Dominum  adoraturi,et  rounera  ei  obla* 
tttri,  ob  reoordationem  soilicet  egresaioaifl  de  terra 
i^gypti  ei  immolationem  agni.  Ascendentibus  ergo 
juxta  hanc  oonsuetudinem  parentibus  Domini  ad 
oraiionem,cum  factus  eseet  Jeeus  annorom  duode- 
crn^aioendil  cum  illis.Sed  cum  aodis  faotum,noli 
dutritare  iMStorem.  Pacius  eat  enim  in  forma  servi, 
qni  oMia  fecerat  in  forma  Dei^siout  soriptum  est : 
«  (koam  per  ipsum  faota  aunt  (Joan,  i). »  De  quo  ait 
^oslolue :  «  Faetua  est  ez  semine  David  seoundum 
caniem  {R0111.  i).  »  Et  (ut  ita  dioam)  factus  est  qui 
cytfeta  feeerai»  at  ille  inve*iretur,  qui  bene  fjictus 
niale  perierat  Ascendit  quippe  duodecimo  anno  in 


A  humanitate,  qui  nullum  tempushabet  in  divinitate. 
Pulchre  ergo  duodenarius  Dominus,  rudimenta  suffi 
infantiffi  sacerdotes  interrogans  voluit  demonstrare, 
ut  hoc  numero  mysterium  apostolicfle  pnndicationis 
.  prffifiguraret,  et  notitiam  suae  divinitatis  mundo  in- 
notesceret.  Duodenarius  enim  oumerus  perfectus 
est,  et  in  suis  partibus  divisus,perfectionem  signi- 
ficat.  Dividitur  enim  in  temis  quaternis  et  quater- 
nis  ternis.  Sive  enim  tria  in  quatnor,  sive  quatoor 
in  tria  dncas,  duodenarium  numcrum  complent. 
Nam  idem  numerus  ex  septenarii  nuTieri  partibus 
constat,  scilicet  ex  primo  pari  et  primo  impari,  id 
9st,  ex  tribus  et  quatuor.  Et  tres  quidem  ad  indivi- 
duam  Trinitatem  pertinent,  quatuor  ad  quatuor  li- 
bros  sancti  Evangelii.Septem  voroplenitudinem  tem- 

H  poris  demonstrant,  quia  prffisentis  vits  cursus  per 
septem  dies  volvitur.  Duodecim  quoque  ad  duode- 
narium  numerum  apostolorum,  vel  ad  duodecim 
patriarehas.  Quia  ergo  ad  fidem  sanctae  Trinitatis 
et  doctrinam  quatuorevangeliorum.per  preedicatio- 
nem  duodecim  apostolorum  mundo  nuntiaturus 
erat,  recte  duodenarius  in  templum  ascendit. 

«  Consummatiaque  diebus,  cum  redirent,reman- 
«  sit  puer  Jesus  in  Jerusalem,  et  non  cognoverunt 
«  parentfts  ejus.  »  Forte  movet  aliquem,  quomodo 
Jesus  tanta  diligentiaa  parentibus  nutritus,  quippe 
quem  Filium  Dei  esse  nondubitabant,illisnescien« 
tibus  in  Jerusalem  potuerit  remanefe.Sed  sciendum 
est  quia  hoc,excepto  divino  mysterio,non  ex  igna- 
via  parentum, sed  ex  consuetudine  potius  Judasorum 
contigpt.  Gonsuetudo  cnim  erat  illorum  ut  ascen- 

G  dentes  in  templum  Domini  ad  celebrandum  solem- 
nitatem,  seorsum  viri  choros  ducerent,  seorsum 
feminse,  propter  munditiam  castitatis  :  pueri  vero 
minoris  setatis  licentiam  haberent^cum  quo  vellent 
ire  parentes,  sive  cum  patre,  sive  cum  matre.  Ex 
hao  ergo  consuetodine  accidit  ut,  illis  nescientibus, 
puer  Jesus  in  Jerusalem  remansisset,  quoniam 
Maria  putabat  cum  esse  cum  Joseph,  et  Joseph  aes- 
timabat  quod  esset  cum  Maria.  Et  hoc  est  quod 
subdidit. 

«  Existimantes  autem  illum  esse  in  comitatu,  ve- 

M  nerunt  iter  diei,  et  requirebant  eum  inter  cogna- 

«  tos  et  notos.  »  Nam  quantum  amoris  affectum 

1  rga  illum  haberent,  manifestatur,  cum  subditur : 

«  Et  non  invenientes,  regressi  sunt  in  Jerusalem, 

D  «  requirentes  eum.  Et  factum  est  post  triduum^  in- 
«  venerunt  illum  in  templo.  »  Non  vacat  a  mysterio 
quod  Dominus  post  triduum  a  parentibus  in  templo 
reperitor.  Tria  enim  snnt  temporay  ante  legem,sub 
lege  et  sub  gratia.  Qui  ergo  non  ante  legem,  nec 
sub  lege,  sed  sub  gratia  mundo  visibilis  apparuit, 
recte  post  triduum  repertus  in  templo  memoratur. 
Sive  ergo  post  tridoum  in  templo  reperiri  voluit,ut 
ostenderet  quia  illi  ad  ejus  visionem  sunt  perventuri , 
qui  fidem,  spem  et  charitatem  perfecte  habent,  et 
fidem  sanctffi  Trinitatis  puro-corde  credunt,  et 
opere  custodiunt.Sive  aliter  in  templo  post  triduum 
reperiri  voluit,  ut  intelligamus  qnia  ad  ejus  visio^ 


123 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


124 


nem  feliciterperveniremerebimur,8icogitationem,  A 
locutionem  et  operationem  a  malo  opere  observa- 
mus  :  et  memoriam,  intellectum  et  voluntatem  in 
^us  servitio  occupamus.  Ubi  repertus  sit,  ostendi- 
tur,cum  clicitur:«  In  templo  in  medio  doctorum.  » 
Quid  ageret  manifestatur,  cum  subinfertur  : 

«  Audientem  illos  et  interrogantem.  »  Non  enim 
alicubi  repertus  est  vacans  otio  aut  fabulis,  sed  in 
templo,audicns  doctores  et  interrogans  ;  simul  quo- 
que  exemplum  discenda3  humilitatis  Dominus  nobis 
ostendit,  cum  in  templo  non  docens,sed  dik^^censet 
interrogans   invenitur,  implens   illud  Mosaicum  : 
«  Intenoga  patres  tuos,  et  annuntiabunt  tibi :  majoff 
res  tuos,  et  dicent  tibi  (DeuL  xxxii). »  Ne  enim  nos  . 
amagistris  discere  erubescamus,  ille  doctores  inter- 
rogat  in  templo,  qui  angelos  docet  in  cceIo.  In  quo  « 
facto  non  solum  humana  superbia  confunditur,  sed 
etiam  prsBsumptio  atque  temeritas  comprimitur. 
Sunt  enim  nonnulli  qui  ante  docere  volunt,  quam 
annos  impleant  pubertatis  :  ct  ideo  magistri  fiunt 
erroris,  quia  veritatis  discipuli  non  fuerunt.  Longo 
ergo  tempore  et  multis  exercitiis  ejus  tyrocinia  sunt 
reprobanda^  qui1n  culmine  regiminis  constituendus 
est,  et  longo  tempore  debet  discere,   qui  desiderat 
docere.  Unde  per  Salomonem  dicitur  :  «  Tempus 
tacendi  et  tempus  loquendi  (EcclL  iii).  »  Non  enim 
dicit  prius  loquendi,  et  postea  tacendi,  sed  prius  ta- 
cendi,  et  post  loquendi,  ut  intelligamus  quia  prius 
f  acendo  discere  debemus  quod  postea  loquendo  do- 
ceamus.  Et  iterum  idem  admonet,  dicens  :  «  Omni 
tempore  otii  tui  describesapientiam,  qui  autem  mi- 
norantur,   actu  percipient  eam  (Eccli.  xxx\aii).  »  C 
Econtra  vero,  si  Filius  Dei,  qui  tricesimo  anno  prae- 
dicaturus  erat,duodecimo  annonon  doccns,sed  au- 
diens  et  interrogans  in  templo  invenitur,  legitimum 
tempus,  sive  ad  sacerdotium,  sive  ad  magisterium 
ecclesiasticum  ostendensservare.Hac  aetate  Joseph, 
id  est,tricesimo  anno,  Dominus  iflgypti  constitutus 
est.  Hac  aetate  David,  qui  in  pueritia  ora  leonum  et 
ursorum  confregerat,  regnf  gubernacula  suscepit. 
Hac  aetate  Ezechiel  propheta  super  fluvium  Chobar 
cobIos  apertos  vidiL.  Et  quamvis  melior  sit  puerilis 
simplicitas  quam  senilis  fatuitas,  tamen  utrumque 
observandum  est  ut  et  morum  gravitas,  et  matura 
«tas,  in  eorum  actibus  concordent,  qui  ad  magis- 
terium  ecclesiasticum  eliguntur.  Unde  bene  quoque 
in  lege  Dominus  de  Levitis  praecepit,  ut  usque  ad  n 
quinquagesiraum  annum  oum  fratribus  s^is  mini- 
strent  in  templo,  post  quinquagesimum  autem  an- 
num,  custodes  vasorum  fiant.  Quid  enim  sunt  vasa 
sancta,  nisi  sanctorum  animaB?  Et  quia  post  quin- 
quagesimum  annum  calor  aetatis  deficene  incipit, 
hoc  praBcepto  ostenditur,quiailli  ad  custodiam  ani- 
mae  sunt  eligendi,qui  perlongaexercitiaincentivum 
libidinis  vel  cupiditatis  ardorem,  exstinguere  didi- 
cerunt.Denique  et  si  Daniel  et  Jeremiasin  pueritia 
ad  prophetandum  missi  leguntur,  sciendum  est  quia 
miracuIaJDoociini  in  exemplum  imiUtionis  non  sunt 
trahenda.  Mira  enim  opera  Domini  magis  sunt  vene- 


randa  quam  imitanda,  quoniam  ab  omnibus  fieri 
non  possunt. 

«  Stupebant  autem  omnes  super  prudentia  et  re- 
«  sponsis  eju8,etc.  »Vident«s  eum  corpore  etaetate 
parvum,sedintcrrogationibus  ac  responsismagpium, 
hominem  et  non  Deum  considerantes.  Nos  aulem 
non  cum  senioribus  Judsorum  super  prudentia  et 
responsis  ejus  stupeamu8,sed  ipsum  essecredamus 
verum  Deum,verumque  hominem,a  quo  estomnis 
sapientia,  et  cum  quo  fuit  scmper,  et  est  ante  aBVum. 
Qui  eliam  in  Proverbiis  loquitur,  dicens  :  «  Ego  sa- 
pientia  in  consiliis  habito  :  per  me  reges  regnant. 
Meum  est  consilium  et  squitas,ego  ex  ore  Altissimi 
prodii  (Prov.  viii).  »  Quanto  autem  animus  beats 
virginis  Dei  genitricis  de  amissione  filii  sauciatus 
esset,  hoc  loco  deciaratur  : 

«  Et  dixit  mater  ejus  ad  illum  :  Fili,  quid  fecisti 
«  nobis  sic?  etc.  »  Quem  Virgo  mater  por  triduum 
anxio  dolore  qu9sierat,post  inventionem  inter  mce- 
rorem  et  gaudium  posita,  quasi  qui  talia  facere 
prsBsumpsisset,  pia  correptione  increpavit,  dicens : 
«  Fili,  quidfecisti  nobis  sic?Eccepatertuu8  etego 
dolentes  quaBrebamus  te.  »  Patrem  ejus  Joseph  ap- 
pellat,  non  quod  vcre  juxta  Photinianos  ejus  pater 
fuerit,  sed  quod  ad  famam  Marie  conservandam  ab 
omnibus  pater  ejus  sit  sBstimatus.  Nam  quis  verus 
pater  ejus  sit  ipse  manifestat,  cum  respondens  ait 
ad  illos  : 

«  Quid  est  quod  me  quaBrebatis?  Nesciebatis  quia 
«  in  his  quaB  Patris  mei  sunt  oportet  me  esse?»  In 
quibus  verbis  non  putandus  estexasperasBe  matrem. 
Et  illud  quod  praBtermittendum  non  est  in  hac  le- 
ctione,  utramque  suam  naturam  Dominus  nobis 
commendat,  cum  inventus  in  templo  dicit :  «  quia 
in  his  quaB  Patris  mei  sunt,oportet  meesse.^Quasi 
homo  cum  parentibus  Jerusalem  ascendit.sed  quasi 
Deus,  illis  nescientibus,  in  templo  remansit :  quasi 
homo  seniores  interrogat,  sed  quasi  Deus  ea  qu» 
seniores  mirarentur,  reepondebat :  quasi  homo  in 
templo  invenitur,  sed  quasi  Deus  inventus  in  tem- 
plo,  dixit :  « In  bis  quaB  Patris  mei  sunt  oportet  me 
esse. »  Quia  enim  domusilla  in  honore  Dei  aBdificata 
fuerat,  Filium  Deiseesse  demonstravit^cum  Inventus 
in  templo  dixit:  « In  his  quaa  Patris  mei  sunt  opoi^ 
tet  me  esse. »  Patris  illius  erant  templum,  prophetae, 
divins  ScripturaB  frequens  meditatio.  Et  pulchre  in 
his  suis  operibus  Filium  Dei  se  demonstravit. 

«  Et  videntes  admirati  sunt. »  Quia  Dominus  non 
solum  humiliter  interrogabat,  sed  etiam  subtiliter 
respondebat. 

«  Stupebant  autem  omnes  qui  eum  audiebant,  su- 
1  per  prudentia  et  responsis  ejus.  »  Proprium  est 
enim  filiorum  haBreditatem  paternam  possidere,  et 
in  ea  manere  et  esse.  Unde  Dominus  Jeeus  Ghrietus 
ideo  in  templo  residebat  et  habitabat,  ut  ostenderet 
non  minoris  Patre  se  esse  potestatis.  Quibus  enim 
una  est  majestas,  non  dispar  est  potestas,  sicut  ipse 
dicit :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x) ;  »  et : 
«  Omnia  Patria  mea  sunt.  » 


125 


HOMILliG  DB  TEMPORE. 


130 


K  Et  ipsi  non  intellexerunt  verbum  quod  locutus  A  habuisset,  nequaquam  sapientia  proflceret  et  cre- 


«  est  ad  illos.  »  Quia  divinsenaturaearcanumadbuc 
capere  non  poterant,  ideo  verbum  quodlocutusest 
ad  ilIosaonintellexerunt,scilicetillud  quod  de  Wtre 
dixerat :  et  quia  videbat  eos^non  posse  intelligere 
suam  Divinitatem,  condescendit  illis  perhumanita- 
tem,  ut  eorum  cor  sublevaret  adDivinitatem.  Unde 
et  subditur : 

«  Et  descendit  cum  illis,  etvenitNazareth,  eterat 
«  subditus  illis.  »  Discant  ergopueriobedireparen- 
tibus,  a  quibus  non  solum  geniti,  sed  et  quorum 
labore  et  diligentia  sunt  nutriti,  quia  etpuer  Jesus 
non  dedignatusestparentibusessesubjectus.  Ilonc- 
stissimum  est  enim  magnamreverentiam  et  hooorem 
exhibercparentibuSyquiaetnosparvulosnutrierunt, 


scere  valeret,  Et  quemadmodum  corpus  per  momenta 
ffitatum  cresciti  ita  et  anima  sapientia  crescendo 
proficit.  Qui  igitur  in  nobis  corpus  ct  anihiam 
liberarc  venit,  verum  corpus  et  animam  veram 
pro  nostro  salute  ex  virgine  suscepit.  Quod  vero 
subditur: 

«  Et  gratia  apud  Deum  et  homines.  »  Singulari 
gratia  a  Deo  Patre  puero  Jesu  datum  est,  ut  ex  eo 
quo  homo  esse  inciperet,  conceptus  scilicct  deSpi- 
ritu  sanclo,  perfectus  es8etDeus,perfectusethomo. 
De  quo  Joannescvangelista  ait:  «  Vidimus  gloriam 
ejus,  gloriam  quasi  Unigeniti  a  Patre(Joafi.  i).»Et 
benequidcm  prius  proflcere  dixit  apud  Deum,  et 
postea  apud  homines;  non  ob  aliud,  nisi  ut  ipsi 


et  proficientes  state,sapientiaerudierunt.Illisenini  ^  Deo,  postea  hominibus,   non  ob  aliud,  nisi  ut  ipsi 


humanatantum  sapientibus,postquamoculos  mentis 
eorum  ad  contemplandam  Divinitatem  elevavit^di- 
cens:  «  Nesciebatis  quia  in  his  qusPatrismeisunt 
oportet  me  esse?  Descendit  Nazareth,  et  vcnit  cum 
illis,  et  erat  subditus  eis.  »  Ut  hoc  exemplo  intelli- 
gamus  quia  non  solum  subditiessedebemusparen- 
tlbus,  sed  etiam  eorum  senectam  vel  infirmitatem 
piasolljcitud  ine  refrigerare  vel  sustentare,  juxtaillud 
quod  in  divina  lege  praecipitur:  Honora  patrem 
tuum  et  matrem  tuam,  utbenesittibisuperterram, 
et  longo  vivas  tempore  {Exod.  xxviu).  »  Unde  Apo- 
stolus  prcBcipit  filiis  obedire  parentibus  per  omnia, 
boc  bonum  et  acceptum  est  coram  Deo  (/  Tim.  v). 
Etiterum:  «  Si  quis  suorum  curam  non  habet,  et 
maxime  Bdelium,  fldem  negavit  et  est  infideli  dcte- 
rior  (Ibid.).  » 

«  Et  mater  ejus  conservabat  omnia  verba  haec  in 
«  corde  suo.  »  Omnia  scilicet  quao  de  illo  audivit, 
sive  ab  angelis,  sive  a  pasloribus,  sive  amagis,sive 
a  Simeone,  vel  ab  Anna  prophetissa,  vel  etiam  quae 
ab  iilo  fieri  videbat,  quasi  mundum  animal  rumi- 
nans,  in  corde  suoconservabat,nolensmitteremar- 
garitas  suas  ante  porcos,  nequedaresanctumcani- 
bus,  sed  exspectans  tempus  illius  perfectaB  aetatis 
quo  miracula  faciendo  Deus  ostenderetur,  et  quo 
h«c  scribendo  erant,  ut  per  ordinem  cuncta  nar- 
rentur.  Unde  idem  evangelista  paulo  superius  ait : 
«  conferens  in  corde  suo.  »  Quia  conferebat  eaquae 
in  illo  fieri  videbat,  cum  e\s  quae  de  illo  in  oraculis 
prophetarum  legerat,  et  tanto  verius  eum  crcdebat 


« 


p]aceantDeo,sicutApostolusait :  •  Providentesbona 
non  tantum  coram  Deo,  sed  etiam  coram  omnibus 
hominibus  [Row.  xiii).  »  Et  iterum:  «  Provideamus 
bona  in  medio  nationis  pravaB(PA27.  ii).»Et  Petrus: 
Gonversationem  vestram  intergenteshabentesbo- 
nam  (/  Petr.  ii,).  » 

HOMILIA  XVIII. 

nOMINICA    II    POST   EPIPHANIAM. 

(JoAN.  II.)  «  In  illo  tempore,  nuptiae  factaesuntin 
«  Gana  Galilaeae, »  et  reliqua.  MiraculaDomini  etSal- 
vatoris  nostri  quandocunque  leguntur,  non  sunt  in 
exempla  trahenda,  sccl  potius  admiranda  atque  ve- 
neranda.  Quotiescunque  enim  legimus  Dominum 
vel  ad  nuplias,  vel  ad  convivium  vocatum  venisse, 
C  non  gulae  illecebris  deputare  debemus,  sicut  facie- 
bant  Scribae  et  Pharisaei,  qui  dicebant  eum  vini  po- 
tatorem  et  amicum  publicanorum  (Matth.  xi),  sed 
ob  certi  gratiam  roysterii,  id  est,prolucrandisani- 
mabus,  eum  venisse  credere  dcbemus.  Sicut  enim 
doctus  piscator,  et  peritus  venator  in  eo  loco  retia 
tendit,  ubi  multitudinem  piscium  vcl  avium,  sive 
bestiarum  novit  convenire,  utcummulticongregen- 
tur,  aliqui  caplantur.  ita  Oominusadconviviamvel 
ad  nuptias  venire  voluit,  utubimulticonveniebanty 
reti  ejus  praedicationis  aliqui  caperentur.  Ob  hanc 
causam  invitatus  a  Pharisa?o,  in  domo  ejus  discu- 
buisse  legitur,  et  nunc  vocatus  ad  nuptias,  non  so- 
lum  venisse,  sedetiameassuomiraculoconsecrasse 
memoratur.  Ubi  notandum  quod  cum  ad  nuptias 


Deum  esse,  quanto  illa  quae  de  eo  legerat,  in  illo  jj  terreno  more  celebraturus  Dominus  venit,  non  so- 
compleri  cernebat. 

«  Ef  Jesus  proQciebat  sapientia  etaetate.»  In  hoc 
brevi  versiculo  duae  haereses  destruuntur,  Mani- 
chaeonim  et  ApoUinaristarum.  Manichaei  enim,  qui 
dixerunt  Deum  veram  carnem  non  assumpsisse, 
destruuntur,  cumdicitur^aJesusproficiebataetate,  • 
Apollinaristae  vero,  qui dixerunt  cum  veram  animam 
non  habuisse,  destruuntur.cumdicitur:  «  proficie- 
bat  sapientia.  »  Sicut  enim  aetas  ad  corpus,  sic  sa- 
pientia  in  hoc  loco  pertinet  ad  animam.  Nisi  enim 
veram  camem  habuisset,  nequaquam  aetate  profice- 
ret  etcresceret.  Etnisirationalemetveram  animam 


lum  conjugalem  copulam  bonam  esse  ostendit,  sed 
etiam  Marcionis  et  Tationis  haeresim  destruxit,  qui 
nuptias  damnare  voluerunt.  Si  enim  nuptiae  bonae 
non  essent,  nequaquam  ad  easfiliusvirginisvenire, 
nec  eas  suo  miraculo  dignaret  consecrare.  Etsinu* 
ptiae  bonae  non  essent,  quae  propter  amorem  filio- 
rum  fiunt,  nequaquam  Dominusininitiomasculum 
et  feminam  creassst  nec  dicturus  esset.  «  Propter 
boc  relinquet  homo  patrem  et  matrem  suam,  et  ad^ 
hsercbit  uxori  suae,  ct  erunt  duo  in  carne  una.{Gen. 
ii).  »  Unde  et  Dominus  interrogatus  a  discipulis  in 
oporteret  dimitter»  uxorem,  quaounque  ex  causa, 


irt 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  U.  —  HOMIL. 


i28 


nt  ostondat  bonnm  esse  conjugium  legitime  cele- 
bratum,  ait:  «  Quod  Deus  conjunxit,  homo  non  se- 
paret.  Nam  qui  dimiserit  uxorem,  excepta  causa 
fornicationis,  moechatur  (Mafth,  xix).  »  Hinc  et 
Apostolus,  magistri  sententiam  secutus,  ait:  «  Viri, 
diligite  uxores  vcstras,  sicut  Christus  dilexit  Eccle- 
siam.  Et  qui  uxorom  suam  diligit,  seipsum  diiigit 
(Eqhes.  v).  «EtitcrumittPropterfornicationemunus- 
quisquc  suam  uxorem  haboat,  et  unaqusque  uxor 
suum  virum  habcat.  Vir  uxori  debilum  reddat,  si- 
militer  et  uxor  viro.  Muliersui  corporis  potcstatem 
non  Hab  t,  scd  \'.i\  Similitcr  et  virsui  corporispo- 
testatcm  non  habet,  scd  mulier  (/Cor.iii).  »Etrur- 
sus:  ft  Quimatrimonioconjunctusest,prfficipio,non 
ego,  sed  Christus,  mulierem  a  viro  non  discedere; 
quod  si  discesserit,  innuptam  permanere,  autcerte 
viro  rcconciliari  {Ibid.),n  «Honorabilesenimnuptiae 
(ait  Salomon)  ct  cubile  immaculatum  (Rebr,  xiii),  » 
Fornicatores  namque  et  adulteros  judicabit  Domi- 
niis.  Bona  est  ergo  copula  conjugalis,  meliorconli- 
nentia  vidualis,  perfectiorverointegritas  virginalis, 
Ad  comprobandum  haBC,Dominusdeintemeratovir- 
ginis  utero  nascitur;  mox  natus,  abAnnaviduabe- 
nedicitur:  juvenis  factus,  a  celebratoribus  nuptia- 
rum  invitatus  venisse  legitur.  Haec  juxta  litteram 
dicta  sunt.  SpiritualiterveroconjunctionomChristi 
et  EcclesiaB,  in  Scripturis  vocari  nuptias  usitatissi- 
mum  est,  sicut  illud  in  Evangelio:  «  Simile  est  re- 
gnum  coclorum  homini  regi,  qui  fecit  nuptias  filio 
8U0  [Matth.  xxii).  ))  Et  iterum:  «  Cum  vocatus  fuc- 
ris  ad  nuptias,  non  discumbas  in  primo  loco  {Luc. 
xxrv).  »  In  nuptiis  enim  duo  junguntur  sponsus  et 
sponsa.  Et  sponsus  quidcm  est  Christus,  de  quo 
per  Psalmistam  dicitur:  «Tanquam  sponsus  proce- 
dens  de  thalamo  suo  {P$aL  xviii).  »  Et  Joannes 
evangelista:  «  Qui  habet  sponsam  sponsus  est 
{Joan.  m).  »  Sponsa  vero  ejus  sancta  est  Ecclesia, 
cui  per  Prophetam  dicitur:«  Desponsabote  mihiin 
justitia  et  sanctitate  veritatis  {Ose.  ii).  »  Ft  inCan- 
tico  canticorum :  <c  Veni,  sponsa  mea,  electa  mea 
{Canl.  II).  »  Thalamushujus  sponsi,  uterus  inteme- 
ratus  genitricis  fuit.  De  quo  fut  diximus)  tanquam 
sponsus  de  thalamo  suo  Christus*processit,  Venit 
ergo  ad  nuptias  terreno  more  celebratas,  quia  ad 
conjungendam  sibi  Ecclesiam,  homointer  homines 
apparuit.  Locusnuptiarum  primum  in  Judaea  fuit, 
ubi  Dominus,  natus  non  solum  docuit,  sed  etiam 
virtutes  fecit,  et  de  qua  apostoli  electi  sunt.  Cele- 
bratores  autcm  nuptiarum  primum  apostoli  fuerunt, 
de  quibus  Dominus  ait  in  Evangelio:  «  Non  pos- 
sunt  filii  sponsi  lugere,  quandiu  cum  illisestspon- 
sus.  Vcniet  tempus  quando  auferetur  ab  eis  spon- 
8US,  et  tunc  jejunabunt  {MaUh,  ix).  »  Sed  quia  ad 
has  spirituales  nuptias  venire  nemo  potest,  nisi 
prius  zelo  Dei  tactus  mala  opera  respuere,  et  bona 
didicerit  amare,  recte  in  Cana  GalilaBaB,  fact»  fuisse 
referuntur.  Cana  quippe  viculus  GalilaeaB,  zelw  in- 
terprctatur.  Galilaea  namque  transmigratio  facta  in 
nostra  lingua  dicitur.  Ex  quainterpretatione  osten- 


A  ditur,  quia  illo  feliciter  ad  has  nuptias  dtscumbit^ 
qui  zelo  amoris  Dei  tactus,  de  torreno  amore  ad 
CGBleste  desiderium  transmigraverit,  qui  possit  di- 
cerecum  Psalmista:  «  Zelusdomustaecomeditme 
{Psal  Lxviii).  »  Et  oum  Apostolo:  «  Nos  autem  re- 
velata  facie  gloriam  Domini  contemplantes,  trans- 
formamur  a  claritate  in  claritatem,  tanquam  a  Do- 
mini  spiritu  (//  Cor.  i),»  QuodetfaciebatPsalmista, 
qui,  cum  videret  impium  supcrexaltatum  et  eleva- 
tum  sicut  cedros  Libani,  omnia  transitoria  nihil 
computaus,  incalescens  animo,  aiebat:  «  Transivi, 
ct  ecce  non  erat  quaBsivi  eum,  et  non  est  invenius 
locusejus  (Vsal,  xxxvi).  »  £t  benedie  tertia  postea 
qua;  supra  E\angelista  commemoravit,  fact«fuisse 
referuntur.  Triat]uippe  sunttempora,  antel«gem, 

l^  sub  lege  et  sub  gratia.  Quiaenimadconjungendam 
sibi  Ecclesiam  non  ante  legem,  non  sub  lege,  sed 
sub  gratia  Deus  visibilis  apparuit,  recte  die  tertia 
ad  nuptias  venisse  commemoratur.  Dequacoi\iun- 
ctione  Paulns  apostolus  ait:  «iEmulorenim  vosDei 
aBmuIatione,  despondi  enim  vos  uni  viro  virginem 
castam  exhibere  Christo  {II  Cor.  xi).  »  Hin  in  lau- 
dem  Ecclesiae  dicitur  {Cant,  i,  ii):  «Ecce  tupulchra 

^  es,  amica  mea»  ecce  tu  puIchra;oculitui  columba- 
rum.  »  Et  iterum :  «  Pulchriores  sunt  oculi  tui 
vino,  et  dentes  tui  lacte  candidiores.  wEtJoannesin 
Apocalypsi:  «  Vidi  sanctam  civitatem  Jerusalem, 
descendentem  de  coelo,  tanquam  sponsamomatam 
viro  suo  (Apoc.  xxi).  »  Vel  certe,  quia  nemo  in  his 
nuptiis  interesse  potest,  nisi  qui  individuam  trini- 
tatem  Domini  fuerit  confessus,  recte  etiam  die  ter- 

C  tia  ad  nuptias  venisse  narratur.  Sive  aliter,  ad  hoc 
die  tertia  ad  nuptias  venire  voluit,  ut  ostenderet 
quia  quicunquc  in  Ecclesia  pcr  fidem  discumbit, 
memoriam,  voluntatem  et  intellectum  obscrvare  a 
malis  debet  et  exercere  in  bonis:  vel  quia  tres  vir- 
tutes  principales,  scilicet  spem,  fldem  et  charita> 
tem  in  suo  opere  custodire  debet,  de  quibos  ait 
Apostolus :  «  Maneat  in  vobis  fides,  spes,  charitas, 
tria  h(BC,  major  autem  his  est  charitas  {Rom.  xiii ; 
i  Cor.  xiii).  »  Ternarius  autem  numerus  perfectus 
est,  propter  fidem  sanctae  Trinitatis.  Sive  ternarius 
numerus  perfectiis  est,  quialegimusquod,  Domino 
dicente  ad  Jonam  prophetam:  «  VadeinNinivenci- 
vitatem  magnam,  et  dices  populohuic:Adhucqua- 
draginta  dies,  et  Ninive  subvertetur  {Jon.  iii), »  illo 

D  praedicante,  statim  rex  de  solio  suo  descendit,  et 
praecepit  triduanum  jejunium  facere  populo.  Quo 
facto,  cessavit  populusanequitiasua,  et  converBus 
est  ad  Dominum,  et  exaudivit  eum  Dominus,  et 
cessavit  a  plaga.  «  Et  erat  mater  Jesu  ibi.  »  Mater 
Jesu  spiritualiter  Synagogam  signfficat,  quae  dum 
per  oracula  prophetarum  Deum  in  mundo  venturum 
praedicavit,  quasi  de  quodam  spirituali  utero  legis 
nobis  Dei  Filium  genuit. 

«  Vocatus  est  autem  Jesus  et  discipuli  ^'tas  ad 
«  nuptias.  »  Omnia  ergo  quae  in  serie  h^jus  lectio- 
nisreferuntur,  sic  juxta  litteram  accipienda  sunt, 
ut  tamen  per  signiflcatiou^  aliquid  nobis  d6mon- 


m 


HOMlLIiE  DE  TEMPORE. 


«30 


strent.  Jam  auperius  per  nuptias  conjuncUonem  A 
Christi  et  Ecclesia  figurari  diximus.  Quod  vocatus 
Jesus  dicitur  ad  nuptias,  per  hoc  deciaratur  quia 
sine  teslimonio  legis  et  prophetarum  in  mundo  non 
apparait.  Quasi  enim  patres  sancti  et  prophet»  Do- 
minum  ad  nuptlas  vocaverunt,  quando  non  solum 
eum  venturum  in  mundum  pnedixerunt,  sed  etiam 
ut  venire  dignaretur  pro  nostra  redemptione,  totis 
Totis  optaverunt.  Vis  audire  quomodo  sit  vocatus  ? 
audi  Isaiam  dicentem  :  «  Utinam  disrumperes  cce- 
los,  et  descenderes  {ha.  lxiv).  »  Et  Psalmista,  ejus 
adventum  desiderans,  ait :  «  Domine,  inclina  coiloB 
tuoB,  et  descende  (Psal.  cxliii).  »  Necnon  et  ille 
venerabilis  senex  jam  moriturus,  aiebat:  «  Salu* 
tare  tunm  exspectabO,  Domine  (Gfn.  xlix).  »>  Vocati 
suntautem  cum  eo  et  discipuli  ejus,  quia  ut  firmior  -. 
auctoritas  esset,  non  solum  Domini  incarnatio,  sed 
etiam  eorum  praedicatio  preedicta  fuit.  Sic  enim  ait 
Isaias  in  persona  Domini :  «  Ecce  ego  et  pueri  mei, 
qnos  mihi  dedit  Dominus  in  signum  et  poricntum 
Israeli  (Isa.  vui).  » 

«  Et  deficiente  vino,  dicit  mater  Jesu  ad  eum  : 
•  Vinum  non  habent.  »  Nec  fortuitu  nec  casu  acci- 
disse  putandum  est,  ut  Domino  veniente  ad  nuptias 
vinum  deficeret,  sed  ideo  magis  ut  occasio  miraculi 
fieret,  ut  dum  aquas  in  vinum  converteret,  Deus  qui 
in  homice  latebat,  appareret,  ipse  scilicet,  qui  edu- 
cit  paneoi  de  terra,  et  vino  Istificat  cor  hominis. 
Unde  intelligens  sancta  ejus  genitrix  Jam  tempus 
esse  perfectae  aetatis,  quo  per  miraeula  seipsum  Do- 
minum  mundo  innotesceret,  et  non  filius  Joseph, 
sed  Dei  et  Marias  virginis  crederetur,  ait :  «  Vinum  C 
lioD  habent.  »  Spiritualiter  autem  veniente  Domino 
ad  nuptias,  vinum  defecit,  quia  meraca  illa  legis,  - 
a  prisca  sua  suavitate  et  dulcedine  desipuerat.  Quasi 
enim  vinum  sapuit  lex  temporibus  Moysi,  Josue, 
SamuelisetDavid,  etcffiterorum  qui  eam  intellexe- 
ruQtettenuerunt.  Jam  vero  tempore  quo  Oominus  in 
mundo  apparuit,  superstitiosus  [F.jSuperstitionibus] 
Pharisaeorum  excrescentibu8,el  abamoreDei  Judso- 
rum  populis  frigescentibus,  ab  antiquo  suo  sapore 
defecerat,  sicut  Dominus  Judsisimproperandodixit : 
« Vos  estis  qui  reliquistis  mandatum  Dei  propter  tra- 
ditioaes  vestras  {Matth.  xix).  »  Quod  autem  ait  ma- 
ter  Jesu  ad  eum  :  «  Vinum  non  habent, »  vox  Syna- 
gog»  est  Gbristum  ad  miracula  provocantis. 

«  Dicit  ei  Jesus:  Quid  mihi  et  tibi,  mulier?  »  Non  r\ 
pulandus  estDominus  inbonorasse  matrem,  qui  ju- 
bet  honorare  parentes,  sed  illi  altiora  quflerenti  quam 
solahumanitashabeat,  ad  virtutem  Divinitatis  con- 
templaodam,  ejusmentis  oculos  sublevavit.  Ac  si  di- 
ceret:  «  Qaid  humanitati  tuffi  cum  miraculo^  quod 
quaeris,  commune  est,  cum  virtutes  operari  divins 
virtutis  sit  ?  »  —  «  Nondum  venit  hora  mea.  »  Quo 
verbo,  non  hora  fatalis  (ut  hsretici  voluerunt)  signi- 
ficatur,  sed  hora  passionis.  Ac  si  diceret :  Nondum 
venit  hora  passionis»  qua  vere  manifestem  quid  hu- 
manitas  possit,  quam  exte  assumpsi.  Qu»  horatunc 
impleta  cst,  quando  pandens  in  cruc6|  dixit:  «  Mu- 


lier,  ecce  filius  tuus  {Joan,  xix).  »  Ac  si  diceret: 
Ecce  quod  ex  te  assumpsi,  pati  et  mori  potest ;  mi- 
raculum  quod  quasris,  sine  divinitate  operari  non 
potest.  Sed  cum  Dei  genitricem  mulierem  audis  ap- 
pellatam,  noli  dubitarede  ejus  virginitate^  quiausus 
ScriptursB  est,  omnes  feminas,  non  solum  nuptas, 
sed  etiam  innuptas,  mulieres  appellare,  sicut  de 
prima  matre  omnium  Eva^  cum  formaretur,  dictum 
est:  u  >£dificavit  Dominus  costam,  quam  tulerat  de 
Adam,  in  mulierem  {Gen.  ii).  »  Hanc  consuetudinem 
secutus  Apostolus,  Dei  genitricem,  quae  virgo  ante 
partum,  vtrgopostpartum  permans"t,  muliercm  ap- 
pellavit,  diccns :  «  Misit  Deus  Filium  suum,  factum 
ex  muliere,  factum  sub  lege  {Galat.  iv),  »  cum  sine 
dubio  ex  virgine  natus  crodatur.  Non  enim  hoc  no- 
mine  corruptio,  sed  sexus  deeignatur.  Ut  autem  in- 
telligatur,  non  pietatem  a  Domino  matri  negatam» 
sed  ordinem  passionispraenuntiatum,  rectesubditiir: 

«  Dicit  mater  ejus  roinistris  :  Quodcunque  dixertt 
«  voLis  facite.  » Intellexit  enim  in  illis  Domini  ver- 
bis,  se  non  esse  exasperatam ;  ct  ideo  fiducialiter  mi- 
nistris  imperavit,  ut  prscepta  implerent  filii  ju- 
bentis. 

«  Erant  autem  lapides  hydri»  sexpositesecundum 
«  pnrificationem  Judsorum,  capientes  singulffi  me« 
«  tretas  binas  vel  ternas.  »  Hydri»  dicuntor  vasa, 
aquffireceptuipraeparata,  tracto  vocabulo  aproprie- 
tate  Grxci  sermonis^  qnoniam  aqua  Grsce  C6b»p  vo« 
catur.  Quoniam  autem  secundum  purificationem  Ju- 
dfleorum  posit®  referuntur,  traditio  habebat  Judsso- 
rum,  et  maxime  Phariseorum,  ut  in  conviviis  e€ 
nuptiis  vasa  cum  aqua  haberentur,  propter  purifica- 
tionem  Judeorum,  vel  lavationem  manuum,  vel 
quidquid  necesse  esset.  Quod  ille  Pharissus  in  Evan- 
gelio  indicat,  qui  ipsum  fontem  aquaQ  vivs  Dominum 
reprehendere  ausus  est,  qnare  non  esset  lotus  ante 
prandium  {Marc.  vii).  Sed  quia  jam  tempus  instabat 
ut  ille  qui  bomo  purus  videbatur,  verus  Deus  esse 
ostenderetur,  recte  subjungitur: 

«  Dicit  eisJesus:  Implete  hydrias  aqua.  Et  im- 
«  pleverunteasusquead  summum.  »  Qusinvinum 
converss  sunt.  Et  quidem  poterat  Dominus  vacuas 
hydrias  implere  vino,  quoniam  antequam  essent, 
creavit  ex  nihilo,  sed  prius  jussiteas  implere  aqua, 
et  sic  convertit  in  vinum  ;  quia  veniens  non  aliam 
legem  dedit,  quam  per  servum  suum  Moysen  dederat, 
sed  ipsam  spiritualiter  interpretando,  in  melius 
commutavit,  quia  spiritualem  intelligentiam,  quaein 
ea  latebat,  aperuit,  sicut  ipsc  ait  in  Evangelio: 
«  Non  veni  solvere  legem,  sed  adimplere  {Uatth. 
v).  »  Quasi  ergo  spiritualiter  aquam  in  vinum  con- 
vertit,  quando  post  suam  resurrectionem,  cum  disei- 
pulis  ambulans,  aperuit  eis  sensum,  ut  intelligerent 
Scripturas.  Et  incipiens  a  Moyse  et  prophetis,  in- 
terpretabaturillis  Scripturas  in  omnibus  quffide  illo 
erant.  De  cujus  suavissimo  gustu  tantum  inebriaft 
sunt,  ut  postea  dicerent :  «  Nonne  cor  nostrum  ar- 
dens  erat  in  nobis  »  de  Jesu,  «  dum  loqueretur  in 
via,  et  aperiret  nobis  Scripturas  {Luc,  xxiv).  ?  »  Spiri* 


131 


HAYMONJS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL 


i32 


tualitor  auLem  hydrise  corda  sigiiificant  saQclorum,  A  iioglexeriinus  saluLcm,  invenit  in  prima  «tate  hy- 


quae  continentinseaquam,idestsciontiam  Scriptu- 
rarum.  Quod  enim  aqua  scientiam  Scripturarum 
signiflcety  testis  est  Salomon,  qui  ait :  «  Aqua  pro- 
funda  sermo  ex  ore  viri,  et  torrens  redundans  fons 
sapientiaB  {Prov.  xvin),  »  Quae  bene  lapidse  esse 
referuntur,  quia  contratentationesdiaboli  Grma  et 
iixa  sunt  prscordia  sanctorumjlli  lapidi  adhaeren* 
tium,  de  quo  dicit  Petrus  apostolgs : «  Ad  quem  ac- 
cedentcslapidem  vivum,et  ipsi  tanquam  lapidos  vlvi 
superoedificamini  domus  spirituales  (/  Petr,  ii).  » 
Quoniam  petra  (ut  ait  Apostolus)  Christum  signifi- 
cat  (/  Cor.  x).  Benc  aulcm  sex  fufsse  referuntur, 
quia  sox  sunt  mundi  bujus  aetates,  in  quibusDeus 
omnipotens  hydrias  8pirituales,id  est  sanctos  viros 


driam  aqua  plenam.At  vero,  si  aliquid  altius  iDte)- 
lexerit,  ut  intelligat  per  Adam  qui  ex-immaculata 
terra  factus  cst,  Dominum  Jesum  Christum,  per 
Evam,  quas  de  latere  AdaB  dormientis  formata  est, 
sanctam  Ecclesiam,quae  de  latere  Christi  pendentis 
in  cruce  formata  e8t,quando  «  unus  militum  lancea 
latus  ejus  aperuit,etcontinuoexivit  sanguisetaqua 
{Joan.  xix);  »  bydria,quam  plenam  invenerataqua, 
conversa  est  in  vinum.  Videamus  adhuc  iu  ipsa 
ffitate  aliam  hydriam  aqua  plenam.  Legimus  enim 
(Gen.  iv)  quia  idem  primus  homo  post  peccatum 
duos  filios  genuit,  Cain  sciiicet  et  Abel.  Fuit  Abel 
pastor  ovium,  et  Cain  agricola.  ToUensque  Abel  de 
ovibus  suis  et  de  adipibus  earum,  obtulit  holocau- 


ad  nostram  eruditionem  et  ablutionem  mittere  di-  ^  stum  Domino,  Cain  autem  dc  frugibus  terre.  Et 


gnatus  est.  Prima  mundi  a^tas  fuit  ab  Adam  usque 
ad  Noe,  secunda  a  Noe  usque  ad  Abraham,  tertia 
ab  Abraham  usque  ad  David,quarta  a  David  usque 
ad  transmigrationcm  Babyloniae,quinta  a  transmi- 
gratione  Babyloniae  usque  ad  adventum  Christi  in 
carne,  scxta  a  primo  adventu  Domini,  quo  venit 
redimcre  mundum,usque  ad  secundumejusadven- 
tum,quo  venturus  est  mundum  judicare.In  hisergo 
etatibus  Deus  omnipotens  sanctos  viros  mitterenon 
destitit,qui  Spiritu  sancto  inspirati,  aquam  divino- 
rum  eloquiorum  ad  aliorum  eruditioilemefrundcrent. 
In.prima  aetate  mundi  leg'mus,  quia  fecitDeua  ho- 
minem  dc  limo  terrae,ad  imaginemetsimilitudinem 
suam.Ad  cujus  solatium  vel  adjutorium  cum  vellct 
facere  mulierem,   immisit  soporem  in  eo,  et  tulit 


respexit  Dominus  ad  Abel,  et  ad  numeraejus;  ad 
Cain  autem  et  ad  numera  ejus  non  respexit.  Unde 
irratus  Cain  et  invidia  ductu»,  dixit  ad  fratrem  : 
Egrediamur  foras,  Cumquo  essent  in  agro,  consur- 
rexit  adversus  fratrem  8uum,et  occidit  eum.  Dixit- 
que  ei  Deus  :  Ubi  est  Abel  frater  tuus?  Qui  non  so- 
lum  mendose,  sed  ctiam  proterv^e  negavit^  dicens  : 
Nescio.  Nunquid  custosfratrismeisum?Dixitque  ei 
Deus:  Quid  fecisti?  Ecce  vox  sanguinis  fratris  tui 
clamat  ad  me  dc  terra,Nunc  igitur  maledictus  eris 
super  terram,qua3  aperuit  os  suum,et8uscepit8«ii- 
guinem  fratris  tui  de  manu  tua.Vagus  et  profugus 
eris  omnibus  diebus  vitae  tuae.Quicunque  ergo  haec 
audiens,  elegerit  innocenter  et  simpliciter  vivere 
cum  Abel,  timuerit  invidiam  vel  odium  habereerga 


unam  de  costis  ejus,et  aidificavit  eam  in  mulierem,  C  rratrem,no  forteinmaledictionereputetur,  cumCain 


et  posuit  eos  in  paradiso  voluptatis,  prxceptique 
eis,  dicens  :  «  De  omni  ligno  paradisi  comcdite,  de 
ligno  autem  scientiae  boni  et  mali  ne  tetigeritis. 
Quocunque  enim  die  comedcrilis  ex  eo,morte  mo- 
riemini  {Gen.  ii).  »  Postea  vero  seducti  a  serpente, 
qui  crat  callidior  cunctis  animantibus,  interdictum 
fructum  ligni  non  solum  tetigerunt,  sed  etiam  co- 
mederunt.  Et  aperti  sunt  oculi  eorum,et  ut  cogno- 
verunt  se  esse  nudos,  feccrunt  sibi  perizomata  de 
foliis  ficorum.Et  dum  deambuIaretDominus  inpa- 
radiso  ad  auram  post  meridicm,absconditse  Adam 
et  uxor  ejus  inter  ligna  paradisi.Cumque  requircret 
eum  Deus,  dicens  :  Adam,  ubi  es?  Respondit:  Au- 
divi,  Domine,vocem  tuam,  et  timui,eo  quod  nudus 


invenit  in  prima  aetate  aliam  hydriam  aqua  plenaro. 
At  vero  si  ad  spiritualem  intelligentiam  aaimum 
suum  convertit,  utintelligat  per  Abel  Dominum  Je- 
cum  Christum  ;  per  ejusoccisionemDomini  passio- 
nem,  per  terram,  quae  apcruit  os  suum  et  suscepit 
sanguinem  ejus,  sanctam  Ecclesiam,quas  quotidie  in 
confessione  Domini  aperit  os  ;  per  Cainvero  homici- 
dam^populum  Judffiorum^qui  propter  invidiamsan- 
guinem  Domini  fundere  non  timuiti  et  propterea 
vogus  et  profugus  est  reputans :  hydria,  quara  ple- 
nam  invenerat  aqua,  conversa  est  ei  in  vinum.  In 
secunda  letate  legimus  quod,  prffivaricantibus  his 
qui  de  stirpe  Adffi  descenderant  prfficeptumDomini, 
inventus  est  Noe  vir  justus,  cui  dixit  Dominus  : 


cssem,et  abscondi  me.Dixitque  ei  Deus :  Quisenim  n  «  Finis  universffi  carnis  venit  coramme,et  non  per- 
indicavit  tibi  quod  nudus  esses,  nisi  quia  de  ligno  i  ••      •  ••  •    i 

de  quo  prfficeperam  tibi  ne  comederes  comedisti? 
Propterea  maledicta  terra  in  opere  tuo.Cum  opera- 
tus  fueris  eam,  non  dabit  tibi  fructus  suos,  sed 
spinas  et  tribulos  germinabit*tibi,et  in  sudore  vul- 
tus  tui  vesceris  pane,  donec  revertaris  in  terram  de 
qua  sumptus  es,quiaterrae8,et  in  terramibis;pul- 
vis,et  in  pulverem  reverteris  {Gen.  iii).  Quicunque 
ergo  hffic  audiens,  timuerit  transgredi  prfficeptum 
Dei,  reputans  apud  semetipsum,  et  dicens  :  quia  si 
illis  rudibus  ac  noveilisnonpepercitDeuSjfortenec 
nobis  parcet,8i  posb  multos  aliorum  casus^nostram 


manebit  spiritus  meus  m  homine  in  ffiternum,  eo 
quodsitcaro.  Delebo(inquit)diluvio  omnem  carnem. 
Fac  ergo  tibi  arcam  de  lignis  levigatis,et  ingredie- 
ris  eam  tu  et  filii  tui,  uxor  tua,  et  uxores  filiorum 
tuorum,  ut  possitis  vivere.  Te  enim  inveni  justum 
in  generatione  hac  (Gen.  vi).  »Qui  Domini  implens 
jussionem^  per  centum  annos  in  arcffi  fabricadesu- 
davit,  et  in  articulo  dieiilliusingressuBest  inarcam 
ipse  ct  filii  ejus,uxor  ejus,et  uxores  filiorum  ejus. 
Pluitque  Dominus  quadraginta  diebus  et  quadra- 
ginta  noctibus  super  terram,et  factum  est  diluvium, 
mortuaque  est  omnis  caro,inqua  erat  spiritus  vit«» 


m 


HOMILIyE  DK  TEMPORl:. 


134 


?OBlea\eroNolen8scireNoe  utrumcessassentaquae,  \  iinmolatu8,intellexeritDoraini  humanitatem  passio- 


emisit  eorvum  qui  non  est  reversus  ad  eum. 
Ac  deinde  emtsit  secundo  |columbam  quiB  vespere 
reversa  estad  eum,portan8ramumoliv®  virentibus 
follis  in  ore  suo.Quisquis  efgo  hflec  audiens,elegerit 
magis  salvari  cum  electispaucis^in  exemplum  Noe, 
quamperire  cum  multis  reprobis,invenitin  secunda 
etate  bydriam  aqua  pienam.Quod  si  hanohistoriam 
spiritualiter  interpretari  didicerit,  ut  intelligat  per 
Noe  fabricatorem  arcaey  Dominum  Jesum  Christum 
fabricatorem  et  rectorem  Ecclesiae;  per  diluvium 
qaod  peccatores  homines  delevit,baptismum,in  quo 
peccala  delentur  ;percorvum  qui  egressus  estetnon 
estreversuSjhasreticosqui  exnobis  exierunt,sed  non 
erant  ex  nobis  per  columbam;qu9B  ramum  olivse  vi- 


nem  sustinuisse^sed  divinitatem  impassibilemper- 
mansisse  :hydria,quam  plenam  habebat  aqua,  mu- 
tata  est  in  vinum.  In  quarta  aetate  legimus  (/  Reg, 
xix)fuisse  Davidynon  solum  virum  fortem.sed  etiam 
humilem  et  misericordem.Qui  eumyreprobato  Saul, 
electus  a  Deo  esset  ad  regnandum,  persecutionem 
passus  est  a  Saulein  tantum  uteum  frequenteroc- 
cidere  vellet.Et  cum  tradidisset  eum  Dominus  in 
manus  ejus,et  posset  eum  occidere,  non  solum  se- 
ipelySed  otiam  his  tertioquc  pepercit  ei  propterDo- 
minum,  dicens :  «  Absit  a  me,  ut  mittam  manum 
meam  in  christum  Domini  (/  Reg.  xxvi).  »  Propter 
quod  regnum  Saul  destructum  est,et  regnum  David 
super  Israel  elevatum.  Quod  si  tu  haec  audiens,vo- 


reolibusfoliis  detulit,unctionem8piritus sancti,quae  n  luerisimitari humilitatem  etmansuetudinem  David, 
fideIibu8inbaptismodatur:hydriaaquaplena,quam      ut  cum  inimicis  tuis  nocere  possis,  propter  Deum 


habebat,  mutata  est  eiinvinum.  In  tertiesetatelegi- 
musfuisseAbraham  virumjustum,  cui  dixitOeus: 
«  Egredere  de  terra  tua,  et  de  cognatione  tua,  et 
de  domo  patris  lui,et  veni  interram  quammonslra- 
vero  iibi  {Gen.  xii).  »  Qui  obediens  Deo  statim  exi- 
vit,  nesciens  quo  pergeret,  et  eum  magis  ac  magis 
fide  et  dilectione  in  Deum  proflceret,  deditei  Deus 
unigenitum  liliumperrepromissionemin  senectute 
sua,  nomine  Isaac.  Dixitque  ei  Deus  postea  {Ibid.): 
«  Tolle  unigenitum  filium  tuum  quem diligis Isaac,et 
vade  in  terram  visionis,  atque  offeres  eum  ibi  in  ho- 
locaustum,superunum  montium  quem  monstravero 
tibi  (6en.xxii).»Qui  «  cousurgens,  statim  stravit  asi- 
num8uum,ducens8ecumduospueros,etIsaacrilium 


dimittas,  invenisti  in  quarta  aetate  hydriam  aqua 
plenam.  At  vero  si  Saul  reprobum  et  invidum,  po- 
pulum  Juda;orum,qui  Dominum  persecutus  est,in- 
tellexeris,per  David  Dominum  Jesum  Ghristum,qui 
est  fortis  et  potcns  in  prfielio,et  Dominus  virtutum, 
et  qui  pro  persecutoribus  Judaeis  exoravit,  dicens 
(Luc  xxin)  :c(Pater,ignosce  illis,  quia  nesciunt  quid 
faciunt,»  et  ideo  regnum  eorum  dissipatum  est:  re- 
gnum  autem  Domini  manet  in  8eternum;quarta  hy- 
driay  quam  plenam  inveneras  aqua,  mutata  est  tibi 
in  vinum.  In  quinta  astate  legimus  (IV  Reg.  xxv) 
quod  populus  Judaeorum  praevaricatus  est  manda- 
tum  Domini,dereIinquens  Deumpatrum  suorumet 
adorans  idola,et  ideo  tradidit  eum  Dominus  Nabu- 


suum.MGamque  die  tertia  elevatis  oculis  vidissetlo-  C  chodonosor  regi  GhaIdseorum,qui  duxiteum  capti- 


cum  proculy  quem  ostenderat  ei  Deus,  dixit  pueris 
sui8:«Ex8pectate  hic  cum  asino;ego  et  puer  illuc  us- 
que  properantes,  postquam  adoraverimus,  reverte- 
mur  ad  vos.»  Et  cum  imposuissetlignasupralsaac 
iiliumsuuni,imposuit  eum  superaram,«extenditque 
manum  et  arripuit  gladium  ut  immolaretfilium.Et 
ecce  angelas  Domini  de  cgbIo  clamavit,dicens:Abra- 
bam,  Abraham.Qui  respondit:  Adsum.Dixitque  ei : 
Neextendasmanumtuamsuperpuerum,nequefacias 
illi  quidquam.Nunc  cognovi  quod  timeas^Deum,  eo 
quod  noQ  pepercisti  filio  tuo  unigenito,propter  me. 
Benedicens  benedicam  tibi,  et  multiplicabo  semen 
tuum  sicut  stellas  C€eli,et  sicut  arenam  qus  est  in  lit- 
tore  maris.»Coaver8usqueretrorsum, «  viditarietem 


vum  in  Babyloniam,et  Jerusalem  civitatem  destru- 
xit,  ubi,propter  vindictam  peccati^  per  septuaginta 
annos  in  grandi  affliclionefuit.Posteaveromisertus 
eidem  populo  Deus,  suscitavit  Jcsum  fllium  /ose- 
dech  sacerdotem  magnum,  et  Zorobabel  principem 
Judffiorum,  qui  eumdem  in  Jerusalem  reduxit,tem- 
plumque  Domini  restauravit.  Quod  si  tu  heec  au- 
diens,  timueris  peccare,  ne  forte  aut  captivitas,aut 
qualiscunquetemporalistribulatiopropterpeccatum 
tibi  accidat,  invenisti  in  quintasetatehydriamaqua 
plenam.  Si  vero  ad  altiorem  intellectum  mentem 
tuam  transtuleri8,ut  intelligas  perpopulum  Israeii- 
ticum  genus  humanum  ;  per  Nabucbodonosor,  qui 
populum  captivavit,diaboium  figurari,  per  Babylo- 


intcr  vepres  hsrentem  cornibus,  quem  assumens,  D  niam,quffi  confusiointerpretatur,infemum  ;ubidia 


obtulit  holocaustum  pro  filio.iQuicunqueergo,h«>c 
audienSyCogitaverit  in  cordesuo  cum  quantostudio 
debeatDeo  obedire,  quando  Abraham  magisvoluit 
Deo  obedire  quam  filiosuo  unigenito  parcere,habet 
in  tertia  aetate  hydriam  aquaplenam.Si  vero  in  hoe 
facto  Abrahs  spiritualem  intellectum  quaesierlt,  ut 
intelligat  per  Abraham  Deum  Patrem,  et  per  Isaac 
unigenitum  fllium  ejus,Dominum  JesumGhristum, 
qui  est  unigenitus  Filius  Patris^per  immolationem 
Isaac  Domini  passionem^  qui  pro  nobis  passurus, 
lignum  in  quo  pateretur  ipse  portavit^  in  eo  vero 
qued  Isaac  Domini  vooe  iiberatusjet  aries  pro  eo  est 


bolus  genus  humanum  post  prsvaricationem  capti- 
vum  traxit;per  Jcfbsalem,  qusevisio  pacis  interpre- 
tatur,  coelestem  patriam  :  per  Jesum  sacerdotem 
magnum,  Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  qui 
fa£tus  est  sacerdos  in  eeternum  secundum  ordinem 
Melchisedech  (Psal.  cix),  qui  electos  suos  de  capti- 
vitate  Bubyloniffi  ad  coelestem  patriam  revocavit : 
hydria  tua,  quse  prius  aquam  babebat,conversa  est 
tibi  in  vinum.  In  sexta  aetate  legimus  (/  Tim.  ii), 
quodipseauctoretredemptor  omnium  DominusJe- 
susChristus,  prohominibushomofactus,  octavadie 
circumcisusest,  et  tricesima  tertiapost  b«c  die  lo 


138 


HAYMONIS  HALBEKSTAT.  EPISG.  OPP.  PAKS  II.  —  HOMIL. 


m 


tem^lo  prsi^uUlus,  atque  legalU  bootia  pro  eo  est  A  ^unt,  et  spiritu  oris  cjus  omtiis  virtus  earum(P<a{. 


oblata,nulla  tamen  neceseitate  cogenteiSed  spouta- 
nea  voluntate,tantum  ut  legem  adimpleret.Quod  si 
hac  tu  audienscogitaveriscumquantasoilicitudine 
etstudio  Evangelii  debeas  observare  precepta,  qus 
per  ipsum  dicta  sunt^quando  ipse  legem  quam  per 
servum  dederat,  cum  tanta  diligentia  dignatus  est 
observare^  invenisti  in  sexta  «etate  hydriam  aqua 
plenam,  ubcriorem  et  mundiorem  omnibus,de  qua 
non  solum  abini»  sed  etiam  satiari  potes.  Si  autem 
alius  aliquid  in  hoc  Domini  facto  intellexeris  ut 
intelligas  in  eoquodipsenoluit  priusin  templo  ma- 
tcrialis  aediflciicon&Lructo  prsesentari,quam  circum- 
cideretur^et  diom  purificationis  exspectarejCum  non 
indigeret :  quia  nos  non  possumus  spiritualiter  £c- 


xxv}  »  Binas  metretas  Dominusoslenditio  Evange- 
liOfCum  dicit  :«ErgoetPaterunumsiimus(Joan.x).» 
Ternas  ostcndit^cum  alibi  ait :  «Euntes  doceteom- 
nesgentes^  baptizanteseosinnominePatriSget  Filii, 
et  Spiritus  sancti  (Matlh.  xxvui).  »  Doctores  autem 
sanctif id  est  spiritales  hydrisyternas  accipiunt  me- 
tretas,  cum  individuam  Trinitatem  aliis  prsdieant 
credeiidam  ;  binas,  quando  diiectionem  Dei  et  pro- 
ximi  suis  auditoribus  commendant.  Ministri  autem 
qui  eas  implessedicuntur,apo8tolossignificaveruQt 
vel  doctores  Ecclesis,  per  quorum  doctrinam  hau< 
stum  sapientijE  mundus  accepit,  de  quibus  bcne  di- 
citur :  «  Et  impleverunt  eas  usquc  ad  summum.  m 
Quia  nullum  tempus  ab  initio  saculi  vacuum  fuisse 


clesiae  Dei  sociari,Qec  corporis  et  sanguinis  Ghristi  p  ostenderunt  ab  eruditione  (Ideliumyquo  siae  verbis 


participes  fieri,nisi  prius  per  baptismum  fubrimus 
ab  originali  peccato  mundati :  hydria  quam  aqua 
plenam  habcbas,  mutata  est  tibi  in  vinum  bonum. 
Quodbi  adhucaliquid  sacratiusperscrularivolueris« 
utintelligiis  ineo  quodDominus  JesusChristusprius 
voluit  circumcidi  quam  in  templum  intraret:  quia 
nos  in  templo  aeternse  beatitudinis^quodestinccBlo, 
ubi  sine  flno  laus  Dei  canitur,  nequaquam  intrabi- 
mu?fnisi  in  praesenti  vitapercoure9sionem,eiecmo- 
synas  et  cstera  Lona  opera  fuerimus  purilicati,  et 
OBini  custodia  cornostrum  servaverimus,utdignam 
Deo  hostiam  in  ccbIo  oiTcrre  mereamur  :hydriai  quae 
versaeratinvinum  bonum,commutata  estinvinum 
meracissimum^in  tantum  ut,hujus  suaYJSsima  dul- 
cedine  spiritaliter  inebriatus,  cum  propheta  dicerc 


sine  exemplis  spiritualem  doctrinam  non  pateface- 
rent.Sive  certe  eas  usque  ad  summum  impleverunt, 
quia  msyorem  perfectionem  ostenderunt  esse  per 
gratiam  Novi  Testamenti  quam  per  Vetus,quoniam 
doctrina  Evangelii,  quam  illi  prsBdicaverunt,totum 
mundum  complevit  :velquiain  operibus  sanctorum 
nihil  de  imperfectione  ad  ostendendum  nobis  ma* 
gistri  Ecclesiffi  reliquerunt. 

M  Et  dicit  eis  Jesus :  Haurite  nunc  et  ferte  archi- 
«  triclint).  Et  tulerunt.»  Architriclinus  diciturprin- 
ceps  triclinii,  quia  dpx($  GroBce,Latine  dicitur  prin- 
ceps ;  triclinium  autem  est  domus  ires  ordinea 
habens.  Possumus  quoque  ad  litteram  hunc  archi- 
triclinum,aliquemexm8^oribusJudfleorumaccipere» 
qualis  erut  Nicodemus  vel  Gamaliel,8ive  discipulua 


possis :  u  Et  calix  tuus  inebrians  quam  praeclarus  C  ejus  tunc  Saulus,  postea  vero   Paulus.  Spiritaliter 


est!  »  {PsaL  xxii).  Et  iterum:  «  Fluminis  impetus 
laetificat  civitatem  Dei  {Psal.xLv),  »  Et  rursus :  «  Fi- 
lii  autem  hominum  in  tegmine  alarum  tuarum  spera- 
bunt,  et  inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuae,  et 
torrente  voluptatis  tuae  potabis  eos  {PsaL  xxxv).  » 
Hoc  vinum  desiderabat  ille  qui  dicebat  in  Ganticis 
canticoium :  «  Osculetur  me  osculo  oris  sui,  quia 
meliora  sunt  ubcra  tua  vino,  fragrantia  unguentis 
optimis  (C^m/.i).»Quicunque  ergo  pcr  singulas  eeta- 
tes  excmpla  sanctorum  considerans^  bene  vivere  et 
spiritaliter  didiccrit  intelligere  eoram   doctrinam, 
in  singulis  aetatibus  inveniet  hydrias,  de  quarum 
haustum  et  ablui  et  satiari  possit.  Pulcherrime  au- 
tem  mentibus  sanctorum  convenit,  quod  de  iisdem 


vero  sicut  per  architriclinum  magistri  Ecclesiaa  de- 
signantur,sic  per  triclinium  ipsa  Ecclesia  exprimi- 
tur,  quae  tres  habet  ordines,  conjugatorum,  conti- 
nentium  atquj  virginum.  Jussit  autem  Domiaus 
architriclino  vinum  ex  aqua  factum  dare,quja  illis 
spirituaiis  doctrina  commendatur,  quia  sciunt  dis- 
cernere  inter  Yetus  et  Novum  Testamentum,id  est 
inter  legem  et  Evangelium. 

«  Ut  autem  gustavit  architriclinus  aquam  vinum 
«  factam^et  non  sciebat  unde  esset  :ministri  autem 
«  scicbant  qui  hauserant  aquam,vocat  sponsum  ar- 
«  chitriclinus,»  Iste  sponsusjuxta  litteram,ut  qui- 
dam  tradunt,  accipitur  Joannes  apostolus  :qui  cum 
nuptias  fecisset^  viso  miraculo  Domini,  relinquens 


hydriis  dicitur :«  Gupientes  singulae  metretas  binas  ])  nuptias,  virgo  eum  secutus  est,unde  ct  dilectus  Do- 


vel  lernas.  »M^pov  enim  Gr»ce,Latinemensuradi- 
citur  trium  modiorum.  Non  eninr  dicit,  quia  aliae 
capiebant  binas,  et  aliae  ternas^  sed  singulae  capie- 
bant  metretas  binas  vel  ter  as.  Gum  enim  sancti 
viri,  Patris  etFIii  mentionem  tantum  faciunt,  quasi 
binas  vel  ternas  metrctas  capiunt.  At  vero  cum  Pa- 
tris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  simul  mentioncm  fa- 
ciunt,iidemipsiternas  metretas  capiunt.Quasienim 
binas  metretasDavid  8piritualishydriaoapiebat,cum 
de  Patre  et  Filio  loquebatur,  dicens:«Omnia  in  sa- 
pientia  fecisti  (PsaL  ciii).  »  Quasi  tcmas  idem  ipse 
pafiebatyCum  dicebat  ;uVerbQ  Domini  ccoli  ilrmatis 


mini  dicitur.  Spirituliter  vero  idem  aponsus  ipse 
Ghristus  intelligitur.  «Et  dicit  ei  ^Omnis  homo  pri- 
mum  bonum  vinum  ponit,et  cum  inebriati  fuerint, 
tunc  id  quod  doteriusest.  Tu  autem  servasti  bonum 
vinum  usque  adhuc.  »  Doctorum  est  discemere, 
quantum  distet  inter  legometEvangelium,  et  inter 
litteram  occidentem  et Spiritum  vivificantem,et inter 
bonumetmalum,  sic  architriclinus  intervinumdis- 
cretionem  habuit  et  aquam  .Quoniam  quantum  distat 
inter aquam  etvinum,  tantum  distatinterlegislitte- 
ramet  spiritualemEvangeHi  Gratiam.lnDominiergo 
pr^esentia  ipsa  elementa  mutata  sunt,  quando  lex 


J37 


HOMILLE  DE  TKMPORE. 


138 


ranialis  ipso  interpretanlespiritalitercsiintcUecia,  A. 
jalaDtum,utquicunquebanc  (lulcedinem  gusiaverit, 
admiretur  ct  dicat:  Omnis  boaio  primum  bonum 
vinum  ponit. 

V  Hoc  fecit  initium  signorum  Jesus  iii  Gana  Gali- 
« la}£.  »  Pulchre  ergo  Dominus  initium  signorum 
saorum  hoc  miraculo  voluit  consecrare,  ut  aquas 
mutaret  io  vinum,ut  discant  fideles  quia  non  aliam 
legem  venit  docere,  nisi  quam  per  servum  suum 
Moysen  dederat,  sedipsamspiritualitcrinterpretan- 
do  in  melius  commutare.  Bene  autem  dicjtur:  «  Et 
«  manifestavit  gloriam  suam.  »  Manifestavit,  videli- 
cet  per  hoc  signum  quod  ipse  esset  rex  gloriae  et 
Dominus  virtutum,  et  ipse  esset  sponsus  Ecclesis: 
maoirestavit  quod  ipso  esaet  qui  cuncta  ex  nihilo 
potuit  creare,  quietiamquandovoluit^  elementapo-  ^. 
tuitiromutare.Ouodverosubiitur:  «  Etcredidcrunt 
« in  eum  discipuii  ejus.  »  Non  putandum  est  quod 
tunc  primum  in  eum  crediderint,  maxime  cum  ab 
illo  ad  nuptias  vocati  esse  dicantur:  sed  qui  prius 
crediderant,  viso  miraculoi  firmius  crediderunt,  et 
quem  anteahominemcredebanty  hocsignum  viden- 
tos,  Deum  verum  et  hominem  esse  credrderunt. 

HOMILIA  XIX. 

DOMINIGa    III   POST  EPIPHAXIAM. 

(MATrH.  VIII.)  (<  In  illo  tempore^cumdescendisset 
u  Jesus  de  oionte,  secutie  sunt  eum  turbce  mulias,» 
el  reiiqua.  Superius  evangoli^ta  narravit  qualiter 
Dominu8seden8inmonte,ordinemoctobeatiiudinum 
Iradidit,  dicens:  «  Beati  pauperes  spiritu,  quoniam 
ipsorum  est  regnum  OGBlorum(/l/aM.v),»  etcstera  C 
quxBequuntur.Etutveraessecrederentquasinverbis 
audierant,  consequenter  BQiracuIum  a^Jungere  cura- 
vit,  dicens  :  «  Et  descendente  eo  de  monte,  secuiae 
sunt  eum  turbae  mult«e.  »  Ubispiritualitermontex, 
in  quo  Dooainus  sedit,  coelumintelligerepossumus, 
in  quo  cunn  Patre  mansit,etmanetsemper6equalis. 
TuQc  autem  demontedescendit^quandopropiernos 
et  propter  nosiram  salutem  in  convalle  ploraiionis 
vcniens,  humanitatem  nostram  assumpsit,  ut  qui 
iDvisibiliseratinsuiSyVisibilisappareretinnosirisiet 
quem  non  poteramusvidereinsuaaltitudine,8aItem 
cognosceremus  in  nostra  innrmitate.  Unde  juxia 
congruam  rationem,  solidiscipuli  in  monteadeum 
accesserunt,  sed,  eo  decendente  de  monte,  multffi 
iurbae  secutffi  sunt  eum:  quia  ante  suam  iucarna-  i) 
tioaem  notus  in  Judsa  tantnm  erat  Deus,  etlsrael 
magnum  nomen  ejus:  at  vero,  postquam  usque  ad 
nosiram  bumaoam  naturam  assumendam  descendit, 
protinus  per  fidem  mults  turbae  cum  secutffi  sunt 
oaiionum.  Dequibusolimlsaiaspra^dixerat,  dicens: 
«  Et  erit  in  novissimis  diebus  praeparatus  mons  do- 
ZDus  Domini  in  verticemontium^etelevabitursuper 
colles,  et  sublimis  erit  valde.  Et  venient  ad  eum 
omaes  gentes,  et  ibunt  populi  multi,  et  dicent:  Do- 
inus  Jacob,  venite^  etambulemus  inlumine  Dcino- 
stri  (ha,  II).  »  Et  Psalmista:  «  Orancs  gontcs  quas- 
cunque  iecisli,   venient  et   adorabunt  coram  te, 

Patro:.  CXVIIL 


Domine,  ei  glorificabunt  nomcn,tuum  in  a^temum 
(Psal.  Lxxxv).  »  Hanc  quoque  iurbam  videbaiJoaq» 
nesinApocal3rpsi,quicumexsinguIistribubusIsrael 
duodccim  milliasignatosdescribcret,  a4junxit:(cPo8t 
ba?c  vidi  turbam  magnamquamnemopoteratdinu^ 
merare,  cx  omnibus  populis,  tribubus  et  linguis 
(Apoc.  xii).  »  Sequuntur  autem  turbae  Dominum, 
quando  ejus  vestigia  humanit^tisimitanturfideles. 
Sequi  enim  Dominum,  imitari  est,  sicut  ipsc  dicit: 
«  Qui  mihi  ministrat,  mo  sequatur  (Joatu  xii).  »  Bt 
itcrum :  «  Qui  vult  venire  post  me  abneget  semet- 
ipsum,  et  tollat  crucem  suam,  et  sequatur  me 
{Luc,  ix).  » 

<c  Ecce  Leprosus  veniens  adorabat  eum,  dicens: 
«  Domine,  si  vis«  potes  me  mundarei,  »  Si  quis  in 
hoc  loco  solam  litteramatiendat,  nonparvamfldem 
habuisse  leprosus  iste  cognoscitur.  Deum  enim  non 
dubitavit,  quem  supplex  adoravit.  Necdeejus  dubi- 
tavit  potestate,  cum  solara  requisivit  voluntatemy 
dicens:  «  Domine,  sivis,  potesmemundare.  »  Unde 
fides  proiinus  cirectumconsecutaest,namsequitury 

«Et  extendens  Jesus  manum,  tetigit  eum  dicens: 
«  Volo,  mundare.  »  Ubi  cum  magna  appareat  Do- 
mini  poiesias,  non  minorcjusdeclaraturhumilitjs. 
Leprosum  enim,  quem  lex  extra  castra  ejiciebat, 
quem  scribae  et  Pharisaeivixrespiceredignabantur, 
ille  iangere  non  recusavit,quieummundarepoter.at 
sine  taciu,oslendens  quia  ejus  tactus  salusestcre- 
dentibus.  Quaeritur  quareDominusIeprosum  tetige- 
rit,  cum  lex  praecipiat  eum  non  tangere?  Primum, 
uthumiliiatisetcompassionisexcmplumnobisosten- 
deret,  nec  despiciendos  proximospropterdebilitatea 
aliquas  declararet.  Deinde,  ut  nonservum,  sedDo- 
minum  L^gis  se  esse  ostenderet,quicum  secundum 
legem  arabularet,  etiam  supra  legem  quoscunque 
vellet,  mundaret.   Quod  auiem  ait:  «  Volo,   niun- 
dare,  •  non  simul  jungendumestetlegendum,  Volo 
mundare,  ut  quidam  Latlnorum  putaverunt,  sed 
prius  dicendum  «  Volo,  »  deinde  inferendum  est 
«  mundare.»Ad  singula  ergo  verba  leprosi  singuia 
Dominus  respondit.  Leprosus  enim  dixerat:  «  Do* 
mine,  si  vis.  »  Dominusrespondit:«VoIo.»  Lepro- 
sus  dixerat,  «  Potesmundare.nDominusrespondit, 
«  Mundare,  »imperativosciIicetmodo. «  Eiconfestim 
mundaia  est  lepraejus.  »InterdicereautemDomiai 
et  facere,  nulla  est  differentia:  «  Dixitenimetfacta 
sunt,  mandavit  et  creata  sunt  {PsaL  xxxii).  »  Alle- 
goriceautemleprosusisiegenusdesiguathumanuni, 
quod  tunc  lepram  peccati  incurrit,  quandopraecep- 
tum  Domtniinparadisocontempsit.  Undebene,  juxta 
evangelistam,  non  solumleprosus,  sedetiamplenus 
lepra  fuisse  describitur:  quoniam  veniens  Dominus 
in  carne,invenit  genus  humanum  variis  erroribus  et 
iniquitatibus  inquinatum.  Sed  Domino  de  monte 
descendente,  id  est  in  carne  apparente,  leprosus  ei 
occurrit:  quia  intelLexit  genus  humanum  tam  ex 
Judaiis  quam  exgentibusiniquitatisleprapolluturay 
aliter  mundationem  animas  se  non  posse  accipere, 
nisi  per  cjus  Ildem  qui  peocatum  non  fecit,  ncc  ia« 

S 


139 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


140 


vcntus  est  dolus  in  ore  ejus,  teste  Apostoloquiait: 
((  Non  est  distinctio  Judsi  et  Graaci.  Ooines  enim 
peccaverunt,  et  egent  gloria  Dei,  justificati  gratis 
pergratiam  ipsiuSjperredemptionem  quae  est  inChri- 
sto  Jesu  {Rom,  x).  »  ScdDominus,qui  salutemoon- 
ferre  venerat.  non  dedignatusesttangereleprosum, 
ut  eum  adsalutemproveheret.Quasi  enimleprosum 
tangendo  curavit,  quando  perhoc,quod  nostraecar- 
nis  similitudinem  assumpsit,  a  peccatis  animaenos 
-liberavit.  Et  qui  verbo  leprosum  curare  poterat, 
tangendo  curare  maluit:  quia  per  hoc  quod  morti- 
cinum  nostrae  carnis  suscepit,  iapeccatorum  conta- 
gione  nos  puriflcavit,  ostendensseipsum  esse  dequo 
per  Isaiam  fuerat  prophetatum:  «Vidimuseumnon 
habentemspeciem,  nequedccorem,  et  desideravimus 
eum  despectum  et  novissimum  virorum,  virumdo- 
lorumetscienteminfirmitatem.Etquasiabsconditus 
vultus  ejusetdespectus,undenecreputavimuseum. 
Vere  languores  nostros  ipse  tulit,  etdoloresnostros 
ipse  portavit.  Etnosputavimuseumquasi  leprosum 
et  percussum  a  Deo  ethumiliatum.  Ipseautemvul- 
neratus  est  propter  peccata  nostra,  attritusestpro- 
pter  scelera  nostra  (I$a.  li).  »  Hinc  et  apostolus 
Petrus  ait:  «  Peccatanostra  ipscpertulitin  corpore 
suo  super  lignum,  ut  peccatis  mortuijustitiaeviva- 
mu8,  cujus  livore  sanati  sumus  (/  Petr.  ii).  » 

«  Et  ait  illi:Videneminidixeris,8edvade,03tende 
«  te  sacerdoti,  et  ofTermunusquddpraecepitMoyses 
«  in  testimonium  illis.  »  Quid  est  enimquodDomi- 
nus,  qui  alibisanatohominealogionedaemonisprs- 
cepit,  diccns  (Marc.  v):  «Vade  incivitatemad  tuos, 
et  annuntia  eisquantatibi  feceritDous> »  nunc  autem 
leproso  curato  dicit:  «  Vide  nemini  dixeris?  »  Nos 
nimirum  in  hocfacto  instruit,  quosfrequenterinanis 
gloria  tentat,  ostendens  etiam  inbonooperejactan- 
tiam  esse  fugiendam.  Si  enim  ille,  quiutFiliusDei 
Jactantiam  non  timebat,  miraculum  suum  occul- 
tare  praecepit,  multo  magis  nos  quos  vana  gloria 
subrepit  jactantiam  cavcre  debemus.  ut  secundum 
quod  ipse  ait:  «  Nesciat  sinistra  tua  quid  faciet 
-dextera  tua  (Malth,  vi).  »  Hinc  iterum  admonet, 
dicens:  «  Tu  autem  cum  oraveris,  intra  in  cubicu- 
lum,  et,  clauso  ostio,  ora  Patrem  tuum,  et  Patcr 
tuus,  qui  videt  in  abscondito,  reddet  tibi  (Ibid.  ).  » 
In  eo  vero  quod  ait  «  Vade,  ostende  te  sacerdoti, » 
considerandum  est,  quod  nul]osaIiosDominus,qui- 
bus  corporaliter  sanitatem  praestitit,  ad  sacerdotes 
misisselegitur,nisitantumleprosos,quodnonsoIum 
hic  fecisse  legitur,  sedetiamaIibi,quandodecemvi- 
ris  leprosis  sibioccurrentibusetclamantibus«:Jesu 
prajceptor,  miserere  nostri,  »  praecepit,  dicens: « Ite, 
ostendite  vos  sacerdotibus  (Luc.  xvii),»quod  obva- 
rias  causas  eum  fecissecredimus.Primumutsacer- 
dotibus  honorem  deferret:secundo,  necontradictor 
legis  viderelur:  quia  legis  prajceplum  erat,  ut  si 
quis  a  lepramundatuse8set,veniretadsaccrdotem: 
tertio,  ut  sacerdotum  animos  adsuamcrudelitatem 
provocaret,  et  non  credcntibus  omnem  excusatio- 
pem  auferret.  Et  videntes  leprosum  miuidatum,  si 


A.  crederent  in  mundatorem,  salutem  invenirent:  si 
autem  crcdere  nollent,  inex<fUsabiIes  essent.  Unde 
bene  dicitur:  «  In  testimoniumjUis,  ^idestsacerdo- 
tibus.  Aliler  permontem,inquoDominu8discipulo8 
docuit,  sublimipr  doctrina  accipitur,  ubi  soli  disci* 
puli  accesserunt:  quiailliinspiritualibusrebussunt 
instruendi,  qui  perdiuturnammeditationemeasca- 
pere  possint.  Qui  autem  parvuli  suntinseusuetter- 
reni  in  fldc,  quasi  inconvallibus  8untin8truendi,id 
est  in  apertioribus  sententiis  monendi.  Unde  cum 
in  montibus  discipulos  docnit^  et  in  convallibus  lepro- 
sum  curavit,  oslendit  In  predicationcjuxta  capaci- 
tatem  auditorum,formandarae88e8ermonem  docto- 
rum.  Non  enim  propter  perfectos  deserendi  sunt 
imperfectiy  sed  potius  xum  illis  corrigendi  atque 

|.  tolerandi.  Qui  cnim  tales  sunt,  ut  cum  apostolis 
audire  possint:  «  Vobis  datumestnossemysterium 
regni  Dci  (Luc.  v),  »  altius  et  profondius  in  allego- 
riarum  typis  et  flguris  sunt  instruendi.  Qui  autem 
parvuli  suntsensu, solalitlcrasuntinstruendi, quod 
etiam  Dominus  alibi  suo  exemplo  nos  instruit, 
quaudo  cuidam  diccnti  (Matlh.  xix): «  Magisterbone, 
quid  faciendo  vitam  aetcrnam  possidebo?»  quasi  in 
convalle  posito  respondit,  dicens:  «  Mandatanosti: 
Non  occides.  Non  adulterabis.  Non  falsum  testimo- 
nium  dices,  non  concupisces  rem  proximi  tui,».etc. 
Sed  illo  respondente:«Ha>comniacustodiviajuven< 
tute  mea,  »  protinus  montem  perfectionis  ostendit, 
subjiciens:  «  Adhuc  unum  tibi  deest:  Si  vis  perfe- 
ctus  esse,  vade  et  vende  omnia  quae  habes,  et  da 
pauperibus,  et  habebis  thcsaurum  in  CGelo,  et  veni 

C  sequere  me.  »  Et  quia  huncmontcmdifTicileascen- 
dunt,  qui  amore  divitiarum  sunt  onerati,  abiit  ille 
tristis,  eo  quod  multashaberetpossesssiones.  Hujus 
quoque  exemplum  Paulus  Apostolus  secutus,quasi 
cum  quibusdam  in  con/allibus  morabatur,  quibuB 
dicebat:  «  Ego  vobis,  fratrcs,  non  potuiloquiquasi 
spiritualibus,  sed  quasi  carnalibus.  Tanquam  par- 
vulis  in  Christo  lac  vobis  potum  dedi,  non  escam 
(/  Cor.  iii).  »  Quasi  cum  aliis  montem  ascenderat 
quibus  dicebat:  «  Sapientiam  loquimur  interperfe- 
ctos  (/  Cor.  ii).  »  Moraliter  autem  leprosus  iste  qui 
Domino  de  montedescendenteoccurrit,unumquem- 
que  signilicat  peccatorem.  Sicut  enim  lepravarium 
exprimit  colorem  in  cute,  sicpeccatumvariashabet 
species  in mente.  Qui enim adulterium, homicidi um, 

n  furtum,  rapinam,  sacrilegium,  ethissimilia  perpe- 
trat,  quasi  leprosam  in  anima  cutem  demonstrat. 
Talis  si  vult  mundationem  recipere,  debet  Domino 
occurrere^  id  est,  cumlacrymiset  gemitibus  sepec- 
catorcm  cognoscere,  etDominimisericordiamcom- 
puncto  corde  exorare^dicenscumPropheta:  «  Mise- 
rere  mei,  Deus,  secundum  magnam  misericordiam 
tuim.  Quoniam  iniquitatemmeamego  eognosco^et 
peccatum  meum  contra  me  est  semper.  Tibi  soli 
pcccavi  et  malum  coram  te  feci  (PsaL  l):  »  Et  ite- 
rum:  «  Delictum  meum  cognitum  tibi  feci,  eti^ju- 
stitiasmeasnon  abssondi.  Dixi,  Gonfiteboradversum 
mo  injuFtitiam  meamDomino,  etturemisistiiinpie. 


141 


IIOMILIiE  DE  TEMPORE. 


142 


tatera  peccati  mei  (Psal.  xxxi).  >»  Ncc  debct  despe- 

rare  veniain,si  dignam  non  neglexerit  agere  pccni- 

tentiam.Nam  quantum  misericors  sit  Dominus  erga 

peccatores  conversos,  roanifestatur  cum  subditur  : 

«  Et  extendens  Jesus  manum  tetigit  eum,  diccns  : 

«  Volo,  mundare.  »  Et  quia  verus  est  medicus,qui 

non  venit  vocare  justos,8ed  peccatores  ad  pceniten- 

tiam  {McUth.  ix),  recte  leprosum  tetigisse  dicitur. 

Manua  enim  Domini  in  Scripturis  aliquando  maje- 

statis  suae  potentiam,  aliquando  Incarnationis  mys- 

terium  significat.  Potentiam  majestatis  significat, 

ut  ait  Psalmista  :  «  In  manus  tuas,  Domine,  com- 

mendo  spiritum  meum  [Psal,  xxx).  »  Incarnationis 

mysterium, ut  idem  alibi  ait :  «  Emitte  manum  tuam 

de  alto  [Psal,  cxliii).  »  Vult  enim  Deus  mundare  le 

prosum,  quia,  ut  ait  Apostolus,  «  Neminem  vult 

perire,  sed  omnes  ad  agnitionem  veritatis  converli 

(f  Ttm.  n).  »  Dnde  ipse  per  Prophetam  ait  [Ex^ch, 

xviii) : «  Vivo  egOjdicit  Dominus  Deus,nolo  mortcm' 

peccatoris,  scd  magis  ut  convcrtatur  et  vivat.  »  Et 

iterum : «  Peccator  quacunque  die  conversus  fuerit, » 

et  reliqua.  Et  in  Evangdio  :  «  Dico  vobis,  gaudium 

eritin  ccbIo  super  uno  peccatore  poenitentiam  agente 

(Lttf.  xv).  »  Nec  cget  Dominus  spatio  annorum  vel 

longitudine  temporum  in  pcBuitentia,  sed  cor  con- 

tritum  et  bumiliatum  Deus  non  spernit :  quia  non 

Docent  mala  prfleterita,  si  non  placent.  Primum  au- 

tem  tetigit  leprosum,et  postmodum  mundavit,  quia 

prius  mentem  nostram  per  suam  gratiam  ad  pceni- 

tentiam  agendam  inflammat,  et  postmodum  digne 

petcntibus,quod  peccavimus  per  misericordiam  re- 

Iaiat.Sed  quia  ipsa  peccata  vice  Domini  sacerdolibus 

confiteri  debemu8,etad  eorum  consilium  pocnitcn- 

liam  agere,  recte  subjungitur :  «  Vide  nemini  dixe- 

riSjSed  vade,  ostendete  sacerdoti,  »  etc.  Forteetiam 

sunt  nonnulli,  qui  sufficere  sibi  credunt,  quod  soli 

Deo  compuncto  corde  pcccata  sua  confiteantur,  nec 

ea  esse  neccsse  sacerdotibus  confiteri,tantummodo 

Qt  a  malis  suis  operibus  cessent.  Quorum  opinio  si 

vera  esset^  nequaquam  Dominus  leprosos,  quos  per 

semetipsum  mundaverat,  ad  sacerdotes  misisset. 

Denique  si  peccata  non  essent  sacerdotibus  confi- 

tenda,  et  ad  eorum  judicium  excutienda,  Paulum 

quem  in  via  fuerat  aIIocutus,nequaquam  Ananis  sa- 

cerdoti  destinaret,dicens :  «  Vade  in  civitatem,  et  ibi 

dicetur  tibi  quid  te  oporteat  facere  [Act,  ix).  »  Quod 

cnimronfitentibuspeccata  suasacerdotibus  multum 

prosit,  probat  Jacobus  apostolus,  dicens :  «  Confite- 

mini  alterutrum  peccata  vestra,  et  orate  pro  invicem 

ut  salvemini  (Jacob.  v).  »  Et  Joannes  :  «  Si  confitea- 

mur  peccata  nostra,  fidelis  et  justus  est  Deus,  ut  di- 

mittat  peccata  nostra,  ct  emundet  nos  ab  omni  pec- 

calo  [IJoan.  i).  »  Quod  etiam  in  Veteri  Testamento 

figurate  demonstratur,quando  tale  de  leprosis  pras- 

ceptum  Moysi  a  Domino  dicitur,  sic  enim  scriptum 

est:  £t  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  (Lev,  xiii) : 

Vir  in  cujus  cute  varius  color  apparuerit,  veniat  ad 

sacerdotem  et  ostendat  se  illi  :  qui  recludet  eum 

ia  domo  separala  seorsum  per  septcm  dirs,  et  post 


A  septem  dics  intuitus  eum,si  viderit  crevissc  lcpram, 
addat  alios  septem  dies.  Post  quatuordecim  vero 
dies  iterum  intuitus  eum,si  viderit  adhuc  crescere 
lepram,sciat  quia  lepra  perseverans  est^ettuncju- 
dicet  eum  leprosum,  et  ejiciat  eum  extra  castra ;  qui 
manebit  intonsa  barba,  operto  capite,  scissa  veste, 
aperto  ore,  immundum  se  judicans  omni  tempore 
separationis  suae.  Si  autem  mundatus  fuerit,  qui 
hujusmodi  sustinet  passionem,  veniat  ad  sacerdo- 
tem  et  offerat  pro  emundatione  8ua  tortam  panis 
et  sextarium  olei  ad  luminaria  concinnanda,et  ofTe- 
rat  duos  passcres  vivos,  unum  pro  peccato  et  alte- 
rum  in  holocausto.  Ques  omnia  qualiter  nunc  in  Eor 
clesia  spiritualiter  fieri  conveniant,  breviter  nunc 
commemoranda  sunt.  Lepra  enim  (ut  diximus)  pec-    ' 

|.  catum  significat ;  in  cujus  ergo  cute  lepra  apparue- 
ritj  id  est,  in  cujus  anima  peccatum  fuerit,veniat  ad 
sacerdotem^  locum  lepr«e  ostendens,  id  est,  peccata 
sua  humiliter  ei  conQteatur.  Qui  sacerdos  recludat 
eum  in  domo  separata  seorsum  per  septem  dies,  id 
est  omni  tempore  vitae  sus,  qus  per  septem  dies 
volvitur,  pGenitendum  insinuet:  etpostseptem  dies 
intuitus  eum,  si  viderit  crevisse  lepram,  addat  alios 
septem,  id  est,  ubi  iteratur  peccatum,augeatur  poe- 
nitentiae  modus.  Quoniam  districtius judicandi  sunt, 
qui  per  consuetudinem  peccant,  quam  illi  qui  subito 
cadunt.Postquatuordecim  vero  dies  iterum  intuitus 
eum,si  viderit  adhuc  crescerelepram,idest,sipec- 
catum  in  consuetudinem  viderit  venire,  sciat  quia 
lepra  perseverans  est.  Maneat  autem  extra  castra, 
vei  corpore  ab  Ecclesia  separatus,  vel  a  consortio  san- 

C  ctorum  sein  menteindignumjudicet  Habeat  inton- 
sam  barbam,  ut  sic  squalorem  pGenitentiae  etiam  in 
ipso  vuHu  ostendat.  Operto  capite,  quia  ab  officio 
praedicationis  cessare  debet,  qui  publice  poenitet. 
Maneat  autem  aperto  ore,  scissa  veste,  id  eet,  per 
confessionemsuampatefaciatconscientiam.Siautem 
sanatus  fuerit,  qui  hujusmodi  sustinet  passionem, 
veniat  ad  sacerdotem,  et  ofTerat  pro  emundatione 
sua  tortam  panis,  videlicet  dulcedinem  charitatis 
quibiiscunque  potest  impendat,  non  solum  amicis, 
sed  etiam  inimicis.  El  puicbre  per  tortam  panis  dul- 
cedo  charitatis  designatur,  quia,  sicut  in  vita  homi- 
nis  principalis  est  panis  :  sic  inter  omnes  virtutes 
principalis  est  charitas.  OfTerat  etiam  et  sextarium 
olei,  id  est  misericordiae  viscera  indutus,  in  se  pec- 

1}  cantibus  clementer  ignoscat :  et  hoc  ad  luminaria 
concinnanda,  ut  sicut  plures  peccando  suo  destruxit 
exemplo,  ita  emendatius  vivendo,  sua  satisfactione 
multos  reffidificet.OfTerat  quoque  duos  passeres  vi- 
vos,  id  est,  corpus  ct  animam  suam  di\inae  servituti 
subjiciat,  ut  sicut  exhibuit  membra  sua  servire  im- 
munditiffi  et  iniquitati  ad  iniquitatem,  ita  serviat 
jnstitiae  in  sanctificationem.  Sive  certe  ofTerat  duos 
passeres  vivos  :  id  est,  duo  genera  compunctionis, 
timoris  scilicet  et  amoris.  De  quibus  recte  dicitur : 
Unum  pro  peccato,  et  alterum  in  holocausto,  id  est 
in  sacriflcio,  quod  ofTerebatur  pro  peccato,  unum :  et 
in  gratiarum  ciCtione  :  ubi  non  pro  timore  peocati| 


143 


HAYMONiS  HALBERSTAT  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


U\ 


sed  proamoreDeietdcsiderioofrercbatur-.alleruin,  A  scd  in  omni  gentc  qui  operatur  ju8tiLiain,acceptui 
quia  omnis  peccalor  prius  timore  compungitur,  et      est  iiii  {Act.  x).» 


poHt  amore. 

«  Gum  autem  introisset  GapbarDaum,  accessit  ad 
«  eum  centuriOj  rogans  eum,  et  dicens  :  Domine, 
tf  puer  meus  jacet  in  domo  paralyticus,  el  male  tor- 
«  quetur.»  Post  curationem  leprosi  venitur  ad  aliud 
miraculum,in  quo  non  solum  Domini  virtusapparct 
miranda,8ed  etiam  centurionis  bumilitas  imilauda. 
Sed  primum  qusrendum  estquarc  dicat  Mattbieus 
centurioncm  ad  Dominum  accessisse,  cum  Lucas 
referat  quod  non  ipse  venerit,  sed  seniores  Judapo- 
rum  pro  se  niiserit.  Sic  eoim  scriptum  est  in  Luca 
[Luc,  vii) :  Cenlurionis  cujusdam  servus  erat  moritu- 
rus,  qui  erat  ei  pretiosus.  Et  cum  non  auderet  acce- 


«  Et  respondens  centurio,ait  :  Domine,  nonsum 
«  dignus  ut  intres  sub  tectum  meum,  sed  tantum 
«  dic  verbo,  et  sanabitur  puer  meus. »  Magnabsc  ccn- 
turionis  declaratur  fuisse  fides,  sed  non  dispar  com- 
probatur  humilitas.  In  opere  bujus  centurionis,  tres 
imitabiles  virtutes  nobis  08tenduntur,bumilitas  sci- 
licet,  fldes  et  prudentia.  Magnam  enim  habet  humi- 
litatem,qui,dicente  Domino : «  Ego  veniam  ct  curabo 
eum,  »  indignum  6e  judicans,  rcspondit :  «  Domine, 
non  sum  dignus  ut  intressub  tectum  meum.  »Perfe- 
ctam  autom  babuit  ndem,quia,  cum  esse:  gentilis, 
solo  verbo  Dominum  credidit  posse  puero  reddere 
sanitatem,dicen3 :  «  Tantum  dic  verbo,  et  sanabitur 
puer  meus. »  Nisi  enim  illum  omnipotentcm  fidenter 


dere  ad  Jesum,  misit  seniores  Judffiorum,qui  veni- B       j      x  i*      •         «    •*  t^ 

*       ,       r^      .        ,.  .     .L  crederet,nequaquam  pro  servuli  8U1  prospentate  ro- 


rent  ad  eum,  dicentes  :  Domine,  dignum  est,uthoc 
illi  prsstes.  Diligit  enim  gentem  nostram,  nam  et 
synagogam  ipse  asdiOcavit  nobis.  Non  ergo  putandi 
sunt  contraria  evangelista;  sensisse,  sed  unus  descri- 
bit  voluntatem,  alter  opera.  Quod  enim  Matthaeus 
ipsum  accessissG  dicit,intentionem  illius  descripsit, 
quia  voluntate  accessit.  Quod  vero  ait  Lucas,  quod 
non  ipse  venerit,  sed  seniores  Juda^orum  pro  se  mi- 
serit,  humilitatem  o^tendit  centurionis,  et  quemad- 
modum  secundum  litteram  factum  sit.  Quia  cum 
esset  gentiliSy  non  per  seipsum  ad  Dominum  corpo- 
raliter  ausus  est  accedere.Sed  quid  ei  Dominusre- 
sponderit,  audiamus  : 

«  Et  ait  illi  Jesus  :  Ego  veniam  et  curabo  eum. » 


gaturus,  ad  eum  accessisset.  Ilabuitetiam  non  par- 
vam  prudentiam,  cum  eum  quem  corporaliter  ambu- 
lantem  vidit,ubique  per  divinitatem  esse  praesentem 
intellexit.  Nec  cbaritas  in  eo  defuisse  credenda  est, 
quiacum  multi  pro  sua,suorumque  fiiiorum  ac  cha- 
rorum  salute  ad  Dominum  rogaturi  acccderent,ille 
pro  servi  tantum  sanitatc.Unde  adhucin  fidei  con- 
stantia  perseverans  subjunxit,  dicens  : 

«  Nam  ct  cgo  homo  sum  sub  potestate,habcns  sub 
«  me  milites,  et  dico  huic  :  Vade,  et  vadit  :  et  alio 
«  Veni,  et  venit  :  et  servo  meo  :  Fac  hoc,  et  Facit.  • 
Ac  si  diceret  :  Si  ego  qui  bomo  sum  sub  potestate 
principis,habeo  sub  me  milites,  et  dico  huic,  Vade, 
et  vadit  :  et  alio,  Veni,  et  venit  :  et  servo  meo,  Fac 
In  quibus  verbis  nostra  superbiaconfunditur,si  ad  C  hocet  facit :  quanto  magis  tu,cum  sis  Deus,  ubique 


hanc  lectionem  cuni  alia  Evangeliiconferamus.Le- 
gimus  enim  alibi  in  Evangelio  secundum  Joannem 
{Joan.  iv),  quod  erat  quidam  rcgulus  cujus  filius 
infirmabatur  Capbarnaum.«  lliccum  audissetquia 
Jesus  adveniret  a  Judsa  in  Galilaeam,  abiit  et  roga- 
vit  eum,  ut  descenderet  et  sanaret  filium  ejus.  In- 
cipicbat  enim  mori.  Et  dixit  ei  Jesus  :  Nisi  signa  et 
prodigia  vidcritis,  non  creditis.  Et  ille  :  Domine, 
descende  priusquam  moriatur  filius  meus.  Cui  dixit 
Jesus .  Vade,  filius  tuus  vivit.  »  Quid  est  ergo  quod 
Dominus  ad  filium  reguli  rogatus  ire  noluit,  et  ad 
servum  centurionis  eti.im  non  rogatus  ire  paratus 
ftiit?Quis  enim  ignorat  majoris  potestatia  regulum 
quam  centurionem  ?  Nostra  in  hoc  facto,ut  diximus. 


totus,  ubique  prssens^  ubique  potens,  si  dixeris  in- 
firmitati,Recede,nonne  recedet?  Si  dixeris  sanitati, 
Veni,  nonne  veniet?  Et  idco  non  est  te  necesse  cor- 
pore  eundo  fatigari,  qui  solo  verbo  potes  curare. 
Spiritualiter  autem  per  hos  subjectos  cenlurionis 
naturalesvirtutes,inquibusquidamgentiiiumpolIe- 
bant,  intelligere  possumus,  ut  est,  non  adulterari, 
non  furtum  facere,  non  raperc,non  occidere,inopi8 
misoreri^  miseris  subvenire,  et  his  similia.  Unde 
de  Cornelio  gentili  legimus  (Acl.  x),  quod  erat  vir 
justus  et  boous,  fuciens  eleemosynas  cum  omm 
domo  sua  plebi,  ac  timens  Deum.  Vel  certe  perhoa 
subjectos  centurionis,  bonas  malasve  cogitationes^ 
quae  cordi  noetro  non  desunt,  possumus  accipere, 


fiupcrbiacbnfunditur,quiinhominibusnonnaturam,  jj  quas  nobis  subjectas  habere  debemus:  ut  si  dixeri- 


sed  potehtiam  consideramus.  Quos  enim  potentes 
cernimus,  metuimus,  veneramurethonoramus.Quos 
autem  pauperes,conlemnimus,  negligimus  et  dcspi- 
cimus.  At  vero  Filius  Dei,  qui  de  coclo  venit  in  ter- 
ram  ut  superbiam  fugiendam,et  humilitatem  aman- 
dam,atquenaluraui  hominis  diligendam  ostenderet, 
ad  filium  reguli  rogatus  ire  noluit,  et  ad  servura 
ccnturicnis,  etiam  cum  non  rogaretur,  ire  paratus 
fuit.  Excelsus  enim  Dominus  humilia  a  prope  respi- 
cit :  alta  autem,  id  est  superba,  a  longe  contemnit 
{Psal.  cxxxvii),  quoniam,  sicut  Petrus  apostolus  de 
CO  testatur,  «  Non  cst  personarum  acceptor  Deus, 


mus  malis,  Recedite,  recedant  :  bonis,  Venite,  et 
veniant,  et  cum  illis  condelectemur.  Servo  autem 
nostro,  id  cst  corpori,  dicamus,  Fao  hoc  et  faciet. 
id  est,  imperemus  ut  ea  quse  sunt  Spiritus  Domini 
perficiat,juxtaillud  Apostoli :  «  Gastigo  corpus  meum 
et  in  scrvitutem  redigo,  ne  forte,  cum  aliis  praedica- 
verim,  ipse  reprobus  efficiar  (/  Cor,  ix).  » 

«  Audiens  autem  Jesus,miratu8est. »  Admiraba- 
tur  Dominus  fidem  centurionis,  quam  cordi  ejus 
mirabiliter  administrabat,  non  quod  aliquid  ei  mi- 
randum  esset,  qui  cuncta  operatur  mirabiliter,  sed , 
ut  eumirm    nos  mirari    debere  doceret.    Gujus 


145 


HOMIUiE  DE  TEMPORE. 


146 


fidem  DoiniQUS  admirans,  pariter  et  collaudans  :  A  niam  dispersi  de  gente  in  gentem,  et  de  regno  ad 


K  Sequentibus  se  dixit :  Amen  dico  vobis,  non  in- 
irveni  iantam  fldem  in  Israel.  »  Quod  non  de  pa- 
triarchis  ct  propbetis  dicit^quondam  se  videntibus, 
etsi  Israel  videns  Deum  interpretatur  :  sed  de  Israel 
carnali,  id  est  populo  Judsorum,  vel  de  illis  qui 
prssenies  erant,  inter  quos  signa  et  miracula  facie- 
bat,  quibus  verbum  vits  annuntiabat,  quod  etiam 
recipere  nolebant.  Quia  non  sic  cito  crediderunt, 
quomodo  centurio.  Unde  pulcbre  in  centurione  non 
solum  lides  gentium  collaudata  est,  sed  etiam  pree- 
figurata,  cum  dicitur  : 

«  Dico  autem  vobis  quod  multi  venient  ab  oriente 
«  et  occidente,et  recumbent  cum  Abraham  et  Isaac 
«  et  Jacob  in  regno  ccelorum.  »  Per  orientem  et  oc- 


populum  alterum,relicti  sunt  sine  Deo,sine  lege^sine 
ducc,  sine  sacerdote.  Sicut  enim  filii  Dei  vocantur, 
qui  magis  Deum  quam  mundum  diligunt,  sic  fllii 
regni  dicuntur,  qui  in  amore  terreni  regni  radioes 
cordis  pcrseverabiliter  plantaverunt.  Ubi  autem  ta- 
les  mittendi  sint,  manifestatur,  cum  subjungitur  : 
«  Ejicientur  in  tenebras  exteriores.  •  In  quo  loco 
considerandum,  quia,  cum  tenebrae  sempersintinte- 
riores  et  non  exteriores,  in  tenebras  exteriores  mit- 
tunturpost  mortem,  qui  intenebras  interiores,  id  est 
in  cscitate  mentis,  se  concluserunt  dum  viverent. 
Qusriturautem  quare  dicantur  tenebrs  exteriores, 
cum  semper  sint  interiores,  sicut  clauso  ostio  domus 
intrinsecus  tenebraa  sunt,  extrinsecus  autemlux.  Ad 


eidentem  quatuormundijpartes  designantur,  a  qui- n  quod  dicendum,  quia  tenebrse  interiores  cascitas 

«  *1  <*1  A        *  f\     ^  1  ^^  i"V*<  I*  *JSV 


bus  ex  omnibus  gentibus  erant  in  Gde,  non  solum 
per  prsdicationem  apostolorum,  sed  etiam  eorum 
successorum.  De  quibus  per  Psalmistam  dicitur  : 
«  Dicant  qui  redempti  sunt  a  Domino,  quos  redemit 
de  manu  inimici,  de  regionibus  congregavit  eos ;  a 
solis  ortu  et  occasu,  ab  aquilonc  et  mari  (P,saL  cvi).  » 
Quod  autem  per  prsdicationem  apostolorum  multi 
ad  {idem,utdiximus,vocati  sunt,idem  Psalmistaalibi 
demoQ9trat,cum  dicit : «  lu  omnem  terram  exivit  so- 
nus  eorum,  et  in  fin.es  orbis  terras  verba  eorum  (Rom, 
i).  B  Et  iterum. «  Non  sunt  loquela;  neque  sermonesi 
quorum  non  audiantur  voces  eorum  (PsaL  xviii).  » 
Yel  certe,  ut  quidam  volunt,  ab  oriente  venerunt 
Hebra9i,quia  primi  Dominum  cognoverunt,  ab  occi- 
dente  gentiles,  quia  ultimi  Dominum  perceperunt. 


mentis  dicuntur  :  exieriores  vero  poenae  infernales, 
quae  extra  nos  sunt.  Nam  in  inferno  interiores  sunt, 
eed  illi  qui  illic  patiuntur,  in  tenebras  exteriores,  id 
est  in  infernales  poenas  mitti  dicuntur.  Quid  autem  ibi 
missi  patiantur,demonstratur,cumsubinfertur:  «Ibi 
erit  fletusetsiridor  dentium. »  Oculi  enim  prae  nimio 
fumo  solent  lacrymari,  ei  dentes  prae  nimio  frigore 
siridescere.  Cum  ergo  aii  :  «  Ibi  erii  fleius  et  stridor 
dentium,  »  oslendit  per  meiaphoram  membrorum, 
quia  reprobi  in  poena  et  frigus  inaestimabile,  et  calo- 
rem  iniolerabilem  susiinebuni,  sicui  per  beatum 
Job  diciiur :  «  Ad  calorem  nimium  iranseatab  aquia 
nivium,  ei  usque  ad  inferos  peccatum  illius.  Oblivi- 
scatur  ejus  misericordia.  Dulcedo  illius  yermes 
(Job,  xxiv).  »  Si  quis  auiem  de  resurreciione  sui 


Aiiter,  ab  oriente  veneruni,  quia,  Deo  protegentc,  C  corporis  dubitat,  ipsam  per  hunc  locum  fleri  intelli- 


nullacriminaliapeccaiapommiseruni:  ab  occidenie, 
qui,  post  multa  flagitia  perpeirata,  ad  omnipotentem 
Deum  converiuniur.Vel,ab  orienie,qui  ab  ipsa  infan- 
tia  vel  pueriiia  Deo  servit :  ab  occidenie,  qui  in  se- 
nectute  vel  decrepita  aeiate  ad  Dei  servituiem  con- 
vertitur.  Recumbere  autem  cum  Abraham  et  Isaac 
et  Jacob  in  regnocoelorum^esi  in  fide  patriarcharum 
gentes  requiescere,  ei  illum  credere  venisse,  quem 
sancti  patriarchae  venturum  prophetaverunt.  Terri- 
bilis  autem  de  Judaeis  praediciiur  senientia,  cum 
diciiur : 

«  Filii  autem  regni  hujus  ejicieniur  in  tenebras 
«  etteriores. »  Filios  regni  Judaeos  dicit,  qui  meriio 
filii  regni  appellantur,  quia  pro  amore  regni  terreni, 


gere  valet.  Oculi  enim  carnei  suni,  et  denies  ex  ossi- 
bus.  Igitur  cum  dixii, « ibi  erii  fletus  et  stridor  den- 
tium, » in  eadem  efOgie,  qua  inpraesenii  saeculo  ma- 
nemus,  osiendii  nos  in  fuiuro  resurrecturos.  Unde 
alibi  beatusJob  dicii: «  Credo  quod  Redemptor  meus 
vivii,  el  in  novissimo  die  de  ierra  surreciurus  sum. 
Ei  rursum  circumdabor  pelle  mea,  ei  in  carne  mea 
videbo  Deum,  quem  visurus  sum  ego  ipse,  et  non 
alius,  eioculi  mei  conspecturi  sunt  (Job,  xix), » id  est, 
non  alia  Ogura  pro  me,  sed  ego  ipse  eum  videbo. 
QuameiiamDominu8,cumpostsuamresurrectionem 
loqueretur  discipulis,  osiendii,  dicens  {Luc.  xxiv) : 
«  Videle  manus  meas  et  pedes  meos,  quiaego  ipse 
sum. »  Ei  iierum :  «  Palpate  ei  videte  quia  spiriius 


ccelesiem  rcgem  credere  nolueruut,  dicenies  Pilato  :  j)  carnem  et  ossa  non  habet,  sicut  me  videiishabere.  ^ 


«  Non  habemus  regem  nisi  Caesarem  (Joan,  xix).  » 

Ei  iterum  regnum  terrenum  ciigenies,  ei  coeleste 

respuentes,  dixerunt  :  «  Quid  faciemus^  quia  hic 

homo  multa  signa  facit  ?  si  dimiiiimus  eum  sic, 

omnes  credent  in  eum,  ei  venieni  Romani,  ei  tolleni 

nostrum  locum  et  gentem  (Joan,  xi).  »  Nam  Judsei 

sub  potestate  Romanorum  erani  consiituti,  ei  ideo 

hac  occasione  decepti,  iimebani,  ui  si  a  Romanis 

rex  novus  in  Judaea  regnare  audiretur,  debellareniur 

ct  a  regno  ejicerentur.  Ergo  quia  Judaei  magis  ter- 

ivnum  regcm  quam  coclestem  dilexemni,non  solum 

coeleslem,  sed  etiam  terrenum  perdiderunt.  Quo- 


Et  dixii  Jesus  centurioni :  Vade,  sicui  credidisii 
«  Oat  iibi.  Ei  sanatus  est  puer  ex  illa  hora.  »  Hic 
considerandum  esi  quantum  unumquemque  propria 
fidcs  adjuvei,  quando  tantum  profuit  aliena.  Propter 
fldem  enim  centurionis,  reddiia  esi  puero  sanitas. 
Fides  namque  magna  esi  virius,  et,  ui  ait  Apostolus, 
«  sine  qua  impossibile  est  pJacere  Deo  [Hebr.  xi). » 
De  qua  etiam  per  Habacuc  propheiam  diciiur:  «  Ju- 
stus  auiem  meus  ex  Ode  vivit  {Hab.  ii),  »  quam 
Dominus  discipulis  commendans,  aii :  «  8i  habueri- 
tis  fidem  sicut  granum  sinapis,  diceretis  monti  huic, 
Transi  hinc,  eilransiret:  arborimoro,^Eradicareet 


447 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC,  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


U8 


Iransplantare  in  mare,  et  obediret  vobis  (Luc,  xvii).  A 
Et  quia  in  centurione  gentili,  gcnlium  fides  est  prs- 
flgurata,  recte  iste  qui  sic  perfecte  oredidit,  centurio 
ab  evangelista  appellatur.  Centurio  enim  dicitur, 
quod  sub  se  centum  habeat  milites.  Gentenarium 
quippe  numerus  perfectus  est,  qui  de  laeva  transit  in 
dexteram,  et  circulum  exprimens,  fit  in  modum  co- 
ronse^  illam  coronam  exprimens,  quam  milites 
Christi  pro  spirituali  certamine  percepturi  sunt, 
quorum  unus  loquebatur,  dicens :  «  Bonum  oerta> 
men  certavi,  cursum  consummavi,  fidem  servavi. 
De  reh'quo,  reposita  est  mihi  corona  justitix  {11 
Tim.  iv).  >» 

HOMILIA  XX. 

DOMINICA  QUARTA  PORT  EPIPHANIAM. 

(Matth.  VIII.) '«  In  illo  tempore,  ascendente  Jesu 
«  innaviculam, secuti sunteum discipuliejus. Etecce 
«  motus  magnus  factus  ost  in  mari,  et  reliqua.  »In 
hujus  lectionis  serie  utriusque  suse  naturae  veritatem 
Dominus  Jesus  Christus  dignatus  est  commendare, 
divinam  scilicct  et  humanam.  Quasi  enim  homo 
navem  ascendit,  sed  quasi  Deus  mare  conturbavit : 
quasi  homo  in  nave  dormivit,  sed  quasi  Deus  ventis 
et  mari  imperavit.  Nec  idco  navis  oflicium  assum- 
psit,  ut  non  posset  mare  siccare,  sicut  quondam 
coram  filiis  Israel  fecerat :  vel  super  fluctus  maris 
ambulare,  qui  etiam  Petro,  ut  super  fluctus  ambu- 
laret,  tribuit:  sed  quAB  hominis  suntegit,  utverum 
hominem  pro  nobis  factum  se  esse  insinuaret.  Alle- 
gorice  autem  navis,  quam  Dominus  ascendit,  vexil- 
lum  crucis  significat.  Quasi  enim  navem  ascendit,  C 
quando  pro  nostra  liberatione  in  ligno  crucis  se 
elevari  permisit,  sicut  ipse  Judseis  dixit :  «  Cum 
exaltaveritis  Filium  hominis,  tunc  scietis  quia  ego 
Bum  (Joan.  viii).  »  Unde  bene  Marcus  prope  solis 
occasum  eum  navem  ascendisse  commemorat,  ut 
passionis  ejus  sacramentum  insinuaret,  de  quo  per 
prophetam  dicitur:  «  Sol  cognovit  occasum  suum 
(Psal,  ciii).  »  Secuti  sunt  eum  discipuli  ejus,  quia 
vestigia  ejus  passionis  sunt  imitati.  Sequi  enim  Do- 
minum,  imitari  est,  sicut  ipsedicit :  «  Qui  raihi  mi- 
nistrat,  me  sequatur  [Joan,  xii).  »  Et  itcrum  :  «  Qui 
vult  venire  post  me,  abneget  semetipsum,  et  tollat 
cruccm  suam,  et  sequatur  me  (Luc,  ix).  »  Sed  Do- 
mino  navem  ascendente. 

«  Motus  magnus  factus  est  in  mari,  »  quia,  illo  in  D 
cruce  pendente,  commotio  facta  est  in  populo  Judaeo- 
rum.  Quasi  enim  maretumebat,  quando  Judaeorum 
populus  fremendo  clamabat :  «  Crucifige,  crucifige 
(Joan,  XIX) »  talem.  Tantum  autem  motus  maris 
prsevaluit,  «  ut  navicula  operiretur  fluctibus.  »  Quia 
in  tantum  excrevit  persecutio  Judaeorum,  ut  ipse 
princeps  apostolornm  Ghristum  negaret,  et  ipse  et 
alii  propter  metum  Judfleorum  in  conclavi  reside- 
rent.  «  Ipse  vero  dormiebat :  »  quia  resurrectionis 
suse  potentiam  usque  in  triduum  differebat.  Et 
pulchre  mors  Christi  somno  comparatur,  quia  nemo 
^am  facile  excitatur  a  somno,  quam  ille  resurrexit 


de  sepulcro.  De  qua  dormitione  ipse  per  propbetam 
dicit :  «  Ego  dormivi  et  soporatus  sum,  et  exsur- 
rexi  (PsaL  iii .  » 

«  Et  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejus,  et  suscita- 
«  verunteum,  dicentes:Domine,saIvanos,perimus.» 
Non  ut  aliquid  in  resurrectione  eum  juvare  possent, 
qui  se  propria  virtute  resuscitavit,  sed  quasi  ipsi 
eum  suscitaverunt,  qui  de  ejus  resurrectione  ex 
parte  dubitaverunt,  recte  dicitur: 

«  Et  dixit  eis :  Modicffi  fidei,  quare  dubitastis  ?  » 
Modicffi  fidei  est,  qui  ex  parte  credit,  et  ex  parte 
non  credit.  Nam  qui  ex  toto  dubitat,  infidelis  est. 
Modicae  ergo  fidei  appellati  sunt  apostoli,  quia  in 
ejus  resurrectione  ex  parte  dubitaverunt,  teste 
Matthso,  qui  ait:  «  Undecim  discipuli  abienint  in 
Galilsam,  in  montem  ubi  constituerat  illis  Jesus,  et 
videntes  eum  adoraverunt,  quidam  autem  dubita- 
verunt  (Matlh,  xxviii).-»  Unde  merito  juxta  Marcum 
evangelistam  novissime  increpatur  illorum  incre- 
dulitas,  et  duritia  cordis,  quia  his,  qui  videranteum 
resurrexisse,  non  crediderunt.  De  hac  modicitate 
fidei  arguebantur  illi,  qui  a  Domino  audierant :  «  0 
stulti  et  tardi  corde  ad  credendum  in  omnibus  quae 
locuti  sunt  prophetae  {Luc.  xxrv).  »  —  «  Tunc  surgens 
«  imperavit  ventis  et  mari,  etfactaesttranquillitas 
«  magna.  »Surgensenim  Dominus,  ventiset  mari  im- 
peravit,  quando  suam  resurrectionem  manifestans 
discipuli&eteorummentibusdubitationemquiescere 
fecit,  et  frementis  Judaeorum  populi  ssvitiam  com- 
pressit,  impleta  prophetia  qu8e  dicit :  «  Terra  tre- 
muitet  quievit,  cum  resurgeret  in  judicio  Deus,  ut 
salvos  faceret  omnes  mansuetos  ierrae  [P$al,  lxxv).  » 

«  Porro  homines  miratisunt,  dicentes :  Qualis  cst 
«  hic,  quia  venti  et  mare  obediunt  ei  ?  »  Non  hoc 
apostoli  dixisse  putandi  sunt,  sed  nautae  et  cstcri 
qui  erant  in  navi.  Sed  si  quis  contcntiose  hoc  apo- 
stolos  dixisse  defendat,  noverit  eos  homines  esse 
appeliatos,  quia  adhuc  humana  sapicbant.  Nam  si 
quis  divinitatis  naturam  consideret,  non  est  hoc 
mirum,  si  ventis  et  mari  potuit  imperare,  qui  cuncta 
ex  nihilo  potuit  creare.  Ipse  enim  erat  in  navi,  qui 
in  principio  terminum  constiiuit  maris,  dicens : 
«  Hucusque  venies,  et  non  procedes  amplius  et  hic 
confringes  tumentes  fluctus  tuos  {Job.  xxxviii).  » 
Possumus  quoque  et  hanc  Domini  navigationem  ad 
generalem  Ecclesiae  referre  persecutionem,  quoniam 
oavis  aliquando  Ecclesia  designatur,  sicut  per  pro- 
phetam  dicitur :  »  Qui  descendunt  mare  in  navibus, 
facientes  opcrationem  in  aquis  multis.  Ipsis  viderunt 
opera  Domini,  et  mirabilia  ejus  in  profundo  (PsaL 
cvi).  »  Qui  ergo  pelagus  mundi  transire  desiderat, 
hujus  navis  gremium  necesse  ascendat,  id  est,EccIe- 
siae  membris  se  fide  et  opere  societ.  Quasi  enim  Do- 
minus  navem  ascendit,  quando  prsedicantibus  disci- 
pulis  ad  Ecclesiam  venit.  «  Sed  motus  magnus  fa- 
ctus  est  in  mari.  »  Quia  persecutio  paganorum,  instL 
gante  diabolo,  contra  Ecclesiam  consurrexit,  in  tan- 
tum  «  ut  navicula  operiretur  fluctibus. »  Videlicet,  ut 
crescente  persecutione,  Ecclesia  in  paucis  fidelibus 


149 


HOMILliG  DE  TEMPORE. 


150 


vixlatere  podset:nec  auderet  publicenomenChisti  A.  propri®  carnis  stimulos  sua  virtute  superare  se 


confiteri,  nisi  qui  paratus  esset  illico  pro  Gbristo 
mori  :  quod  factum  historiae  referunt  temporibus 
Diocletiani  et  Maximiani,et  aliorum  qui  Ecclesiam 
non  mediocriter  persecuti  sunt.  «Ipsevero  dormie- 
bat,»  quia  virtutis  sus  potentiam  non  ostendebat. 
Quasi  enim  dormiebat  in  navi,  quando  contra  pios 
reprobos  praevalerepermittebat,  uteleoti  depatientia 
sublimius  coronarentur,  et  reprobi  de  crudelitate 
acrius  damnarentur.  »  Et  acce68erunt,etsu8citave- 
niattiixm,  dicentes  :  Domine,  salva  nos,  perimus. » 
Quando  fideles  et  ecclesiastici  viri,  inteliigentes  se 
illam  persecutionis  procellam  sua  virtute  nec  tole- 
rare  nec  superare  posse,  totis  desideriis  ad  eum 
confugerunt,  qui  ait  in  Evangelio:  «  Sine  me  nihil 


posse,  accedit  et  suscitatDominum,cumpdrmentia 
devotionem  ilii  appropinquans,  et  suam  fragilita- 
tem  humiliter  recognoscit,  et  divinam  poten- 
tiam  devotissime  deprecatur.  Si  autem  sense- 
rit  sua  desideria  a  Domino  differri,  tandiu  jungit 
preces  precibus,  quoadusque  assiduis  gemitibusin 
suiadjutoriumdivinumexcitet  auxilium.Unde  bene 
subjungitur:  c<  Tunc  surgens  imperavit  ventis  et 
mari.  »  Surgens  Dominus,  ventis  et  mari  imperat, 
quando  tumultus  malarum  cogitationum  in  anima 
fideli  conquiescere  facit.  Fit  autem  tranquillitas 
magna,  quia,expulsismalarum  cogitationumradici- 
bus,  virtutes  anim£,quas  prius  cum  formidineob- 
servabat,ve]ut  naturaliterexbona  consuetudinein- 


potestis  facere  (Joan,  xvi)^  dicentes  illi  cum  Pro*  |^  cipit  custodire.gaudenscum  propheta,  et  cantans: 
pheta  (Pja/.  xuii)  :«Exsurge,quare  obdormis,Do-        '^    ••   -  ^-     •    ...  ,  .   ^  . 

mine?  exsurge,  et  ne  repellas  in  finem.  »  Et  illud: 
«  Exsurge,  Domine,  adjuva  nos  et  libera  nos  pro- 
ptcrnomentuum.»— «Tuncsurgensimperavitventis 
et  mari.  »  Surgens  enim  Dominus,  ventis  et  mari 
imperavit,  quando  persecutiones  paganorum  a  dia- 
bolo  excitatas  quiescere  fecit,  nonnuUos  eorum  ad 
suam  fidem  convertens,aliquos  in  incredulitateper- 
severantes  corporaliter  puniens.  «  Et  factaesttran- 
quillitas  »  Ecclesiae,in  tantum  ut  ipsi  imperatores, 
reges  et  principes  jugo  ChristiansB  fidei  colla  sub- 
mitterent,  et  ipsos  postmodum  honorarent  in  quo- 
rum  persecutionem  prius  exarserant,  et  intantum, 
ut  bomines  mirarentur,  dicentes  :  «  Qualis  est  hic, 
quia  venti  et  mare  obediuot  ei?»Sed  quod  generali- 


«Declinate  a  me^maligni^et  scrutabormandataDei 
mei  {PsaL  cx\iii). »—  «  Ascendente  Jesu  in  navicu- 
lam.»So]etenim  in  Scripturissacrisunaeademque 
res  duplicem  vel  triplicem  habere  significantiam, 
utpote  navis,  quas  aliquando  vexillum  crucis^  ali- 
quando  uterum  intemeratas  virgini8,aliquandosan- 
ctam  Ecclesiam  significat.  SanctamEcclesiam,  ut  cst 
illud : «  Ascendente  Jesu  in  naviculam  {MaUh,ym),n 
Et,  «  Sedens  docebat  de  navicula  turbas  (Luc,  v). » 
Uterum  intemeratee  virginis,  sicut  alibi  legitur  : 
«  Ascendens  Jesus  in  navem,  transfretavit  et  venit 
in  civitatem  suam  (Matth,  ix).  »  Vexillum  sanctea 
crucis,  sicut  in  hoc  loco  :  «  Ascendente  Jesu  inna- 
viculam  Matth,  viii).  » In  unoquoque  eodemquemi- 
raculo  utraque  Domini  natura,  divinascilicetethu- 


ter  ad  universalem  Ecclesiam  diximus  pertinere,  C  mana,  nobis  commendatur.  Quasi  enim  homo  na- 


potest  moraliter  ad  unamquamqne  animam  justi 
viri  referri.  Qui  enim  abrenuntians  impietatem  et 
Siecularia  desideria,  membra  sua  crucifigit  cumvi- 
tiis  et  concupiscentiis  {Gal,  v),  quasi  cum  Domino 
navem  ascendcns,taare  hujus  ssculi  transire  desi- 
derat.Sed  statim  motua  magnus  consurgitinmari, 
quia  procella  tentationis  ex  invidia  diaboli  orta, 
mentem  viri  justi  a  bono  proposito  commovere 
optat,  aliquando  pravorum  persecutionibus  exterius, 
aliquando  impulsu  malarumcogitationuminterius, 
nonnunquam  etiam  ex  propria  fragililate  carnis, 
stimulis  ortis  tentationum.  Discipulis  ergocumDo- 
minonavem  ascendentibus,  fit  commotio  magnain 
man:quia  quanto  magis  quisquein  Deumproficit, 


vem  ascendit,  sed  quasi  Deus  mare  conturbavit : 
quasi  homo  in  nave  dormivit,sedquasi  Deusventis 
et  mari  imperav]t,et  quies6ere  fecit.Utquidautem 
mare   transnavigaturus,  navem  ascendere  voluit? 
Nunquid  non  supra  niare    transire  poterat,  qui 
Petro  praestitit  supcr  undas  maris  ambulare?  Aut 
non  poterat  suis  coram  vestigiis  mare  siccare,  qui 
coram  filiis  Isracl,dudumex  ^gypto  egredientibus, 
mare  Rubrum  siccaverat,  et  sico  vestigio  eos  trans- 
ire  fecerat?  Poterat  utique,  sed  ide©  ministerium 
navis  assumpsit^nimirum  ut  omnia  quae  sunthomi- 
nis  faciens,  so  vcrum  hominem  csse  ostenderet. 
Postquam  enim  mirabilitermiraculainterrisnostris 
fecit,  ad  mare  transit,  ut  ingens  ibi  miraculum  fa- 


tanto  magis  invenit  in  ssculo,  quod  durius  portet,  ij  ceret,  et  Filium  Dei  se  esse  demonstraret,  quifacit 


exemplo  Israelitarum,  qui  tunc  a  Pharaone  duplici 

vexati  sunt  arflictione,  cum  eos  a  Moyse  monitos  ad 

divinum  contigit  auxilium  confugisse,  quando  per 

Moysen  et  Aaron  ad  terram   reproraissionis  sunt 

vocati.Quod  Dominus  etiam  suo  exemplo  ostendit, 

quando  post  jejunium  diaboli  tentationes  pertulit. 

Sspe  enim  post  conversionem  nos  diabolus  acrius 

tentat,  quos  a  sua  servitute  recedere  dolet.  Sed  ille 

qui  non  dormit,neque  dormitat,  custodiens  Israel, 

quasi  dormit  in  navi,  cum  mentem  viri  justi  inter 

procellas  tpntationum  durius  permittit  fatigari:  cum- 

que  sentit  non  soium  diaboli  tentationes,  scd  nec 


prodigia  magna,  et  mare  et  fiumina  producit  Qui 
educit  ventos  dc  thesauris  suis.  Ipse  est  enim  qui 
fecit  mare  et  aridam,qui  imposuit  terminum  mari, 
dicens  :  «  Hucusquc  vcnies,  et  non  proccdes  am- 
plius,et  hic  confringes  tumentcs  fiuctus  tuos  {Job, 
xxxvui).  Typiceautem  pcr  hanc  naviculam,utdixi- 
mus,  vexillum  crucis  accipitur.  Navis  qnippe  con- 
cavumest  lignum^ad  onerasuperaquasdeportanda 
utilissimum,  maxime  illis  in  locis,ubi  vadanonre- 
periuntur,necessarium.Dominus  autem  fluctusma- 
rinos  transnavigaturus,  navem  ascendit,  quia,cal- 
catis  hujus  sflDCuIi  fluctibus,  passurus  crucem  erat 


m  HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPlSC-  OPP.  PARS  H.  — HOMIL.  152 

ascensurus.  Dignum  quippe  erat,  ut  quia  primus  A  vestrae  non    confundentur  {PsaL  ltii).  »  Vel,  ad 


homo  per  lignum  vetitum  inobediendo  mortcsm  re- 
pcrerat,  per  lignum  sancUe  crucis  Deo  obediente 
vitam  reciperet.K  Secuti  sunt  autem  eum  discipuli 
qns. »  Quia  sicut  ipse  pro  redemptiono  generishu- 
mani  pati,  crucifigi  et  mori  dignatuseat,  sic  etdi- 
ecipuii  ejus  pro  nomine  illius  sibique  ovibus  com- 
missis,  multa  tormenta  pati  non  distulerunt.  Nam 
et  Petrus  et  Andraeas  uterquecrucilixusextiti*.  Pau- 
lus  vero  decollatus,  caBleri  quoque  varia  perpessi 
sunt  tormenta.  Sive  eum  secuti  sunt,  quia  bonis 
operibus  insistendo,ejusvestigiasuntimitati.Sequi 
enim  Dominum,imitari  est,sicut  ipse  dicit  :  «  Qui 
mihi  ministrat,me  sequatur  (/ocrn. xii).  »Etiterum: 
«  Qui  vull  venire  post  me,  abneget  semetipsum  (Luc, 


eum  accessernnt,  quiatoto  nlsn  mentis  ejusresur- 
rcctionem  ficri  optaverunt,quod  Lucas  Evangelista 
manifestat  cum  dicit: «  GavisisuntdiscipulivisoDo- 
mino  (Lur.xxiv).  »  —  «  Etdicit  eisiQuid  timidiestis, 
modicoB  fidei?»  Qui  non  credit  infldelisdiciturtqui 
perfecte  credit,  magnaefidei  nominatur.  Qui  autnm 
ex  parte  credit,magnac  fidei  nominatur.  Qui  autem 
fidei  appellatur.  Discipuli  ergo  modicasfideifacrunl 
quando  Omnipotentem  praBsentemdubitaverunt:et 
cum  Creator  praesGns  esset,  creaturam  timuerunt. 
Non  solum  autem  hic,  verumetiam  aiiis  in  locis  de 
modicitate  fidei  redarguuntur.Nam  in  ipsapassione 
Domini  modicam  fidem  habuerunt,qui  dudum  di- 
cebant  :  «  Eamus  et  nos,  et  moriamur  cura  illo 


ix),  »  et  reliqua.  Unde  et  in  lege  prfficipitur:«Post  j^(Joan,  xi).  »  Videntes  autem  eum  comprehendi. 


Dominum  Deum  tuum  ambulabis.(/!)eu/.x).  »llincet 
in  Ganticis  canticorum,  voce  EccIesiaB  sponso  dici- 
tur  :  «  Trahe  me  post  te,  curremus  in  odoremun- 
guentorum  tuorum  {CanL  i).  •  —  «  Et  ecce  motus  ma- 
gnus  factus  est  in  mari,  ita  ut  navicula  operirctur 
fluctibus.  »  Si  enim  per  navem,quam  Dominusas- 
cendit,  vexillum  crucis  accipitur,  nihilominus  et  in 
boc  loco.per  mare  populus  Judaeorum,  .qui  magna 
seditione  concutitur.  Turbati  enim  sunt  Judaei,  et 
discipuli  ejus  fugati.  Numquid  non  marefluctuabat, 
quando,  Pilato  dicente  (/oan.  xix), «  Nullam  causam 
mortisinvenioineum ;  »populusacclamabat,  dicens: 
«  Tolle,  tolle,- crucifige  eum,  »  ct  :  «  Si  hunc  dimit- 
tis,  non  es  amicus  Gsesaris?  »  Fluctuabat  mare, 
quando  alii  dicebant  :  «  Nisi  hic  homo  malefactor 


ligari,  flagellari,  rclicto  eo,  fugerunt  {Matth.  xx\i). 
Petrusautemmodicamfidcmhabuit,quia,cumpriu9 
Domino  dixissct  {Ibid,)  :  «  Si  oportuerit  me  mori 
tecum,  non  te  negabo,»  etiam  ad  vocem  uniusan- 
cillae  eura  negavit.  Nec  tantum  in  passione,  sed 
etiam  in  resurrcctione  modicam  fidem  babuisse 
comprobantur,  quia  eum  resurrecturumdnbitabant. 
Undc  cum  post  resurrectiohem  ejus  in  conclavi,id 
est,in  domo  clausa  sedentibus  apparuisset,contur- 
bati  et  cxterriti  aBstiiHabant  se  spiritum  vidcre.Ad 
quorum  fidem  confirmandam,ostenditeismanuset 
pedes,  dicens  {Luc.  xxiv)  :  «  Videle  manus  measet 
pedes,  quia  ipse  ego  sum.  ■  Et  iterum  :  «  Palpate 
et  videte,  quia  spiritus  carnem  et  ossa  non  habet, 
sicut  me  videtis  habere.  Nec  ab  hac  fidei  modici- 


esset,  nequaquam  tibi  eum  tradidissemus  (Joan,  C  tate  Thomas  alienus  exstitit,qui  discipulis  narran- 


xviii),  »  et  alii  dolentes  aicbant :  »  Vere  Dei  Filius 
erat  iste  (Marc.  xv).  » — «Ipse  vero  dormiebat.  »Dor- 
mitio  GhriBti  mortem  significat.  Tunc  enim  obdor- 
mivit,  quando  pendens  in  cruce  dixit :  «  Consum- 
matum  est.  Et  inclinato  capitc,  tradidit  spiritum 
(Joan,  xix).  »Recte  enim  mors  Gbristi  somno  com- 
paratur,  quia  nemotam  facileasomno  surgit,quam 
velociter  Ghristus  a  morte  surrexit.  Quia  excitatus 
est  tanquam  dormiers  Dominus,  ut  ait  Psalmista 
{PsaL  Lxxvii),  «t  tanquam  potens  crapulatusavino. 
Qui  etiam  per  eumdem  dicit:«Ego  dormivietsom- 
num  cepi,  et  surrexi  {PsaL  iii).  »  Et  iterum  :  «  In 
pace  in  idipsum  dormiam  et  requiescam  {PsaL  iv). » 
Dormitio  ergo  Dommini  non  ad  Divinitatem,sedad 


tibus,«  Vidimus  Dominum,si  non  credidit^dicens: 
«  Nisi  videro  in  manibus  ejus  fixuram  clavorum,  et 
mittam  manum  meam  in  latus  ejus,  non  credam.» 
Ad  cujusfldemconstipulandamse^e  palpabilempraB- 
buit,  dicens  :  «  Infer  digitum  tlfuni  huc  in  locnm 
clavorum,  et  affer  manum  tuain  in  latus  meum,  et 
noli  esse  incredulus.sedfidelis  (/or/w.xx).»— «Tunc 
surgens  imperavit  ventis  et  mari,  »  scilicetquando 
tertia  die  rcsurgens,  non  solum  corda  discipulorum 
confirmavit  et  lactificavit,  sed  etiam  saevitiara  acse- 
ditionem  Judaiorum  conquiescere  fecit,  et  eorum 
laetitiam  in  tristitiam  convertit:  in  tantum  utmiliti- 
bus  sepulcrum  Dominicustodientibus,etejusresur- 
rectioncm  narrantibu8,pecuniamspopondissent,di- 


humanitatem   pertinet.  Quia  dormit  per  humani-  n  centes :  «  Dicife  quia  venerunt  discipuli  ejusnocte 


tatem,qui'nunqnam  dormivit  per  Divinitatem,  Psal- 
mista  testante,qui  ait:«Non  dormiet  nequedormi- 
tabit,  qui  oustodit  Israel  (PsaL  cxx).  »— «  Etacces- 
serunt  ad  eum  discipuli  ejus,etsuscitaverunteum, 
dicentes  :  Domine,  salva  nos,  perimus.  »  Acceden- 
tes  discipuli  Dominum  suscitaverunt,qui  intellexe- 
runtsasvitiam  judffiorum  senonpo6se8uperare,nisi 
cjus  resurreclione  (quam  citissime  fieri  optaverunt) 
fuisscnt  confirmati  ct  laetificati.  Vei,accesseruntad 
eum  suscitandum,quia  inejusomnipotentiaconfisi, 
mcntc  ct  desiderio  ei  adhaescrunt,  juxta  illud  Psal- 
mislte:»  Accedite  ad  eum  ct  illuminaminijCtfacifis 


et  furati  suntcorpusejus  (ifa//^.xviii).»— «Elfacta 
est  tranquilitas  magna.  »  Quia  pars  eorum  qui  in 
nece  Domini  consenserant,  perpraedicationem  apo- 
stolorum  ad  fidem  Ghristi  conversa  est,  sicutPetro 
praedicante  una  die  tria  millia,  alia  vero  quinque 
millia  crediderunt.  «  Porro  homines  mirati  sunt, 
dicentcs :  Qualis  est  hic,  quia  venti  et  mareobediunt 
ei?»Non  hoc  apostoli  dixerunt,sednautao  quierant 
cum  Domino  in  navi.  Nam  apostoli  jam  dicere  no- 
verant,  quia  hic  cst  Christus  Filius  Dci  vivi.Gaeteri 
vero  qui  humanitatem  Domini  tantum  videbant,et 
DiviniLatemnoninteIlig€i)ant,noniuterrogando,sed 


133 


HOMILIiE  DE  TEMPOftE» 


154 


admirando  dixerant :  <f  Qualis,  »  et  reliqua.  Unde  A 

benehominesdicuntur,  quiahumanasapiebant,acsi 

dixissent:  Istemajor  est  patribus  nostris,  qui  cum 

Moyses  haculo  aquas  maris  diviserit,  et  Elias  pallio 

aquas  Jordanis ;  hic  solo  verbo  maria  et  tempestates 

quiescere  facit.  Sed  hsc  lectio,  quamvis  specialiter 

ad  apostolos  videatur  pertinere,  possumus  tamen 

cam  ad  universalcm  Ecclesiam  referre.  Nam  post- 

qnam  Christus  per  trophxum  sancts  crucis  mortem 

dcvincens  ccelestia  petiit,    quasi  mare  flucluavit : 

quia  quanto  magis  Ecclesia  fidc  clectorum  crevit,  et  . 

nnmerus  crcdentium  muItipHcatus  est,  eo  amplius 

majorem  persecutionem  pravorum,  et  duriorem  pcr- 

fidiam  hsreticorum  in  seipso  consurrexisse  sense- 

rant.  Ipse  vero^  quia  tam  validam  persecutionem 

contra  electos  saevire  permittebat,  postquam  san-  p 

ctorum  precibus  est  excitatus,  surgcns  imperavit 

ventis  et  mari  :  quoniam  ipsam  persocutionem  et 

perfidiam  quiescere  fecit,  et  pacem  ac  quietcm  sibi 

electis  concessit.  Facta  est  autem  tranquillitas  ma- 

gna,  quia  postquam  principes  et  potentesj;)er  eorum 

pnedicationem  ad  fldem  Christi  vcnerunt,  tanta  re- 

quies  Ecclesis  data  est,  ut  etiam  ipsi,  qui  cam  de- 

struxerant,    propriis    manibus    re«dificarent.   Et 

quamvis  mare   fluctuaret,  et  procella  excrcsceret, 

non  est  mcrsa  navts,  in  qua  Dominus  dormiebat ; 

quia  etsi  Ecclesia  potuit  adversis  persecutionibua 

conturbari,  non  tamen  a  fide  rcctitudinis,  Domino 

gnbernante,    recedere.   Pundata  enim  erat  supra 

firmam  petram,  de  qua  Apostolus  ait :  «  Pelra  au- 

tem  erat  Ghristus  (/  Cor,  x).  »  Quod  autem  in  apo- 

slolis  et  in  nniversa  Ecclesia  implotum  est,  solet  C 

moraliterfleri  in  quolibetviro  sancto.  Qui  enim  cru- 

ciflgit  membra  Sua  cum  vitiis  et  concupiscentiis,  et 

cui  cruciflxus  est  mundus  et  ipse  mundo,  Christum 

in  sehabitatorem  habet.  Jesus  autem  nave  ascendit, 

cum  mentero  viri  sancti  inhabitat,  quia,  sicut  sa- 

pientissimus  Salomon  ait,  Anima  justi  sedes  est 

sapientiffi.  Cum  enim  is  a  vitiis  et  peccatis  sc  sub- 

trahere  voluerit,  ut  soli  Deo  vacare,  id  est,  inten- 

dere  possit»  tentationes  diaboli  contra  se  insurgere 

sentit',  et  ejuspersuasiones  mentem  suam  contraire : 

et  quo  magis  Deo  appropinquare  voluerit,  eo  am- 

plios  invenit  quod  dnrius  portet.  Qui  enim  pie  in 

Ghristo  volunt  vivere,  persecutiones  patiuntur  (// 

Tim,  iii),  in  exemplo  videlicetlsraelitarum,  qui  tunc 

dnriussunt  afflicti  a  Pharaone,  quando  per  Moysen  j) 

etAaron   ad  terram   repromissionis   sunt  vocati. 

Uodenosquidamsapien8,SalomonsciHcet,admonet, 

dicens:  ft  Fili,  aocedcnsadservitutem  Dei,  stain  justi- 

tia  et  tfmore,  et  prffipara  animam  tuam  ad  tentatio- 

nein(E!cic/f.  ii).  n  Jesas  autem  dormit,  quando  delecta- 

tioncscarnis,  ctpersuasiones  diaboli  contra  mentem 

virisanctiinsurgcrepermittit.  Sed  cum  ipsevfrin- 

telligit  se  eadem  testamenta  sua  virtute  superare 

non  posse,  ad  omnipotentiam  Dei  recurrit.  Unde  et 

«obditur:  «  Bt  accesserunt,  et  suscitaverunt  eum, 

dicentes  :  Domine,  salva  nos,  perimus.  »  Quia  totis 

viribus  mentis  miscricofdiam  Dei  implorare  non 


cessat,  dicens  cumPsalmiBta  {Pml.  xliu):  «Exsurge, 
quare  obdormis^  Domine  ?  »  Et  iterum.  «  Exsurge» 
Domine,  adjuva  nos,  •  et  reliqua.  «  Et  surgens  impe- 
ravit  ventis  et  mari,  »  quando  testamenta  diaboli 
contra  mentcm  viri  sancti  insurgentia  conquiescore 
facit,  et  cum  sibi  libere  servire  permittit.  Fit  autem 
tranquillitas  magna,  quia  ea  quae  prius  habuit,  non 
sine  formidine  observabit  postmodum,  sicut  natu- 
raliter  per  bonam  consuetudinem  custodireincepit, 
dicens  cnm  Psalmista  :  v  Declinate  a  me,  maligni, 
et  scrutabor  mandata  Dei  mei  {PsaL  cxviii).  »  Sic- 
quetransnavigatomari,  ethujus  siBCuli  fluotibuscal- 
catis,  ad  portum  feliciter  pervenit.  De  talibus  per 
prophetam  dicitur :  «  Qui  descendunt  mare  in  navi- 
bus  facientes  operationem  in  aquis  multis,  ipsi  vi- 
derunt  opera  Domini  et  mirabilia  ejus  in  profundo 
[Psal.  cx\),  »  Ad  mare  descendunt,  id  est,  in  hoc 
Bfficulum  :  in  navibus,  scilicet  in  animabus  :  facien- 
tes  operationcm,  scilicetbonam,  ciirnem  suam  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  confringentes.et  ad  eoclestia 
suspirantes :  in  aquis  multis,  scilicet  in  populo 
multo,  inter  quos  manentcs,  in  omnibus  se  provi- 
dcnt,  ne  in  aliquo  maculentur.  Sed  sicut  homo  -in 
navi  per  mare  navigans  nontangitur  mari,  sic  justi 
in  hoc  sfficulo,  inter  populum  habitantes,  eorum  ma- 
lignitatibus  non  adbserent. 

HOMILIA  XIX. 

DOMINICA  IN   SEPTUAGE8IMA. 

(Matth.  XX.)  «  Tn  illo  tcmpore,  dixit  Jesus  disci- 
«  pulis  suis  parabolam  hanc :  Simile  est  regnnm  ccb- 
«  lorum  homini  patrifamilias,  qui  exiit  primo  mane 
<(  conducere  operarios  in  vineam  suam,  »  et  reliqua. 

Regnum  ccelorum  vel  regnum  Dei  in  Evangelio 
cum  legitur,  non  semper  unam  eamdemque  habet 
significationem,  sed  aliquando  Dominum  Jesum 
Christum,  aliquando  Scripturam  sacram,  aliquando 
coelestem  patriam,  aliquando  preesentem  significat 
Ecclesiam.  Dominum  JesumChristum  significat,  sic- 
ut  ipse  dicit :  «  Regnum  Dei  intra  vos  est  {Luc. 
xvii).  »  Scripturam  sacram,  veluti  Judaeis  non  cre- 
dentibus  dicitur :  «  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei, 
et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus  {Matth.  xxi).  » 
Ccelestem  patriam,  ut  est  illud  :  «  Beati  qui  perse- 
cutionem  patiuntur  propter  justitiam,  quoniam 
ipsorum  est  rognum  coelorum  {Matth,  v). »  Praesen- 
tem  Ecclesiam,  sicut  alibi  ait:  «  Qui  solverit  unum 
de  mandatis  istis  minimis,  et  docuerit  sic  homines, 
minimus  vocabiturin  regno  coelorum  [Matth.xtx).  » 
Ergo  regnum  coelorum  in  hoc  loco  praBsentemsigni- 
flcat  Ecclesram,  quod  simile  dicitur  patrifamilias,  ut 
per  rem  cognitam,  incognitam  credere  discamus : 
etpcr  visibilia  ad  invisibilia  mensnostra  rapiatur. 
Nam  quia  parabola  cst,  quid  paterfamilias,  et  cjus 
vinea,  et  operarii,  remuneratioque  eorum  allego- 
rice  significent,  attendamus.  Paterfamilias  autem 
iste  figuram  Dei  tenet  omnipotentis,  qui  similis  pa- 
trifamilias  dicitur  :  quia,  sicut  paterfamilias  subje- 
ctos  in  domo,  sic  Deus  omnipotens  homines  ordinat 


m 


'  HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC-  OPP.  PARS  II.— HOMIL- 


m 


regit  atque  di^ponit  in  mundo.  Higus  ergo  patris- 
familias  vinea,  sancta  est  Ecclesia,  qu»  ab  initio 
mundi  usque  ad  finem  sdeculi,  quot  sanctos  profert, 
quasi  tot  palmites  generat.  Hssc  vinea  primum  in 
populo  Judseorum  fuit  plantata,  sed  post  Domini  in- 
carnationem  usque  ad  fines  terras  est  dilatata,  sicut 
per  Psalmistam  dicitur :  «  Vineam  de  ^gypto  trans- 
tulisti,  ejecisti  gentes,  et  plantasti  eam.  Dux  iti- 
neris  fuisti  in  conspectu  ejus^  et  plantasti  radises 
ejus,  ct  implevit  tcrram.  Operuit  montes  umbra 
ejus,  et  arbusta  ojus  cedros  Dei.  Extendit  palraites 
suos  usqnc^ad  mare  et  usque  ad  flumen  propagi- 
nes  ejus  (PsaL  lxxix).  »  Haecestenim  iila  vinea,  de 
qua  in  Canticis  canticorum  voce  Sponsi  dicitur : 
f(  Mane  surgamus  ad  vineas,  videamussi  iloruitvi- 
nea,  sifloresrructusparturiunt(Can/.vii).  «Etitem: 
«  Vinea  facta  est  pacifico  in  ea  quse  habet  populos. 
Tradidit  eam  custodibus,  vir  aufert  pro  fructibus 
ejus  mille  argenteos  {CanL  viii).  •  De  qua  etiam  vl- 
neaperlsaiam  dicitur:  «  Cantabo  dilecto  meo  can- 
ticum  patruelis  mei  vine®  suae  :  Vinea  facta  est  di- 
lecto  meo  in  cornu  fllio  olei.  Sepivit  eam,  et  lapi- 
des  elegit  ex  illa,  et  plantavit  eam  electam.  Et  tor- 
cular  exstruxit  in  medio  ejus,  et  maccria  circumde* 
dit  eam.  Et  exspectavit  ut  faceret  uvas,  et  fecit 
labruscas  (/«a.-v).  »  Quae  autem  sit  ipsavinea,  idem 
propbeta  subdendo  manifestans  ait :  «  Vinea  enim 
Domini  sabaoth  domus  Israel  est,  et  viri  Juda  gcr- 
men  delectabile  (Ibid,)  »  In  hac  autem  vinea  tanto 
quisque  fidelius  laborat,  quanto  Hrmius  Deum  cre- 
dit,  et  ejus  mandata  sollicitius  custodit,  terrena  de- 
serens  et  coelestia  anhelans.  Et  tanto  in  ea  labo- 
rans  uberiores  fructus  reddit,  quanto  non  sua,  sed 
aliena  lucra  quaerit.  Qui  enim  quae  sua  sunt  quaerit, 
non  quae  Jesu  Christi,  non  laborat  in  vinea  Christi. 
Ad  hanc  ergo  vineam  excolendam  paterFamilias 
primo  mane  exiiit :  quia  ab  initio  saeculi  Deus  omni- 
potens  sanctos  viros  mittere  non  destitit,  qui  non 
solum  bene  vivendo  hanc  vineam  excoluerunt,  sed 
etiam  bene  docendo,  in  ejus  cuituram  plurimos  vo- 
caverunt.  Quod  autem  mercedem  recepturi  sint,  qui 
in  hac  vinea,  id  est,  in  Ecclesia  fideliter  laborant, 
manifestatur  cum  subditur : 

«  Conventione  autem  facta  cum  operariis  ex  de- 
«  nario  diurno,  misit  eos  in  vineam  suam.  »  Per 
denarium  qui  laborantibus  in  vinea  promittitur, 
vit»  seternae  remuneratio  figuratur.  Et  apte  satis  : 
nam  in  denario  imago  regis  exprimitur,  homo  au- 
tem  ad  imaginem  et  similitudinem  Dei  factus  est, 
ipso  Domino  dicente :  «  Faciamus  hominem  ad  ima- 
ginem  et  similitudinem  nostram  {Gen,  ii). »  Sed  hane 
imaginem  tunc  violavit,  quando  peccavit.  Gonven- 
tionem  ergo  cum  operariis  paterfamilias  ex  denario 
diurno  facit,  quia  illam  gloriam  bene  operantibus 
promittit  post  laborem,  quam  primus  homo,  si  non 
peccasset,  habiturus  fuerat  sine  labore.  Sed  quia 
post  peccalum  humana  conditio  in  prflesenti  saeculo 
diu  permanere  non  potest,  electis  per  successio- 
nem  succedcntibus,  per  varia  tempora  operarios 


A  in  cuUuram  vinea  vocavit.  Dnde  et  subditur : 

«  Et  egressus  circa  horam  tertiam,  invenit  alios 
«  stantes  in  foro  otiosos,  et  illis  dixit :  Ite  et  vos  in 
«  vineam  meam,  et  quod  Justum  fuerit  dabo  vobis. 
«  Illi  autem  abierunt.  Iterum  autem  exiit  circa  sex- 
«  tam  et  nonam  horam,  et  fecit  similiter.  Girca  un- 
«  decimam  vero  exiit,  et  invenit  alios  stantes,  et 
' «  dixit  illis  :  Quid  hic  statis  tota  die  otiosi  ?  Dicunt 
«  ei :  Quia  nemo  nos  conduxlt.  Dicit  illis :  Ite  et 
«  vos  in  vineam  meam.  »  Varietas  horarum  qui- 
bus  operarii  in  vineae  culturam  mittuntur,  varia 
signiflcat  tempora,  in  quibus  sancti  operarii,  utique 
fideles,  ad  spirttualem  vineam  ezcolendam  missi 
sunt :  Mane  quippe  mundi  fuit  ab  Adam  usque  ad 
Noe.  Tertia,  a  Noe  usque  ad  Abraham.  Sexta,  ab 

n  Abraham  usque  ad  Moysen.  Nona,  a  Moyse  usque 
adadventun:  Domini.Undecima,  abadventu  Domini 
usque  ad  flnem  ssculi.  Ut  autem  ex  multis  paucos 
referamus,  aliquos  sub  exemplo  ponamus.  Operarii 
ergo  primo  mane,  id  estprimahoradiei  fuerunt  Abel 
et  Enoch,  et  csteri  alii,  qui  in  illa  aetate  Deo  pla- 
cuerunt«  Tertia  hora,  operarius  fuit  Abraham,  Isaac 
et  Jacob,  et  duodecim  patriarchfle.  Nona  hora,  ope- 
rariorum  numerus  crescere  ceepit,  quando  missus 
est  Moyses  et  Aaron,  Josue,  Samuel,  David,  Isaias, 
Jeremias  et  plures  alii.  Undecima  vero  hora,  opera- 
rii  ad  excolendam  vineam,  id  est  Eccloaiam,  missi 
sunt  sancti  aposloli,  qui  tanto  studioiius  ..tque  di- 
ligentius  hanc  vineam  coluerunt,  quanto  perfectius 
ab  ipsa  veritate  instructi  fuerunt.  Unde  unus  eorum 
loquebatur,  dicens  :  «  Nos  sumus,  in  quos  fines  s«- 

C  cuiorum  devenerunt  (/  Cor.  x).  »  Si  autem  hanc  si- 
militudinem  ad  utrumque  populum,  Judaorum  sci- 
licetet  gentium,  referamus,  operarius  hors  primse, 
tertiae,  sextae  et  nonas,  Judaeorum  populus  in  anti- 
quis  suis  patribus  fuit,  et  velut  spiritualis  una  in 
electis  suis  floruit.  Ad  undecimam  verogentilesvo- 
cati  sunt^  quia  post  ascensionem  Domini  pnsdican- 
tibus  apostolis  crediderunt,  de  quibus  dicitur : 
«  Quid  hic  statis  tota  die  otiosi  ?  »  Tota  die  quippe 
otiosi  stabant,  qui  ab  ipso  mundi  primordio  usque 
ad  Domini  incarnationem,  a  cultura  Dei  alieni  per- 
manebant.  Nullus  enim  ad  eorum  eruditionem  pa- 
triarcha,  nullus  propheta  missus  fuerat,  unde  excu- 
santes  dicunt :  «  Quia  nemo  nos  conduxit.  »  Quid 
est  diccre:  Nemo  nos  conduxit,  nisi  quia  nemo  ad 

Q  culturam  spiritualis  vine»  nos  vocavit  ?  In  quibus 
verbis  nos  nostras  conscientias  commovere  debe- 
mus,  et  considerare  diligentius  quid  in  nostra  ex- 
cusatione  in  die  judicil  dicturi  sumus,  si  a  bono 
opere  torpentes  inventi  fuerimus,  qui,  ex  Christianis 
parentibus  nati^  et  pene  ab  ipsis  cunabullB  verbum 
vitffi  aecepimus,  et  cum  lacte  carnis  lacte  Scriptu- 
rarum  nutriti  sumus.  Tanto  ergo  sollicitiores  esse 
debemus  in  bono  opere,  quanto  minus  ignoran- 
tiam  praetendere  in  nostra  excusatione  poteri- 
mus,  scilicet  quando  inexcusabiles  erimus,  de 
vocatione  atque  Dei  cognitione  metuentes :  quia  no 
pari  modo  coarctantur,  qui  scienter  et  ignoranter 


1S7 


HOMILI^  DB  TEMPOUE. 


158 


peccant,  sicul  DominuB  ait  in  Evangelio  :  •  Servus  A  quedieconversusfueritetingenauerit.omoiapeccata 


qui  nescit  voluntatem  domini  8ui,et  non  facit  digne, 
plagis  vapulabit  paucis  :  sciens  autem,  et  non  fa- 
ciens  digne,  plagis  vapulabit  multis   (Luc,  xii).  » 
Moraliter  autem  possumus  has  varietates  horarum 
ad  Dostras  aetatis  momenta   referre.  Mane  quippe, 
hoininis  pueritia  est :  tertia,adolescentia.Quia  sicut 
sol  hora  tertia  ad  supenora  ascendens,  radios  suas 
claritatis  aperire  incipit,  ita  in   adolescentia  calor 
naturalis  sanguinis  crescit.Horase^ita  juventusest: 
qriia  sicut  sol  hora  sexta  in  medio  coeli  positus,non 
solum  spendidiores,  sed   etiam  ferventiores  radios 
emittit,  ita  juventus  habilis,  prompta,  apta  atque 
robusta  ab  bonumopus  faciendum  invenitur.Nona 
vero  hora,   senectus  est  :    quia  sicut  sol   hora 
Dona  inciinare   incipit    ad  occasum,  ita   in  se-  •» 
oectute  non    solum  calor  sanguinis,   sed   ctiam 
oaturalis  et  genuina  virtus  hominis   deflcit.  Un- 
decima    quoque    hora,    ea     «etas    est,    quae    in 
Dostra  lingua  decrepita   vocatur,  ut  senectutem 
transccndisse  intelligatur.  Unde  Grsci.valde  senio- 
res  non  icpem>ca?,  sed  Y^povra;,  appellant,    ut  plus- 
quam  senes  eos  esse  intelligant,  quos  tali  vocabulo 
DUQCupant.  Diversis  ergo  horis  operarii  in  vineam 
mittuntur,quia  in  diversis  statibus  homincs  per  di- 
vinam  graliam  ad  bona  operandum  vocantur.  Qui 
enim  ab  ipsa  pueritia  devota  mente  Deo  serviunt, 
quasiprimo  manein  vineam  conducuntur.Sunt  vero 
alii,  quidum  in  adoIescentiaadDeiservitutem  con- 
vertuntur,  quasi  hora  tertia  ad  culturam  vinesB  vo- 
cantur.  Alii  autem  in  adolescentia  carnaliter  viven- 


ej  us  in  oblivionem  tradentur.»  Sed  quoniam  caliiditas 
antiqui  hostis  in  hac  parte  tepidos  decipere  solet 
Ghristianos,  ut  quibus  suadet  culpam^Iongam  pro- 
mittat  vitam,  quasi  in  senectute  vel  decrepita  estate 
pGenitendo  diluant,  quod  in  adolescentia  vel  in  ju- 
ventute  commiserunt,necesse  est  tamen,ut  quiaho- 
ram  nostrs  vooationisignoramus^omni  temporein 
bono  opere  simus  parati,  et  huic  deceptioni  oppo- 
nenda  est  varictas   human®  conditionis.  Et   quia 
ignoramus  quis  ex  nobis  in  pueritia,  quis  in  adole- 
scentia,  quis  in  juventute,quis  in  senectute,et  quis 
in  decrepita  agtate  ab  hac  vita  vocandus  sit,  sicut 
omnibus  incertus  est  exitus,  sic   certus  debet  esse 
in  bono  opere  animu8,propterid  quod  Dominus  ait: 
«  Et  vos  estote   parati,  quia  qua  hora   non   pu- 
tatis,    Filius    hominus    veniet  {Luc,    xii ;    Matth, 
xxiv).  »  Nam  sicut  variis  horis   operarii  (ut  dixi- 
mus)  in  vineam  mittuntur,sic  diversis  aetatibus  ho- 
minesabhac  vitavocantur.AIii  quidem  primomane, 
id  est  in  pueritia :  alii  hora  tertia,  id  est  in  adole- 
scentia  :  alii  sexta,  id  est  in  juventute  :alii  nona,  id 
est  in  senectule  :  atque  alii  in  undecima,  id  est  in 
decrepita  «etate,  quae  veterana  dicitur.  Et  quia  in- 
certa  est  omnibus  in  his  aetaiibus  hora  vooationis 
suse,  paratus  unusquisque  debet  essein  bona  ope- 
ratione,  ne  forte  si  quando  potest,non  vult  bonum 
operari,  tunc  incipiat  velle^quando  non  erit  posse. 
Unde  pius  Dominus  nos  admonet,dicens :  «Gurnte 
dum  lucem  vitae  habctis,  ne   tenebrs  mortis  vos 
comprehendant  (/oan.xii).  »  Et  Salomon :  «  Quod- 


teSiSi  in  juventutead  Dorainum  conversi,  torporem  G  cunque  potest  manus  tua  facere,  instanter  operare 


et  desidianm  a  se  excutientes,  mores  suos  deseren- 
tes,  bona  opera  servent,quasi  sexta  hora  ad  vineam 
mittuntur.Si  autem  aliquis  in  puentiaet  adoiescentia 
et  juventutf  a  bono  opere  torpuit,  necesse  est  ut  in 
senectute  quasi  hora  nona,  ad  Dei  servitutem  con- 
vertatur,  et  pudeat  eum  fuisse  otiosum  in  servitio 
Dei,  cum  non  multum  laboraturus  est,  considcrans 
quod  ait  Apostolus  :  «  Nescis  quia  patientia  Dei  ad 
pcBQitentiamteadducit  (/S0//Z.11)  ?»  cavenset  hocquod 
subdit :  «  Propter  duritiam  et  impoenitens  cor,the- 
8auri2astibiiramindieirae(/6i(i.).  »  Si  quis  vero  ita 
DegUgens  et  desidiosus  fuerit,ut  etiam  in  senectute 
a  bono  opere  torpeat,saItem  in  decrepita  aetatejam 
resipiscat,et  a  laqueis  diaboli,quo  captivus  teneba- 


(Ecc/i.xviii).  R  Quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  sa- 
pientia,nec  scientia  erunt  apud  inferos.  Et  iterum  : 
«  Ne  tardes  converti  ad  Deum,neque  dilTeras  de  die 
in  diem,quia  subito  veniet  ira  Dei,  et  in  novissimo 
disperdet  te  {Eccli.  v).  »  Et  Isaias :  «  Quaerite  Do- 
minum  dum  inveniri  potest,  invocate  cum  dum 
prope  est  {Isa.  lv).  »  Multum  enim  juvat  ad  vin- 
cendam  delectationem  peccatirecordatio  mortiSySic- 
ut  per  quemdam  sapientem,scilicetSalomonem,di- 
citur :«  In  omnibus  operibus  tuis  memorare  novis- 
sima  tua,  et  in  ffiternum  non  peccabis  (Ecclu  vii).» 
«  Gum  sero  autem  factum  esset,  dicit  Dominus 
«  vineae  procuratori  suo :  Voca  operarios  et  redde 
«  illis  mercedcm.  »Seroestflnisdieijuxta  superio- 


tur,  ad  eum  convertendo  se  abstrahat  etpraeterita  ])  rem  intelligentiam.Sero  in  hoc  Ioco,tempu8  Domi- 


mala  fletibus  diluat  et,  prout  potest,bonis  operibus 
invigilet.  Quia  si  hora  undecima  convertatur,et  tunc 
Don  metuat  laborem  su8cipere,quando  pro  Deo  parum 
potuerit  laborare  :  etsicut  ccnsuram  metuit  districti 
judicis,Bicin  illius  pietateconQdat,qui  non  venitvo- 
care  justos,  sed  peccatores  ad  pcenitentiam.  Piissi- 
mus  et  misericordissimus  Deus,etiam  in  senectute 
conversos  non  respuit,nec  contemnit,sed  benignis- 
aima  pietate  suscipit  et  amplectitur.Non  enim  men- 
titus  est  ille  qui  ait:«Vivo  ego,  dicit  Dominus, 
nolo  mortem  peccatoris,  sed  ut  convertatur  et  vivat 
(Eserfc.xxxiii).  »  Ei\terum{lbid,) :»  Peccator  quacun^ 


nicae  incarnationis  signi(icat,sicut  per  Paulum  dici- 
tur :  «  Nos  sumus  in  quo  flnes  ssculorum  devene- 
runt  (/  Cor.  x).  »  Et  sicut  Joannes  ait :  «  Filioli. 
novissima  hora  est  (/  Joan,  11).  »  Sicut  autem  pa- 
terfamilias  Deus  omnipotensintelIigitur,et  ejusvi- 
nea  sancta  Ecclesia,  sic  procurator  Dominus  Jesus 
Ghristus,  qoi  ait  in  Evangelio  :«Ego  sum  vitisvera, 
et  Paler  meus  agricola,  et  vos  pairaites  (Joaw.xv).» 
Ad  reddendam  ergo  mercedem  operariis  paterfami- 
lias  procuratorem  vocat,quia  Deus  omnipotens  per 
Filium  nos  creavit,  per  Filium  nos  redemit,per  ip- 
sum  nos  rerauneraturus  est,8icut  ipse  Filius  dicit; 


169 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EP!9C.  OPP,  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


«  Pater  non  judioatquemquam,sedomnejudicium 
dedit  Filio  (/oan.  v).  »  Quantum  autem  divitias  bo- 
nitatis  su®  in  nobis,  qui  post  cjus  incarnationem 
credimus,  fecerit  abundaremanife8tatur,cum  dici- 
tur :  «  Incipiens  a  novissimis  usquc  ad  grimos.  » 
Hoc  est,ab  operariis  borae  undecima»,  usque  ad  ope- 
rarios  horsB  prima3. 

«  Cum  venissont  ergo  qui  circa  undecimam  ho- 
«  ram  ven  '.rant,  acceperunt  singulos  denariofe.  » 
In  quibus  verbis  quantum  nobisincarnatioDomini 
prosit,qui  postejus  resurreclionem  credidimu8,ma- 
nifestatnr.  Non  soliim  enim  eumdem  denarium  ac- 
ceperunt  qui  novissimi  venerunt"quod  primis  pro- 
missum  fuerat,sed  etiamante  acceperuntquamilli. 
Quoniam  sancti  Patres  qui  adventum  Domini  pras- 
cesserunt,  licet  juste  et  pie  viverent,  non  statim  a 
carne  soluti  januam  regni  coBlestis  intraverunt,sed 
irifernalibus  tenebantur  locis,quanquam  non  in  pcD- 
nalibu8,t66te  beato  Jacobo,  qui  ait :  «Deducetis  ca- 
nos  meos  cum  dolore  ad  inferos  {Gen.  xui),  »  Et 
iterum  :«  Descendam  lugcns  filium  meim  in  infer- 
num  {Gen,  xxxvii).  »  Hinc  et  per  beatum  Job  {cap, 
x\li)  dicitur  :Scio,  Domine,  quia  morti  me  traditu- 
nis  es,  ubi  constituta  est  omnis  domus  viventium. 
Et,  si  in  infemum  descendero,  inde  me  liberabis. 
Nobis  autem,qui  post  Domini  incarnationem  crcdi- 
dimus,  magno  munere  donatum  est,  ut  si  perfecte 
yivamus,  absque  ulla  dilatioue  carne  soluti,  vitam 
stemam  percipiamus. Et hoc  est  denarium  accepisse 
primos,  qui  venerunt  novissimi. 

«  Venientes  autem  et  primi  arbitrati  sunt  quod 
«  plus  essent  acoepturi.  Acceperunt  autem  et  ipsi 
«  singulos  denarios,  et  accipicntes,  murmurabant 
«  adversus  patrem  familias^dicentes  :  Hi  novissimi 
«  una  hora  fecerunt,et  pares  illos  nobis  fecisti,  qui 
«  portavimus  pondus  diei  et  aBstus.»Quia  ergo  supra 
denarium  remunerationem  vitsBajtern®  diximussi- 
gnificari,  quaBritur  quare  isti  denarium  accepisse 
et  murmurasse  dicantur,  cum  regnum  Dei  nullus 
murmurans  accipiat,  nullus  qui  acceperit  postea 
murmurare  possit?  Sed  ad  hoc  diccndum  est,quia 
muraiuratio  in  hoc  loco  non  malitiosam  intentio  • 
nem  contra  Deum  sonat,sed  piam  querelam  sancto- 
rum  ad  Deum  significat.Quia  enim  antiquos  patres 
diu  in  praBsenti  vita  contigit  vivere,  necessefuerit 
ponderi  diei  et  aestui  in  carnis  passionibus  diu  sub- 
jacere.  Quasi  ergo  illorum  actiones  murmurasse 
ftiit,  quando  eos,  qui  post  Doraini  incarnationem 
erediderunt,  post  brcvem  tribulationem  remunera- 
tionem  percipere  videntur,quam  illi  cum  longatri- 
bulatione  exspectaverunt.Quod  ut  facilius  intelliga- 
tur,exmulti8unum  ad  mediuiii  deducere  visum  est, 
videlicet  Abrabam  patriarcham.  Quasi  enim  illius 
actionem  murmurasse  fuit,  quando  {Matth.  xxvii} 
latronem  ab  ipsis  mortis  faucibus  per  divinam  gra- 
tiam  liberatum,  ante  paradisum  quam  se  intrare 
vidit.  Annon  latro  undecima  hora  venit,  qui  Chri- 
stumin  cruce  confessus  est,  et  tamen  ante  denarii 
remaDerationem  accepit,  quam  Abraham^qui  hora 


A  tertia  vocatus  pro  ipsa  tribulatione  dia  pondas  diei 
et  «Bstus  toleravit  ?  In  cruce  enim  latro  Christum 
confessus  est^sed  de  cruce  paradisum  ascendit^di- 
cente  Domino  :  t  Amen  dico  tibi,hodie  raecum  eris 
in  paradiso(Ltwr.xxix).»Pos8umu8  etiaraetita  intel- 
ligere^  quemadmodum  nunc  Christiani  antecGclum 
ascendant,  quam  fecissent  ilii^  qui  ante  adventum 
Domini  fuerunt  :quia  illi  postquam  egressi  erantde 
corpore,  per  lougum  tempus  in  inferno  stabant: 
Isti  autem  sine  mora,postquam  egrediuntur  decor- 
pore,  si  justi  sunt,.in  coelum  ascendunt,  ct  hocest 
antc  ascendero  post  egressionem  Christianorum  de 
corpore,quam  illi  ascendissent  post  egressionem  ab 
iilorum  corporc.Et  quia  vita  sBterna  nulli  perdebi- 
tum  rcdditur,sed  per  gratuitam  misericordiam  da- 

j^  tur,  recte  paterfamilias  vocans  unum  eorum,  ait: 
«  Amice,non  facio  tibiinjuriam.Nonneer  denario 
«  diurnoconvenistimecum  ?ToIIe  quod  tuum  est,  et 
«  vadc.  »  Quod  ad  Judasorum  et  gentium  populum 
pcrtinere,  ut  diximus,  manifestum  est.  Nam  multi 
Judaeorum,  qui  post  Domini  ascensionem  credide- 
runt,  nolebant  gentiles  ad  suam  socielatem  vei 
aequalitatem  admittere,  sed  proselytornm  loco  eos 
habendos  judicabant^  dicentes  indignum  esseut 
gentespostidolorum  culturam  eis  coaequarentur, 
quorumpatribusDeus  locutus  fa&rat  (Exod,  xvi),  et 
multa mirabilia ostenderat,et quibus legem  dederat, 
et  ex  quibus  carnem  assumpserat.Et  hoc  est  quod  illi, 
qui  prioresin  vineamvenerant,murmurantescontra 
novissimos,  dicebant :  Hi  novissimi  una  hora  fece- 
runt,  etc.  Sed  quia  Dominus  Jesas  Christus  sinum 

G  misericordiae  su®  usquead  colligendasgentes  exten- 
dit,  recte  uni  eorum  dicitur :  Amice,  non  faciotibi 
injuriam,  etc.  At  vero,  ille  {Rom,  vi)  qui  non  est 
personarum  acceptor,  sed  in  omni  gente  qui  ope- 
ratur  justitiam,  accoptus  est  illi,  recte  dicit:  «Volo 
autcm  et  huic  novissimo  dare  sicut  et  tibi.  »  Nam 
per  ejus  gratiam ,  qui  {Matth,  ix)  non  venit  vocare 
justos,  sed  peccatores  ad  poenitentiam,  non  solum 
Judaeis  gentiles  aequati  8unt,sed  etiam  promptiores 
ad  credendum  inventi  sunt. 

«  An  non  licet  mihi  quod  volo  facere  ?  An  ocuhis 
«  tuus  nequam  est,  quia  ego  bonus  stim?  »  Unde 
Apostolus  querelas  hominum  contra  Deum  compe- 
Bcens,  ait :  §0  homo,  tu  quis  es  qui  respondeas 
Deo  ?Numquid  dicit  figmentum  eiqui  se  finxit.Qua- 

j)  re  me  fecisti  sic?Aut  non  habet  poteslatem  ngtilus 
luti,  ex  eadem  massa  aliud  vas  facere  in  honorem, 
aliud  vero  hi  contumeliam  {Rom,  ix)?  »  Habet  uti- 
que  :Deu8enim  nullanecessitateconstrictus^sedsola 
bonitate  quibus  vult  vitamtribuit,Unde  et  subditur: 
«  Sic  erunt  novis6imiprimi,et  primi  novissimi.» 
Primi  enim  quondam  Judaei  fuerunt,  qaando  olim 
Deo  cceli  crediderunt,  et  secundum  legem  vixerunt. 
Novissimi  autem  {Deut.  xxvin)  gentiles  erant,  pro- 
pter  incredulitatem  extranei  a  cognitione  Dei  et  te- 
stamento  legis.  Sed  Domino  veniente,  qui  videban- 
tur  esse  primi,  non  credendo  facti  sunt  novissimi, 
et  illi  qui  novissimi  erant,  in  credendo  facti  sont 


m 


HOMILLE  DE  TKMPunE. 


162 


primi;  ei  qui  erant  capite,  facti  sunt  in  cauda;  ct  A. 

qui  erant  in  cauda,  facti  sunt  in  capite,juxtaillud 

quod  Domraus  ait:  u  In  judiciuDQego  inhuncmun- 

dam  veni,  ut  qui  non  vident,  videant,et  quivident, 

co^ci  fiant  [Joan.  ix).  »  Unde  rara  Judaeorum  fides 

reprobatur,  cum  adhuc  subjungitur:  «  Multi  enim 

w  sunt  vocati,  pauci  vcro  electi.  »  Quod  specialiter 

ad  Judsorum  populum  pertinet,exqnibusmultivo. 

cati,  sed  qui  Domino  crederent,  paucisuntinventi. 

Nam  de  gentium  vocatione  alibi  dicitur:  «  Multl 

venie^t  ab  orientc  et  occidente,  et  recumbent  cum 

Abraham,  Isaac  et  Jacob  in  regno  ccclorum  {Matth, 

vrn).  »  Quia  ergo  horarumvarietatea,quibuaopera- 

rii  in  vineam  vocantur,  ad  aelatum  diversitatea  dixi- 

mus  pertinere,  libet  intueri,  quemadmodum  in  Ec^ 

e]e.sia  fiat,  quod  induobuspopulisfactumessecom.  |x 

memoravimus.  Ait  enim  evangelista:   «  Gum  serb 

factum  esset,  et  reliqua.  »  Scd  qui  in  hac  parabola 

duplicem  intellig^ntiam  sequimur,  moraliter  sero 

unicuique  nosfrum  fit  terminusvitflepraBsentis,etli- 

cet  nonnullij  antequam  ad  maturam  fletatem  perve- 

oiant,  ab  hac  vita  vocentur,  si  non  habent  scro  per 

statem,  habent  tamen  perexitum.Seroergoopera- 

rii  ad  recipiendam  mercedemvocantur,quiaprobo' 

nis  operibas  tunc  electi  remunerationem  accipiunt, 

cum  ab  hac  vita  vocantur,  teste  Psalmista,  qui  ait: 

«  Cum  dederit  dilectissuissomnum,hflecesthfleredi- 

tas  Domini  {Psal,  cxxvi).  »  Dupliciter  autem  nos  Deus 

vocat,  in  prasenti  adlaborem,infuturoadrequiem. 

Unde  necesse  est,  ut  quicunque  fuluram  desiderat 

remunerationem,  in  prflesonti  non  refugiatlaborem. 

Quia  illi  qui  pro  Deo  fideliter  suscipiunt  laborem,  C 

fideliter  pervenient  adremunerationem,quandoau- 

dituri  sunt:  «  Venite  ad  me,  omnesqui  laboraliset 

onerati  estis,  et  ego  rcficiam  vos.  Tollite  jugum 

roeum  super  vos,  et  discite  a  me,  quiamitissumet 

humilis  corde,  et  invenietis  requiem  animabus  ve- 

stris  {Matth.  xi).  »  Et  quia  solctcontingere,  ut  non- 

nuUi  tardius  conversi,  ab  hac  vita  vocati,  prius  re- 

munerationem  accipiant,  quam  illi  qui  prius  labo- 

rare  coeperunt,  recte  vocepatrisfamilifleprocuratori 

dicltur:  <c  Incipiens  a  novissimis  usque  ad   pri- 

mos,  etc.  »  Quorum  actioncs  quasimurmurasseest 

contra  tardius  conversos,  cum  illos  prius,  quam  se 

remunerari  vident.  Quod  vero  subditur:  «  Venien- 

« tesautemetprimiy  acceperuntsingulosdenarios,et 

« accipientes,  murmurabant  adversus  patremfami-  ]) 

w  lias,dicente8:Hinovis8imiunahorafecerunt,  etpa- 

c  resillosnobisfecisti,  quiportavimuspondusdiei  et 

« aestus.  »  Hoc  namqucsolet  contingereinEccIesia, 

et  maxime  in  monasticoordine.Pondusenimdieiet 

eatus  illi  sustinent,  qui  ab  ipsa  pueritiain  regula- 

ribns  disoiplinis  nutriti,  in  vigiliis,  in  jejuniis,  in 

labore  manuum  desudare  coguntur.  Sunt  veroalii, 

qui  usque  ad  senectutem  vel  decrepitam  setatem 

carnaliter  in  seeculo  vivunt,  sed  circa  flnem  vitse 

coDversi,  post  brevemtribuktionemcitoperveniunt 

ad  remunerationemy  et  cum  post  brevem  laborem 

vo:aiitur  ad  requicni,  quasi  adistorumacceptiones 


inurmurant,qui  pondus  dioietaBstussustinnnt,c  um 
illosvidentrcmunerari.quinovissimi  adspiritualcm 
militiam  accosserunt,  seauteminccrtaminerellcui. 
Sed  non  est  murmurandum  contra  Dei  bonitatem, 
quoniam  in  tali  dllatione  non  minuitur  praemium, 
sed  augctur,  quia  elcctis  justus  judex  Dcus  reddet 
unicuique  secundum  opera  sua;  et  tantc  majorem 
remunerationem  accipient,  quanto  ejus  exspccta- 
tione  majorem  laborem  sustinent,  Apostolo  leste : 
«  Unusquisquemercedomsccundum  suum  laborem 
accipiet  (/  Cor,  iii),  »  unum  enim  accipient  omnes 
denarium,  quia  unum  omnibus  electis  praeparatum 
est  regnum,  et  tamenprodiversitatemeritorum,di- 
versa  sunt  praemia  paratainregnocaelorum,dicente 
Domino:  «  In  domo  Patris  mei  mansiones  muU<B 
sunt  {Joan,  xiv).  »  Unde  mentitusfuisseconvincitur 
Jovinianus  haereticus,  qui  dixitnullamdifTerentiam 
futuram  csse  interjustumsimplicem  et  justum  sa- 
pientem,  inter  virgineraetcorruptanf,  intereumqui 
minoris  fit  meriti,eteumquimajoris;  cui  contradi- 
cit  Apostolus,  osiendcns  diversis  meritis  diversa 
praemia  in  resurrectione  esse  praeparata,  dicens: 
«  Alia  est  enim  claritas  solis,  alia  cstclaritaslunae, 
alia  claritas  slellarum.  Et  stella  a  stella  differt  in 
claritate,  sic  erit  in  resurrectione  mortuorum  (/ 
Cor.  Yv).  »  Hinc  etDanieI,cumdeterraepulveremul- 
tos  consurrecturos  praediceret,  utamplioreraremu- 
nerationera  oslendoret  eos  percepturos.  qui  et  bene 
vivunt,  etlucrandis  animabusinvigilant,dixit:«Qui 
autem  docti  sunt,  fuigebunt  sicut  splendor  firma- 
menti,  et  qui  ad  justitiam  crudiunt  multos,  quasi 
stellae  in  perpetuas  aeternitates  [Dan.  xii).  »Quod  enim 
nulli  contra  Uei  justitiamsitmurraurandum,sedde 
ejus  bonitate  oranibus  ^'audendura,  manifestatur, 
cum  subditur:  «  Amice,  non  facio  tibi  injuriam. 
u  Nonne  ex  denariodiurnoconvenistimecura?Tolle 
«  ergo  quod  tuuraestetvade,  »etcaetera.Quasienim 
injuriam  Deus  facere  videretur,  si  quod  ex  debuo 
deberet,  ex  praemio  non  redderet ;  cum  vero  nullia 
per  debitura,  sed  soluraraodo  pergratuitaramiseri- 
cordiam,  quibus  vult,  tribuit,  nuUus  cuntra  justi- 
tiam  Dei  murraurare  potest,  quoniara  cui  vult  mi- 
seretur,  et  quem  vult  indurat,  miseretur  sola  boni- 
tate,  indurat  nulla  iniquitatc:  quiaetsijudiciaejus 
aliquando  sunt  occulta,  non  tamcn  injusta.  Quod 
vero  Bubditur:  «  Sic  eruntnovi8simiprirai,etprimi 
«  novissimi,  •  quotidie  in  Ecclesia  fieri  cernimus, 
quia  nonnulli  tardius  ad  Dominum  conversi,  per 
mentis  fervorem  et  piam  devotionem  plureseorum 
antecedunt,  qui  tepide  et  negligenter  vivunt.  Quod 
autemrmitasimilitudinedicitur:«Multisuntvocati, 
«  pauci  vero  electi,  »  magistimendumestquamex- 
ponendum.  Oranes  enim,  quod  vocati  suraus,  novi- 
raus,  utrum  vero  electi,  adhuc  ignoramus.  Multis 
enim  modis  nos  vocat  Deus,  per  fidem.  per  bapti- 
smum,  per  poBnitentiam,perprospera,per  adversa, 
per  somnia  etreveIatione8.Suntautemnonnulli,qui 
cum  fide  polleant  etdoctrinfleverbis  luceant,  tamen 
quia  a  bouo  opere  torpenti  ab  eleoUono  Dei  repro* 


(63 


HATMONIS  HALBERSTAT.  13PISC.  OPP.  PARS  H.  — HOMIL. 


164 


bantur,  qii!a,  ut  ait  Jacobus  apoatolus:  «Fidessine 
opQribus  mortua  est  {Jac,  ii).  »  De  talibus  Paulus 
apostolus  ait:  «  Gonfitentur  se  nosse  Deum,  factis 
autem  negant  (Tit.  i).  »  £t  Dominus  in  Evangelio: 
«  Non  omnis  qui  dioit  mibi,  Domine,  Domine, 
intrabit  in  regnura  ccelorum,  sed  qui  facit  volun- 
tatem  Patris  mei  qui  in  coelis  est,  ipse  intrabit 
in  regnum  ccDlorum  {Matlh,  vii).  »  Tales  nam- 
que  in  die  judicii  dicturi  sunt:  DomiDe,  nonne  in 
nomine  tuo  prophetavimus,  etvirtutesmultas  feoi- 
mus,  et  daemonia  ejecimiis?  Qiiifaus  respondetur: 
Amen  dico  vobis,  non  novi  vos.Discediteame,  ope- 
rarii  iniquitati?».  Tantoergosolliciti  essedebemusin 
bono  opere,  qusntoinexcusabilesnosessescimusde 
vocatione,  ne  temporojudicii,cumffttuis  virginibus 
extra  januam  remanentes,  audiamus :  Nescio  vos,sed 
cum  prudentibus  intra thalamum  sponsi  recipiamur. 

HOMILIA  XXII. 

DOMINTCA   IN  SEXAGESIMA. 

(Luc.viii.)«InilIotempore,cum  turbaplurimaron- 
«veniret,etdecivitatibu8properarentad  Jesum,dixit 
«  per  simiIitudinem:Exiitquiseminat,  seminarese- 
«  men  suum,  et  reliqua.  »  Pr^BdicanteDominoJesu 
GhristoEvangelium  regnicoelestis,  multae  turbaecum 
sequebantur,  sicut  diversi  corpore,  il^diversi  mente. 
Nonnulli  propter  amorem,  nonnulli  propter  ad- 
mirationem;  quibus  Dominus  ita  suum  sermonem 
temperabat,  utinunaeademqucparaboIa,unupqui8- 
que  suam  scntentiam  audiret.etomniuminflrmitati 
condescendens,8uis  sanctis  sermonibus  similitudi- 
ncsderebus  visibilibusadhibebat.ut  per  remvisibi- 
lem  invisibili  acognoscere  discerent.  Unde  sicut  Mat- 
thaeue  ait :«  LoquebaturJesuscumdiscipulissuisin 
parabolis,  etsineparaboIisnonIoquebaIureis.»Non 
tamen,utquidamtradunt,utaliquandononloquere- 
tur  sine  parabolis,  sed  in  illi  praedicatione,  quam 
Matthffius  ibi  describit,  nonaliterquaminparabolis 
loquebatur.  Sicut  enim  quadripartito  modo,utdixi- 
mus,  eum  sequebantur,  ita  quoque,  utquidamtra- 
dunt,  quadripartito  modo  suum  sermonem  tempera- 
bat,  loquens  eia  in  parabolis  et  sine  parabolis,  per 
similitudines  etdissimilitudines.Aliquandonamque 
Dominus  insuislocutionibusaliquaaperiebat,  etali- 
qua  claudebat,  ut  per  hoc  quod  intelligirous  non 
gloriemur,  sed  potius  per  ea  quae  non  intelligimus 
donum  Dei  existimemus.  Unde  cum  multas  turbae 
convenirent,  tt  de  civitatibus  properarent  ad  eum 
hominis  qui  exiit  seminare  semen  suum  similitudi- 
nem  proposuit.  Nam  per  varietatem  terrarum  varia 
corda  hominum  in  illa  turbaesseinsinuavit ;  aliosin 
quibus  semen  verbi  Dci  variismodislaesumperiret; 
alios,  in  quibusrructumbonumperpatientiamafTer- 
ret.  Ubi  considerandum,  quia  hanc  similitudinem 
ideo  persemetipsum  Dominus  dignatus  est  expo- 
nere,  ut  nobis  insinuaret,  in  aliis  similitudinibus, 
quas  non  exposuit,  sensus  allegoricos  esse  quaeren- 
dos.  Ostendit  enim  quid  sit  ager,  quidsemen,  quid 
terra  bona  siguificet,  quid  petrosa  et  quid  spinosa. 


A  Sed  unum  est,  quod  nobisadinquirendumreliquit, 
videlicet  satorem,  qucmnullummeliusquamipsum 
Dominum  Jesum  Ghristum  intelligere  debemus,  qui 
homo  factud,  semen  verbi  Dei  in  cordibushominum 
seminavit,  juxta  quod  ipsc  in  alia  parabola  dicit: 
Qui  seminat  bonum  semen  estFiliushominis.Unde 
bene  hanc  simiUtudinem  dicturus,juxtaaIiosevan- 
gelistas,  de  domo  exiisse,  mare  adiisse,.  navem 
asoendisse  commemoratur,  ipso  situ  corporis  de- 
monstrans  quod  orc  promebat.  Sicutenim  prudens 
agricola  post  eradicationem  veprium  et  spiAirum, 
post  excultum  agrum  aratri  vomere,  de  domo  egre- 
diens^semensecumdefertetinterramspargit.otmul- 
tiplicatum  illudrecipiat;  itaDominusJesusChnstud 
post  excultum  agrum,  id  est  corJudaeorum,perpvV 

^  triarcharum  et  prophetarum  praedicationem,  de 
domo  exiit,  id  est  mundo  visibilis  apparuit:  navem 
ascendit,  quia  in  Ecclesiaper  fidem  habitavit,ct  se- 
men  spirituale,  id  est  verbumDei,incordibusaudi- 
torum  seminavit:  non  quod  ipse  non  haberetunde 
colligeret,  sed  utnosinhorreumPatriscongregaret. 
Nam  et  hodie,  cumpraedicatoresetdoctoresverbum 
Ghristi  prasdicant,  quasi  ipse  Christussemcnscmi- 
nat:  quia  «  nisi  Dominus  flediflcaverit  civitatem,in 
vanum  laborant  qui  aedificant  eam  (PsaL  cxxvi), » 
et  nisi  Dominus  cor  illustravcrit  auditorum,  in  va- 
cuum  luborat  sermo  doclorum.  Unde  Paulus  suam 
praedicationem  et  discipulorum  obcdientiam  nihil 
sibi  reputans,  dicebat:  «  Ego  plantavi,  Apolloriga- 
vit.  Deus  autem  incrementum  dedit  (/  €or.  iri}.' 
Sed  quia  non  omnes  uno  modo  ojuspraedicationem 

0  acceperunt,  manifestatur,  cum  subditur:  «  Etdum 
«  seminat  aliud  cecidit  secus  viam,  etconculcatum 
«  est,  et  volucres  coeli  comederunt  illud.  »  Soiet 
contingere,  ut  dum  homo  agrumserit,  viajuxtasit, 
et  pars  quaedam  seminis  in  eam  cadat:  sed  semen 
quod  in  via  ceciderit,  duplici  laesura  perit:  aut  a 
viantibus  conculcatur,  autavolucribusccelirapitur. 
Viaenimdicitur,eoqiiodah*quidtranseuntespeream 
vehant.  Via  enim  significat  cor  malarum  cogitatio- 
num  calle  attritum :  semen  quippe  verbi  Dei,  quod 
in  tali  corde  cadit,  aut  aviantibus,idcst  immundis 
cogitationibus,  opprimitur,aut  avolucribus  ccBli,id 
est  ab  immundis  spiritibus,  aufertur:quidupliciter 
volucres  cceli  nominantur,  sivequodpersuperbiam 
de  coelo  lapsi  sint,  sive  perhocquodperaerlumcoB- 

Q  lum  discurrant. 

<(  Et  aliud  cecidit  supra  petram,  et  natum  aruit, 
«  quia  non  habebat  humorem.  »  Petraenim  inhoc 
loco  significat  cor  durum  et  indocile,  quod  vomere 
verbi  Dei  facile  non  scinditur:  semen  autem  verbi 
Dei,  si  in  tali  corde  cecidcrit,  et  si  germinat,  ta- 
men  ad  maturitatem  non  pervenit,  quia  in  humore 
perscverantiae  radicem  non  ligat.  Hoc  autem  signi- 
ficat  defectio  humoris  ad  radicem  seminis,  quod 
juxta  aliam  parabolum,  defectus  olei  ad  lampadas 
virginum  ornandss. 

«  Et  aliud  cecidit  inter  spinas,  hi  simul  exorts 
«  spina9  suffocaveruut  illud.  »  Spin»  vitia  et  pec** 


m 


HOMlLIiE  DE  TEMPORE. 


166 


cata  sigQiGcantydequibuspriinohominidictum  est:  A.  id  est  pagani,  Judaei^  bsretici,  omnem  ScripLuram 


MCum  operatus  rueris  terram,non  dubit  fructus  suos, 
sed  spibas  et  tribulos  germinabit  tibi.  »  Mens  ergo 
vitiisdeditasemen  verbi  Dei  fruetificare  non  potest. 
«  Et  aliud  oecidit  in  terram  bonam^et  ortum  (ecit 
«  fructum  centuplum.  »  Terra  bona  cor  est  homi- 
nis  bonum,  non  solum  ad  audiendum  verbum  Dei 
paratum,  sed  etiam  ad  operandum  quod  audit,  de- 
votum  :et  ideo  faoit  fructum  centuplum,id  est  per- 
fectum,  quia  c«*ntenarius  numerus  in  Scripturis  pro 
perfectione  pooitur  rsicut  de  eo,qui  omniasua  pro- 
pter  Deum  dere1iquit,dicitur  :«Centuplum  accipiet, 
ctvitam  aeternam  possidebit  :«non  quod  isquiunam 
uxorem  reliquit,  centum  sit  recepturus,sed  quia  ta- 
lem  perfectionem   accipiet  in  praesenti,  ut  ea  qusB 


parabolis  audiunt^quia  ejus  mysterium  caperenon 
possunt.  Cum  autem  disciputi  Domini  singulariter 
interrogaverunt,  datur  intelligi,magistrum  non  co- 
ram  omnibus  a  discipulis  interrogan  debere,  sed 
singulariter,  ne  forte  si  non  habuerit  in  promptu 
quod  respondere  possit,  erubescat,  sive  ut  liceat 
eum  quid  dicat,considerare.Pulchre  autem  dicitur: 
«  Vobisdatum  est  no3se  mysterium  regni  Dei,c(eteri8 
autem  in  parabolis,»utostendat  nemini  de  suis  me- 
ritis  gloriandum,  sicut  faciebant  Pelagiani,  qui  di- 
cebant  horainem  justificari  posse  sine  gratia  Dei : 
nec  de  sua  sapientia  vel  virtute  prffisumendum, 
quando  apostoli  mysterium  regni  Dei  a  seipsis  non 
habuerunt,  sed  datum   a  Deo   acceperunt,  juxta 


dcreliquit^  iterum  non  repetat,  et  in  futuro  vitam  p  quod  unus  eorum^scilicet  Jacobus,loquitur,dicen8: 


sternam  possideat,  talem  terram  centies  fructifi 
cantem  significabat  Isaac,  de  quo  legitur  :  «  Sevit 
Isaac,et  in  ipsoannoinvenitcentuplum(G^Yt.xxvi).» 
«  Uflec  dicena,  clamabat.  »  6ed  quid  clamet,  audia- 
mus.  «  Qui  habet  aures  audiendi,audiat.  »  Quoties 
haBC  admonitiunculain  Evangeliovel  in  Apocalypsi 
interponitur,  mysticum  aliquid  ad  requirendum  in- 
sinuat.  Omnes  enim  qui  in  illa  turba  erant,  aures 
corporis  habebant :  et  qui  cunctis  aiMas  corporis 
babentibus  dicit  :Qui*habet  aures  audiendi,audiat, 
alias  aoreSyid  est  corda  requirit.Est  enim  spiritua- 
lis  8uditu8,cum  anima  ferventissimoamoreverbum 
Dei  audire  desiderat,talem  auditum  se  habere  ma- 
nifestavit  Job,  cum  dicebat :  «  Auditu  auris  audivi 
te,  Domine  (/o^.xlii).»  Et  Isaias  :  «  Dominus  Deus 


Omne  datum  optimum,  et  omne  domum  perfe- 
ctum,  decursum  e8t,descendens  a  Patre  luminum, 
apud  quem  non  est  transmutatio,nequevici8situdi» 
nis  obumbratio  {Jac,  i).  »Et  sicut  ipse  Dominusait: 
M  Sine  me  nihil  potestis  facere  {Joan,  xv)  »  Unde 
glorificat  Patrem,  dicens  :  «  Confiteor  tibi,  Pater, 
Domine  cceli  etterrae,qui  abscondisti  haec  a  sapien- 
tibus  ct  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis.  Ita 
Patcr,  quoniam  sic  placitum  fuit  ante  te  (Matth, 
xi).  »  In  eo  vero  quod  subditur : 

«  Ut  videntesnonvideant,eraudientesnonintelli- 
gant »  Specialiter  Judaeos  percutit  Videntes  enim 
qnondamerantetaudientes,  quandoDei  voluotatem 
cognoscentes,  opere  complebant.  Unde  et  prophetaB 
eorumVidentesappellabantur,  quiavidebanteaquaa 


deditmihi  aurem.  »  Finita  autem  similitudine,  in~  C  caeterividerenonpoterant;gentesautemnonvidente3 


ter  turbas  clamat,  ut  clamandum  in  praedicatione 
doctoribus  08tenderet:non  tantum  altitudine  vocis, 
quantum  instantia  praedicationis,  juxta  illud  quod 
per  Isaiam  dicitur :  «  Clama,  ne  cesses,  quasi  tuba 
eialta  vocem  tuam,  et  annuntia  populo  meo  scelera 
eorum,et  domui  Jacob  peccata  eorum  {Isa.  lviii).  » 
Et  iteruin  :  «  Clama  in  fortitudine,  qui  annuntias 
pacem.  » 

«Intcrrogabant  autem  eumdiscipuli  ejus,qufieesset 
tf  bsc  parabola.  »  Non  putandum  est  quod  mox  fl- 
nita  similitudine,discipuli  coram  turbis  interroga- 
verint,  sed,  sicut  ait  Marcus,  cum  esset  singularis 
in  domo,  interrogabant  eum  quae  esset  ha^c  para- 
bola. 

«  Quibus  ille  ait :  Vobis  datum  est  nosse  myste-  j) 
u  rium  regni  Dei,illis  autem  qui  foris  sunt^omniain 
«  parabolis  fiunt.  »  Domus  autem  in  qua  discipuli 
Dominum  interrogabant,spirituaIiter  Ecclesiam  si- 
gnificavit,  qua  domus  Dei  facta  est  per  fidem,  de 
qua  scriptum  est :  «  Introibo  in  domum  tuam,  ad- 
oraboad  tgmplum  sanctum  tuum  in  timoretuo  (PsaL 
v].  »  Dli  autem  audiunt  mysterium  Dei,  qui  ingre- 
diuntur  tabemaculum  ejus.  Qui  ergo  vult  myste- 
riam  Dei  cognoscere,  domum  cum  Jesu  intret,  id 
est  Gdelis  factus  unitatemEcclesiae  teneat  quiaipse 
facit,8icutperP8almistan  dicitur  {Psal.  lxvii),  una- 
nim<;s  habitarc  in  domo.Gaeterum  illi  qui  foris  sunt. 


etnonaudienteserant,  quiaDominumnoncognosce- 
bant  :3ed  Dominovenienteinmundo,  videntesetau- 
dientes,  propter  superbiamcaeci  et  surdifactisunt, 
quandoineumcredere  noluerunt,  impletapropbetia 
Isaiae  quae  dicit :  »  Excaeca  corpopuli  hujus,  etaures 
ejusaggrava,etocuIosejuscIaude  {Isa.vi) :  »  ne  forte 
videant  oculis^  et  auribus  audiant,  et  corde  intelli- 
gant,  et  convertantur,  et  sanem  eos :  non  videntea 
et  non  audientes  credendo  illuminati  sunt,  juxta 
illud  quod  Dominus  in  Evangelio  dicit  rlnjudicium 
ergo  in  mundura  huno  veni,  ut  qui  non  vident,  vi- 
deant,  et  qui  vident,  cseci  fiant.  Exponens  autem 
Dominus  parabolam,  adjunxit:«Est  autem  haec  pa- 
«  rabola  :  Semen  est  verbum  Dei.  Qui  autem  secus 
«  viam,  hi  sunt  qui  audiunt,  deinde  venit  diabo- 
«  lus,  »etc.  Pulchre  semini  verbum  Dei  comparalur, 
qui  sicut  semen,quod  in  terra  seritur,parvum  vide- 
tur,p08tea  crescensmultiplicatur:  ita  verbum  Dei, 
cum  in  cordibus  auditorum  seminatur,parvum  vi- 
detur,sed  cumauditores  in  bonisoperibus  creverint, 
tuncparitercumipsisverbum  Dei  magnum  fructum 
in  virtutibus  profert.Et  sicut  ex  multiplicato  scmine 
pascitur  corpus,  ita  verbo  Dei  pascitur  anima,  Do- 
mino  dicente  :  «  Non  in  solo  pane  vivit  bomo,  sed 
in  omni  verbo  quodproceditdeoreDei(itfa/<^.  iv).  >» 
Et'quemadmodum,  cum  multiplicatum  semen  con- 
gregat  in  horreum  agricola,gaudet ;  ita  cum  homo 


167 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


i08 


ad  maturitalem  perseveraatiae  pervencrit,  digQus  A 
efDciturut  in  horreum  Dei  congregetur,ubinon  esu- 
riat,  neque  sitiat,  neque  percutiat  eum  sfitus  aut 
8oI,  sed  semper  gaudeat,  semperque  lastetur.  Quasi 
enim  tempore  sationis  parvum  semen  aspiciebat 
Psalmista,  cum  dicebat :  «  Euntes  ibant  et  flebant, 
mittentes  semina  sua  {Psal.  cxxv).  »  Quasi  vero 
idemsemen  multiplicatum  conspexerat,cum  aiebat: 
Venientes  autem  venient  in  exultatione,  portantes 
manipvlos  suos.  Sicut  ergo  semen  in  spe  fructus 
8eritur,ita  ct  verbum  Domini  propter  solam  merce- 
dem  vit®  ffiternae  docendum  est.  In  semine  quippe 
aliud  est  tempus  8ationis,aliud  messionis :  quia  in 
hac  vita  scmiuandum  est,quodin  futuro  recipiatur, 
quando,  sicut  ait  Apostolus  :  «Quscunque  semina- 
verit  horao,  hsc  et  metet  :quoniam  qui  seminatin  p 
carne,  de  carne  et  metct  corruptionem  :  qui  autem 
seminat  in  spiritu,  de  spiritu  metet  vitaro  «eternam 
{Galat.  vj).  ))  Hoc  autem  semen  Apostolus  in  cordi- 
busdiscipulorum  essegaudebat,dicons:«Gratias  ago 
Deo  meo  scmpor  pro  omnibus  vobis  in  gratia  Uei, 
qu«e  data  est  vobis  in  Christo  Jesu  iquiain  omnibus 
divitcs  facti  estis  in  illo,  in  omni  verbo,  et  in  omni 
scientia,  ita  ut  nihil  vobis  desit  in  uUa  gratif 
(/  Cor.  i).  » 

M.Qui  autem  secus  viam,  hi  snnt  qui  audiunt, 
«  deinde  venitdiabokis,et  toUiL  verbum  de  corde  eo- 
«  rum,  ne  credentes  salvi  fiant.  »  De  hoc  semine 
Marcus  ita  scribit :  «Hi  autem  suntqui  circaviam, 
ubi  seminatur  verburo,  et  cnm  audierint,confestim 
venit  Satanas,  et  aufert  verbum  quod  seminatum 
est  in  cordibus  eorum.  »  Matthflcus  vero  ita:«  Om-  € 
nis  qui  audit  verbum  regni,  et  non  intelligit,  venit 
malus  ct  rapit  quod  snminatum  est  in  corde  ejus.»> 
In  quibus  verbis  Dominicae  expositionis  hoc  cogno- 
scimus.quia  viantes,malas  et  immundus  cogitatio- 
nes  significant.Sunt  enim  nonnulii,qui  verbumDei 
audiunt,  sed  dum  immunda  desidcria  in  cordibus 
suis  coramorari  permittuat,  semen  verbi  Dei  spiri- 
talcm  fructum  proferre  non  potest:dumque  in  eorum 
cordibusimmundamcogitationemimmundiorscqui- 
tur  operatio,quasi  a  viantibus  verbum  Dei  conculca- 
tur,ne  fructificari  possit,qualibus  per  prophetam  in 
specie  Judas  dicitur :  «  Et  posuisti  ut  terra  corpus 
tuum,  et  quasl  viam  transeuntibus  (Isa.  li).  »  Et 
iterum  :Hi  dixeruntanimae  tuae  rlncurvare  ut  trans- 
eamus :  el  qui  merccdes  congrcgat,  misit  eas  in  n 
sacculum  pertusum.  Sicut  enim  sacculus  pertusus 
frustra  a  superiore  parte  mercedes  colJigit,  quas 
inferius  fundit,  ita  frustra  verbum  Dei  audit,  qui 
illud  in  ventrem  memoriae  non  retinet.Unde  bene  in 
legc(L^.  ii)  omne  animal  quod  non  ruminat,  im- 
mundum  reputatur :  quia  illi  a  sacrificio  Dei  sunt 
alieni,a  quorum  memoria  diabolus  verbum  vitajtol- 
\\t,  ne  credentes  salvi  fiant.  Et  quia  diabolus  variis 
modis  homines,  ne  verbum  Dei  retineant,  illudit, 
variis  etiam  nominibus  ab  evangelistis  censetur.Ab 
isto  qui  hoc  Evangelium  scripsit.diabolus  qui  l«tro 
sive  oria)inator  vel  deorsum  fluens^  Hebraice  Belial, 


quod  interprctatur  absque  jugo,  diciliir :  a  Marco 
Sutanas,  id  eat  conlrarius  :et  a  Matthaeo  malus  ap- 
pellatur,  mille  n&mque  nocendi  habet  artes.  Idem 
aulem  qui  a  Luca  diabolas,  a  Marco  Satanas,  et  a 
Matthaeo  malus  appellatur,deor8um  fluere  facit  quos 
decipit,  et  contrarius  est  animabus  fidelium,  ct  ad 
perpetuum  malum  quosdeceperitpertrahit,  totenim 
habet  vocabula,  quot  nocendi  ingenia,  de  quo  pcr 
beatum  Petrum  «.postolum  dicitur:«Sobrii  estote  et 
vigilate,  quia  adversarius  vester  diabolus  tanquam 
leo  rugiens  circuit,quaBren8  quem  devoret,cui  resi- 
stite  fortes  in  fide,  scientes  eamdem  passionem  ci, 
quae  in  mundoest,vestrsBfraternitatificri/  Petr.y).» 
«  Nam  qui  supra  petram,  hi  sunt,  qui  cuni  au- 
«dierint,cumgaudio  su8cipiuntverbum,et  hi  radiccs 
«  non  habent,quia  ad  tempus  credunt,et  intempore 
«  tentationis  recedunt.  »  Sicut  Domino  exponente 
cognoscimus,  sunt  nonnulli,  qui  cum  verbum  Dei 
pracdicariaudiuntytotisvotis  se  servaturosquodau- 
diunt,  promittunt:scd  ubi  locus  peccandi  advenerit, 
8ubito,quod  prius  promiserant,oblivi3Cuatur.  Verbi 
gratia,cum  audiuntaliquiDominum  dicentem  :«Vae 
vobis  divitibus,  qui  habetis  vestram  consolationcm 
{Lw.  vi),»  et:  Difficile,  qui  pocunias  habent,  intra- 
bunt  in  r^||iumcGelorum,avariliam  dctestantur:sed 
ubi  hora  compunctionis  transierit,  non  solum  pro- 
prias  divitias  immoderate  retinent,sed  etiamalienas 
res  concupiscunt  vel  rapiunt.  Similiter  alii,  dum 
audiunt  Apostolum  dicentem  (/  Cor.  vi)  :  Adultori 
regnum  Dei  non  possidebunt,  carnis  immundiliara 
detestantur,adeoutet  lacrymisplerumque  compun- 
gantur/.sed  ubi  carnis  pulchritudo  eorum  oculis  ap- 
paruerit,obliviscuntur  quod  prius  promiserant,etsic 
faciles  ad  peccatum  redeunt,quasipriuscontrapcc- 
catum  nihil  deliberatum  haberent.  De  quibus  per 
Salomonem  dicitur :  «  Sicut  canis  revertitur  ad 
vomitum  suum,  sic  stultus  ad  stultitiam  suam 
{Prov.  xxvi)}  »  at  contra  idcm  ipse  nos  admonet : 
«  Omni  tempore  sint  vestiraenta  tua  candida,  ct 
oleum  de  capite  tuo  non  deficiat  {Eccle.  ix).  »  Hinc 
de  sancla  mulierc  dictum  est  :«Et  vultus  iliiusnoa 
est  amplius  in  diversa  mutatus  (/  Reg.  \),  »  id  e$t 
qualis  fucrat  tempore  orationi8,talem  se  omni  teni- 
pore  vitsB  suae  monstravit.  Tales  ergo  cum  verbuai 
Dei  audiunt,  quasi  germinare  in  eis  videtur,sed  ad 
maturitatem  non  pervenit,  quia  contra  aestum  ten  - 
tationis  non  pugnant.  Unde  bene  juxta  Matthasum 
evangelistam  (MaUh.  xiii),orto  solo  aruerunt,  id  est 
orta  tentatione  defecerunt.  Sol  enim  in  Scripturis, 
cuminbonoponilur,DominumJe8umsignificar,dicut 
scriptum  est :  «  Vobis  qui  timetis  Deum,  orietur  sol 
justitiae  {\falac.i\):  »  cum  vero  in  malo,  aestum  ten- 
tationis,sicut  de  reprobisdicitur:«Et  a  bqI^  aestuati 
sunt.  »Alios  enim  prosperitas  inflat,alios  adversitas 
frangit,ne  acceptum  semcn  ad  maturitatemperdu- 
cant.  Contra  utraque  damna  Apostolus  semen  quod 
audierat  observare  8tudebat,cum  aiebat  :«Per  arma 
justitiae  a  dextris  et  a  8inistris,per  gloriam  etigao- 
bilitatem,  per  infamiam  et  boaam  famam,ut  sedu* 


i6D 


HOMlUiE  DE  TiuMPORE. 


ctorea  et  veraces,  eicut  qui  ignoti  et  cogniti  (//  JL 
Cor.vi)y»  etc  Omnescniin  asqualiter  diligebat.Hoa 
eaim  offlnes  in  suo  opore  signiilcavit  Balaamillcdi- 
viuus,  qui  cuoi  caslra  Israelilarum  cerneret,  dicc- 
bat:«Moriatur  anima  mca  morte  justorumjetnant 
novissima  mea  horum  similia  (lYeim.  xxni);»  sed 
postea  aestu  avaritia:  tactu6,in  ejorum  mortcm  con- 
silium  dedit,  quibus  se  ad  mortem  (leri  similem 
optavit. 

«  Quod  autem  in  spinis  cecidit,  hi  sunt  qui  au- 
<•  dieruat  et  a  soUicitudinibu^  et  voluptatibus  vitas 
« euotes  sutfocantur,  ct  non  referunt  frucluni.  » 
Mirum  vaide  videretur,si  quispiam  per  spinasdivi- 
tiasiaterpretari  voluisset^nisi  hocsuis  verbisDomi- 
nus  expo^uisset,  maxime  cum  spins  ,pungant|  divi- 
tia.'mulceant»tamea  si  cum  considcratione  attendi-  n 
mus,divltis  spin»  suDt:quia  sicut  spinae  suispun- 
ctlonibus  corpus  lauiant  et  cruentant,  turpeac  fcs- 
dum  in  oculia  hominum  reddunt,  slc  amor  divitiarum 
aaimam  miseram  et  infelicem  coram  oculisDeifacit : 
et  liicut  spins  intractabilos  sunt,  et  vix  absquc  la3- 
sione  tractari  possuni,  itaavarietcupidi,quiaamore 
divitiarum  t«nentur,nonsoIum  extraneis,sedetiam 
propriis  asperi,  amarl  et  intractabilcs  sunt,  juxla 
illud  quod  per  Salomonem  dicitur:i(Benclacitani- 
msi  sux  vir  iDisericor8,avarus  autem  etiampropin- 
quos  abjicife  (Prov.xi).»  Undcbeuejuxta  aliumevan- 
gelisam,s'cilicet  Matthieum»non  solum  divitiaSySed 
etiam  fallaces  divitias  Dominus  appellat,  dicens  : 
«  Faiiacia  divitiacum  sulTocantur,  et  non  rcferunt 
rruetum  {MmUh.Xin).»  Fallaces^nim  sunt^quiadiu 
Qobiscum  j^ermanere  non  possunt.Auteniranoseas  C 
deserentcs  cxpcndimus,aut  ipsasnod  maneutesr^ji' 
ciunt.uUadeperapostolumPaulumTimotheoprseci- 
pitur:t«Prs  cipe  divitihus  hujus  saeculi  non  sublime 
ifapere,nec  ^sperare  in  incerto  divitiarum^sed  in  Deo 
vlvo,  qui  praestat  nobis  omnia  abundo  ad  fruen- 
dum,  bene  agere,  divitea  ileri  in  operibus  bonis  (/ 
Tim.  vi),  »  etc.  Sive  certc  fallaees  suntyquiamentis 
iuopiamQonexstinguunt^sedquantomagisacquisitaB 
fueriut,  tanto  magis  in  acquisitione  animum  posses- 
sorisaccenduntySalomonc  testante^qui  ait  :«  Ava- 
ras  Qon  implebitur  pecuniis,nec  anima  illiussalia- 
bitur  homa{Eccls.  v).  »SoI(b  autem  ver.e  divilia;  sunt 
qus  hic  nos  in  fide  divites  faciunt,  et  postmodum 
baeredes  regni  coelorum  constituunt;  has  qua^rere, 
has  amare  Dominus  monebat,  cumdicebat:»  The-  n 
saurizate  vobisthesauros  inccclo,  ubi  nec  srugo  nec 
tioea  demolitur, et ubi  fures non  effodiuntnec  furan- 
tur.Ubi  enim  tbesaurus  tuusjbi  eteortuum(^a/M. 
yi;.  »  Si  enim  vere  divites  csse  cupitis,  veras  divi- 
tias  amate:si  eulmon  verihonorisqusritis,adillam 
ccelestem  patriom  quantocius  properate.  Caeterum 
isle  divitiffi  sudtfallaces,  quo;  sine  peccato  aut  vix 
aut  QuUo  modo  acquiripossuntjuxtailludquodait 
Apostolus  :  (c  N^m  qui  volunt  divites  fieri^incidunt 
in  teQtatioaem  et  iu  laqueum  diaboli,  et  desideria 
multaetiautitia,qusmergunthominemininteritum 
tt  perditioaem  (/  jT/wi.vi^.MUnde  timeudumestdivi". 

PAiuut.  CXVllI. 


tibusvaldeiquodDominus^terribiHterclainatjdiccD»: 
«  Vce  vobis  divit{bus,qui  habetis  veslpam  r ODSolBtfto- 
neui  [fMc.  vi). »  Etitorum : «  DifQciic/qoi^pectniias  ha- 
bent,ia  regnum  coelorum  intpabunt  (Lur.xvni).ȣt 
« iterum:  «  Facilius  est  camelum  per  foramen  adiie 
transiro,quam  divitem  inlmrc  intFegniim  ccelorum 
( )/arc.  x).»  ilincet  Jacobus  apo8tolu8 : «  AgiteQQnc'di- 
vites,  plorate  ululantes  in  miseriia  qac  sopemnioDit 
vobis.  Divitifevestrs  putrefact»8unt,  vnstinientaves- 
tra  a  tineis  comesta  sunt^aurumet  argenium  vee- 
trum  sruginavit,  et  srugo  eorum  vobis  in  tefitimo» 
niumerit,etmanducabunt  caraas  vestrassicatignia 
(Jacob.  v).  »Etl8aias:«V8Bquiconjungiii8domum/ajd 
domum,  etagrum  ad  agrum  eopulatisusque-adtermi- 
numloci'/5({.v).»Notandumautem,quiadii08Qntqu>e 
divitiasconjuQgunt^sonicitudinesotvoluptates.QiiifiL 
enimcum  voluptate  soUicitudo  non  oonvenit,  «eien- 
d  um  es  t  qu  ia  al  io  tem  pore  amor  divitiarum  p^  solliot- 
tudinem  men  tem  stimulat,  alto  vero  in  voluptafe  rek- 
xat.  Inacquirendoquippeet  soUioitudinenfhtfbet,  ne 
ipsaspcrdatyVelutnegotiatores  dc  regno  ad  regnum 
diversis  temporibus  discurrentes,  ut  eas  acquirere 
possintjintantumutsiquiseisipsasaafepre  voluetit, 
arma  contra  eum  erigant.  Voluptatem  vero  habet  in 
possidendo,quiailli8divitii8satiatu8animu9eorum, 
tam  in  luxuria,  quam  in  aliis  rebus  iniquisetvblu- 
ptariis  erigitur.  Quisquis  ergo  tale  cor  habet,  ver- 
bum  Bii  iu  eo  'fructificare  non  valet  :  quia  sicut 
densitas  spinarum  rorem  codH  et  calorem  solis  ad 
radicem  semiuis  pervenire  non  patitur,  ita  amor 
divitiarumspiritalempinguedinem  intiiente  aceede- 
rc  non  permittit.Et  ideo  siin  preeiicto  seminevolurtius 
fruc1incari,appetitum  divitiarum  mortificiare  debe- 
mu8.Quia8icutAposloIu9dicit:«NemomilitansBeo, 
implicat  se  negotiis  sfficularibus  (//  r2>n.ii).Sed^hi8 
de  tribus  terrae  generibus  dictis,quid  de  bonaterra 
Dominus  proferat,  audiamu?. 

«  Quod  autem  in  bonam  terram,  hi  sunt,  qui  in 
w  corde  bono  et  oplimo  audientes  verbum  retineilt 
u  et  fructum  alTerunt  in  patientia.  >  Bona  ergo  terra, 
bonum  e&t  cor  hominis  :  bona  quippe  terra  tribua 
terr®  generibus  contrarium  faclt:  et  bona  terrabo- 
num  fructum  facit,quod  bonus  homo  de  bono  tbe- 
sauro  cordis  suiprofert  bonum.ScdYjuianonomnes 
fidelcs  {equaliter  fructiOcant,  nec  omnibus  sequalis 
datur  gratia,  recte  dicitur : «  Hi  sunt  qui  In  corde  bono 
et  optimo  audientes  verbum,relinent  ilIud.»Majus 
est  enim  optimum  csse  quam  bonum  :  quia  omnes 
in  Ecclesia  penc  verbum  audiunt,  sed  non  omnes 
asqualiter  proficiunt :  sed  alius  plus  proficit^alius  rai- 
nus.  Qui  enim  tcmporalemsubstantiambcnedispo- 
nit,  bonum  fruclum  facit:  quiveroomnia  temporalia 
pro  amore  perfcctionis  reliqucrit^optimura  fructum 
facit.  Sive  certe  bonum  fruclum  facit,  quia  pro  amore 
filiorum  legitimo  utitur  conjugio :  qui  vero  continen- 
tiam  vel  virginitatem  Domino  vovit,  optlmum  faclt. 
UadebeneMattha?usevangelista,utinter!p308Ju1Jto8 
differentiam  ostenderet,dejactato  in  bona  terrase- 
minedicit:itEtortumrecitfructura|8liudtricedimum 

6 


171 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  01>P.  PARS  II.  —  HOMIL. 


172 


aliudsesagesiinum,aliudcentesimum(lfatt^.xiii)»Et  A 
M^us.<(Afferebatunumtrice6siinum,etunum9exa- 
gesimum,  etunum  centesimum  (ilfar{;.iv).Intribus 
ergofrugumgeneribus,tresordinesin  Ecclcsia  osten- 
dit,conjugatorum,continentiumetvirginum.Trice- 
8imusenimfructusadconjugato6pertinet,quica9tum 
inter  se  amorem  servantes,  sobrie,  justeet  pievivunt, 
quod  abipsa  digitorum  junctione  sub  quadam  figura 
demonstratur,  quemadmodum  in  trigenario  numero 
digitodigitusjunctuscastamconjunctionemintervi- 
rum  et  uxorem  significat,  de  qua  scriptum  est :  u  Et 
erunt  duo  in  carne  una^G^n.  ii).  »Sexage8iroum  vero 
fructumviduaeetcontinentlflsprorerunt,dumvolupta- 
tem  carnis  cxperti,  iongiorem  tribuiationem  susti- 
nent,  quodetiam  inipsa  digitorum  computMione  os- 
tenditur,qu6madmodum in sexagesimo numero digi-  r» 
gitusa  digito  premitur,eorum  tribulationem,quam 
experti  sunt,  demonstrans,  sioutait  Apostolus : «  Tri- 
bulationemcarnishabebunthujuscemodi(/Ct>r.vii;.» 
Gentesimum  vero  fructum  virgincs  proferunt,  dum 
carnis  incorruptionem  Domino  promittunt,tanto  ma- 
gis  prffimium  percepturi,quanto  uberiorem  et  gra- 
viorem  Deo  fructum  proferunt :  cujus  perfectio  in  ipsa 
digitorun^  computatione  demonstratur,  quemadmo- 
dum  centenarius  numerus  de  laevatransitindexte- 
ram,et  circulum  exprimens,  fit  in  modum  corons, 
illam  iYnmarcescibilem  coronam  virginis  ostendene, 
quam  per  prophetam  Dominus  poHicetur,  dkens  : 
<c  Hffic  dicit  Dominus  eunuchis,  qui  custodierint 
praecepta  mea,  et  elegerint  qu»  volui,  dabo  eis  in 
domo  mea  et  in  muris  meis  locum  {Isa.  lvi).  »  Lo- 
cum  nominatum  dabo  eis  et  nomcn  sempiternum,  C 
quod  non  .peribit.  Qui  etiam,  si  pollutionem  non 
solum  mente,  sed  etiam  corpore  fugerint,  audiant 
quod  Joannes  ait  in  ApocaIypsi:«  Hi  sunt.quicum 
mulieribus  non  8untcoinquinati,virgine8enimsunt 
(Apoc,  xrv).  »  Vel  certe  tricesimum  fructum  profe- 
runt,  qui  fidem  sanctae  Trinitatis  confitentur.  Sed 
quia  fides  sine  operibus  mortuaest,tricesimumad- 
jungunt  sexagesimo,  cum  in  confessione  fidei  bona 
opera  addunt.  Quia  enim  sex  sunt  dies  in  quibus 
licet  operari,per  sexagenarium  fructum  bona  opera 
figurantur,  Sed  quia  qui  recte  credit  et  bene  vivit, 
futuram  mercedem  exspectat,  centesimum  tricesi- 
mum  proferunt,  quemadmodum  gloriam  a^ternam 
percipiant.  Sed  quoniam  in  omni  opere  bono  pa- 
tientia  necessaria  est,  recte  subditur:«  Et  fructum  n 
afferunt  in  patientia. »  Bona  igitur  terra  per  patien- 
tiam  profert,  quia  nullu  sunt  bona  qure  agimus,  si 
pessimorum  mala  iequanimiter  non  toleramus.  Pa- 
tientia  enim  vera  est.  quae  nulio  furore  vincitur, 
nulla  tribulatione  separatur,  nulla  persecutionetur- 
batur:qunB  non  solumin  diviuisflagellisnecessaria 
est,  sed  etiam  ad  proximorum  persecutionem,  ut 
in  omnibus  animus  perscverantis  fructum  afferatin 
patientia  :  quia  bonus  non  fuit,  qui  malos  tolerare 
recusavit.Hajc  virtus  qualis  sit,  etiam  Dominus  alibi 
manifestat,  cum  dicit:«lnpatientia  vestra  posside- 
bitis  animas  vestras  (Luc.  xxi}.  »  Et  iterum:«Bcali 


paciflci,  quoniam  filii  Dei  vocabuntur  (^fat^.v).  » 
Et  alibi  :  k  Habete  sal  in  vobis,etpace'm  habetein- 
ter  vos  (Marc,  ix).  »Unde  Paulus  exemplum  magistri 
secutuSydisciprilis  praecepit,  dicens:u  Pacem  sequi 
mini  (Hebr.  xiij.  » 

nOMlLlA  XXIII. 

DOMINIGA  IN   QUJNQUAGESIMA. 

(LuG.  XVIII.)  «  In  illo  tempore.  assumpsit  Jesus 
0  duodecim  discipulos  9uos,et  ait  iIlis:Ecce  ascea- 
«  dimus  HierosoIymam,et  consummabunturomnia 
«  qu8B  scripta  sunt  per  prophetam  de  Filio  homi- 
«  nis,  etc.  »  Superior  textus  evangelicse  lectionis  re- 
tulit,  quomodo  Dominus  temporales  divitias  fugicn- 
dasotspontaneam  paupertatem  esseamandam  do- 
cuerit,dieens:<(QuiadifnciIe  qui  pecuniashabent,  in- 
trabunt  in  regnum  coelorum  (fiiM:.xviii):faciHuse8t 
enim  camelum  per  foramen  acus  transire,  quam  di- 
vitemintrareinrpgnumDci(^/rtrc.x).»>Etdixeruntqui 
audiebant  :  Qui  potest  salvus  fien?  Ait  illis:«Qu« 
impossibilia  sunt  apud  homines,  omnia  possibilla 
sunt  apud  Deum. » Et iterum  ostendit  quia  apostoli, 
qui  omoia  reliquorunt  propter  regnum  Dei,  multo 
plura  recipient  in  hoc  tempore,et  in  saeculo  venturo 
vitam  «ternam,  et  post  hcBC  subjunxit  : 

(i  ARsumpsit  Jesus  duodecim  discipuios. »  Igitur 
post  infirmis  redditam  sanitatem,  post  di^ntum  in- 
crepatam  duritiam,  post  apostolorum  spontaneam 
paupertatem  ssterna  promissione  remuneratam, 
transit  ad  passionis  suae  tropaium,  ut  ostenderet 
non  posse  uec  salutem  pcrfectam  consequi,  nec  ter- 
rena  relinquere,  et  ad  coelestia  apprehendere,  nisi 
ille  moreretur  pro  omnium  salute,  qui  est  salus 
omnium  nostrum.Quibusetiam  vitam  ffiternampro- 
miserat,  passiones  anteponit  tribulationum ,  ut  si  eos 
delectaret  locus  celsitudinis,  prius  exerceret  dolor 
tribulationis.  Praedictis  ergo  tribulationibus,  consi- 
derandum  est,quod  prasvidensDominusex  suapas* 
sione  animosdiscipulorum  ooaturbandos,longe  eis 
ante  eamdem  passioncm  prsdicere  voluit,  uttanto 

minusturbarenturtemporepas8ioni8,quantoethanc 
a  pio  magistro  praedictam  recolerent.  Minus  enim 
jacula  feriunt  quae  praevidentur.  Nec  solum  passio- 
nis  suae  poenam,  sed  etiam  resurrectionis  gloriam 
praedixit,  ut  cum  eum  morientem  (sicut  praedictum 
erat)  cernerent,  etiam  resurrecturum  minime  dubi- 
tarent.Et  quos  contnstabat  denuntiata  passio,  laeti- 
ficaret  pro^dicta  resurrectio :  praevidens  etiam  paga- 
norum  stultitiam  futuram,  qui  dicturi  erant  eum  non 
spontaneej sed  coactum  pro  nobis  passionem  susti- 
nuisse,  prius  ipsam  passionem  prasdixit,utinteUi- 
gamus,  quod  is  qui  et  locum  passionis  et  tempus 
praedicere  potuit^  passionem  declinare  possety  nisi 
hanc  pro  nostra  redemptione  spontanee  sustinuisset. 
Non  enim  eum  mors  compulit,  sed  ipse  mortem 
quam  voluit  elegit,juxta  quod  ipse  tempore  passio- 
nis  judicem  aliocutus  est,  dicens  :  c  Potestatem 
habco  ponendi  animam  meam,  et  potestatem 
habeo  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x).  »  fit  iterum: 
« Neuio  tollet  ame  animam  meam,  sed  ego  ponoeam, 


m 


HOMILIiE  DB  TBMPORE. 


174 


eliicrum  suinoeam(/oan..x).>rNec  solum  paganorum  A 
8lultitiam,sed  etiam  hasreticorum  insaniamhisver- 
bis  destruit,  qui  dixerunt  aliumDeumVeteris  Tes- 
tamenti,  et  alium  Novi,  cum  antesuam  passionom 
complcnda  prsnuntiavit,  quas  in  Scripturis  de  illo 
iuerant  pr®dicta,ostendens  scipsum  Deum  esse  Ve- 
teris  et  Novi  Testamenti,qui  hoc  agcretet  doceret, 
quod  eum  in  Veteri  Testamento  prophet»  acturum 
el  doclurum  prophetaverunt.Nimirumcrgo  ipse  est 
DtHiB  Veteris  ac  Novi  Testamenti,  sicut  ipse  ait  per 
Prophetam :«  Ego  Dcus  et  non  mutor  {Malac.  ui).  » 
Et  iterum  luAnte  me  non  est  formatus  Deus,ctpost 
me  Qon  erit  (Isa.  xuii).  »  Et  pulchre  Salvator  duo- 
decim  discipulos  assumpsit,  quibus  sccrctum  suae 
passioais  revelavit  et  resurrectionh^,  propterduode- 
aarii  numeri  perfectionem.  Duodenarius  enim  nu-  ^ 
merus  perfectus  eet,  et   in    suis  partibus  divisusi 
perfectionem  quamdam  signiflcat.  Constat  autem  ex 
primo  im^ari  et  primo  pari,  id  est  ex  tribus  et  qua- 
tuor:  quia  primus  impar,ternarius.  primusque  par, 
quaternarius,8iveenim  triain  quatuor^sive  quatuor 
io  tria  ducas,  duodenarium  numerum  complent,et 
tres  quidem  ad  perfectionem  pertinent,  propicr  in- 
di/iduamtrinitatem  Patris  et  Fiiii  etSpiritussancti: 
et  propter  tria  tempora,  ante  iegem,  suh  lege  et  sub 
gratia,  sive  propter  ires  principales  virtutes,  fidem 
videlicet,  spem  et  charitatem.  Quaternarius  autcm 
et  ipse  ad  perfectionem  pertinet,  propter  quatuor 
evangelia,  et  propter  quatuor  principales  virtutes, 
sive  propter  quatuor  tempora  anni,vei  propterqua- 
tuor  animalia,quae  plana  oculis  anta  et  retro  in  cir- 
cuitu  sedis  Dei  esse  commemorantur.  Duodcnarius  C 
quoque  numerus  et  ipse  perlecius  est,  propter  duo- 
decim  putriarchas,  et  duodecim  apostolos,  et  duo- 
deeim  menses  anni,  et  duodecim  horas   diei,  vel 
propter  duodecim  seniores,qui  geminato  numero  in 
Apocalypsi  Agnum  adorant,«mittentes  coronas  suas 
ante  throaum  Dei(Apoc.i\).  »  Quia  ergo  Dominus  et 
fidem  sancts  Trinitatis  et  doctrinam  quatuorevan- 
geliorum  per  duodecimapostoiorumpraedicationem 
Duntiaturus  erai  mundo,recte  duod^cim  apostolos 
a3sump9tt,quibu8  secretum  suJae  passionisrevelavil, 
dicens:  «  Ecce  asGendimusHieros6lymam,etc.,»  ut 
cum  omnia  in  eo  completa  vidissent,  quse  ab  illo 
praedicta  audiebant,  memores  essent  praecepti,  quo 
ait :  «  Quod  dioo  vobis  in  tenebris,  dicite  in  lumine : 
et  quod  in  aureauditisin  cubiculis,praedicate  super  j^ 
tecta  (LfM:.xii).  »  Notandum  autem  quod  ait :  «Ecce 
ascendimasHierosoIymam,etconsummabiinturom- 
nia  que  scripia  suni  de  Filio  hominis.  »  Quaeritur 
autem  quare  dicat :«  Gonsummabuntur  omnia  quse 
scripta  Bunt  de  Filio  hominis,^cum  tempore  passio- 
nis  omnia  completa  non  sint  quae  de  illo  praedicia 
eraal.  Adhuc  enim  restabat  gloriosa  ejus  ascensio, 
et  Spiritus  sancti  de  ccelis  missio,  adventus  ad  ju- 
dicium,  et   discipulorum   prsdicatio^  et  gentium 
vocalio,  et  xnulta  alia,  quae  de  illo  praedicia  nemo 
ambigit.Sed  ad  hoc  dicendum,  quia  usus  Scripturffi 
cst,  per  tropum  ?ynocdochen  aliquando  totum  pro 


parte,  aliquando  partem  pro  toto  ponere  \  pars  pro 
toto  ponitur,  sicut  scriptum  est :«  Descendit  Jacob 
in  i1i)gyplum  in  animabus  septuaginta(G^.  xlvi).  » 
Nunquid  animae  sine  corporibus  desceaderunt?absit. 
Sed  per  meliorem  hominis  partem,quae  eet  anima, 
totus  intelligitur  homo.Totum  vero  pro  parte  poni- 
tur,siaut  alibi  legitur  :«  Videbitomniscaro  salutare 
Dei  {Luc.  in).  »  Non  quod  Salvatorem  venientem  ad 
judicium  caro  volucrum  et  serpentium  aique  bestia- 
rum  visura  sit,sed  omnis  caro,id  est  omnishomo. 
Nam  et  in  Domini  passione  de  laironibus  dioitur 
quod  uterque  Dominum  bIasphemaverii,quod  alius 
evangelista  manifestius  ostendit,  scilicei  quia  unus 
eum  blasphemaverit,  alter  vero  crediderit.  Ita  ergo 
et  in  hoc  loco  a  majori  parte  totum  pro  parte  po- 
suit,  cum  dixit :  «  GonsUmmabuntur  omnia.  »  Qui 
modus  locutionis  nonsolum  inScripturis,sed  etiam 
in  nostris  confabulationibus  usitatusesi,cun:^  dicere 
solemus:  omnis  homo  in  civitatem  ascendit^  vel 
omnis  urbs  concIamavit,non  quod  aliquis  extra  ci- 
vitatem  non  remanserit,  vel  in  civitate  tacens  non 
fuerit,  sed  a  majori  parte  toium  signiOcamus.  lia 
et  in  hoc  loco  a  ma^jori  parte  totum  Bignificatur, 
cum  dicitur :«  consummabuntur  omnia,«non  quod 
omniain  passioneconsummata8unt,sedquiamagna 
ex  parte  consummata  sunt,  omnia  consummanda 
dicuntur.  Quae  enim  a  diverdis  Patribus  diversis 
temporibus  praedicta  sunt,  in  uno  eodemque  filio 
hominis  Domino  Jcsu  Ghristo  consummata  sunt. 
Quod  utmanifestius  intel!igatur,dicamus  sub  exem- 
plo,verbi  gratia,  viginti  quis  denarios  erogavit,  rur- 
8US  quinque,  et  alias  quindecim:  iriginta  quoque, 
et  ter  decies  per  diversa  tempora  dedii ;  haec  si  in 
unum  receperit,  centenarii  numeri  summam  inve- 
niet.  Ita  ergo  Domini  incarnatio,  passio  ei  resur- 
reciio  diversis  temporibus  a  diversis  Patribus  prae- 
dicta  sunt,  sed  in  uno  mediatore  Dei  et  Ifominum 
consummata,et  ideo  firmitas  fidei  immobilis  perse- 
verat  :quia  omnia  quae  in  Ghristo  futura  erant  antea 
praedicta  fuerant.  Passionem  quoque  praedicens  ma- 
gis  ac  filium  hominis  quam  Filium  Dei  appellari 
voluit,  ut  ostenderet  quia  per  hoc  quod  fliiushomi- 
nis  fuit,  potuit  teneri,  flagellari,  pati  et  crucifigi, 
Divinitas  autem  impassibilis  mansit.Quae  autem  ea- 
sent,  quae  tempore  passionis  in  illo  consummanda 
essent,  manifestat  cum  adjungii : 

«  Tradetur  enim  gentibus,  et  illudeiur,  ei  flagel- 
«  Iabitur,et  conspuetur,  et  postquam  flagellaverini, 
«  occideni  eum,  ei  die  tertia  resurget.  Quae  ODmia 
de  illo  praedicta,et  in  illo  completa  nullus  fidelium 
dubitai,  et  diligens  lcctor  facile  reperire  potesi. 
Quod  enim  iradendus  es8ei,praedictum  fuit,scilicet 
abJeremia,qui  dicit:«Tradiditmequem  diligebam.» 
Et  Psalmiaia :  «  Tradiius  sum  et  non  egrediebar 
(Psal.  Lxxvni), »  quod  impletum  est  iempore  pas- 
sionis,  quando  Judas  Scarioth,  unus  de  duodecim, 
abiitad  principessacerdoium,dicens:  «  Quid  vultia 
mihi  dare,et  ego  vobis  eum  tradam  (il/a//A.  xxvi)?  » 
At  illi  constitueruDteiirigintaargenteos^et  accepia 


i75 


HAYMONIS  HALBBRSTAT.  EPISG.  OPP.  PAHS  H.  t-  HOMIL. 


pecunia,  tradidit  eum  ministris  principis  sacerdo-  A 
tum,  dicens  ruQuemosculatusfuero,  ipscest :  tenete 
eum.  »  Quod  illudendus  essct,  sic  in  ejus  persona 
dicit  Psalmista:  «  Opprobrium  fnctus  sum  vicinis 
meis,subsannatioetilIusioinimicismeis(P5a/.xxx).» 
Et  iterum:  «  Lumbi  mei  imploti  sunt  illusionibus 
(PsaLxxxYii), »  Et  Jeremias  :  « Insurrexcrunt  in  me 
viriillusores»quod  implctum  est  tempore  pnssionis, 
quando  coronam  spinoam  imponentes  capiti  cjus^et 
dantcs  arundinem  in  dexteraejus,etgenu  flexoante 
eum,illudebantei,dicentes:  «Ave,  rcx  Judceorura.  » 
Quod  flagellandus  esset,  sic  in  ejus  persona  Zacha- 
rias  prophcta  praedixit:  «  Virga  percntient  filii 
Israel  principem  suum  (Zach,  xiii).  »  Et  iterura  : 
c(  Percutiam  pastorem  et  dispergentur  oves  gregis 
(/6t(f .))»quod impletum  estin  passione,quando flagcl- 1^ 
lisjussusestc^Bdi,  dicente  Pilato  :  u  Ergo  flagellatum 
eumdimittam.»  Quod  conspuendus  csset,  sicinejus 
persona  prscdixorat  Isaias  propheta:«Faciemmeam 
hon  avertiab  increpantibus  et  conspuentibus  in  me 
(Isa.  l).  »Et  Job :  «  Insurrexcrunt  in  mc  viri  iniqui 
absque  misericordia,  et  non  pepercerunt  in  faciem 
meam  spuere  (io^.xxx),  »  quod  impletum  est  tem- 
porepassionis,quandospueruntin  faciem  ejus.Quod 
occidendus  esset,  sic  pracdixerat  Daniel,  diccns : 
«  Occidetur  Christus,  et  non  erit  ejus  (Dan.  ix),  » 
et  cst.  Hinc  Moyses  filils  Israel  ait :  «  Et  erit  vita 
tuapendensanteoculos  tuos,  et  non  credes  vita;  tus 
(DeiU,  xxvjii),  »  sed  timebis  quod  impletum  est, 
quando  pendcns  in  cruce,  inclinato  capite,  emisit 
spiritum.Quod  post  mortemdie  tcrtia  resurrecturus 
esaet,  sic  scriptum  est  in  Osee  prophetn  :  «  Vivifi-  C 
cabit  nos  post  duos  dies,  in  die  tertia  resuscitabit 
no8,  etvivemus  in  conspectu  ejus  (Osee  vi).  »  Et 
Sophonias :  «  Exspecta  me^  dicit  Dominus,  in  die 
resurrectionis  mese  in  futurum  (Soph.  iii).»  Etipse 
pcr  Psaimistam  :«Ego  dormivi  et  somnum  cepi,  et 
exsurrexirPja/.iii).  »Etalibi :  «  Resuscita  me,  et  ego 
reddaxQ  eis,»  quod  impletum  estdie  tertia  post  pas- 
sionem,  quando  muliercs,  quse  ante  diluculnm  ad 
sepulcrum  venerant,  Sib  angelo  audierunt :  «Jesum 
quaeritis,  non  est  hic,  surrexit  (Marc.  xvj).  » 

«  Et  ipsi  nihil  horum  intcllexerunt.  Erat  autem 
«  verbum  istud  absconditum  ab  eis,  et  non  intelli- 
«  gebant  quae  dicebantur.»  In  Evangelio  secundum 
Joannem  Iegimus,quod  cumDominusJudaeisdesua 
passione  vclate  loqueretur,dicens  :  «Gum  exaltave-  n 
ritis  fllium  hominis,tunc  scietisquiaegosum(7oan, 
viii).  »  Et  :«Si  exaltatus  fuero  a  terra,omniatraham 
ad  meipsum  (Joan  xu^ :  »  ipsi  statim  intell.igentes, 
rcspondcruot  dicentes:  «Daemonium  habes  ;quis  te 
quoDrit  interficcre  (7oan.  vii)?»  Nos  audivimus  qoia 
Christus  mancliri  aciernum,hicvero,cum  manifeste 
suam  passionem  prajdicerct,  apostoli  nihil  horum 
intellexerunt.Quid  est  quod  Juda^i  tam  velata  audie- 
runt,  ut  Evangelista  cxpositione  dignum  duceret, 
dicens  :  «  Hoc  auteiii  dixit,  signilicans  qua  morte 
esset  moriturus  (Joan,  xu).  »  ct  ipsi  statim  intelle- 
xerunt :  apostoli  autem  manifeste  audicrun^^et  non 


intcllexerunt  ;nimirum  quod  istis  pielas  abscond^- 
batyillis  impietas  patefaciebat.Habet  enim  faumana 
mens  hoc  proprium,  ut  quod  omuino  non  vuU,«iit 
vix  aut  tarde  credat:et  quod  omnimodo  fieri  vutt, 
facile  intelligat  et  facilius  credat.  Quia  ergo  Judci 
hocoptabantquomodo  occidere  po88ent,lieetocculte 
de  qjus  passione  aliquid  audirent,confeatim  inteUi- 
gebant  :quia  vero  apostoii  nec  optabant,  nec  crede- 
bant  quod  Christus  Dei  Filius   mori  posset,  licet 
manifcste  ejus  passionem  prssdictam  audirent,Ddn 
intelligebapt.  Nam  quantum   dura  ot  aspera  ejiis 
passio  discipulorum  mentibus  videretur,Potra8  in- 
dicat,qui  cum  Dominus  alibi  suam  passionem  pr«- 
diceret,assump8it  eum  secreto,  dicens:«  Absit  a  te, 
Domine,  non  fiet  istud ;  non  enim  decet  nt  Fiiias 
Dei  gustet  mortem  (MaUh,xwi).  »Verbum  aotem  in 
Scrtpturis  sacris  tribusmodisiitielIigitur,aliq«ando 
pro  ipso  Domino,  aliquando  pro  facto  ponttur,  ali- 
quando  prodicto.Pro  Domino,ut  illud:«In  principio 
erat  vcrbum  (Joan,i),>yEt  illud:«  Verbo  Domiiii  coBiii 
flrmati  sunt  (P^a/.xxxn).  »  Pro  facto,utin  Exodo  legi- 
mus  de  Moyse^interfecto  J^plio  :uQuomodo  palatn 
factum  est  verbum  istud(Ca;;.ii)?»sicut  alibi  legiiar : 
«  Quicunquedixeritverbum  contra  FiliumhominiB, 
remittetur  ei  (Matlh,  xii),  »  et  cct. ;  tta  et  in  prmseiiii 
loco  pro  dicto  ponitur,  cum  dicitur:  «  Eratverbmn 
istud  absconditum  ab  eis,»id  est  dictio  ista.Sed  quia 
di8cipuli,quod  de  Domini  paasione  manifesteaudle- 
runt,non  Intelligebant,  venitar  ad  miraculuni.Nam 
in  eorum  prsesentin  csecus  illuminatus  est,utdiBce- 
ret  nihil  de  ejus  verbis  dubitare,  quem  talibus  mi- 
raculis  videbant  coruscare.  Unde  et  subditur : 

«  Factum  est  autemcum  appropinquaret  Jericho, 
«  caecus  quidam  sedebat  secus  viam  mendieans.  » 
Jcricho  oivitas  est  trans  Jordanem  in  terra  promis- 
sionis^adquam  flilii  Israel  primum  veni88e,Jordiitiis 
amnem  transeuntes,leguntur,que  temporibas  losue 
mirabiliter  a  Domino,  arca  ipsius  Domini  aeptem 
diebus  circumducta,  subversa  est:  sed  temporibus 
Achab  regisab  Ahielprincipere«dificata,utRegum 
narrat  historia  (///  Heg,  xvi),  quse  juxta  interpreta- 
tionem  Josue  in  primogenito  suo  fundavitt  eam,  In 
novissimo  suo  stabiiivit  portas  e.lus.Interpretataaa- 
tem  Jericho  in  nostra  lingua  dioitur  luna.  Luoa 
quippe  qutB  menstruis  horis  crescit  et  decresoit,  in 
Scripturis  aliquando  defectum  noBtrtB  mortalltatis 
insinuat,  qui  crescimus  nascendo^decrescimns  mo- 
riendo  :augemur  in  prosperis^minuimarinadversis. 
Dominus  autem  quasi  Jerichoappropinquavit^quaD- 
do  dcfectum  nostrse  carnis  Bivemutabilitatem  aBsmn- 
psit:ut  qui  immutabiliseratin  suis^  mutabili«fieret 
in  nostris.  Sed  eo  Jericho  appropinquantey  oeeus 
quidam  sedebat  secus  viam  mendicans.  Unde  et 
quidam  metricorum  ait :  FiliusoccurriiDominocc- 
catus  in  orbe  Timaei  quondam.Spiritaliter  vero  ge- 
nus  designathumanum^quod  tunocflBcitatem  mentls 
incurrit,  quando  lumen  veritatis  amisit,  et  ad  con* 
c  piscendum  lignum  vetitum  oculos  aperuit,  et  ta 
tenebris  erroris  iacidit,  in  qua  non  solum  genUlis, 


177 


nOMlUiE  DB  TEMPORE. 


178 


sed  etlam  Judasorum  populus  tenebaiur,  qui  de  pec-  A  sicut  voce  angeli  ad  Mariam  dicitur :  «  Dabit  ei  Do« 


cati  radice  ortus,  origiDalispeccati  vinculotenebatur 
Bstrictus,  teste  Apostolo  qui  ait :  «  Non  est  distinctio 
Jodsi  et  Grflcci ;  omnes  enim  peccaverunt  et  cgent 
gloria  Dei  {liom,  ui).  »  Unde  bone  Matthaeus  duos 
C£C09  posuit,  ut  ex  utroque  populo  aliquos  illumi- 
nandos  per  Domini  incarnationem  insinuaret.  Gum 
ergoDominus  J«richo  appropinquavit,  cascus  iliumi- 
natusest,  videlicet  genus  humanum,  quia  cum  mor- 
taJitate  nostrs  carnis  indutus  fuit,adsuamimmorta- 
litatem  nos  reformavit.  Secus  viam  autem  sedebat, 
quia  a  via  veritatis  recesserat.  Bene  autem  caecus 
iste  et  secus  viam  sedere,  et  mendicurc  dicitur,  quia 
suDtnonnulli  qui  nec  secus  viam  sedent,  nec  men- 
dicant.  Sed  iterum  sunt  alii,  qui  secus'quidem  viam 


minus  Deus  sedem  David  patris  sui  {Luc.  i).  »  Et 
Apostolus :  n  Qui  factus  ezi  ei  ex  semine  David  se- 
cundum  carnem  (7?om.  i).  »  Bene  autem  Jesus  Naza* 
renus  transire  dicitur,  quia  non  sicut  cfflteri  mor- 
talesin  mundo  permansit,  sed  postquam  praedicavit 
et  passus  est,  diabolo  superato,  victor  ad  Patrem 
rediit.  Transitusautemipsiusfuitde  coelo  in  uterum, 
de  utero  in  sepulcrum,  de  sepulcro  iterum  in  coe- 
lum.  De  cujus^transitu  Petrus  apostolus  dicit :  «  Qui 
pertransivit  benofaciendo,  etsanando  omnesoppres- 
sos  a  diabolo  {Act  x).  »  Cujus  transitum  admirans 
Ecclesia,  in  Canticiscanticorum  ait:  «  Ecce  iste  venit 
saliens  in  montibus,  transiens  colles  {Cant.  h).  » 

«  Et  qui  praeibant,  increpabant  eum  ut  taceret.  » 


spdent,  sed  non  mendicant.  Adhuc  etiam  sunt  aiii,  g  jji  qui  pracedentes  ceco  silentium  imponere  vole- 


qui  et  secus  viam  sedent,  et  mendicant.  Via  enim 
est  Ciiristus,  qui  dicit:  «  Egojum  via,  veritas  ot 
yita  {Job,  zix).  »  Nec  secus  viam  sedent,  nec  men- 
dicast,  qui  necDeum  credunt,  nec  spiritales  divitias 
i^  eo  qusrunt.  Secus  viam  sedent,  sed  non  mendi- 
oant,  sicut  perversi  et  falsi  Christiani,  qui  Deum 
credunt,  sed  a  bono  opere  torpentes,  spiritales  di- 
vjiias  ab  eo  qusrere  non  student,  qui  (juxta  Apo- 
stolum)  «  confitentur  ae  nosse  Deum,  factis  autem 
oegant  {Tit.  i).  »  Secus  viam  sedent,  et  mendicant, 
qui  Deum  credunt,  et  coelestem  gloriam  assiduis 
orationibus  quierere  non  cessant,  de  qualibus  Domi- 
iius  dicit :  «  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam, 
quoniam  ipsi  saturabuntur  {Maith.  v).  » 
«  Et  cum  audissct  turbam  praetcreuntem,  inter- 


bant,lurbasimmundorumspirituumsigniricant,qui 
initifidei  humanum  genus  a  Domini  credulitate  re- 
vocare  conati  sunt,  non  solum  suadendo,  sed  etiam 
increpando,  id  est  persecutiones  et  tribulationes 
commovendo.  Sed  quid  caecus  fecerit  audiamus. 
«  Ipse  vero  multo  magis  clamabat :  Fili  David,  mi- 
«  serere  mei. »  Sed  caecus  magis  acmagis  clamabat, 
quia  quanto  amplius  genus  humanum  se  ab  immun- 
dis  spiritibus  sentit  opprimi,  tanto  ardenlius  studet 
ad  Dominum  clamare,  diccns  cum  Propheta :  «  Do- 
mino,  refugium  factus  es  nobis  a  generatione  et 
progenie  {Psal.  lxxxix).  »  Unde  et  benedicitur: 

«  Stans  autem  Jesus,  jussit  caecum  adduci  ad  se. » 
Tunc  autem  Dominus  csecum  ad  se  spiritaliter  ad- 


«rogavitquid  e8set.»Turba  prffiteriens,  patriar- G  ducijussit,quandoapostolosadpr«dicandumgeneri 

humano  misit,  dicens  :  «  Euntes  in  mundum  uni- 
versum,    preedicate   Evangelium    omni    creaturae 


diarqm  significat  ordinemetprophetarum,  qui  pro- 
ptereapraeiereuntesdicuntur,  quiaper  successioncm 
geoiti  et  generantes,  de  hoc  saeculo  transierunt . 
malta  tamen  de  Domini  incarnatione,  et  passione] 
etresurrectione,  atquehumani  generis  redemptiono 
Ei^ripta  reliquerunt.  Quod  cum  audisset  ca^cus,  id 
estgenus  humanum,  interrogavit  quid  hoc  esset. 

•  AtDli  dixerunt  ei,  quod  Jesus  Nazarenus  trans- 
'« ifet.  »  Et  cum  audisset  ab  eis  quod  Jesus  Naza- 
iwus  transiret,  id  est  cum  ex  eorum  libris  Domini 
iQcarnailonem,  passionem  et  resurrectionem  didi- 
oisset,  credula  voce  coepit  clamare,  dicens  : 

«  Jesu  fili  David,  miserei^e  mei.  »  In  cujus  verbis 
pulcbre  catbolica  commendatur  fldes,  qua;  media- 


{Marc.  xvi).  »  Et  iterum :  «  Euntes,  docete  omnes 
gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et 
Spiritus  sancti  {Matth.  xxviii).  »  Qui  tunc  eum  ad- 
duxerunt,  quando  profecti  praedicaveruntubique,  ct 
reliqua. 

«  Et  cum  appropinquasset,  interrogavit  illum, 
«  diccns  :  Quid  tibi  vis  faciam  ?  »  Adducto  autem 
caeco  ad  se,  interrogavit  eum  qiiid  vellet,  non  quod 
ignoraret^  cum  pene  omnes,  qui  ibi  aderant,  id  nos- 
sent :  sed  lumen  quod  ex  sua  bonitate  largiturus  ei 
erat,  ad  sui  petitionem  tribueret,  et  ejus  confessio- 
nem  approbarct.  Pius  enim  Dominus  sua  dona  gra- 


lorem  Dei  et  hominum  et  verum  Deum  et  verum  u  tuila.noiitnivultcjfsemerita,  id  est,  non  vult  bonum 


bominem  confltetur  et  credit.  Nisi  enim  verum  Deum 
credidiaBet,  misereri  sibi  ab  illo  non  posceret :  et 
w  eumdem  verum  hominem  credidisset,  non  dice- 
oei:  ( Jesu  filiDavid. »  Jesn  namque  Latino  eloquio, 
Bdvator  sive  salutaris  dicitur.  Sic  enim  Jesum  cla- 
mavit,  ut  filium  David  non  dimitteret:  et  sic  lilium 
Qtvid  invocavit,  ut  salvatorem  non  pertransiret, 
Mfapndeas  quia  mediator  Dei  ct  hominum  Dominus 
^ssas  Christus,  in  una  eademque  persona  ex  divina 
httmaDaquesubstantiaperfectus  Deus,  perfectus  est 
et  hoiDo  credendus.  Filius  David  dicitur,  quia  do 
stirpeD&vidcarnem  pro  nobis  redempi.or  .i.i^cepit, 


noatriiiu  invilum  et  coactum  dfese,  scd  spontaneum 
et  voluntarium,  et  quod  nobis  sponte  largitur,  vult 
nostris  petitionibus  tribuere.  Et  ideo,  quamvis  sciat 
quid  nobis  neccssc  sit,  antcquam  petamus  eum, 
dicens  :  «  Ne  solliciti  sitis  animaB  vestraB  quid  man- 
ducctis  {Malth.  vi),  »  ctc,  importune  nos  tamen  ad 
petendum  invitat,  cum  dicit :  «  Petite,  et  accipietis: 
quceritc,  et  invcniotis  :  pulsate,  et  aperietur  vobis. 
Omnis  enim  qui  petit,  accipit :  et  qui  quaerit,  inve- 
nit,  ct  pulsanti  aperietur  {Matth:  \u).  n  «  At  ille 
«  dixit :  Domine,  ut  vidcam.  »  De  quo  CiBCO  versi- 
ficus  quidam  aH: 


179 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


180 


Non  aurum  ceecus  Doiniiio,  noii  pi'<pin>i  miilU,        A  cliam  ot  do  lidu  ipsius  ca:ci,  hi  qui  adcrant  Uomi- 


^ed  lucem  petiit,  radi&asque  refuleit  io  astris 
CujuB  in  exemplo  cuncta  radiaotiu  podcuut. 

In  cujus  petitione  discimu9,  quia  in  oratione  non 
aurum,  non  argentum,  non  terrenas  divitias,  non 
longiturnam  vitam,  non  vindictam  inimicorum,  sed 
ineffabilelumenquaBreredebcmus,hoc  cst,  ut  ipsum 
videre  possimus,  «  qui  illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  huncmundum  (Joan.  i),  »  juxtaquod 
ipse  admonet,  dicens:  wQuaerite  primum  regnum 
Dei  et  justitiam  ejus,  ct  h(BC  omnia  adjicientur  vo- 
bis  {MaUh,  vi).»  Quantum  autem  fidcsvaleat,  mani- 
festatur,  cum  infertur : 

«  Et  Jesus  ait  illi :  Respice,  fides  tua  te  salvum 
«  fecit.  »  Si  enim  iste  per  fidem  illuminatus  est,  qui- 


num  glorificabant :  ita  et  nos  bona  opera  facienles^ 
in  sanctis  conversationibus  nostris  tales  nos  osten- 
dere  debemus,  ut  in  nobis  glorificetur  Deus,  sieut 
ipse  admonct,  dicens:  «  Luceat  lux  vestra  coram 
hominibus,utvideantvestrabonaopera,etg1orinccnt 
Patrem  vestrum,  qui  in  coelis  est  {Maith.  v),  »  Sed 
quod  ad  genus  humanum  disimus  pertinere  genera- 
liter,  potest  etlid  unumquemque  peccatorem  referri 
specialiter.  Qui  enim  criminale  peccatum  committit 
in  opere,  qualc  est  aduUerium,  homicidium,  furtum, 
rapina,  sacrilegium,  et  his  similia,  odiumque  gestat 
in  corde,  cscus  est  in  mente,  Joanne  apostolo  teste, 
qui  ait:  «  Omnis  qui  odit  fratrem  suum,  in  tenebris 
est,  etin  tenebris  ambulat,  et  nescit  quo  eat,  quo- 
cunque  non  credit,  infldelis  est,  quia  in  tenebris  q  niamtenebrde  obcsecaverunt  oculosejus(i /oan.  ii).» 

11*1  *•  ly^  *t  r«*   «  <  1         '.'    ^K.      •  1  1*1  i^  *1l  ■  ■  <  •>      .  •• 


manet,  etin  tenebris  est.Cumergoait:  oFidestuate 
Balvumfecit,»intelligiturquiafidesmagnaestvirtus, 
sine  qua  impossibile  est  placere  Deo  [Hebr.  xi).  Sicut 
enim  infidelitas  mater  et  radix  est  omuium  vitiorum, 
sic  fides  origoomnium  virlutum,  dicente  Prophcta: 
«  Justus  autem  ex  fide  vivit  (Habac.  ii),  »  quam  Do- 
minus  commendans  discipulis,  ait :  «  Habete  fidem 
Dei  (Marc.  xi).  »  Et  iterum  :  «  Si  habucrilis  fidem 
Bicut  granum  sinapis,  diceretis  monti  huic  :  Transj 
hinc,  et  transiret  {Luc.  x/ii).  »  Quod  aulem  nemo 
beneficiis  Dei  ingratus  debeat  remanere,  recte  de  eo 
dicilur : 

«  Et  confestim  vidit,  et  sequebatur  ilium  magni- 
«  ficans  Deum.  »  Quanto  enim  quisque  plus  a  Deo 
illuminatur,  tanto  amplius  ct  perfectius  bonis  operi- 


Qui  autem  desideratilluminari,  etcxcitatem  mentis 
dcponere,  non  debe^orando  a  petitione  cessarc,  sed 
spiritalitcr  seraper  mendicare,  idest,  ad  Ecclesiam 
vcniat,  et  humiiitersuapeccatacommissa  confitea- 
tur,  prxterita  peccata  fletibus  diluat,  et  ad  audien- 
dum  vcrbuin  divinum  libenter  aures  cordis  aperiat 
(Ibi  enim  in  sanctorum  exemplis  sive  verbis  rcperict, 
quoniam  de  praBleritis  delictis  satisfactionem  acci- 
piet,  et  dc  futuris  cautelam);  sed  si  pro  aeterna  vita 
coeperit  cogitare,  et  ad  eam  post  peccatum  flendo 
redire,  caecus  et  secus  viam  sedet,  et  mendicat,  cui 
recte  congruit  quod  dicitur  :  «  Et  cum  audiret  tur- 
bam  praetereuntem,  interrogabat  quid  hoc  esset.  » 
Turba  pra?tericns  sanctorum  cst  unanimis  chorus, 
vel  eorum  actiones  et  doctrinam  significat,  qui  pro- 


bus  se  exercere  debet:  sicut  iste  cscus  mox  recepto  C  pterea  prsetereuntes  dicuntur,  quia  non  habent  hic 


lumine  non  piger  remansit,  sed  Deum  secutus  est 
magnificansillum.  Decebat  enim  ut  is  qui  a  Domino 
illuminatus  fuerat  non  retro  rediret,  sed  Deum  se- 
queretur,  Sequi  eninn  Dominum,  imitari  cst,  sicut 
ipse  dicit:  «  Qui  raihi  ministrat,  me  sequatur 
(Joan.  xii),  »  etc.  Etiterum:  «  Qui  vult  venire  post 
me  (Matth.  ix),  »  etreliqua.  Ubi  notandum  quia  sunt 
nonnulli  qui  nec  vident,  nec  sequuntur :  sunt  alii 
qui  vident,  sed  non  sequuntur:  alii  etiam  sunt  qui 
et  vident  et  sequuntur.  Nec  vident  nec  sequuntur, 
sicut  sunt  pagani  et  Judaei,  qui  nec  bonum  intelli- 
gunt,  nec  operantur.  Vident,  et  non  sequuntur,  qui 
bonuminteiIigunt,Red  operari  contemnunt,sicut  falsi 
actepidiChristiani.dequibusDominusaitinEvange- 


manentem  civitatem,  sed  futuram  toto  desiderio  in- 
quirunt.  PraBterire  quippe  sanctorum  est,  non  in 
amorem  n:undi,  radicem  cordis  infigere,  sed  ad 
aetcrnam  vitam  toto  dcsiderio  festinare.  Unde  unus 
eorum,  cum  vidisset  impium  supcrcxaltalum  et  ele- 
vatuui,  ait:  «  Transivi,  et  eccc  non  erat  {PsaL 
xxxvOf  »  ctc.  Gumque  ex  eorum  excmplis  et  dictis 
peccator  peccantibus  audierit  terribilitcr  comminari 
pcBuam  et  Apostolum  clamantem  :  «  Nolite  errarc : 
neque  adultcri,  nequc  rapaces,  neque  masculorum 
concubitores  regnum  Dei  possidebunt  (/  Cor.  vi).  » 
Et  posnilcntibus  repromilti  veniam,  compunclus 
corde  inLerrogat  quid  hoc  sit.  Et  cum  ex  corum  vcr- 
bis  didicerit.nihilesse  omnequod  terrenumettrans- 


lio  :  «  Non  omnis  qui  dicit  mihi,  Domine,  Domine,  j)  itorium  est,  quasi  Jesum  Nazarenum  transire  audit. 

intrabit  in  regnlim  cQilorum  ^Jftf/fA.  vii).  »  Et:  «  Po- 

pulus  hic  labiis  me  honorat,  cor  autem  corum  longe 

est  a  me  {Ua.  xxix;  Marc.  vii).  »  Vident  et  sequun- 

tur,  veluti  perfectissimi  Christiani,  qui  et  Deum  cre- 

dunt,  et  bonum  quod  intelligunt,  opere  complent. 

Unde    apostolus    Paulus   dicit:    «  Corde   creditur 

adjustitiam,  ore  autem  confessio  fit  ad  salutem 

{Rom.  x),  »  quos  apostolus  Petrus  hortatur,  dicens : 

«  Christus  passus  est  pro  nobis,  vobis  relinqucns 

exemplum,  ut  sequamini  vestigia  ejus  f/  Petr.  ii).  » 

«  Et  omnis  plebs,  ut  vidit,  deditlaudem  Deo.  »  Non 

solum  autem  de  miraculo  quod  acciderat,  vcrum 


Quid  agcre  dcbeat,  si  lumen  cordis  recipere  deside- 
rat,  caccus  suo  exemplo  ostendit,  cum  clamavit,  dl- 
cens:  «  Jesu  fili  David,  raiserere  mei.  »  Gaecusentm 
ad  Dominum  ciamat,  quando  peccator  pro  peccatis 
suis  veniam  petens,  humiliter  ingemiscit,  dicens 
cum  Propheta :  «  Quoniam  iniquitatem  mcam  ego 
cognosco,  et  peccalum  meum  contra  me  estsempcr. 
Tibi  soli  peccavi,  et  malum  coram  te  feci  {Psal.  l).>» 
Sed  quia  immundi  spiritus  contraeum  quem  redire 
ad  veniam  vidorint,  consurgunt,  recte  subdilur : 
«  Et  qui  praiibant,  incrcpabant  eum  ut  taceret.  » 
Praetereuntes  crgo  caeoo  silentium  imponere  volc- 


m 


HOMILT^  DB  TEMPORE. 


182 


baot,  quia  immundi  spiritus,  ne  peccator  ad  pcBni- 
tentiarn  redeat;,  contradicunt,  Multis  quoque  modis 
immundi  spiritus  postconfessionemmentem  retra- 
bere  conantur,  ne  in  conversione  permaneat,  ali- 
qQandosuasionibus,aliquandoincrepationibus,con- 
tra  quffi  omniascripturaSalomonisanimumfirmare 
admonet,  cum  dicit:  «  Fili,accedensad  servitutem 
Dei,  sta  in  justitia  et  timore,  et  prsep^ra  animam 
tnamadtentationtm(Ecc/^.  ii).  »Necsolumimmundi 
spiritus,  sed  etiam  ipsiconsuetudopeccandidurius 
ineipit  rebellare,  cum  senserit  postassuetamalaad 
Yirtutes  velle  ire.  Verbigratia,  ebriosusaliquiscum 
ad  sobrietatem  redire  consurgit,  mox  contra  eum 
tHillatio  potandi  surgit;  adulterdumcastitatem  vo- 
Tit,  statim  contra  eum  carnis  delectatio  consurgit, 
et  ad  prffiterita  commissa  retrabere  cupit,  ne  ud  Oo- 
mTBUm  convertatur :  quia  «  caro  concnpiscit  ad  versus 
spiritam  ,8piritu  s  adversus  carnem(6a2.  v) . » Haec  enim 
invicem  adversantur,  ut  non  eaqusvolumusfacia- 
mus,  nec  pura  mente  Deum  conspicere  valeamus. 
Sed  quid  facere  debeat.  sive  contra  immundorum 
spiritunm  tentationem,  sive  contra carnis  dclectatio- 
nem,  qui  hujusmodi  estexemplohujuscaeciinstrui- 
twr,  cum  9ubinfertur:  «  Ipse  vero  multo  magis 
ciaraabat:  Fili  David,  misererc  mei.  »  Quo  enim 
acrins  se  aliquis  sentit  impugnari  a  malignorum 
spirifuum  tentatione,  seu  abipsaconsuetudinepec- 
candi,  eo  fortius  debet  pugnare  in oratione,  propter 
illad  quod  Dominusait^aHocgenusnonejiciturnisi 
in  oratione  et  jejunio  (Matth.  ix).  »  UQde  Apostolus 
Pctms  fideles  per  epistolam  admonet,  dicens: 
■  Estote  prudentes  et  vigilate  in  orationibus,  quia 
adversarius  vester  diabolus  tanquam  leo  rugiens 
circuit,  quaerens  quem  devoret;  cui  resistite  fortes 
in  fide  (/  Peir.  v).»Neque  enim  divina  pietas  adju- 
torium  sibi  poenitenti  negabit,  si  ille  orando  a  pe- 
titione  non  defeceril,necdesuismcritisaliquid  praj- 
sumat,  sed  in  illius  misericordia  confidat,  cui  per 
Propbetam  dicitur:  « InDominofaciemnsvirtutem, 
et  ipse  ad  nihilum  deducet  inimicos  nostros  {PsaL 
Lix).  »  Qantam  autem  misericordiam  Dominus 
poenitentibus  exhibeat,  qualeauxiliumpugnantibus 
contra  peccatum  praebeat,  manifestatur  Cum  sub- 
jnngitur:  «  Stans  autem  Jesus,  jussit  eum  adduci 
ad  se.  »  Qui  ergoprius  transibat,  propter  tentationes 
demonum  humanis  mentibus  illatas,  nunc  per  in- 
stantiam  cJamoris  stat.  Quia  cumpbantasmataten- 
tationum  in  oratione  patimur,  quasi  transeuntem 
Dorainum  audimus:  sed  siinorando,qua3rendo,  pe- 
tcndo.  pulsando  perseveraverimus,  quasi  stansnos 
ad  se  adduci  jubet.  Quoniam  tranquillilate  roentis 
reddita,dulcedinem  suae  contemplationis  vel  tenuiter 
manifestat,  quia  ut  ipse  ait:  «  Beati  mundo  corde, 
quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Matlh.  v).  »  Et  quia 
in  oratione  anteomniaflBternamgloriamquaererede- 
bemus,  rccte  interrogatus  caecus  a  Doraino:  «  Quid 
vis  faciamtibi?  »  respondit:  «Domine,utvideam.» 
€t  praBcipue  fides  in  oratione  necessaria  est,  ut  bo- 
aum  quod  qusrimus,  firmiter  accipore  posse  Deo 


A  donante  credamus,  Juxta  illud  quod  Dominus  ait: 
«  Amen  dico  vobis,  quidquid  orantes  petitis,  credite 
quia  accipietis,  et  fiet  vobis  (Matth,  xxi).  >  Et  quo- 
niam  quicunque  non  negligitdignepoBnitere,  de  ve: 
nia  non  debet  desperare,  recte  dicitur:  «  Respice, 
fides  tua  te  salvum  fecit.  »  De  quo  recte  subditur : 
«  Et  confcstim  vidit,  et  sequebatur  illum,  magnifi- 
cans  Deum.  >  Solet  autem  contingere,  ut  quanto 
quisque  de  majoribus  peccatisperpoBnitentiamfue-  ' 
rit  li5eratus,  tanto  gratior  liberatoris  misericordia 
cognoscitur.  Unde  bcne  dicitur:  «Etomnis  plebsut 
vidit,  deditlaudemDeo,  nQuoenimquisqueingradu 
est  altior,  po  et  in  criminegravioriquantoautemde 
gravioribus  peccatis  a  Deo  Iberit  liberatus,  et  de 
profundioribus  tenebris  erutus,  tantogloriosiusDo- 

H  mini  misericordiam  deprecabitur. 

HOMILIA  XXIV. 

1!«   DIE  GINE&UM. 

(MvTTH.  VI.)  «  /n  illo  tempore :  Dixit  Jesus  disci- 
<r  pulis  suis:  Cum  jejunatis,  nolite  fieri  stcut  hypo- 
«  crit^e  tristes^etreliqua.  »Jejuniumquippeomnipo- 
tenti  Deo  gratum  est,  ita  duntaxat,  si  digne  et irrepre- 
hensibiliter  fiat.  Erant  quidem  Scribse  etPbarisifiBi, 
qui  tempore  jejunii  sui  exterminabant  facies  suas, 
quatenus  parerent  hominibusjejunantes.  Si  ergo hy- 
pocritsB  erantilli,qui  ideofaciessuasexterminabant, 
uthominibusjejunantesapparerent,con8tatquiaqui 
aliud  tenet  in  corde,  etaiiudagitinopere,hypocrita 
est,  sicut  ScribsB  et  Pbarisxi,  qui  cumhaberentlse- 
titiam  in  mentedevanagloria,triEtitiamtamenpraB- 

C  ferebant  in  vultu. «  Exterminant  enim  faciessuas.» 
Pro  eo  verbo  quod  in  consuetudine  legimus,  exter- 
minant,  beatus  Hieronymus  docet  esse  legendum:de- 
moliuntur.  Nam  exterminare  est  extraproprioster- 
minos  cducere.  Verius  enim  legitur:  demoliuntur 
facies  suas,  hoc  est,  depravant,etnonlavantse,pal- 
lorem  etiam  continuura  facietenusprffitendunt.«Ut 
«videanturabhominibu8.»Hocest,  uthumanaminde 
laudem  consequantur. 

«  Tu  cum  jejunas,  unge  caput  tuum*  »  Hoc  est, 
dum  jejunas,  festivum  te  exhibe.  PalsBstini,  secun- 
dum  quorum morem Dominus loquitur, diebus festis 
oleo  ungebant  caput,  et  pretiosis  unguentis  fove- 
bant.  Et  est  sensus^Gumjejunas^festivumteexhibe 
et  hilarem,  quasi  non  videaris  jejunare,  sed  potius 

n  solemnita'em  celebrare.  Allegoriceverooleumsicut 
ponitur  in  malara  partem,itaetinbonam.Recipitur 
enim  in  malam  partcmquandoadulationemsignifi- 
cat.  Unde  per  Psalmistam  dicit:  «Oleumpeccatoris 
non  impinguet  caput  meum  (Psal.  cxl).  »  Hecipitur 
enim  in  bonam  partem,  sicut  idemPsalmistadicit: 
«  Unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  laBtitise  praB  consor- 
tibus  tui»  {Psal,  xliv),  »  In  oleocnimcharitassigni- 
ficatur,  quia  sicutoleum  cunctis  liquoribus  praecellit, 
ita  etiamcunctisvirtutibuspraeeminet.UndePaulus, 
cum  de  ea  loqueretur.dicit:*«Adhucexcellcntiorem 
viam  vobis  demonstro  (/  Cor,  xii).  «  Et  alibi: «  Ma- 
ncnt  nunc  tria,  fides,  spes,  charitas.  Major  autem 


t83 


HAYMONfS  IlALnKllSTAT.  KPISC.  OPP.  PAHS  If.  —  ITOMIL. 


«84 


boruiD  C6t  cbaritas  (/  Cor.  xiii),  »  Per  capui  cnim  A  <>io,  quas  omnia  in  mensura  ot  numepo  &t  pondere 


principale  mentls nostra^  designaiur.  Quia tu  nc erunt 
grata  nostra  jejunia,  si  dilectione  Dei  et  proximi 
fuerini  condita. 

«  Nolite  tbesauzirare  vobis  tbcsaurosinterra,  ubi 
u  aerugo  et  iinea  cxierminant,  ciubi  furcBcirodiunt 
«  oi  furantur.  »  Per  has  tres  spooies,  idcst  peraru- 
ginem  cttineam.etper  fureSyOstendiiDoipinusnihil 
tutum  csse  in  terra  in  posscssionibus  diviiiarum. 
Qu»dam  enim  suntqu93a?rugodeYorat,  sicutaiirum 
ci  argcntum,  ct  csetcra  mclalla,  Aba  sunt,  quos 
cerugo  non  devorat,  sed  tinoa  comedit.  sicut  vcsii- 
mcnia  scrica  ct  alia  prciiosa.  Alia  sunt,  qu»  ncc 
CBTugo  devorat,  nectineacomcdit,scdfurcsofirodiunt 
etfuraniurySicuisunigcmmcectbissimilia.Proindey 


disposuil^quindccimadhucannorumvitamlacrymis 
precibusquc  erat  consecuiurus. 

«  Hic  cum  audi8setdeJesu,misit  adeumseniores 
'<  Judaoorum,  rogans  cum  ut  veniretetsalvareiser- 
«  vum  ejus.  »  Supcrna  dispensationefactuniost,  ui 
seniores  J  udsorum  miiicrentur.adDominum,  hisq  ue 
asianiibus,quilangucrat,sanaret,qtioincxcu8abilos 
forcnii  si  crcdcnto  viro  geniili  non  crederent.  Ve- 
r.um  quasriiur  quomodo  conveniat,  quod  Lucasccn- 
turionem  nuntios  misissc,  Mattliasus  auicmipsum 
acccssisse  narrai  adDominum.ScdpicquiBrentibus 
facilc  patci  quod  Maithasus  breviiatis  causa  dixcrit 
ipsum  accessi&sc,  cujus  desiderium  ci  volunta»  ad 
Dominum  veracilor,  aliis  liceidcfereniibus,e8tpor- 


quia   incerta»  cst   omnis   vita;   nostrae  subsianfia  t^  lata,  mystice  ctiam  noLis  commendans  hoc  quod 


scriplum  cst:  u  Accediic  ad  cum  ct  illuminaintni 
{PsaL  vxviii).  »  N:im  quia  fidem  ccnturionis,  qua 
vero  acccditur  ad  Jcsum,  ipse  iia  laudavit,  utdicc- 
rci:  «  Non  iuveai  iantam  fidem  in  Israel,  »  ipsum 
potius  acccssisse  ad  Chrisiumdicercvoluitprudcns 
Evangclium,  quam  ilios  pcrquosverbasuamiserat. 
Porro  auicm  Lucas  hoc  iotum,  quemadmodum  gcs- 
tumsit,aperuilutcxhocintelligcrccogercmur,qucin- 
admodum  accessissc  dixcrit  alius,  qui  meniiri  non 
poiuii.  Sicut  cnim  illa  mulier  iMallh,  ix),  qua&  san- 
guiais  fluxum  paticbatur,  quamxis  fimbriam  vcsti- 
menti  cjus  tenuerii,  magis  iamon,quia  credidit,to- 
iigii  Dominum,  quamilhc  turb<caquibuspromeba.- 
tur,  ila  oi  ccnturio,  quo  magis  credidii,  eo  magis 
acccssii  ad  Dominum. 

«  Diligii  cnimgenlemnostram, eisynagogamipsc 
c<  ajdificavit  aobis.  »  Qui  a^difiaatam  a  centurione 
narrai  synagogam,  o\  identcr  ostcndunt,  quia  sicut 
nos  ccclcsiam,  sicctium  illisynagog.im,  non  convcn- 
tum  solummodo  fidelium,  sed  et  locum  quoconve- 
niebant,  sini  appellare  soliti,  juxta  quod  ct  supra 
docuimus. 

«  Josus  autcm  ibatcumillis.»MagnaDominisuli- 
limiias,  qui  solo  vcrbo  curare  valcbat,  sednon  mi- 
nor  humilitas,  qui  servum  dignatuscstvisitarclan- 
gucntcm.  Nam  quam  pulens  ct  bonignasoirogatue 
salvarc  pergobai,  et  iiiueris  mediorogatusdictosal- 
vavit,  ne  videlicei  obimpotcntiamvirium,  etnonob 
humilitatis  cxemplum,  corporaliier  iro  putaretur. 
Alibi  ad  sulvand.um  filium  rcguli  venire  noluit,  ne 
(Luc.  vji.)  c  In  illo  lcmpore:  Ccnlurionis  cujus-  ])  divitcs  honorassc  videreiur:  hic,  ne  Gonditioueni 


ct  omnium  rerum  p09sessio,suadeinosDominusin 
CG^lo  idcirco  ihesaurizare.  Quomodo  auiem  quis  in 
CGBlum  ihesaurizare  possit,  nisi  divitiasaQlosocIoe- 
mosynam  Caciendo  pr(emittat?Po6sumuspera;rugi- 
nem  ei  iineam  ot  per  furcsyspiriiualesnequiliasin- 
telligere.  iCrugoenim  superbiam  designat.  Superbia 
enim  mentes,  quas  invaserit,  a  staiusutcrccliludi- 
nis  deperire  facH  Pcr  iineam,  invidia  dosignaiur, 
Invidia  cnim  cor  quod  corrumpii,  ab  omni  integri; 
taic  disrumpii.  Per  furcs,  maligni  sp'.ritus  iatclii- 
gendi  sunt,  quia  ad  hoc  invigilant,  ui  ihcsauros 
animo;  nostraj  furcniur.  In  ccclo  cnim  ajrugo  non 
csi,  quia  superbia  in  ccclo  locum  non  habct,  quia 
jam  dlabolus  cum  suis  sequacibus  in«)c  cccidit.  Ibi 
tinoa  non  esi»  id  esi  invidia,  quia  nullus  invidebii 
beaiudini  sanctorum.  Ibi  fures  nonsuni,  id  cstdas-  G 
mones,  quia  cum  capite  suo  indc  corrucrunt. 

«  Ubi  csi  ibesaurus  iuus,  ibi  ct  cor  tuum.  »  Hoc 
non  tantum  dopccuniacsiintcliigendum,scdcliam 
dc  omni  vitio,  Thesaurus  divitis,  sisub  terradcfos- 
aus  fuerii,  et  ibi  cor  ijlius  erii  mcdilando,  ne  aui 
fures  efTerani»  aui  ctiam  ab  aliquibus  corruptioni- 
bus  perdatur,  Thosaurus  gulosihominis  ventcrest, 
quia  semper  hoc  cogitai,  quomodo  vcntrem  posset 
implere.  Thcsaurus  lascivisuniludicract  voluplatis 
joca.  Eicuicunque  vitio  quis  adha?rct,  illi  servii  ct 
illi  famulatur. 

UOMILIA  XXV. 

FEaiA  QUiNTA   POST  GINERUM. 


«  dam  scrvus  male  habcns,  crai  moriiurus,  quiilli 
a  crat  pretiosuSjCircliqua.  »Qua3raifortealiquis,vcl 
pius,  ut  inveniat,  vel  impius,  ui  reprehendat,  qua 
ra,iiono  Evaagclisla  scrvum,  qui  non  mortuus,  scd 
.sanaliissubinfertur,  dixcpit  csse  moriturum.  Cui 
brcviler  respondendum,  quiarcvera  crat  moriiurus, 
si  non  domini  sui  fidcdcprccanlis.etChristi  pictato 
miscrentis  faisset  rcdditus  vitas.  Sic  Ezechias  rcx, 
juxla  quemdam  humanajnaiurflemodum,  cruimori- 
turus,  cum  vcracis  prophcla^  vcrbis  audivit:  <«  Dis 
ponc  domui  tuae,  quia  moricris  lu,  ut  non  vivcs 
[ha.  xxxviii):  »  scdoccultodivinajprovidcntitcjudi- 


sprcvisse  servilcm,  ad  ccnturionis  famulum  mox  ire 
concessit.  «  El  cum  jamnoalongeossGtadomo^mi- 
u  sit  ad  cum  centurio  amicos,  diccns:Domine,noli 
«  vexari.  Non  cnimdignussumutsubtcctammeuni 
u  intrcs.  »  Propter  viia?  gejjtilis  conscientiam  gra- 
vari  se  magis  dignatione  Domini  putavit,  quam  ju> 
vari;  ncc  possc  habcrc  hospitcm,  Cbristum,  oigus 
oisi  fide  pncdiius,  nondum  tamen  erat  sacrameniiB 
imbutus.  Sedquxcunquc  nosirainfirmitasnonpro- 
sumit,  divinagraliadarcnovit.Etaliusccnlurio,qui 
(sicui  ct  iste)  crcdcutem  cxgeniibuspopuluanprasfi- 
gural,  niagaa?  lidui  et  jugtiiiajraei-itoSpirituseancti 


185 


HOMIIJ*  DE  TEMrORC. 


48« 


donam,  priusquam  baptisareiQr,  accedi^.  Et  iste 
nondum  catechizatur^  ct  fidem  suam  laudari  aDo- 
mlno,  et  famulum  salvari  promeruit.  De  quo  pulchre 
per  allegoriam  dicitur,  qui  cum  Jesum  uon  longe 
hai)crei  a  domo,  iamen  sub  tectum  suum  invitare 
non  audcret :  quia  prope  amantibus  eum  salutare 
ipsius  :  et  qui  naturali  lege  recte  utitur,  quo  bona 
qus  novit  operaiur,  co  illi  qui  vere  bonus  est  appro- 
priat.Atqui  errore  gentiiitatis  etiam  crimina  junxe- 
runt,  bis  aptari  possunt,  quibus  cooiluontibus  ad 
se  turbis,  alibi  Dominus  ait :  v  Quidam  enim  ex  eis 
de  longe  venerunt  {Marc.  ix).  »  —  «  Propter  quod  et 
K  meipsum  non  sum  dignrnn  arbitratus,ut  venirem 
•  ad  te. » Et  nosqui de gentibus  credimus, non ipsi 
ad  Dominuzu  venire  possumus,quem  nunc  in  carne 
viderenequaquamvalemuS'Sedquicunquepassiones 
nostraB  servitutis  agnovimus,  ad  residentem  in  dcx- 
tera  Patns  jam  per  fidem  acoedere  debemus.  Jam 
seniorcs  Judaeorum  mittere,  boc  est,  summos  Eccle- 
sis  viros,  qui  nos  ad  Deum  prteceseerunt,  suppliclter 
obsecrando  paironos  acquirere,  qui  nobis  testimo- 
nium  reddentes^  quod  djligamus  Ecclesiam,et  quan- 
tum  in  nobis  est  aediflcare  curemus,pro  nobis  apud 
Dominum  nostrorumque  peccatis  intercedant. 

«  Sed  dic  verbo,  et  sanabitur  puer  meus. »  Mngna 
fidcs  centurionis,  qua  verbis  opus  in  Cbristo  confi- 
tetur,  et  nostrs  sanationis  accommodat  mysteriis. 
Qui  et  si  noveramus  secundum  carnem  Ghristum, 
eed  jam.  non  novimus. 

«  Nam  et  ego  homo  sum  sub  potestate  constitu- 
« tus,  habens  sub  me  militea.  »  Uominem  se  et  po- 
testati,  vel  tribuni,  vel  prsesidis  subditum  dicit, 
imperare  tamen  posse  minoribus  :  ut  subaudiatur 
cummuito  magis,qui  Deus  sit,  et  super  omniapo- 
tens,innumeram  virtutis  angelicie,  qus  ad  imperata 
obiemperet,  habere  militiam.«  Et  dico  huic:  Vade, 
«  et  vadit ;  et  alii  :  Vcni,  et  vcnit ;  et  servo  mco  : 
«  Fac  hoc,  ct  facit. »  Vult  ostendere  Dominum  quo- 
que  non  per  adventum  tantum  corporis,sed  per  an- 
gelorum  ministeriaposse  itnplere  quod  vellet.  Repel- 
lends  enim  sunt  vel  intlrmitates  corporum  vel  for- 
titudines  centrari»,  quibus  ad  debilitatem  homo 
Bspe  ooneeditur,  el  veribo  Doi;nini  et  ministeriis  an- 
gelorum.  Allter,  railites  et  servi,  qui  oenturioni  obe* 
diuntfViriutes  sunt  naturales^quarum  non  minimara 
copt&m  multi  ad  Dominum  venientes  seoum  defe- 
runt,  d^  quibus  in  Gornelii  centurtonia  laude  dioi- 
tur:  K  Quia.erat  virjustus,  et  trmen«  Deum  cum 
omni  domo  sua,faciens  eleemosynas'pIebi,etdepre* 
cans  Deum  aemper  (  4cL  x).  » 

«  Quo  audito,  Jesus  miratus  est.  >  Miratus  est 
quodviditcenturionemsuaininteHigece  msje&tatem . 
Sed  quis  itt  ilk)  fecerat  ipsam'  fldera  vel  intelligen- 
tiamf  nisi  ipse  qui  eam  mirabatur.  Quod  etsi  alius 
eim  feci^set,  quid  miraretur  qui  prASoius  erat  ?  No- 
iandum  ergo,  quiE'  quod  miratur  Oominus,  nobis 
mirandum  esse  significat,  quibus  adhuc  opus  est 
eic  moneri.  Omnos  enim  tales  motus  cum  de  Deo  di* 
cuntar,  nonpertnrbaiti  animi  slgna  sunt ,  sed  dooentds 


X  magistri.  •  Et>  conversus,  sequeniibus-se  turbi«  di- 
i<  xit :  Amen  dico  vobis,  neo  in  Israel  tantam  tidem 
«  invent.  »  Non  dc  omnibus  retro  patriarchis  et  pro* 
phetis,  eed  de  preesentis  svi  loquitur  hominibuSj 
quibus  ideo  centurionis  fldes  antefertur,  quia  illi 
legis  prophetarumque  monitis  edocti,  hie  autom 
nemine  docente  sponte  credidit. 

<c  Et  reversi  qui  missi  fuerant  domum,  invenerunt 
(c  servum  qui  languerat  sanum.  »  Probatur  (2des 
Domini,  ei  sprvi  sanitas  roboratur.  Potest  ergo  roe- 
ritum  Domini  etiam  famulis  sufTragari,  non  solum 
fidei  merito,  sed  etiam  studio  disciplina.  PloniuB 
sano  hsec  explicat  MatthaBus,  quod  dioente  Domino 
ocnturioni :  «  Vade,  et  ^icut  oredidisti  (lat  iibi ;  sa^ 
natus  est  puer  ex  illa  hora.  >  Sod  beato  Luo»  moris 

P  est,qus  plene  viderit  ab  aliis  Evangelistis  exposita 
breviare,  vel  etiatn  de  industria  praeterire  :  quas 
vero  ab  eis  commissa  breviter  cognoverit,  atlaotu 
dilucidare  solertius.  Myst4oe  (ut  dixi)  centuno,  oujus 
fides  Israeli  praefertur,  electos  nimirum  exgentibus 
08tendii,qui  quasi  centurio  militia  stipaii  virtutum 
spiritualium  sunt,  sod  porfecti^^ne  sublimes  nibilque 
a  Domino  terrenum,sed  solaaateinas  salutiagaudia 
sibi  suisque  requirunt.Numerus  eoim  centenariue^ 
,qui  de  IsBva  transfertur  ad  dexteram,  in  coelestis 
vit«  significatione  poni  consuevit.  Unde  esl  quod 
aroa  Noe  centum  annis  fabrieatur.  Abraham  oente- 
narius  filium  promissionis  a^^cepii  :  sevit  Isaac,  et 
invenit  in  ipso  anno  oentuplum  (Gen.  xxvi; :  airium 
tabernaculi  centumcubitoslongum  est  {iLXod.xxvu), 
Misericordia  et  judicium  cantatur  {PsaL  c)f  ei  offi* 

G  tera  hujusmodi.  Talis  ergo  meriti  yirif  pro  his  ne- 
cesse  est  Domino  supplicent,  quia  adhuQ  spiritu 
servitutis  in  timore  premuntur,  quatenus  eis  paula« 
tim  ad  sublimioraprovectis,  perfecta dilectip  foras 
mittit  timorem. 

HOMILIA  XXVI. 

F£AIA  SEXTA   POST   GINERUM. 

(Matth.  V.) «  In  illo  tempore  di.Kit  Jesus  discipulis 
«  suis  :  Audistis  quia  dictum  est  antiquis  :  Diliges 
u  proximum  tuum,et  odio  habebis  inimipum  tuum, » 
et  reliqua.  Putant  quidam  pr-^cepta  Novi  Testamenti 
impossibilia  esse,  et  dicunt  g^^aviora  esse  praecepta 
Novi  Testamenti  quam  Veteris.  Quibus  responden- 
dum  est  prscepta  omnipotentis  Dei  non  esse  impos- 
sibilia,  sed  potius  perfecta;  si  enim  pene  impossi- 
n  bilia  esseni)  nequaquam  ab  aliquo  sancto  observari 
potuisseni.  Sedcumea  utounque  sanctos  legimus 
observasse,  claret  ea  impoesibilia  non  esse,sed  per- 
fecta.  Nam  hoc  praceptum  Domini  in  quo  dioit : 
c»  Diligite  inimicos  vestros,  benefacite  hi»  qui  ode- 
rant  vos  {Lvc,  vi), »  et  a  beato  Stephano,  et  a  David 
impletum  fuisse  legimus.  Stephanu&  enim  pro  suis 
porsecutoribus  exoi^vit  {AcL  vii) ;  David  autem  mor- 
tem>aitrooisdimi  inimici  sui  Saulis  dedeyii  {IReg,  i). 
8ed  quserendum  est  quomodo  conveniat  hoo  quod 
Dominue  in  Veteri  Testamcnto  prascipit :  c<  Diligite 
amioos,  ct  odite  inimicos  vestros  {Lev.  xix).  »  Ad 
quod  «iicendum  est,quod  omnipotensDeus  in  inimi* 


187 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


488 


cis  nostris  prsscepit  non  hoo  odire  quod  hominee 
sunt,  sed  quod  mali  eunUNam  de  Deo  loquitur  Sa- 
pientia  :  «  Nihil  odisti  eorum  quae  feciati  {Sap,  xi).  » 
Si  enim  nihil  odit  eorum  qus  iecit,  quomodo  dici- 
tur  per  Malachiam :  •  Jacob  dilexi,  Esau  autem  odio 
hobui  {Mal.  i)  ?  »  Sed  Dominus  odivit  peccalum  in 
Esau,  non  tamen  odivit  humanam  naturam.  Non 
enim  odit  Deus  hominem  quod  homo  esl,  sed  odit 
eum  in  hoc  quod  peccutor  est.  «  Et  orate  pro  perse^ 
u  quentibus  et  calumniantibus  vos.  »  Persequi  est 
vim  inferre  :  salumniari,  occasionem  nocendi  per- 
quirere.  Sc<i  quccrendum  est,  cum  Dominus  prasci- 
piaL  oraie  pru  peroequentibus  et  calumniantibus 
nobisy  quid  bit,  quod  in  libris  prophetarum  et  in 
E  vangelio  qusedam  imprccationcs  inveuiantur  contra 
persecutores,  quas  maledictioues  putantur,sicuXe8t 
iiiud  :  «  Fiat  mensa  eorum  coram  ipsis  in  iaqueum 
{PsaL  Lxviii).  »  £t  Paulus  apostolus,  cum  percussus 
essct  a  ministro  sacerdotis,  lespondit :  a  Percutiet 
te  Deus,  paries  deaibate  {Act.  xxiii).  »  Et  Dominus 
in  Evangelio  :  u  \m  tibi,  Gorozaim  1  vse  tibi,  Beth- 
Baida  {Matth,  xi) !  »  Ad  quod  dicendum,  quia  haec 
verba  non  sunt  maledicentis  voto  prolata,  sed  prse- 
dicentis  afTectu.  Providebat  enim  Dominus  sive  pro* 
phetas,  ruinam  impiorum  futuram,  et  eamdein  rui- 
nam  non  optando  proferebant,sedprophetando  prae. 
dicebant.  Iterum  qusrilur  cum  Dominusjubeatpro 
inimicis  orare^  cur  Joannes  pro  fratribus  quibusdam 
usque  ad  mortem  peccantibus,  orare  probibeat.  Ita 
enim  dicit  in  Epistda  sua :  •  Est  quoddam  peccatum 
usque  ad  mortem,  non  pro  illo  rogo  ut  quis  oret 
(/  Joan,  v).  »  Ad  hoc  dicendum  est,  quiainter  fratres 
plerumque  sunt  quaedam  peccata  persecutionibus 
impiorum  graviora.  Est  peccatum  usque  ad  morlem, 
in  peccato  usque  ad  mortem  perseverare.  Vel  pec- 
catum  usque  ad  mortem  operatur,  qui  post  agnitio* 
nem  Dei  societatem  frateruitatis  impugnat,et  eam- 
dem  injuriae  faucibus  agitat. 

«  Ut  sitis  filii  Patris  vestri.  »  Id  est,  ideo  ista  fa- 
cere  debetis,  ut  sitis  filii  Patris  vestri,  qui  solem 
suum  facit  Oriri  super  bonos  et  malos.  Juxla  litte- 
ram  hoc  solummodo  intelligendum  est.  Istas  et- 
enim  duas  creaturas,  e  quibus  omnes  fruges  na- 
8Cunturetfoventur,communitcrDominusdi8tribuit, 
et  super  Christianos  et  paganos,  bonos  ct  malos. 

«  Si  enim  diiigitis  eos  qui  vos  diligunb, »  eto.  Et 
est  sensus  :  Si  publicani  et  peccatores  natura  duce 
ad  tantam  bonitatem  se  extendunt,  ut  diligeutes  ae 
diligant,  quanto  magis  vos  latiores  in  charitate  esse 
debetis,  ut  non  solum  amicos,  sed  etiam  inimicos 
diligatis  ?  «  Nonne  et  pubiicani  hoc  faciunt :  »  Pu- 
blicani  dicebantur  apud  Romanos  exactores,  qui 
vectigalia  a  populo  exigebant.  «  Et  si  salutaveritis 
fratres  vestros  tantum,»  et  reliqua.  Si  vos  illos,  qui 
naturafrabres  vobis  sunt,  aut  fuedere  amicitiffi  juncti, 
salutaveritis,  quid  amplius  facitis  quam  ethnici? 
•EOvcK  Grajce,  Latine  dicitur  gens ;  inde  dicuntur 
ethnici  gentiies.  Et  gentilis  dicitur,  qui  ita  permanet 


A  ut  nascitur,  in  eodem  videlicet  rita  et  professione, 
et  in  eodem  paganismo. 

«  Estote  ergo  vos  perfecti,  sicut  et  Pater  vester 
«  ccelestis  perfectus  est.  »  Sicut,  non  est  qualitatis, 
sed  potius  Rimilitudinis.  Ut  sicut  Deus  in  natura 
suae  potestatis  perfectus  est,  ita  etiam  vos  sitis  per- 
fecti  pro  modulo  vestrae  fragilitatis.  Ut  sicut  Deus 
solem  suum  oriri  facit  super  bonoset  malos,et  pluit 
Buper  justos  et  injustos,  sic  et  vos  dilectionem  ves- 
.  tram,  et  solem  vestrae  charitatis  non  solum  ad  ami- 
cos,  sed  etiam  ad  inimicos  extendatis. 

«  Attendite  ne  justitiam  vestram  faciatis  coram 
«  hominibus,  ut  videamini  ab  cis.  »  Attendite,id  est, 
cavcte  ne  ad  hoc  justa  opera  exhibcatis,  ut  ab  ho- 
minibus  videamini,  et  laudem  humanam  ab  eis 
B  qUiTBratis.  Non  cst  quidem  peccatum  justaoperaco- 
ram  hominibus  facere,  sed  peccatum  est  ideo  justa 
opera  facere  coram  hominibus,  ut  laus  ab  eis  quae- 
ratur.  Unde  et  Dominus  superius  dixit :  «  Sic  luceat 
lux  vestra  coram  hominibus,  ut  videant  vestra  bona 
opera,  et  glorificent  Patrem  vestrum  qui  in  coelis 
est  {Matth,  v).  » 

«  Dum  ergo  facis  elecmosynam,  noli  tuba  canere 
«  antc  te. »  Ex  consuetudine  Scribarum  et  Pharisso- 
rum  hanc  scntentiam  Dominus  traxit.Nam  in  diebus 
festivitatum  et  jejuniorum  facturi  elcemosynam, 
prccipiebant  antc  se  tubiscanere,ut  ad  sonitum  tubs 
multiludo  pauperum  oonvenircnt,  ut  videntes  hoc 
populi,  qui  ad  festivitatem  confluxerant,  laudibus 
suis  eos  magnificarent  et  extollerent,  quasi  Dei  cul- 
n  tores  essent,  et  eos  etiam  suis  muneribus  cumula- 
rent.Vel  possumus  hoc  altius  intelligere.Tubajenim 
soletin  sacroeloquio  manifestatione  designari.Unde 
Paulus  apostolus  dicit  :  «  Omnes  quidcm  resurge- 
mus,  sed  non  omnes  immutabimur.  In  momento, 
in  ictu  oculi,  in  novissima  tuba.  Ganet  enim  tuba, 
ct  mortui  resurgcnt  incorrupti,et  nos  immutabimur 
(/  Cor,  xv),  »  id  est,  in  aperto  erit  resurrectio  cele- 
brata.  «  Amen  dico  vobie,  rcceperunt  mercedem 
«  suam,  »  hoc  est,  laudem  ab  hominibus. 

«  Tc  autem  faciente  eieemosynam,  nesciat  sini- 
u  stra  tua  quid  faciat  dextera  tua.  »  Quod  ergo  di- 
cit,  k  nesciat  sinisti^a  tua  quid  faciat  dextera  tua,  » 
seiisus  hujuscemodi  est :  Gum  facis  eleemosynam, 
noli  in  publico  eamdem  eleemosynam  proferre,  ne 
f.  videaris  de  alterius  miseria  gloriari.Quicunque  enim 
pro  appetitu  humani  favoris  bonum  aliquid  egerint, 
sinistra  eorum  conscia  fuit  operis  eorum.  Sinistra 
enim  appetitum  humanas  laudis  designat.  Dextera 
vero  intentionem  bonae  voluntatis  signat.  «  Gum 
facis  eleemosynam,  nesciat  sinistra  tua  quid  faciat 
dextera  tua.  »  Id  est,  bons  voluntati  tuae  non  mis* 
ceatur  appetitus  humanae  laudis  et  favoris. 

«  Ut  fiit  eleemosyna  tua  in  abscondito,  »  hoc  est 
in  buna  conscientia.  Multi  sunt  enim  qui  eleemosy* 
nas  faciunt  bona  voluntate,  licet  desit  eis  facultaa 
quae  tribuatur.  Unde  dicit Psalmista :  «  Jucundus  ho- 
mo  qui  miseretur  et  commodat  [PmL  cxi),  »  ostendens 


m 


nOMILLE  DE  TEMPORE. 


190 


etiam  in  inisericordia  gnitiam  quanulain  elecmo-  A 
synae  csse. 

«  Tu  autem  cum  oraveris,  intra  in  cubiculum 
4.  tuum,  et  clauso  ostio,ora  Patrem  tuum  in  abscon- 
«  dito. »  Dixit  Dominus  superius  eos,  qui  eleemo- 
gynam  ad  sonitum  tubas  facerent,  hypocritas  esse, 
eteos^qui  inordinate  jejunant^  faypocrltas  fuisse  : 
ct  eos,qui  in  angulis  platearum  eraiit  orantes,  ut 
viderentur  ab  bominibus,  bypocritas  omnino  fuisse. 
Uode  datur  intelligi  quia  quicunque  bona  opera 
causa  humanf  favoris  agit,  hypocrita  est.  Anguli 
platearum  sunt,  quadrivia  et  compita.  Anguli  pla- 
tearum  sunt  ubi  per  transversum  alterius  vis  du- 
citur,  et  quadrivium  reddit.  Ideo  in  quadriviis  sta- 
baot.ut  de  quacunque  parte  venientes  homines,  vi- 
derent  eos  in tendentcs  orattoni,  et  magnificarent,eos  n 
quasi  Dci  amicos  et  obscrvatores  legis. «  Amcn  dico 
vobis  receperunt  mercodem  suam,  »  id  est,  laudem 
hamautfm.  Laudcm  euim  humanam,  quam  appeti- 
verunt  ab  hominibus,  pro  mercedo  consecuti  sunt. 
»  Tu  autem  cum  oraveris.  »  Instituit  Dorainus  bo- 
num  athleti  m ;  ac  si  dicerct :  Tu  qui  causa  vitae 
sternse  oras,  »  intrain  cubiculum  tuum,>)  id  est,  in 
secretum  cordis  tui.  «  Et  clauso  ostio  »  oris, «  ora 
Patrem  tuum.  »  Non  in  clamosa  voce,  scd  in  con- 
tritione  spiritus,  sicut  faciebat  Anna  mater  Sa- 
muelis  [l  /?eg.  i),  quae  orando  tantummodo  labia 
movcbat,  sed  pcnitus  nuUa  vox  illius  audiebatur. 
Yel  «  clauso  ostio  »  cordis^  contra  malas  cogita- 
tiones  ut  cum  orayeris,  ne  malse  cogitationes  ha- 
beant  adilum  et  introitum  in  corde  tuo.  Vel  «  clauso 
ostio,»  id  est,  sensuum  nostrorum.  G 

HOMILIA  XXVII. 

SABBATO   POST  CINERUM. 

(Luc.  XIV.)  «  In  illo  tempore,  dicebut  Jesus  cui- 
<<  dam  principi  Pharis^orum  :  Cum  facis  prandium 
«<  aut  coenam,  noli  vocare  amicos  tuos,  noquo.  fra- 
« tres  tuos,  neque  cognatos,  neque  vicinos,  neque 
K  divites,  »  et  reliqua.  Fratres  amicos,  et  divites,  al- 
terutrum  convivia  celcbrare,  non  quasi  scelus  inter- 
di.it,  sed  sicut  costera  necessitatis  humans  com- 
mercia,  ubi  peccatores  peccatoribus  foenerantur,  ut 
rccipiant  a^qualia,  ad  promerenda  vit»  ccelestis 
prsmia  nil  valere  ostendit.  Deniquo  subjuugit  : 
«  >(e  forte  et  ipsi  te  reinvitent,  et  fiat  tibi,  inquit, 
(«  rctributio.  »  Non  ait,  et  fiat  peccatum,  sed  «  et  Q 
(iat^  iaquit,  retributio.  »  Gui  simile  est  quod  alibi 
dicil :  «  Et  si  bene  feceritis  hjs  qui  vobis  bcnefa- 
ciuQt,qu(B  vobis  est  gratia?  siquidem  et  peccatores 
hoc  faciunt  {Luc.  vi). »  Quamvis  sint  qusedam  mu- 
tua  Tratrum,  amicorum,  cognatorum,  vicinorumque 
divitum  convivia,  quaj  non  solum  in  prajsenti  retri- 
butionem,sed  et  damnationem  prascipiant  in  futuro. 
Ueaique  ab  Apostolo  inter  opera  tenebrarum  adnu- 
mera&tur :  u  Sicut  in  die,  inquit,  honeste  ambule- 
znas^  Qon  in  comessationibus  et  ebrietatibus  {Rom, 
w); »  Comessationes  quippc  sunt  luxuriosa  convi- 
via,  qu;e  aut  coUatione  omnium  celebrantur,  aut 


vicibus  solcnt  a  contubernaiibus  exhiberi,  ut  nemi- 
nem  pudcat  inhoncste  aliquid  dicere  aut  facere  : 
quia  ad  hoc  conveniunt,  ut  fceda  iilic  gerantur,  et 
copia  vini  incitetur  libidinis  divcrsa  voluptas. 

u  Scd  cum  facis  convivium,  voca  pauperes,  de- 
«  biles,  claudos  ct  csccos,  et  beatus  cris  :  quia  non 
«  habcnt  rctribuere  tibi.  Retribuetur  enim  tibi  in 
«  resurrcctionc  justorum.  »  Resurrectionem  justo- 
rum  dicit,  quiactsi  omncs  rcsurgent,  eorum  tamen 
non  immerito  quasi  propria  cognominatur,  qui  et  in 
hac  se  bcatos  non  dubitant  esse  futuros.  Ergo  qui 
pauperes  vocat  ad  convivium,  in  futuro  percipiet 
prasmium.  Qui  amicos,  fratres  et  (fivites  vocat,  re- 
cipit  mercedem  suam.  Sed  etsi  hoc  propter  Deum 
facit^  in  exemplum  filiorum  Job,  sicut  caetera  fra- 
ternae  dilcctionis  officia,  ipse  qui  jussit  remunerat. 
Qui  gulosos  ac  luxuriosos  propter  lasciviam  invi- 
tat,  pocna  in  futuro  plectctur  Qeterna. 

«  i!a3C  cum  audisset  quidam  de  simul  discumbcn- 
«  tibus,dixit  ei  :  Beatus  qui  manducabit  panem  in 
•  regno  Dei.  »  Punis  qui  manducatur  in  regno  Dei, 
non  juxta  Cerintbum,  corpoialis  intelligendus  cst 
cibus,  sed  ille  utiquo,  qui  ait  :«  Ego  sum  panis  vi- 
vus,  qui  de  coeio  descendi.  Si  quis  manducaverit  ex 
hoc  pane,  vivet  in  ajternum  {Joan.  vi).  » Id  est,  si 
quis  mca;  incarnationis  sacramento  perfecte  incor- 
poratus,  mese  divinae  majestatis  visione  frui  merue- 
rit,  bic  perpetua  vilse  immortalitatis  beatitudine 
gaudebit.  Sed  quia  nonnulli  bunc  panem  fldetenus 
quasi  adorando  percipiuat,  dulcedinem  ejus  attin- 
gere  veraciter  gustando  fastidiunt. 

HOMILIA  XXVIII. 

DOMINICA   PRIMA  IN   QUADaAGESIMA. 

(Matth.  IV.)  «  In  illo  tempore,  ductus  est  Jesus  in 
(c  desertum  a  Spiritu,  ut  tentaretur  a  diobolo.  Et 
«  cuin  jejunasset  quadraginta  dies,  »  et  reliqua.  In 
hujus  lectionis  serie  utramque  suam  naturam,  divi- 
nam  scilicet  ct  humanam^  nobis  Dominus  manifesta- 
re  dignatus  est.  Quod  enim  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus  jejunavit,  declaratio  est  divi- 
nae  potestatis  :  quod  vero,  consummatis  iliis,  esuriit 
ut  homo,  quasi  homo  a  diabolo  tentatus  est :  sed 
quasi  Deus  tentationes  diaboli  superavit.  Sed  for- 
tasse  minus  intelligentes  ignorant  a  quo  spiritu  sit 
Jesus  ductus  in  desertum,  propter  iilud  maxime 
quod  subditur  :«  Assumpsit  eum  diabolus  in  san- 
(c  tam  civitatem,  »  vel  in  montem  excelsum.  Sed 
quod  vere^t  absque  ulla  ambiguitate  a  Spiritu  san- 
cto  in  desertum  ductus  esse  credatur,  facile  agnosci- 
tur,  si  hujus  evangelii  superiora  parumper  attenda- 
mus.  Ait  enim  Evangelista  [Matlh.  iii) :  «  Venit  Je- 
sus  a  Galilcea  in  Jordanem  ad  Joannem,  ut  bapti- 
zaretnr  ab  co.»  Baptizatus  autem,confestimascendit 
de  aqua.  Et  eccc  aperti  sunt  ei  coBli,  et  viditSpiritum 
Dei  descendentem  sicut  columbam,  et  veniontem  su* 
per  se.  Et  ecce  vox  de  ccelis  dicens  :«  Hic  est  Filius 
meus  dilectus  in  quo  mihi  complacui.  ■  Statimque 
adjunxit  :  «  Tunc  Jesus  ductus  est  in  desertuni  a 


191 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPIS€.  OPP.  PARS  II.—  HOMIL. 


i«3* 


«.  Spirilu,  ui  teniareiur  a  diabolo.  »  Osiendens  non  A  fesiinarc,impugnai.Tunceniin  graviores dffimonum 


ab  alio,  sed  ab  ipso  Spiritu  sanclo,  qui  super  eum 
in.speoie  columbs  dcscendit,  in  desertum  esscdu- 
ctum.  Quod  eiiam  alii  cvangelisiffi,  Marcus  scilicet 
ei  Lucas,  manifcstius  declarant.  Aii  enim  Marcus  : 
«  Ei  siaiim  cxpulii cum  Spiriius  in  desertum,  ci  erui 
in  deserto  quadraginta  dicbus  et  quadraginia  uocti- 
biis^ettentabatur  a  Satana,cratquo  cum  bcstiis,  ci 
aogcli  ministrabani  oi  (Marc,  i).  »  Lucas  vero  ait  ; 
«  Jcsu»,  repletus  Spiritu  sancto,  rogrcssus  esi  ab 
Jordane  :  ci  ngebatura  Spiriiu  indcscrlum  dicbus 
q;uadragiu1a,cl  niliil  nianducavii  in  illisdicbus.  £t 
consummatis  iiiis,  esuriit  (Li«;.  iv).»  In  quibus  vcr- 
his  manirestissime  cognoscimus  quia  ibi  eum  Spi- 
*ritu8  sanctus  duxit,  ubi  occasioncm  icntandi  ma- 
1 

lopus 

Permisit  onim  so  a  maligno  spiritu  tentari^  ui  no- 
bis  cxemplum  pugnandi  ostcndcret.  Quod  apostolus 
I^a.ulus  in  Egi&tola  sua  ad  Hebrseos,  cum  dc  Domino 
iQquerotur,  dicit : «  Non  enim  habemus  pontificem, 
q;ui.non  possit  innrmitaiibus  nostris  compati,ten- 
tatum  auiem  pcr  omnia  pro  similitudino  absque 
pteccato  (Hebr.  ]v).»Adeamus  ergo  ad  thronum  glorijB 
cjLim  fidujcia,  ut  miscricordiam  consequamur,ei  inve< 
niamusgratiam  in  auxilio  opporiuno.Sed  cum  mens 
bumana  creatorem  suum  ei  redempiorom,  qui  nul- 
liuu  omnino  peccatum  babuit,  a  diabolo  audii  tenta- 
tuxn,  metu  fragilitatis  suae  oxpavoscii.  Sed  qui  ex 
humana  r^agilitataterretur,  ex  conditoris  sui  com- 
passione  fiduciam  resumere  debet.  Qui  cnim  propter 


tentationes  elecii  sentiunt^  quando  aliqund  bonum 
proposiium  inohoarevolunt.Quod  in  exomplo  larae- 
litarum  didicimu3,qui  iuncaPharaoneduriusaniicti 
leguntur,  quando  pcr  Moysen  ct  Aaron  ad  tcrram 
repromissionis  sunt  vocaii.  Contra  cujus  jacula  ten- 
tationum,  nos  spiritualia  arma  sumere  movet  qui^ 
dam  sapicns,  dicens:u  Fili,  accedens  ad  servitutem 
Dci,  sta  in  justiiiact  tremore,ct  pr(Bpara.animam. 
tuam  ad  icntationem  (Eccle.  ii).»  Et  Apostolus :«  lu- 
duito  vos  armatura  Dei^  ut  possitis  atare  adversus 
iusidias  diaboii.  Quia  non  cst  nobis  colluctatiQ  ad»- 
v.crsus  carncm  ct  sanguincm,  sed  adversus  princi- 
pcs  ctpoiestatcs^adversus  inundi  reetores  tenebra- 
rum  haiHim,  contra  spiritalia  nequiiias  in  coelestibuB 


ignus  spiritus  inveniret.  Danduscnim  crat  diabolo  T^,{I'^phes.  vi).  »  Et  quasi  qusreres  quo;  essent  hscar- 
opus  tentandi,  ut  fieret  Christo  ocoasio  superandi.      ma,  idem  Apos 


Apostolus  cxponendo  sub|juDgit : «  State 
ergo  succincti  lumbos  vcsiros  in  veritatc,  et  indutf 
lorica  justitias,  et  calccati  pcdes  in  pra^paratioae^ 
Evangclii  pacis,  in  omnibus  sumentes  scutum  fidei, 
in  quo  possitis  omnia  tela  nequissimi  ignea  exsUn- 
guerc.  Et  galoam  salutis  assumite,et  gladium  spiri- 
tus,quod  est  verbum  Dei  (/6td.).»  Pugnaturus  autem 
Dominus  cum  diabolo,  in  desertum  secessit :  ut 
o^tenderct  nobis  quia,  si  ejus  tentationes  volumus 
p.errecte  superare,  non  solum  turbas  dsmonum,  sed 
Qiiam  concordiam  malorum  hominum  debemus  vi- 
tarc.  Sicut  enim  bonoxum  hominum  concordia  pla- 
rimum  juvat,  sic  malorum  societas  iq/irmis  menii- 
bus  muitum  nocet^  et  teste  Psalmista,  qui  ait ;«  Gum 
sanctis  sanotus  eris,  et  cum  viro  iQnac^nteiQnoceus 


nos  homo  fieri  dignatus  est,  in  humaua  natura  se  C  cris.  Et  cum  elccto  elecius  eris,  et  cum  perverso 


tentari  pro  nobis  permisit,  ut  suatentatione  nostram 
excluderet :  nec  solum  impugnandi  contra  diabolum 
audaoiam  tribuerct,  sedetiam  vincendi  fiduciam  re- 
siauraret.  Fortasse  etiam  videtur  a  quibusdam  in- 
cnedibile  Dominum  a  diabolo  fuisse  tentatum.  Sed 
nibil  in  ^ps  tentatione  iimendum  esse  cognoscimus, 
nec  inoredibile,  si  (jus  alia  facta  pensemus.  Pro  certo 
emm  scimusi  quoniam  omnium  reproborum  caput 
diabolus  est  et  hujus  capitis  membra  omnes  suntini- 
qui.  Nunquid  non  membruin  ejusfuit  Pilaius?  Nun- 
quid  oon  membraejusfuerunt  Judaei  persequentes, 
etmilite&crucidgentes?  Utique.  Gum  ergo  migussit; 
oooidi  quam  tentari,  quid  mirum  si  voluit  a  diabolo 
teotari,  qui  ae  permisit  a  mcmbris  ejus  cruciiigi? 


perverteris  (PsaL  xvii).»Unde  nos  Salomon  admonet, 
dicens :«  Noli  esse  amicus  homini  iracundo,  neque 
ambules  cum  viro  furioso  :  ne  forto  discas  semitas 
ejos,  et  sumas  scandalum  anims  tus  (Prmr,  xxjt).» 
Et  ideo  qui  laqueos  tentatiunum  cupit  evadere, 
malorum  societaiem  aliquando  corpore,  semper 
autem  mente  debei  fugere,-in  exemplo  cjus,  qui  in 
regali  aula  vel  inter  turbas  populares  positus,  dioe- 
bat :«  Eccc  clongavi  fugiens,et  mansi  in  solitudine 
(PsaL  uv). 

«  Et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et  qua- 
«  draginta  noctibusj  poster  esuriit.  » In  eo  quod  su- 
peraturus  Dominus  diabolum,  quadrc^ginta  diebus 
et  quadraginta  noctibus  jejunavit,  necessaria  arma 


Nee  est  incredibile,si  quod  minusest  a  capite  per-  {)  contra  tentationes  diaboli,  jejunium  et  orationem. 


tulit,  qui  quodmujus  est,  amembris  sustinuit.  Sed 
illud  sollicite  nobis  considerandum  est^quod  statim 
post  baptismum  tentationes  diaboli  Dominus  pertu- 
lit :  ui  inteliigamus  quia  tunc  tcntationibus  diaboli 
aerius  premimur,quando  ab  ejus  serviiuie  vel  domi- 
nio  reccdero  ccBperimus,  juste  piaque  vivcre  cum 
Christo  vplenies.Quod  alibi  in  Evangelio  declaratur, 
quando  recessurus  a  puero  elisit  oum, et  mulium  di- 
scorpens  et  clamans,  oxivil  ab  eo  (Luc,  ix).Sicut  enim 
rex  non  conira  subdiias,  sed  contra  rebelles  nationes 
bellum  movet.:  iia  diabolus  validius  cos,  quos  a  sua 
servituie  recedere  viderit,  et  ad  lcve  jugum  Ghristi 


esse  ostendit,  juxta  illud  quod  ipse  ait  in  Evangelio  : 
«Hoc genus  non ejiciiur^ nisi  in oraiione  ei  jejunia 
(lf<U//i.  xvii).  »Et  Paulus :  «  Omnis  qui  iu  agone 
contendit,  ab  omnibus  se  abatinet  (i  Cor,  ix).  »  Gum 
ergo  quadraginta  diebusei  noctibusjejunavit,  omm 
tempore  vita  prssentis  electos  contra  tentaiiones 
antiqiii  bosiis  certamen  habere  docuit.  Sive  ceiie 
quadraginta  diebus  et  quadraginta  noctibus  Domi- 
nus  jejunavit,  prsdicaturus  Evangelium,  ut  os^nr 
deret  Vetus  a  Novo  non  discrepare  Testamentunt. 
Legimus  enim  duos  eximios  Patres  quadraginta 
diebus.  et  uoctibus  jejuAasse»  Moysen  8cilic«t  et 


t93 


HOMILI/E  Di:  TEMPOHE. 


m 


£ham.  Quorum  aiter  legislator  tuit,  alicr  eximtus  \ 
prophetarum.  Per  Moysen  orgo  lex,  per  £Iiam  pro- 
phetlaaignificatar.  UtergoosteDderetDominus,  non 
■altud  in  BvaDgelio  seesse  docturum,  nisi  quod  lex 
et  prophetie  de  eo  pronuntiavorunt,  quadraginta 
diebus  et  noctibus  jejunare  voluit.  Quoniam  sicut 
ipse  ait  infvangelio,  non  venerut  legem.prophetas- 
que  solvere,  sed  adimplerc  (Matih,  v).  Unde  bene, 
cum  trnnsfig^irattts  esset  in  monte,  Moyses  et  Elias 
cam  eo  visi  esse  leguntur,  proedicanles  ejusdem  pas- 
sionis  excessum  in  Jerusalem.  Vel  cortc,  cum  jojo- 
navit,  ciKictis  diebus  vit«  presentis  electos  in  afQi- 
cttone  fuiuros  esse  ostendit.  Est  et  aliud  in  hoc 
qaadragenario  numero,  quod  considorare  oportet. 
Numerus  enim  isteab  uno  incipit,  sed  crescendo  mul- 
iiplicatur,  ita  lit  si  ad  unum  addas  duos,  fiunt  trcs :  p 
addetres^nuatsex:  adde  quatuor,  fumt  decem.  Sie- 
ut  ergo  uniim,  duo,  tres,  et  quatuor,  deccm  fiunt : 
ita  unom,  duo,  tres,  et  qnatuor,  quaterducti,  qua- 
draginta  flunt.  Et  denarius  quidem  nunierus  ad 
Vetus  peFtinet  Testamentum,  proptor  decalogum 
legis:  quadragenarius  vero,  ad  graiiam  pcrtiuet 
Novi  Testamenti,  quia  quatuor  sunt  libri  sancti 
Bvangelii.  Idem  autem  numerus  prssentis  vitffi  cur- 
sum  signincat,  quia  mundus  in  quatuor  species  diw- 
ditur,  orientem,  occidcntem,  seplentrionem  et  meri- 
diem.  Et  ex  his  mundi  partibus  fldelescolligit,  sicut 
scriptum  6St :  «  Qnos  redemit  de  manu  inimici,  de 
regionibus  congregavit  eoe :  a  solis  ortu  et  occasu,  ab 
aquilone  et  mari  {PsaL  cvi).  »  Quasi  enim  donarium 
muItipUoandoquater ducentes, ad  quadragenarium 
-numeruoi  pervenimus^  quando  legem  spiritualiter^ 
iDtelligendo,  latios  per  gratiam  Novi  Testamenti  ex- 
-plieamus.  Augetur  enim  lex,  cEum  epiritualiter  inter- 
pretatur :  quia  pnecepta  tanlo  magis  crescunt, 
quanto  sabtilius  fuerint  excussa.  Est  eliam  aliud  in 
hocquadragenarionumero,  quod  curiosus  lectorad- 
jicere  potest.  Decem  namque  Moysi  praecepta  data 
sunt  in  duabus  tabuiis  scripta,  in  una  quidem  tria, 
in  alia  septem.  Et  tria  quidcm  ad  dilectionem  Dei 
pertinent:  quiaDcuSinseparabilisTrinitasest,  quem 
jubomur  diiigere  toto  corde,  tota  mente,  tota  anima. 
Septem  autem  ad  dilectionem  pertinent  proximi, 
quem  etiam  sicut  noe  diligere  pr(ecipimut :  et  pul- 
*chre,  qiiia  totus  homo  noster,  interior  et  exterior, 
septemqualitatibus  constat.  Interior,  intellectu^  me- 
moria,  et  volimtate:  exterior,  terra,  aqua,  igne  et'|\ 
aere,  id  est  eallida  frigida,  sicca  et  humida.  Sep- 
tem  ergo  et  triadeeem  flunt.  Et  nos  igitur  Jungamus 
septem  ad  tres,  ut  ad  perfectum  numerum  pervenia- 
mus,  id  est  tdlD  dilectioiris  affeotu^  oreatori  nostro 
inhiereamue.  Et  quia  indigne  vivendo  praecepta  De- 
oalogi  tKBmegressi  sumus,  ipsam  carnem  per  poani- 
tentiam  aCDigamus^ut  ad  quadragenarium  perfectum 
Qumenim  pervenire  possimus.  Nec  debet  onerosum 
tideri,  si^tehoc^iuadragenario  numero^  pro  com- 
muni  utilitate/aliquaadhucinseramus.  Apr«esenti 
die  usqne  ad  sanctum  Pascha,  quadraginta  duo  dies 
nntnrtBant/^aorum  sunt  bebdomiadeeex.  Subtra- 


clis  eigo  scx  diebusqui  ia  Dominicis  evouiuut,non 
amplius  quam  trigintasexin  abstincntia  remanent. 
Cum  autem  anni  circulus  per  Irccentos  sexnginta 
quinque  dies  volvitur,  si  rccle  considcremus,  hoc 
tempus  quadragosimcc,  decimatio  est  vitaj  nostr». 
Dignum  est  cnim,  ut  qui  pcr  totum  annum  nobis 
viximus,  saltem  istis,diebus  sacris  Deo  vivamus  :ui 
non  solum  de  nostris  rebus,  sed  etiam  de  nostrls 
corporibus  Dco  decimas  demus.  Etabundet  justitia 
nostra,  si  voluipusintrare  in  regnumcocloruni,Buper 
scribarum  et  Pharis(Borum:utcumilli  darentdeoi- 
masrerum,  nos  demus  decimasdierum.Inabstinen- 
tia  prompti,  in  orationibus  a^sidui,  in  elecmosynis 
largi:  maceremuscarnem  nostram  perabslinentiam, 
mentem  per  compunctionem,  ut(secundum  Aposte- 
lum)  exhibeamus  corpora  ncstra  hostiam  viventem 
Rom,  XII).  Hostia  enim  immolalur  et  vivit,  quia 
homo  a  praesenli  vita  non  deficit,ettamen  perabsti- 
neniiam  suam  carnem  affligit.  Tanto  enlmaccepta- 
biliorem  hostiam  Deo  ofTert,  quanto  non  extra  se, 
sicut  est  agnus,  sed  in  seipso  quserit  quod  Deo  im- 
moIetjScriptura  dicente:  uSacrificium  Dco  spiritus 

contribulatU8,corcoatritumethumiliatumDeu8nan 
spernit  {PsuL  l).  »  Sicut  enim  fomentum  omnium 

vitiorum  cst  gula,  sic  nutrixomniuni  virtutum  absti- 
nenlia;bonum  autem  abstiuentia»,apriucipiocomme- 
moremus.Quandiuenim  primi  parcitesinparadi^o 
nianserunt,tandiu  a  cibo  velito  abstinuerunt.  Post- 
quam  vero  gula  desideriis  satisfecerunt»  paradisi 
amcenitatemprotinusamiserunt.EtposthaecMoyses 
qui  jejunavit,Iegem  Dei  accepit:  populus  quicom- 
edit,  idola  fabricavit.Unde  scriptum  est:  «Seditpo- 
pulus  manducare  et  bibere.  et  surrexerunt  ludere 
(i''a:o(i.xxxn).»Mortis  quoque  sententiam  Jonathas 
promeruit,  quod  indictum  jejunium  a  patre,  nesciens 
\io\Byit  {I  Heg,  xiv).  Daniel  namque  et  tres  pueH, 
qui  in  aula  regis  miraeabstinentiae  fuerunt,  ndn^so- 
lum  leonum  dentes  ovaserunt,ettbrnacemigni8noil 
senserunt»  sed  eliam  interpretandi  sacra  myslerie 
scientiam  acccperunt(i>au.  iii).  Joannes  quoquo,quia 
mir(B  abstinentiffi  fuit,  redemptorem  non  solumvi- 
dere,  scd  etiam  baptizare  meruit.Quid  plura?lpse 
mediator  Dci  ethominumhomofactus,  utsuperaret 
diabolum,quadraginta  dicbus  etquadraginlanocti- 
bus  jejunavit,  ostendens  invictissimaarmaessejeju- 
nium  etabstinentiam  contrainsidiasdiaboli.Quibus 
exemplis  invitati,  virtutem  abstinentiiB  toto  corde 
suscipiamus.  ut  et  futura  malapossimusextinguere, 
et  prseterita  peccata  diluere,  in  exemplo  Ninivita- 
rum,  qui  minitantis  Dei  iram,  per  triduam  evaae- 
runt  abstinentiamf/Mi/t.iiO.Sed  quia  comesjejunii 
eieemosyna  est,  dignum  e8t,ut  quod  corpori  nostro 
subtrahtmusperabstinentiam,pauperibuserogemus 
per  miserioordiam.  Illud  ergo  jejunium  Deus  nen 
approbat,  quod  eleemosyna  non  ornat.Quia  taleedt 
jejunium  sino  eleemosyna,qualissineoleolucerna. 
Unde  ipse  Dominus  per  prophetam  quosdam  jeju- 
nantes,  sed  ab  elecmosyna  cessantes  redarguit,  di- 
eens  :  «  Cum  jejunaretis  et  plaogeretis,  noone  V9^ 


405 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PAR8  II.— HOMIL. 


196 


biomctipsis  jejunastisetplanxibtis  {Zach,  vii).  ?  »Sibi 
enioi  et  non  Dco  jejunat,qui  hoc  quod  corporisub- 
trahit  perab8tinentiam,non  paiiperibuserogatjSed 
sibi  in  posterum  rcscrvat.Qui  autem  jcjunat  ctelc- 
mosynam  tribuit,nccessecst  utabomniiracundiact 
odio  atque  impatientia  cor  suum  custodiat.  Quia 
frustra  seipsum  affligit  in  corpore,  qui  odiumscrvat 
incordo,sicutDominusquosdamjejunantcsincrepat 
dicensiw  Ecce  in  die  jejunii  vestriinvenilurvolun- 
tas  vestra,et  omncs  dcbitoresvestros  rcpctitia.  Ecce 
ad  lites  et  contentionesjejunatis,etpercutitis  pugno 
inipie  (ha.  lviii  .  >  Et  e  contra  Dominus  per  Jocl: 
«  Sanctificalcj.^juiiium  (/(>(?/.  i;.  »  Sanctilicarejeja- 
nium,  est  cum  abstinentia  carnis  eleemosynam  tri- 
buere,  et  caatera  pietatis  opera  impcndcre.  Quapro- 
pter  seeundum  Apostolum,  qui  ait  :  «  Ecce  nunc 
tempus  acccplabile,  ecoe  nunc  dies  salutis  (//  Cor, 
vi),»dignumcstutinbisdiebuscxhibeamusnosmct- 
ipsos  sicut  Dei  ministros,  in  multa  patientia,  inje- 
juniis,in  vigiliis,in  castitate,incharilate  non  ficta. 
Quantum  autem  pacis  concordiam  Dominus  in  no* 
bis  diligat,  ipsc  manifestat  in  Evangelio^  cum  cla- 
niat:  «  Si  offers  munus  tuum  ad  altare,ctibirecor- 
datus  fueris  quia  fratrer  tuus  habctaliquidadvcrsus 
te  {MaUh,  v),  »  etc.  Tanto  enim  sccurius  rcsurre- 
ctionis  diem  cclcbrabimus,  quanto  distristius  prae- 
sentis  temporis  dies  observavcrimus.  Undc  qualis 
mcrccs,imo  quantagloria  sia  plici  cordojejunanti- 
bus,et  eleemosynam  largientibus  maneat,  ipseDo- 
minus  ostendit  :  qui  cum  dixisset  pcr  Prophetam 
{ha.  Lviii)  :  «  IIoc  est  jejunium  quod  elegi  :  frangc 
esurienti  pancm  tuum,etcgenos  vagosquc  induc  in 
domum  luam  :  cum  vidcris  nudum,  opcri  cum,  et 
carnem  tuam  ne  despexcris,  adjccit  :  Tunc  cruin- 
pet  quasl  manclumen  tuum,  et  sanitas  tua  citius 
orietur.  Etanteibit  faciem  tuamjustitiatua,etgloria 
Doiiinicolligettc.Tuncinvocabis,etDoininu8exau- 
diet:  clamabis,  et  dicet,  Ecccadsum(/W.). »  Congrua 
autcm  rationc  magistri  Ecclcside,  quad  ragesimiB  tem- 
pusanteDominipassionemobservandumessestatue- 
runt,ut  intelligamus  quia  pr«£scntis  vitcB  aHlictioim- 
mortalitem  futuram  parit.Adquam  reni  conOrman- 
dam,ipse  Dominusqui  quadragintadiebusantcpas- 
sionem  jejunavit,  quadraginta  etiam  post  rcsurre- 
ctioncm  cum  discipulis  conversatus  esl,  utrumquc 
tempus  quadraginta  dicrum  numero  complens  :  ut 
ostenderet,  in  pr«Bsenti  vita  tempusesseaftlictionis,. 
et  in  futuro  gaudii.  Giim  enim  quadraginta  diebus 
antc  passioncm  jejunaret,  quasi  clamabat  :  «  Nisi 
pcenitcntiam  egcritis,  moriemini  iu  peccatis  vcstris 
[Luc.  xiii);  »  ct  Petrus : «  Abstinete  vos  a  carnalibus 
desideriis,qua5militantadvcrsusanimam(/Pt/r.ii).M 
Dum  vero  post  resurrectionem  suam  cum  discipulis 
conversarotur,  eorum  corda  laetificans,  quasi  illud 
gaudium  ineffabile  promittebat,  de  quo  alibi  ait  : 
«Iterum  videbo  vos  et  gaudcbitcorvestrum,  etgau- 
dium  vestrum  nemo  tollet  a  vobis  (Joaw.xiv).  »  Et 
itcrCim  :  «  Eccc  ego  vobiscum  sum  omnibusdiebus 
U9que  ad  consummationem  sobcuU  {Matlh,  x^lviii).» 


A.  Jejunavit  autem  non  solum  quadragintadiebusscd 
etiam  nocUbus  :  ut  sive  prospcra  blandiantur  qus 
Bignificantur  pcr  dies,  sive  adversa  terraont,  ua; 
significantur  per  noctos,  immobiles  perseveret  ani- 
mus  Christianus,  sicut  faciebat  ille,  qui  diccbat  : 
«  Per  arma  justitis  a  dextris  et  a  einistris,  per 
gloriam  et  ignobilitatem,  per  infamiam  ct  bonam 
famam,  ut  seductoros  et  veraces, sicut  qui  ignotiet 
cogniti  (II  Cor.  vi).  »  Bene  autem  postquamdictum 
est«cumjejunassetquadragintadicbusetquadragin- 
tanoctibu8,»additumcst,«  posteaesuriit,  Mutverain 
illo  humanitas  cssc  ostenderctur.  Hoc  cnim  de  Moyse 
et  Elia  scriptum  non  legimus,  quia  nuUi  dubium, 
quod  post  jejunium  ut  puri  homines  esuricrint : sed 
de  illo,  qui  ita  Deus  erat,  ut  etiam  homo  esset, 

n  dignum  fuit  ut  scriberetur.Vel  certepost  jejunium 
esuriitfUtoccasiotentandidiaboloprsberetur.Quem 
enim  quadraginta  dicbus  et  noctibus  jejunantem 
videbat,  fortasse  tentare  non  auderet,  nisi  eum  esu- 
ricntem  iterum  cerneret.  Et  quem  post  jejunium 
esuricntem  vidit,  quasi  homicem  tentare  prassump- 
sit.  Unde  ct  subditur  : 

«  Etaccedens  tentator,  dixit  ei  :  Si  Filius  Deies, 
«dicutlapidesisti  panes  fiant. » Quia  esurienti  panis 
congruit,  quem  csurientcm  vidit,  ut  de  lapidibus 
panem  fac^ret,  pcrsuasit.  Sed  forte  movet  aliquem, 
unde  diabolus,  ut  Dominum  tentarct,  occaslonem 
Bumpserit,  et  cur  eum  Filium  Dei  sslimaverit.  Ad 
quod  respondendum,  qnia  forte  audivit  Dei  Palris 
voccm  intonantcm: «  Hic  est  Filius  meus  dileotus, 
in  quo  mihi  complacui  (MaUh.  xvi^.  "Et  ideo  quem 

C  testantePatreDcum  audivit,homin6mcredei*edistu- 
lit.  Nisi  enim  Denm  illum  aQstimaret,  nequaquam 
per  obscsflum  hominem  diceret :  «  Quid  tibi  et  no* 
bis,  Fili  Dci?  venisti  ante  tempus  torquere  nos 
{Matth,  viii)?  »  Bed  quia  quae  hominisi^unt  in  eo 
vidit,  utrum  Deus  esset  usque  ad  mortem  ignoravit. 
Ita  enim  Dominus  noster  Jcsus  Christua  suaopcra 
temperavit,  ut  diabolus  ejus  adventum  cogn<iscerc 
non  posset,et  pcr  virtutem  miraculorum  suorumse 
Deum  esse  mundo  mani{estaret.  Conceptus  qnippe 
est  ut  Deus,  sed  natus  ut  homo.  Ut  Deus  a  Magis 
est  adoratus,  ut  homo  a  parentibusini£gyptumde- 
portatus.  Quasi  Deus  jejunavit,  quasi  homoesuriit. 
Quasi  homo  domivit,  quasi  Deus  ventis  ctmariim* 
peravit.  Quasi  Dcus  de  paucis  panibus  multa  mlllia 

j)  hominum  satiavit^quasihomo  terrenociboindiguit. 

•  Et  ad  ultimum,  ut  homo  crucifixus  est,  sed  quasi 
Deus  resurrexit.Tria  enim  hiyus  mundi  principem 
in  Domino  latuerunt,  conccptio,  partus,  et  passto. 
Quia  sicut  dicit  Apostolas  :  «  Si  cqgnovissent^nun- 
quam  Dominum  glorisQ  crucifixissent  (/Gor.  ii).  » 
Sed  quia  ejus  divinitatem  voluit  explorare,  ideo 
accedensadtentandum,dixit:  •Si  FiliusDeies,  »etc. 
Duobus  enim  modis  ipsa  sua  tentatione  diabolus 
tenetnr  astrictue.  Si  enim  tantumhominem  cstima- 
vit  ct  non  Dcum,qudre  utde  lapidibus  panesfaceret 
tentavit,  cum  hoc  Deo  impossibile  non  sit?  Sicut 
diximuB,  quasi   dubiui  et  incertua  loquebatur. 


idi 


lIOMlLIiE  DE  TIMPORE. 


i98 


<(  Quia  respondens  di&itrScriptum  est:Non  in  solo  A 
K  pane  Ytvit  hooio,  sed  in  omni  verbo  quod  proccflit 
«  de  ore  Dei.  »  Magna  est  Domini  potentia^sed  non 
minorejus  declaraturpatientia.Quienim  solovcrbo 
tentatorem  snnm,  aut  in  lapidem  convertere,autin 
abyssum  poteratmergere,ejustentationes  sustinuit, 
ostendens  nobis  non  essetimendmn  cum  tentamur, 
sed  cavendumnetentationibus  consentiamus.»Bea- 
tus  enim  vir  qui  snfrert  tentationem,quoniam  cum 
probatus  fuerit,accipiet  coronam  vitaB,quamrepro- 
misit  Deu9  diligentibus  se  {/a/!o6,i).»Noc  potestatc, 
sed  auctoritate  diabolum  Dominus  voluit  superare, 
ostendens  nobis  quotiescunque  a  diabolo  tontamur, 
ad  ttuctoritatem  Scripturarum  semperesscrocurrcn- 
dum.Et  hoc  faciendnm  quod  Scriptura  monet,  non 
quod  diabolus  suggerit.  Sed  quod  Dominus  dicit :  q 
«  Non  in  solo  pane  vit  homo,  »  jirxta  littoram  ita 
est,  quoniam  vita  hominis  non  in  solo  panc  est  con- 
stituta,sed  varioscibos  ad  ilHus  usus  Deuscondidit, 
scilicet  pecornm  carnes,  avium  et  piscium,  atqne 
divcrsa  genera  fructuum.Quod  vero  subjunglt  :Red 
ia  omni  verbo  quod  procedit  de  ore  Dei,  »ostcn<lit 
essealiam  vitam  corporis,  aliam  animaj.Vitaenim 
corporis  anima  est,vita  anima;  Dcus.Etsicutcorpus 
moritur,  si  non  pascitur  cibo  carnali,  ita  moritur 
anima,  nisi  reOciatur  verbo  Dei  :non  ut  non  sit,sed 
ut  mala  sit.  Quia«non  in  solo  pane  vivit  homo^scd 
«  in  omni  verbo  quod  procedit  de  ore  Dei.  » 

«.  Tunc  assumpsit  eum  dlabolus  in  sanctam  civita- 
u  tem.  »  Sanctam  civitatem  in  hoc  loco  Evangelista 
Jerusalem  appeIlat:non  quod  tuncsanctaesset,sed 
quiapristinumnomen  reservavit.  Sive  certe  sanctam  C 
eam  dicit,  ad  comparationem  aliarum  civitatum,in 
quibus  colebantur  idola.«Et  statuit  eum  suprapin- 
N  naculam  templi.»Pinnaculum  autem  templi^scdes 
erat  8acerdotah's,  qum  omnem  altitudinem  tcmpli 
Bupereminebat,  ubi  sacerdotes  verbum  facturi  ad 
populum,  ascendere  soliti  erant,  ut  facilius  possint 
audirf  et  videri.Non  enim  more  nostro  in  Palsstina 
(scilicet  terra  repromissionis,  quae  ideo  Palffistina 
dicitur,  eo  quod  Palicstini  ibi  habitaverunt)  domos 
£di(icant,8ed  planas  eas  desuper  faciunt  ad  seden- 
dum,  vel  ad  deambulandum.Per  circuitum  quoque 
tecti  murum  sedifioant,  ut  socurius  super  easince- 
dere  possint.  Unde  Moyses  populo  praecepit^dicens: 
«  Cum  aediflcaveris  domum  novam,facies  per  circui- 
tum  tecti  murum,  ne  sis  reus  labente  proximo  etin  q 
praeceps  ruente  (0^/.xxii).»Ad  hanc  ergo  similitu- 
dinem  domus  Ozise  regisasdiiicata  fuisse  creditur,de 
quo  scriptnmest  raQuia  ceciditpercaucellos  domus 
suae,  et  mortuus  est  {IV  Reg,i).  »  Super  omne  ergo 
templum  pinnaculum  altius  erat,  de  quo  praecipita- 
tu8  le^tur  Jacobus  frater  Domini^eo  quod  annuntia- 
retinJerusalem  resurrectionem  exmortuis.Inhocigi- 
turpinnaculo  assumpsisse  diabolus  Dominumdici- 
tur,nonsua  potestate,  sed  Domini  permissu  etvolun- 
tate.ipsoenim  in  pinnaculo  propria  voluntate  ascen- 
dit,ut  occasioncm  tentandi  diabolo  daret.Notandum 
AQtem,  qaod  prfficipitiumpersuadensdiabolus  ait: 


i<  Si  Filius  Dei  es,  mitte  te  deorsum.»  Noncnim 
quos  dccipit  sursumascenderemonet,  sed  drrrmm 
ruere  suadet.  Unde  puichre  Fyramachnsdiabolino- 
men  deorsum  /7ti<:wsinterpretatusest,  ut  quod  ait  in 
voluntate,  hoc  ctiam  sonaret  in  nomine.Nec  solum 
praecipilium  diuboluspersuasit,  sed  etiam  ut  facilius 
ei  crederetur,  auctoritatem  Seripturj»  adhibuit,di- 
cens: 

.«  Scriptum  est  enim,  quia  angelis  suismandavit 
<<  de  te,  et  inmanibustollentte,  neforte  ofTendasad 
«  lapidem  pedem  tuum.  »  Ex  quo  lococognoscimus 
quia  diabolus  male  Scripturas  interpretatur.  Hoc 
enim  non  de  persona  Doniini  scriptum  est,  sed  in 
persona  justi  viri  canitur,qui  adjutorioindigetange- 
lurum,  ne  offendatadIapidemyhoce8t,inlegemquee 
in  tabulislapideisscriptaest :  veletiaminChristum, 
qui  est  spiritualiter  pctra,  sicutaitApostoIus:»  Pe- 
tra  autem  erat  Christus  (//  Cor.  x).  »  Et  Propheta: 
«  Ecce  ego  ponam  inSionlapidenioffensionis  etpe- 
tram  scandali  {Isa,  vin).  »  Nam  si  vcrum  diaboius 
dicere  voluisset,  illud  dcbueratdicerequod  in  eodem 
psalmo  sequitur:  «  Super  aspidem  et  basilicum 
ambulabis,  et  conculcabis  leonem  et  draconem 
(PsuL  xxi).  »  ipse  est  enini  aspis,quiveneno  tenta- 
tionum  animas  hominum  necat.  Ipsebasilicus,  qui 
flatu  iniquepersuasionisanimasintcrimereconatur. 
Ipse  est  leo,  quicircuiensquferitquemdevoret.  Ipse 
est  et  draco,quihominesquosdecipitinvoraginibus 
pcDnarum  absorbendopertrahit.Dominus  autemsu- 
por  aspidcm  et  basilicum  ambulavit,  etconculcavit 
leonem  et  draconem,  quiantiquihostisinsidiaspro- 
pria  virtute  confregit:  ita  utnuUiChristianonocere 
possit,  nisi  nos  ei8pontesubjiciamur,Sedhuncver. 
siculum,  quem  diabolus  de  se  scriptum  noverat, 
quasi  cullidus  tergiversator  tacuit.  Et  quod  in  per- 
sona  viri  Justi  canitur,  Domino  quasi  infirmo  ho- 
mini  opposuit,  dicens:  «  Scriptum  estquia  angelis 
suis  mandavib  de  te,  et  in  manibustollentte,  »etc. 
In  quo  loco  etiIiudcognoscimus,quiaadcustodien- 
dam  sanctorum  vitam  angelideputantur,  teste  Apo- 
stolo,  qui  ait:«Suntadministratoriispiritus,  in  mi- 
nisteriummissiyproptcreosquibsroditatemcapiunt 
salutis  [Hefjr.  i).  »  Et  Dominus  in  Evangelio  de  par- 
vulis:  «Angeli  eorum  semper  vident  faciera  Patris 
(Matlh,  wui).  »  Unde  in  Actibus  apostolorura,  cum 
Petrus  ad  januam  pulsaret,  dictum  est:  «  Non  est 
Petrus,  sed  angelus  ejus  est  {AcU  x").  »  Hinc  ait 
angelus  Tobiae:  «  Cum  oraretis,egoobtuliorationes 
vestras  ante  Deum  (Tob,  xn).  » 

«  Ait  illi  Jesusrursum:  Scriptumcst:Nontenla- 
«  bis  Dominum  Dcum.  »  Notandum  quod  utilia  te- 
stimonia  Dominus  adversus  diabolum  ex  Deutero- 
nomii  libro  assumpsit,  secundaBlegis  faciensmentio- 
nem,  ut  cam  sanctam  et  justam  esse  demonstraret, 
atque  veris  clypcis  falsainimici  jaculaconfringeret, 
cujus  victoriffitypum  quondam  Davidtenuit,  quando 
singulari  certamine  cum  Philisthaeo  pugnavit,  arma 
regalia  deposuit,  et  quinque  limpidissimos  lapides 


m 


HAYMONIS  HALBRRSTAT.  RPISC.  OPP.  PARS  II.  —  IIOMIL. 


iOO 


de  torronie  a3aumpsit,qiio9inperainpastoralcmpo- 
suit:  e  quibus  unum  in  fundam  misit,  et  Phili- 
sthaum  in  frontempercutiCnsin  terram  prostravit. 
ei}u8que  caput  gladio  illiu9amputavit,magnamgra- 
tiam  et  gloriam  tribuens  populo  suo  (/  Reg.  xvii). 
Quem  enim  David,  qui  manu  fortis  interpretatur, 
melius  quam  Dominum  JesumChristumsigniQcat, 
quia  do  ejus  stirpe  carnem  assumpsit?  Qui  recte 
manu  fortis  dicilur,  quiasingulariterdiabolumpro- 
stravit,  de  quo  scriptum  est:  «  Dominus  fortis  et 
potens,  Dominus  potens  in  praeliofPsa/.  xxni^.  »Pu- 
gnaturus  ergo  cum  Philistbfflo,  quinque  limpidissi- 
mos  lapidcs  elegit,  sed  uno  in  fronte  Philisthaeum 
percutiens,  in  tcrram  prostravit,  quia  Dominus  ad 
convincendam  diaboli  versuliam  quinque  libros 
Moysi  assumpsit,  quorum  uno  Philisthsuminfron- 
tem  percussit:  quia  ex  Deuteronomii  libro  tria  te- 
stimonia  adversuBtrinamejustentationemopposuit, 
sicque  viotoriam  deantiquohosteobtincns,  magnam 
Isetitiam  in  se  credentibus  reportavit. 

t(  Iterum  assumpsit  eum  diabolus  in  montemex- 
«  celsum  valde,  et  ostendit  ei  omnia  regna  raundi, 
((  ct  gloriam  eorum,  »  Sicut  de  pinnaculo,  ita  de 
monte  sentiendum  est.  Nec  putandum  est,  quod 
diabolus  nolentem  Dominum  in  montcm  excelsum 
as8um^repotuerit,sedcjusmaIamvoluntatemEvan- 
gelista  pro  facto  posuit.  Namipsepropriavoluntate 
in  montem  ascendit,  ut  diabolo  locus  tentandi,  et 
Christo  esset  occasio  triumphandi:  quoniam  nisi 
esset  loeus  tentandi,  non  essettriumphusvincendi. 
Nonnulli  autem  juxta  litteram  hunc  montemOlym- 
pum  fuisse  asserunt,  qui  tanto  altior'  prse  cseteris 
esse  fertur,  ut  etiamintra  senubeshaberevideatur. 
Alii  vero  dicunt  eum  fuisseThabor,quivaldeexcel- 
sus  fuisse  narratur  Sed  quicunque  mons  fuerit, 
Dominus  tamen  sponte  (ut  diximus)  in  eum  ascen- 
dit.  Spiritualiter  autem  per  montem,  inquo  diabo- 
lus  Dominum  tentavit,  superbia  intelligitur.  Cum 
ergo  diabolus  Dominum  in  montctcntavit,  daturin- 
telligi,  quia  eos  quos  decipit,  in  supcrbiam  mentis 
erlgere  suadet,  de  quo  per  beatum  Job  dicitur: 
((  Omne  subiime  videt,  et  ipse  rex  super  omnes 
filios  superbis  [Joh  \u),  »  Kt  Apostolus:  ((  Initium 
dmais  pcccati  superbia  est  [EcclL  x) :  »  quia  sicut 
diabolus  per  superbiamdecoclocecidit,sicquoscun- 
que  decipit,  per  superbiam  peccare  facit.  Gloriam 
mundi  dicit  aurum,  argentum,  lapidespretiosos,et 
caetera  amabilia  mundi,  in  quibus  maxime  mundi 
amatores  gloriantur.  Non  putandum  estautcmom- 
nia  regna  mundi  et  gloriam  eorum  simul  Domino 
ostendere  potuisse  ab  «lio,  nisi  a  seipso;  sed  qui 
omniu  creavit  per  Divinitatem^  ipao  omnia,  juxta 
quod  voluit,  simul  vidit  per  humanitatem:  aive  to- 
tum,  ita  ut  est,  sive  in  sphsram  collectum,  ut  sci- 
licet  (sicut  supra  jam  diximus)  diabolo  dareturoc- 
casio  tentondi.  Nec  mirum,  si  Domius  sic  totum 
XDundum  prosptcere  potuit,  qui  etlam  quibusdam 
sanctis  hoc  in  munere  prtestitit,  ut  eum  in  sphce- 
rom  collecluai  videre  possent.  In  eo  vero  quod  ait: 


A  N  '<  Hsc  omnia  tibi  dabo,  si  procidcns  adoravcris 
mc^  »  falsidicus  convincitur.  Nequc  omnia  regna 
mundi,  vel  gloriam  eorum  potostatem  habet  dandi 
cui  vuU,  quando  nec  subatantiam  bcati  JobLcdere 
ausus  est,  antequam  esset  a  Deo  permissus,  ipso 
diabolo  dicente  Domino:  (c  Mitte  manum  tttam,  et 
tange  cuncta  que  possidet,  nisi  in  faciembene- 
dixerit  tibi  (Job,  i).  »  Qnod  ex  eo  facilo  etiam  co- 
gnoscimus  quiasonctos  virosinpossessioneargeati 
ot  auripraedivitesfuisselegimus,  quod  Qmnino  non 
essent,  si  in  poteslate  diaboii  omnia  regna  mundi 
fuissent.  Quia  vero  omnis,  qui  diabolum  adorat, 
prius  pcrconsensum  pravffi  operationis  a  conspectu 
Dei  cadit,  voce  dicitur  diaboli,  si  cadens  adorave- 
ris  me.  »  Ubi  considerandum,    quia   prius  dixit 

n  cadere,  et  post  adorare.  Cadit  enim  homo,  quando 
peccare  conseutit.  Quasi  vero  post  casum  diabolum 
adorat,  quando  ipsapeccata  opere  perpetrat,  siout 
de  avaris  per  Apostolum  dicitur  :  (( Et  avaritia,  qus 
idolorum  est  servitus  (Ephes,  v).»  Et  de  talibus  per 
Psalmistam  dicitur:  «  Ibi  cecideruntyqui  operantur 
iniquitatem :  expulsi  sunt^  nec  potueruni  stare 
(PsaL  XXXV.)  »  Sed  qufleritur  quare  sancti  evange- 
ViBiai,  Matthaeus  scilicet  et  Lucas,  in  descriplione 
tentationum  discordare  videntur,  niaximo  cum  in 
prima  concordentyet  in  secundautin  tortia  disscn- 
tiant  ?Quam  enim  Matth<eus  posuit  sccundaniy  Lu- 
cas  tertiam,  et  quam  Lucas  tertiam,  Matthieus  se- 
cundam.  Ad  quod  respondeadum,quia  uterque  ve- 
ritatem  scripsit,  quoniam  Lucas  ordinom(sicut  ad 
litteram  factoe  sunt)servavit:quiaprimaiu  dcserto, 

C  secunda  in  monte,  tertia  in  civitatc  lucta  est.  Mat- 
thseus  vero  subtilius  ordinem  tentationum,quo  dia- 
boiusprimumhominem  in  paradiso  deccpit,  consi- 
deravit.  Tribus  quippe  modis  diabolus  in  paradiso 
primum  hominem  tentavit :  quia  hunc^gulayVaoa 
gloria,.  et  avaritia  tentavit  (Gen.  iii).  Gula  quippe 
tentavit,  quia  cibum  vetitum  comoderct  porsuasit 
vana  gloria,cum  dixit :  ((  Eritis  sicut  dii :  »  avaritia, 
cum  subjunxit  :u  Scientes  bonuiu  ct  malum.»Ava- 
ritia  enim  non  solum  iu  cupiditate  pecunius  est,sed 
etiam  in  ambitione  honorisjdum  ultra  naturam  vei 
mensuram  suam  honor  indebitus  qu{critur,sicutdc 
unigenitoFilioDei,  qui  hanc  appetere  noiuit,  Pau- 
lus  apostolus  dixit :  ((  Non  rapinam  arbitratus  est 
esse  se  eequalem  Deo  (PhiUpp.  ii).  »Sed  quia  bis  tri- 

n  bus  modisdiabolus  hominem  in  paradiso  prostrave- 
rat,  tentaturus  Dominum,ad  cousueta  arma  recur- 
rit,  iisdem  jaculis  putans  eum  se  posse  vuluerare, 
quibus  primum  hominem  peremerat.  Gula  quippu 
eum  tentavit,  cum  dixit:  «(Si  Filius  Dei  es,  dicut 
lapides  isti  panes  fiant,»  Vana  gioria,  cum  ait :((  Si 
Filius  Dei  es,  mitte  te  deorsum. »  Avaritia,  cuni 
subjunxit :«  Usc  omniatibi  dabo,  si  procideas  ad- 
oraveris  mc.  »  Sed  Dominus,  qui  geaus  humanum 
de  cjus  potestate  liberare  venerat,eodemaditu  cjus 
tentationesexcIusit,quo  primum  hominem  aetenere 
putabat.Ubi  considerandum  nobis  est,quia  nonyqai 
de  stirpe  primi  hominis  sumus  creatiiot  per  seouQ* 


201 


IlOMILIiE  DE  TEMPOliE. 


202- 


dum  h0mia6iii  redampti,  his  tribus  modis  tcntarc  A 
noD  cessat,  maxime  istisdiebusquadragesimae^quo 
Dostram  religionem  studiosiusergaamoreii^oiier. 
vere  videt.  Gula  igitur  nos  tentat,  cum  vel  horam 
eoQstilulam  antecedere  persuadet,  vel  ad  horam 
constitutam  super  mensiiram  edeiKium,etdelicio8a 
vel  superflua  convivia  suggerit  exhibere.  Sed  si  in 
hac  parte  nos  cautos  iDVo^erit,  tenlat  per  avari- 
tiaoi»  ut  Bcilicetquodcorporisubtrahimusperabsli- 
Qentiam,  non  pauperibus  erogemus  perlargitatem, 
scd  nobis  in  posterum  rescrvemuspercupiditatem. 
Si  vero  nec  in  hoc  consensum  eipr»buerimus.ten- 
tat  pervanam  gloriam»  ut  in  eo  quod  jejunamus, 
vel  iargiores  eleemosynas  tribuimus,  laudemhomi- 
Dum  magis  quam  Dei  quasramus.  Sed  nos  Domiai 
exdoiplo  instructi,  vincamusguJsappetitumperab-  «> 
sltQentiam;  avaritia^perlargitatem  ;  vanse  glosiasper 
humilitatem;  juxta  quod  nos  beatusJoannesadmo- 
net,  djcens:  «  FilioIi>  noiite  diligere  mundum,  ne- 
que  ea  qu®  in  mundo  sunt:  quia  omne  quod  in 
mundo  est,  concupiscentia  carnis  est,  et  concupi- 
scentia  oculorum,  et  superbia  vita$ (/i/oan.  ii}.  »Con- 
cupiscentia,  videlicet  carnis,pertiaetadgulam:am. 
bitio  ssculi  ad  avaritiam ;  coiu;upiscentia  oculo- 
rum  ad  vanam  gloriam.  Quod  ergohistribustcnta- 
tionibus,  inquibusaDominosuperatusest  diabolus, 
maxiffle  genus  humanum  aDomini  voluntateretra- 
balur,  illa  parabola  Evangelii  indicat (Lu^;.  xiv,  ubi, 
qui  ad  cosnam  invitati  venire  recusaverunt,  tres  ex- 
cusationes  protulerunt.  Primus  dixit :  «  Viilam 
emi,  et  necesse  habeo  exire,  et  videre  illam.  Alter 
dixit:  Jugaboom  emi  quinque,  et  eo  probare  illa.  C 
Tertius  quoque  ait:  Uxorem  duxi,  et  ideo  non  pos- 
sum  venire.  »  Ideo  et  nos  calliditatesdiabolipraevi- 
dentes,  per  arma  justitiae  a  dextris  et  a  sinistris 
tuti,  ex  totis  conaminibus  repugnare  studcamus. 

«  Tuac  ait  illi  Jesus :  Vade,  Satana.  »  Nonnulli 
putant  eamdem  sententiamaudissediabolum  quam 
et  Petrus  audivit,  sed  muItumlntersediversaQsunt. 
Petro  enim  ignoranter  mysterium  passionis  contra- 
diceoti  dictum  est:  Vade  retrome,Satana,  quodest 
dicere:  Sequere,  id  est  imitare  me,  qui  contrarius 
es  voluntati  mem.  Diabolo  autem  non  dicitur,  vade 
retro  me,  sed  absolute,  vade,  Sanata,  ut  subaudia- 
tur  in  infemum.  «  Scriptum  est  enim :  Dominum 
H  Deom  tuum  adojrabis,  et  illi  soliservies.  »  Ethoc 
testiinonium  (sicut  et  superiora)  in  Deuteronomio  j) 
Bcriptum  est.  Ubi  considerandum  nobis  est,  quia 
com  dicente  diabolo:  «  Hsc  omnia  tibi  dabo,8ica' 
*<  densadoraverisme^MDominusrespondit: «  Domi- 
«  Dum  Denm  tuum  adorabis,  »  ostendit  quiadiabo- 
lu8  illum  quasi  Deum  et  Creatorem  suum  adorare 
debuerat,  non  se  ad  adorandum,  quieratcreatura, 
teotare.  Sed  quffiritur,cum  Dominusdicat :  « illi  soli 
•<  aervies,  »  quare  apostolus  Paulusdicatper  chari- 
tatem.  servire  invicem.  Quomodo  ergo  Domino  sol 
servire  prscipitur,  cum  servitium  commune  dicitur? 
Ooomodo  autem  utrumque  contrarium  non  sit,  fa- 
cilc  agnoscimus  si  proprictatem  Grffici  sormonis,  ex 

P.nRgt.  CXVIII. 


qua  Scriptura  tronslata  cst,  attendamua;  apud 
Graecos  servitusduobus  modis  dicitur:  diqitur  enio), 
Xa-cpfia,  dicitur  et  SouXsia.  Scd  XctTpeia  Ula  servitua 
est  qus  soli  Deo  debetur  per  culturam  et  venera- 
tionem,  qua  auctori  et  Qonditori  omnium.  Unde  et 
«lowAoXatTpeia?  nomen  compositum  est  ex  eSjoXo;  et 
Xatpefa  i  eo  quod  honorem  et  scrvitutem  soli  Dea 
dobitam,  homines  stuUi  idolis  deferxe  volucrunt; 
SouXsia  autcm  illa  servitus  dicitur  .qudB  Cfvnniunis. 
est,  et  inviccm  a  fidelibus  exhibenda.  Unde  et  ser* 
vus  6ouXo<  apud  eos  appellatur,  Jubemurergoetper 
charitatem  servire  inviccm,  quod  pertinet  ad  Sov- 
Xsiav  et  jubcmur  iterum  soli  iJco  servire,quod  pcr- 
tinet  ad  XaTpebv,  ut  ejus  honorem  nulli  creatur» 
deferanius.  Quod  cnim  ait  Apostolus:  «  Servi,  ojbe- 
ditc  dominis  carnalibus  (Ephes,  vi),  »  ad  SouXsCav 
portinet;  quod  vero  in  aiio  loco  ait:  «  Nos  sumus 
circunicisio,  spiritu  Deo  servientes  {PhiUp.ui),  »  ad 
Xaxpetav  pertinet :  undc  et  codom  loco  apud  Gra- 

COS  Xaxpeuovre;  scriptum  CSt. 

«  Tunc reliquit eum  diabolus. »  Reliquit eum quem 

nunquam  tenuit:  quia  superatus  atentato,  atenta- 

tionc  ccssavit.  Scd  quamvis  ab  eo  superatus  tunc 

rocesscrit,  tempore  passiouis  ad  eum  venit,  sicut 

ipsc  dicit:  «  Venit  ad  me  princeps  hujusmundi,  et 

in  mc  non  habct  quidquam  (han.  xiv).  b  Uude  co- 

gnoscimus,  quia  antiquus  hostis  supcrari  potest, 

sed  quicsccrc  nescit«  Et  eo  a  tentatione  recedente: 

u  Ecce  angeli  accesserunt,  etministrabaatei.  »  Pul- 

chcrrime  autem  in  concIusionehujusIecUonisutra- 

que  Domini  natura  nobisdeelaratur^divina  scilicet 

et  humaua,  si  tamen  hanc  cum  Lucs  Evangclii  le- 

ctionc  conferamus.  Legimusenimin  Luca(LttC.xxii)» 

quia  cum  instaute  passionis  tempore  Dominuspro- 

lixius  oruret,  descendons  angelus  Domini  de  codIq, 

confortabat  eum.  In  documento  ergo  utriusque  na- 

turffi  hunc  et  angclus  confortabat,  et  huic  angeli 

ministrabant.  Quia  enim  Deus  est,  ministrabant  ei 

angeli:  quia  homoverusest,  confortabateum  ange- 

lus:  quoniam  ei,  qui  minoratus  estpaulominusab 

angelis  in  bumanitate,  omniasubjectasuntsubpe- 

dibus  ejus  perdlvinitatem.Quantumautemadlitte- 

ram  pertinet,  ferunthi  quiintransmarinispartibus 

sunt,  quod  nullus  mons  tam  excelsus  sit  quam 

Olympus,  cujus  cacumen  (us  asserunt)  supcr  nubea 

cst,  et  nec  ibi  pluvia  necimbertangit,Traditautem 

beatus  Augustinus,  qui  fuerant  fortissimiatquero- 

bustissimi,qui  (estatis  tempore  ascenderuntineum, 

spongiam  aecum  ad  nares  ferentes,  necnon  farinam 

vel  cinerem,  et  fecerunt  characterem  aliquem  in 

farina  vel  cinere«  revertentesque  anno  sequenti 

iterum  ascenderunt  illuc  et  ita  invenerunt,  sicut 

reliquerunt.  Et  in  hoc  manifestatur  quia  supernu- 

bes  est,  et  nec  ibi  imber,  nec  pluvia,  neque  ventus 

Aat.  Spiritualiter  vero,  per  montem  excelsum  ipse 

diabolusintelligitur,  dequoalibiscriptum  e8t:«  Vul- 

neratus  est  a  monte  Tyri ;  »  et  propheta :  «  Quo- 

modo  cecidisti  de  coelo,  Lucifer,qui  mstne  oriebaris, 

qui  in  corde  tuo  dixisti :  Inooelumo^cendamisuper 


203 


HAYMOMS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  — HOMIL. 


204 


astra  oaBll  ffidificabo  solium  meum?  »  (Isa.  xiit.)  Et  X 
beDe  quidem  per  montemdiabo1u8de8ignatur,quia 
omnea  suos  sequaces  ad  altjoraprovocat,sciiicetad 
superbiam.  De  quo  beatus  Job  loquitur:  u  Omiie 
Bubliiqe  videt,  et  ipse  est  rex  super  omnes  filios 
superbi®  {Job.  xut.  »  Sic  econtra  etiam  Dominus 
suos  ad  humiiitatem  semperprovocat^dicens:  «Di- 
scilc  a  me,  qata  mitis  sumelhumiliscorde  {Matlh, 
xi}.  >>  —  «  Et  gloriam  eorum.  »  Gloriam  mundi  di- 
eitaurum,  argentum,  vestcs  et  lapidcspretiosos,et 
cffitera  amabiliavel  transitoria  mundi.  Alius  Evan- 
gelista  dicit,  quod  in  momento  etictuoculiostendit 
illi  omnia.  Et  bene,  quia  omtiia  quae  videntur  mo- 
mentanea  et  transitoria  sunt  sicul  scriplum  estr 
«  Bt  mundus  transit,  et  concupiscentia  ejus,  et 
omnia  vanitas  (/  Joan  n).  »  Alius  namque  dicit  ^ 
quod  ait  Oomino  diabolus :  «  Omnia  qum  cernis 
mea  sunt,  et  qui  voluero  do  ea.  Tu  outem  si  cadens 
adoraveris  me,  erunt  tua  omnia  ^Matth.  iv).  »  Fe- 
fellit  diabolus,  et  hocperarrogantiamdixit,  nonpcr 
poteiitiam.  Absit  hoc  ad  intelligendum  ut  ejus  sit 
univcrsus  mundus.  Ncque  enim  potest  fore  ut  sit, 
sed  illius  est  qui  cuncta  ex  nihilo  crcavit.  Cujus 
namque  sit  Propheta  declarat,  diceos:  «Dominiest 
terra  et  plenitudino  ejus,  orbisterrarumetuniversi 
qui  habitant  in  eo  {PsaL  xxni).  » 

HOMILIA  XXIX. 

FEBIA  8ECUNDA   POST  InVOCaVlL 

(Matth.  xw.)  u  In  iilotempore,  dixitJesus  disci- 
€c  pulis  suis:  cum  vencrit  filius  hominis  in  scde 
«  majestatis  sun,  et  omnes  angeli  ejus  cum  eo.  »  C 
Post  biduum  Pascha  facturus.  pulchre  prsdicit  se 
in  majestate  ad  judicandum  genus  humanum  ven- 
turum:  ideo,  ut  quos  contumeliatcrrebatsupplicii, 
sublevaret  etiam  gloria  regiii.  £t  pulchre  fllius 
homlnis  irt  mtyestate  dicitur  esse  vcnturus,  quia 
€(  Pater  non  judicat  quemquam,scdomnejudicium 
dedit  Filio  (Joan.  \).  »  Et  in  judicio,sola  forma  filii 
bominis  apparebit.  «  Tuncsedebitsupersedemma- 
«  jestatis  su«.  »  Sedem  majestatis  Dei  vel  nubem, 
in  qua  adccelosascendittCumquaetiamadjudicium 
descensurus  est,  intelligeredebemus:  vel  etiaman- 
gelos  etsanctDshomines,  quibusprssidensjudicium 
in  orbe  agitabit, 

«  Et  congregabuntur  ante  eum  omnes  gentes,  et 
«  seperabit  eos  ab  invicem,  sicut  pastor  segregat  n 
■  oves  ab  hiedis.  >  In  signiHcatione  electorum  oves    . 
praeponuntur,  propter  innocentiam  .Electi  autem  ovcs 
dicuntur,  quia  imitatores  illius  sunt  dequodicitur: . 
u  Sicut  ovis  ad  occisionem  ductus  est  (Isa.  uu).  » 
Reprobi  vero  in  s!gnificatione  ha;dorum  ponuntur, 
quod  lascivum  et  petuluni^  animal  est,   et  quod  in 
Veteri  Testamento  peccatis  popiili  offcrebatur. 

«  Et  statuet  oves  a  dextris,  haedos  autcm  a  sini- 
«  stris*  »  Apud  Deum  non  estdextranequesinistra: 
sed  per  dexteram  magnitudo  gloriae,  per  sinislram 
magnitudo  supplicii  designatur.  Statuet  ergoovcsa 
Mxtris  suis,  hoc  est  electos  inmagnitudineglorioe: 


haedos  autcm  a  sinistris,  hoc  est  peccatores  in  sup- 
pliciis  aetornis. 

«  Et  dicet  Rex  hi^  qui  a  dextris  ejus  erunt:  Ve- 
«  nite,  benedictiPatrismei,po8sideleparatumvobi8 
«  rognum  a  constitutione  mundi.  » Secundum  prs- 
scicntiam  ct  proedcBtinatioAem  Dei  hocdebemusin. 
teiligere.  Rcgnum,  inquit,  quod  vobisparaviacon- 
stitutionc  mundi,  veniteet  posaidete.  Omnipotena 
Deus  electis  suis  paravit  regnum,  et  ipsos  eleclos 
regno  paravit. 

«  Tunc  respondebuntci  justi,  dicenles:  Domine, 
«  quando  te  vidimus  esurientem  et  pavimus, » elc. 
Justi  vel  pro  terroro  ct  magnitudine  Oomini  ista 
loquuntur,  vel  propter  magnitudinem  remuneratio- 
nis.  Omnia  etenim  bona  quae  in  hoc's«culo  gerun- 
tur,  ad  magnitudinem  illius  gloriae  imparia esseju. 
dicantur. 

«  Amen  dico  vobis,  quandiu  fecistis  uni  dehis 
«  fratribud  meis  minitnis,  mihi  fccistis.  »  Licel  in 
oninibus  pauperibus  Chrfstos  rccipiatur.et  momni- 
bus  illi  eleemosyna  largiatur,  tamen  in  hoc  saculo 
illos  specialitcrdesignat,  quinoncorpore,  sedspiritu 
pauperes  sunt:  qui  sua  pro  Deo  reliquerunt,  sicut 
fuerunt  apostoli  et  imitatores  eorum,  super  quos 
Dominu8manussuasextendens,dicebat:«Eccemater 

mea  et  fratrcs  mei  (Matlh.  xii).  » 
•  Et  ibunt  hi  in  suppliciumaeternum,  jusUaulcm 

«  in  vitam  aeternam.  »  Sicutenim  in  scienlia  Deiet 
pra»destinatione  illius  praeparatum  est  sanclis  rcg- 
numaconstitutione  mundi,  ita  etiam  poenae  inferni 
diabtjIoctangelisejuspraxparataeessedicuntur.Frus- 

tracrgo  dogmatizatOrigenes  diabolum  et  omnesrc- 
probospostspatium  railleannorumde  infcrno  exitu- 
roSjCtad  gloriam  vitaeaBternse  transferendos,  cumDo- 
minusdicat:«Ibunthiinsuppliciuinajtcmum.»Sicut 

enim  gloria  quam  sancti  in  die  judicii  accipient 
«Btcrnalitcr  erit  ct  sine  termino,  itn  sinedubiopoena 
dabitur  (Bternaliter  rcprobis. 

IIOMILIA  XXX. 

FERIA  TERTIA  P08T  InVOCavU. 

(Matth.  xxi).  «  In  illotempore,cum  intrassetJe- 
«  sus  Hierosolymam,  commota  est  universa  civitas 
«  diccns:  Quis  est  hic?  »etreliqua.lngressusfuerat 
Dominus  Jerusalem  cumfrequentiaturbarum,hjTn- 
nos  et  laudes  ei  decantantium :  videns  ergo  populus, 
qui  ad  fesLivitatem  confluxerat,  Dominum  cum  fre- 
quentia  turbarum  advenissein  Jerusalem.commota 
est,  dicens :  Quis  est  hic?  Quod  autem  dixit:  com- 
mota  est  universa  civitas,  metonymicos  est  intelli- 
gendum,percontinens  id  quod  contineturostendens. 
hoc  est,  per  civitatem,  populum  habitantem,  inter- 
rogant  autem  dicentes :  Quis  est  hic? 

«  Populi  autem,  »  id  estvulgaresturbae  quaecum 
Domino  gradiebantur,  «  dixerunt:  Hic  est  Jesus 
propheta  a  Nazareth  Galilaeae.^A  minore  incipientefl 
ad  majus  pertendunt  suam  responsionem.  Hic  est 
(inquit}  Jesus  propheta.  Non  dicunt  Cbristum,  sed 


203 


mmUM  DE  TEMPOriE. 


m 


pmpbetaro,  quasi  adbuc  minus  sapientes,  et  non  A 

perfecte  in  eum  credentes,  sed  non  errabant  ex  toto. 

Nam  et  ipse  per  Moysen  prophota  fuerat  appellatus, 

dicente  Moyse  :  «  Prophetam  suscitabit  vobis  Domi- 

nos  Deus  vester  ex  fratribus  meis,  tanquam  me, 

ipsum  audietis  (Deu/.  xiii). »  Et  ipse  etiam  se  appel- 

iafit  prophetam,  dicens  :  »  Non  est  propheta  sine 

bonore,  nisi  in  patria  sua  (^atth.  xiii).  »  Et :  «  Non 

oportttit  prophctaxn  perire  extra  Jcrusalem  (Luc, 

xiii).  »  A  Nazareth  Galikeae  dicitur  esse,  quia  ibi 

notritus  cst  postquam  dc  /Egypto  rediit.  Allegorice 

autem  Jerusalem  signiflcatsummam  vistonem  pacis, 

eslestem  videlicet  palriam.  Cum  ergo  intrasset  Je- 

sus  Jerusalem,  id  est  cum   per  ascensionis  myste- 

rimn  penetraret  coelos,  commotus  est  exercitus  su- 

perikarum  virtutum  in  adventu  illius,  dicens  :  Quis  w^ 

esthie?Quod  Psalmista  apertius  exponit,  dicens 

ex  persona  angelicarum  virtutum  :  «  Quis  cst  iste 

rex  gloriQ  ?  »  Et  respondentes  illi  qui  cum  Domino 

gradiebantur,  dixerunt  :  «  Dominus  virtutum  ipse 

est  rez  gloriae  (PsaL  xxiii).  »  Quod  Isaias,  licet  aliis 

verbid,  tamen  eadem  signincatione  pronuntiat,  di- 

cens  {Isa,  lxiii):  «  Quis  e^iste  qui  venit  de  Edom, 

tJDctis  vestibus  de  Bosra  ?  »  Et  statim  subjunxit 

ex  responsione  angelorum,  qui  Dominum  comita- 

bantur  :  «  Iste  formosus  in  stola  sua,  gradiens  in 

multttudioe  fortitudinis  sus.  » 

«  Et  iBtravit  Jesus  in  templum  Dei, »  et  reliqua. 

Dedit  nobis  Dominus  exemplum,  ut  quotiescunque 

in  urbem  vel  in  villam  procedamus,  primum  causa 

orationisdomum  Dei  expetamus,  ac  deinceps  ea  qu« 

agenda  nobis  sunt  cum  Dei  adjutorio  exscquamur.  G 

EtiDgresBus  in  templum,  «  ejiciebat  omnes  venden* 

« tes  et  ementes  in  templo.  »  Repetendum  est  a 

coDsuctudine  Judaeorvm,  qui  erant  vendentes  vel 

ementes.  Praecipiebat  etenim  )ex  (DeuL  xvr)  ut  om- 

nis  peputua  regni  Judffiorum  appareret  in  anno  ter 

in  coDspectii  Domini,  atque  COniluentibus  ad  tem- 

plum  dabatur  praeeeptum.  «  Non  apparebis  in  con- 

spectu  Dei  vacuus  (Exod.  xv).  »  In  illo  ergo  templo 

augu9tis8imo,ad  quod  totum  regnumJudffiorumcon- 

fluebat,multaB  victimse  offerebantur,  boves  videlicet, 

arietes,  oves  et  caprs,et  passeres.  Sed  quia  multi  de 

longinquis  regionibus  superveniebant,  qui  secum  vi- 

ctijnas  et  sacrificia  adducere  non  poterant,habebant 

prsparatas  sacerdotes  victimas  diversi  generis,  qu^a 

in  usum  Bacrificiorum  erant  apj;a,  ut  venientes  ad  q 

templum  Domini  sacriflcium  eifTerent.  Et  ita  adhae- 

rebat  duplex  compendium  Scribis  et  Pharisseis.Nam 

etpretium  rerum  suarum.accipiebaat,et  quod  eme- 

batur,  iterom  in  suos  usus  redigebant.  Sed  quia 

fraudem  eorum  excludebat  inopia  pauperum,  qui 

nonsolum  victimas  non  habebant^sed  etiam  nec  pecu- 

nias  quibus  emerent  id  quod  necessarium  erat^cogi- 

tavemnt  fraudem  quomodo  prsedam  agerent  de  po- 

pulo»  et  in  templo  poauerunt  uummularios,  ut  ain- 

gulis  indigentibus  pecuniae  foenerarentur.  Sed  quia 

iex  prohibebat  usuram,  et  pecunia  illata  nihil  pro- 

desse  poterat  sine  usura,  commentati  sunt  aliam 


fraudem  per  quara  potuissent  populum  exspoWare. 
Et  pro  nummulariis  posuerunt  colybystas,  qui  coly- 
bias,  id  est  tragemata  vel  vilia  munuscula  exigebant 
a  populo  cui  foDnerabantur,  ut  quod  in  nummis  non 
liccbat  accipere,  saltem  in  illis  rebus  accepissent 
quae  nummis  coemuntur.  Verbi  gratia,  frixum  cicer, 
unam  passam,  poma  diversi  gencris  et  caste^a  qus 
hummis  coemebantur,  istiusmodi  inveniens  Domi- 
nus  in  tcmplo,  ejecit  omnes.  Sed  quid  ageret,  si  in- 
venisset  ibi  iuxuriantes,  ebrietati  vacantes,  quando 
ea  quae  in  templo  Domini  ofPerebantur  ejecit  ?  Quod 
autem  dicit  de  templo  ejecisse,  non  debemus  putare 
quod  intra  teroplum  lalia  gererentur,  sed  in  portici- 
bus  quae  templis  adhaerebant.  «  Et  cathedras  ven- 
«  dcntium  colombas  evertit.  »  Columbae  ncn  resi- 
dcnt  in  cathedris,  sed  potius  in  caveis^utDominus 
columbarum  calhedras  everteret :  sed,  sicut  aliqui 
volunt,  vcnditores  carumdem  columbarumin  cathe- 
dris  residebant.  Quodtamen  minime  procedit,  quia 
cathedra  non  est  negotiatorum,  sed  potius  magistro- 
rum  et  doctorum.  Quod  autem  Dominus  catbedras 
vendentium  columbas  evertit,etmensasnummula- 
riorum  destruxit,  et  ementos  et  vendentes  pariter 
de  templo  Judaeorum  ejecit,aliud  gerendo,aIiud  ge- 
rendum  esse  insinuavit.  Vendentes  et  ementes  in 
Ecclesia  sunt  qui  sacros  ordines  vel  ad  pretium  lar- 
giuntur,  vel  ad  pretium  percipiunt.  Mensae  vero 
nummuIariorumappelIanturaItariaDei,propterava- 
ritiam  sacerdotum,qui  ad  hoc  assistunt  altari,|itlu- 
crum  indeterrenum  acquirant.  Sicutergo  Dominus 
tuno  temporis  vendentes  et  ementes  pariter  de  tem- 
plo  corporali  quod  e^at  in  Jerusalem,  ejecit;ita 
etiam  nunc  quotidie  de  templo  spirituaIi,hoc  est  de 
sancta  Ecclesia,  vendentes  et  ementes  ejecit,  id  est 
et  eos  qui  per  pecuni^s  gradus  dignitatis  accipiunt, 
vel  qui  eosdem  gradus  ad  pretium  largiuntur :  et 
gi  non  a  praesenti  Ecclesia,  saltem  a  futura  elimi- 
nantur.  «  Et  cathedras  vendentium  columbas  ever- 
tit. »  Per  columbas  donum  Spiritus  sancti  intelligere 
debemus,  proptcr  quod  in  specie  higus  animalia 
super  Dominuip  baptizatum  Spiritus  sanctus  appa- 
ruit.  Quod  ergo  Dominus  tunc  temporis  corporaliter 
egit,  hoc  signiflcat,  quod  dignitatem  et  ministerium 
illorum  destructurus  esset,  qui  gratiam  Spiritus 
8ancti,quae  maxime  perimpositionem  manusepisoo- 
porum  largitur,nisi  accepto  praemio  non  largiuntur. 
«  Scriptum  est :  Domus  mea  domus  orationis  vo- 
«  cabitur. » Idcirco  enim  quis  adire  debet  templnmi 
ut  puram  et  f^quentem  orationem  ibi  exerceat.  Sed 
tunc  in  speluncam  latronum  convertitur,  quando 
quilibet  ex  sacro  ministerio  lucrum  sibi  temporale 
acquirere  desiderat.  Spiritualiter  autem  templum 
Dei  mens  uniusciyusque  fidelis  est  Unde  Paulus 
apostolus  dicit :  «  Templum  Dei  sanctum  eet  quod 
estis  vos  (/  Cor»  iii).  »  Sed  hoc  templum  Dei  in  spe^ 
luncam  latronis  convertitur,  quando  in  mentibua 
nostris  Issiones  proximis  nostris  excogitamus.  Dum 
enim  sollicite  cogitamus  in  cordibus  nostrifl^ut  no« 
cere  valeamus,  latrones  in  mente  nostra  quasi  iu 


207 


HAYMONIS  IIALBRUSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


208 


speloroa  roBidcnt,  qui  de  praetereuntibus  praedani  A 
agunt. 

«  Et  accesserunt  ad  eum  csBci  et  claudi  in  tem- 
«  plo,  et  sanavit  eos. »  Post  ^eQtos  illos  qui  in  tem- 
plo  Dei  illicita  exeroebant,  curavit  caecos  et  clau- 
dos,  ut  aperte  dcsignaret  quod  sicut  illi  sua  ca3ci- 
tate  et  debilitate  corporis  sanabantur,  ita  eLiam  et 
illi,  si  converti  vellent,  asua  spirituali  caecitatecu- 
randi  essent. 

1  Videntes  autem  principes  sacerdotura  et  scribaB 
«  mirabiliaejusquae  fecit, »  et  reliqua.Quaerunt  raulti 
q^uod  miraculum  Domini  maximum  habeatur  intet' 
omnia  signa  ejus,  et  quidam  praBlerunt  resuscitatio- 
nem  Lazari^quidum  illuminalionem  cicci  nuti,non- 
nulli  mutationera  aqu^e  in  vinum,  plcriquc  trunsfi-  B 
gurationem  illius  in  monte  coram  discipulis  :  bcato 
autem  Uieronymo  videtur  hoo  prajcipuum  et  maxi- 
inum  esse  omnium  miraculorum.Magnum  enim  et 
muximum  hoc  miraculum  fuit,  ut  unus  homo,  et  qui 
adeo  tunc  tcmporis  vilis  crat,  ut  cruciligi  posset,  uni- 
versum  exercilum  de  omni  reguo  Judaeorum  ad  tem- 
plum  confluentem,  fucto  flagcllo  de  resticulis,  fla- 
gellando  de  tcmplo  ejiceret,  quod  immensus  cxcrci- 
tus  facore  non  poterat.  Et  in  hoc  facto  splendor  qui- 
dam  sidereus  divinitatis  radiabat  in  vuitu  illius,  quo 
perierritf,  non  habebant  auducium  resistendi  Domi- 
no.  Sed  Pharisaei  manus  in  Dominum  mitterc  non 
aud^ntcs,  conterriti  divinitate  illius,  opera  tamen 
ejus  culumniabantur^  diccntes  : 

f» 

«  Audis  qnid  isti  dlcunt?  »  Ac  si  dicerent  :  Haec  ^ 

laus  non  convenlt  homini,  sed  soli  Deo.  Hoc  dicen- 
tes,  non  putabant  eum  Filium  Dei  esse.Sed  pensan- 
dum  est,  cum  quanto  periculo  episcopi  favores  ho- 
minum  rec]piunt,cum  hoc  pro  crimine  impingeba- 
tuf,  qudd  Dei  Filius  abhominibuslaudabatur.Qui- 
bus  ita  Dominus  suufn  tempcravit  responsum,  ut 
ntt  dicerct  quod  illi  volebant  audire :  Bencfuciunt 
testimonium  de  me  perhibentes :  aut  etiam :  Errant, 
igfnoscite  aetati  illorum,  sed  dicta  puerorum  ex  di- 
Ctis  prbphetarum  corroborat,  dicens : «  Nunquam  lc- 
«  gi^tis :  Quia  ex  ore  infantium  et  lactentium  per- 
«  f^cit  laudem,»  quando  corda  et  ora  turbarum  sim- 
'pllcium  ad  fidcm  Dcmini  accendit? 

<i  Et  relictis  illis,  »  id  est,  relictis  contumacibus  0 
rt  ftilUihniaftoribtis  suis,  «  abiit  foras  extra  civita- 
«  tim  in  Betbaniam.  »  Per  quod  significabat  quod 
Judaebs  ob  perfidiam  suam  esset  relicturus,  et  ad 
ge^tiura  populoa  transmigraturus  :  qnia  Bethania 
donau  oft^dife/i/icrinterpretatur.  Et  jam  hic  paupertas 
B^Watoris  notanda  est,  qni  tan  tffi  paupertatis  exsti  tit, 
fat  in  tatti  magna  civitate  ncminem  inveniret  cujus 
h<)g{>itio  flrueretur.  In  tantum  enim  nulli  adulatusest, 
Wl  lii^Gi  bospttio  alfcnjus  frueretur :  sed  diebus  venie- 
bttt  in  bivitatem,  et  prasdicationem  ibi  peragebat ; 
tttitte  y^o  revertebatur  in  Bethaniam,  et  fruebatur 
{bi  hodpitio  Lazari  et  sororum  ejus. 


HOMILIA  XXXI. 

FERIA   QUARTA  POST  InVOCOVU, 

(Matth.  XII.)  «  Tn  illo  tempore,acce6seruntad  Je- 
«  sum  Scribaa  et  Pbarisaei^dicentes:  Magister^volu-' 
«  mus  a  te  signum  videre,  »etreIiqua.SicpetebaQt 
a  Domino  signa  de  ccbIo  videre,  quasi  non  fuissent 
signa  ea  quae  Domious  superius  fecerat.  Sed  qusren- 
dum  est  qualia  signa  postulabant  a  Domino  neri.Vel 
postulabunt  ut  in  morem  Elis  ignem  de  ccelo  ruero 
faceret,  sicut  contigit  eo  tempore,  quando  ignis  de 
cobIo  descendit,  et  percussit  quinquagenarios  cam 
quinquaginta  suis.  Vel  etiam  postulabaat  ut.  sicati 
tempore  Samuelis,  asstivo  tempore,  contra  coosue* 
tudinem  illius  terree,  mugirent  tonitrua,coru8careBt 
fulgura,  imbres  ruerent  (/  Reg.  xii).  Sed  quia  ea 
calumniabantur  qu®  quotidie  coram  suis  oculisDo- 
minum  facere  videbant,  multo  magis  hsecalumma- 
rentur,  si  contigissent.  Dicerent  enim  non  ex  pote- 
state  Domini  hoc  evenire,  sed  ex  diversis  qualitati- 
bus  aeris  accidisse.  Vel,  sicut  Joannes  Evangelista 
dicit  (Hatth,  xii),  petebant  eum  ut  manna  de  coek) 
plueret  eis,  sicut  quondam  fecerat  patribus  eorum 
in  desertOf  ut  sino  labore  et  fatigatione  vivere  po- 
tuissent. 

«  Generatio  mala  et  adultcra.  >  Geflcrationem 
malam  populum  Judsorum  propter  contemptnm  et 
prfflvaricationero  vocat.  Praevaricatrix  enira  divino- 
rum  prfficeptorum  fuit  et  adultera :  qnia  relicto  pro* 
prio  viro,hoc  est  Doo,idoIis  gentium  se  miscnerat, 
«  Signum  quaerit,  »  hoc  est  signum  de  coelo, «  et 
«  signum  non  dabitur  ei,  nisi  mgnum  Jonm  pro- 
«  phetffi.  »  Quaeritis,  inquit,  signum  a  rae  videre,  aed 
non  dabitur  vobis  signum  divinitatis  mecedecmlo, 
sed  potius  humanitatis  mese  de  inferno. 

«  Sicut  enim  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  die- 
«  bus  et  tribus  noctibus,  sic  erit  Filiud  hotninis  in 
t  corde  tcrrje  tribus  diebus  et  tribus  noctibus.  » 
Nota  est  historia  de  Jona  [Jon,  i),  quod  cum  fbge- 
ret  a  facie  Domini  in  Tarsis,  ceto  sorbente  devorft- 
tUB  est,  et  fuit  ibi  tribus  diebus  et  tribus  noctibus: 
hoc  facto  significans  mortem  Domliii,  qui  iatuit  in 
corde  terrae,  hoc  est  in  sepuIcro,tribuB  diebus  ettri- 
bus  noctibus.  Sed  queeritur  cur  Doihinus  in  Bepulcro 
tribus  diebus  cttribus^octibus  jacuissedicitur,CQm 
constat  eum  ibi  non  tot  diebus  et  Hot^tibus  ex  integro 
mansisse  ?  SiqoideSi  sexta  feria  hora  sexta  cruci- 
fixus  est,  nona  aut^m  emistt  spiritum  :  vespere  post 
occasum  solis  depositus  est  de  cruce,  et  collocatua 
in  sepulcrum,  et  non  ibi  Jacuit  nisi  triginta  et  dex 
horis.  Sed  in  hoc  loco  regula  Scripturae  attendenda 
est,  quia  frequenter  a  parie  totum  demonstratur. 
Sicutenim  accipimus  sextam  feriam  cuCq  nocte  prs- 
cedenti,itanoctem  Domii^icam  cum  seqwenti  di<>.Se- 
cundum  banc  rationem  tres  dies  6t  nooted  invienituP 
mansisse  Dominus  in  sepulcro,  Nam  saepe  talem  lc- 
cutioncm  invenimus  in  Scripturis,6f  etiaifi  in  nostra 
communl  Iocutione,8icutdiximu8mulierem  partum 


209 


IlOMILliE  DE  TEMPOHE. 


810 


porlare  decem  mensibus,  cum  constat  novem  mon-  A  immundus  spiritus  exit  ab  homine,q.uaado  regene- 


sibus  tantum  ferre,  et  incipiente  decimo  partum 

egredi. 

«ViriautemNiniviUc  surgont  in  judicio  cum  gene- 
«  ratione  ista,  et  condemnabunt  eam,  »  et  reliqua. 
CumdicunturviriNinivitaBSurgereinjudiciocumgfc- 
DeratioDailla,  constat  aperte  quod  in  j  udicio  tam  boni 
quam  repeobi  aeque  resurrecturi  sunt. «  Et  condem- 
nabunt  eam,  »  non  potestate,  sed  comparatione, 
qaiapoenitentiam  cgeruntin  prsedicatione  Jonee.  <tEt 
«  ecce  pluS(|uavi  Jona  hic.  »  Hic,  nec  nomen  nec 
prooomen,  sedpotius  adverbium  loci.  Ecce,inquit, 
inter  vos  sura  ego,  qui  major  sum  Jona,  etideojudi- 
cio^i  inter  voe  exercebunt  Ninivilae :  quia  Jonas  tri- 
duo  tantummodo  eis  prsedlcavit,  ego  vero  apud  vos 


ratur  ex  aqua  et  Spiritu  sancto.  v  Ambulatper  loca 
arida,»  per  cordavidelicet  ftdclium,  qus  aridasunt, 
idestabomni  concupiscentiffifluxualiena.  «QuGerens 
requiem,et  non  invenit,»qu:avidelicet  bellumele- 
ctorum  contra  sentit  :  «  Tunc  dioit  :  Revertar  in 
domuni  meam  unde  exivi, »  hoc  est:  repetamiUuoi 
quem  tempore  baptismi  reliqui.  <«  Et  veniens,invenit 
scopis  mundatam,  »  hoc  est  baptismo  purificatami 
M  et  vacantem,  »  hoc  est  vacuam  a  bonis  operibus, 
«  et  ornatam,  »  per  hypocrisin,  hoc  ast  per  simula- 
tionem.«  Tunc  vadit  et  assumit  septem  alios  spki- 
tus  nequiores,  se,  et  intrantes  habitant  ibi.  »  Sicut 
septenarius  numefus  sacratus  est  Christo,  propter 
septem  dona  Spiritds  sancti,  quae  commemorat 


malto  tempore  pr^edico  :  Jonas  prasdicavit  alienoe  ^  Isaias  super  Dominum  requievisse  :  ita  etiam  dia- 
genti,  hoc  esi  Assyriia,  egovero  Judseis  populoquon-      bolo  iste  numerus  consccratus  est,  propter  plenitu- 


dam  Dei  :  Jonas  nullum  miraqulum  fecit,  ego  vero 
multa  signa  in  vobis  operatus  sum, 

(cHegina  Austri  surgct  in  judicio  cum  generatione 
« ista,  et  condemnabit  eam. »  Regina  Austri^  id  est 
Saba,quaevenit  a  Onibus  terrse  sapienliam  Solomis, 
coodemnabit  gonerationem  istam,  nou  potestate, 
9ed  comparatione.Merito  ergo  condemnabit  saevitiam 
Judfiorum  quia,  videlicet  ipsa,  venit  per  mul- 
tas  difficultatcs  terrse  et  maris  ad  audiendamsapien- 
iiam  Salomonis.  Judeei  vero  praesentem  Chrlstum 
iuter  se  habentes,  doctrinam  illius  audire  respue- 
ront.  In  fide  etenim  Ninivitarum  et  Saba  reginae, 
pncfe^tur  fides  gentium  popuio  Israelitico. 

Gum  autcm  immundus  spiritus  exierit  ab  ho- 


dinem  omnium  vitiorum.  Siquidem  septem  sunt 
principalia  vitia,octavum  est  superbia,  per  quam 
ipsc  diabolus  cccidit.  Primum  est  Yotatfxixaprb, 
quod  interpretaturguljBconcuspiscentia;  secundum, 
fornlcallo ;  terlium  ^cXapyupux,  id  cst  avaritia,  vel 
amor  dlvitlarum ;  quartum,  ira  ;  quiutum,  tristitia; 
sextum,  acedia,  quse  est  anxietas  mentis  vel  t«- 
dium ;  seplimum,  x£voSo^iat,  id  est  vana  gloria  et 
inanitis  ;  octavum,superbia,quod  est  ipse  diabolus 
qui  persupcrbiam  de  coelo  lapsus.  c  Et  fiunt  novis- 
«  sima  hominis  illius  pejora  prioribits.  »  Quia  me- 
lius  esset  viam  veritatis  non  cognoscere,  quam  post 
agnitionem  retrorsum  ire.McIius  fuisset  Judae  pro- 
dilori  Christum  non  sequi,  quam  post  agnitionem 


«  mine»  ambulat  per  loca  arida,  quaBrens  requiem,  G  proJere. Melius  fuisset  Simoni  non  baptixari,  quam 
«  et  non  iovenit.  »Duobus  modis  intelligi  potest,ta- 
men  ad  Judaeos  proprie  pertinct  haec  sententia. 
UndeetDominusMn  conclusione  illius  ita  loquitur: 
«  Sic  erit  ei  generationi  huic  peaeimjB.  » Immundus 
etenim  spiritus  a  Jud%is  tunc  cxivit,  quando  ad 
montem  Sina  legem  Dei  accipicntes,  dixerunt : 
«  Quaeciinque  dixerit  nobis  Dominus,  facimus,  et 
obedientes  ei  erimus  (Exod.  xxiv).  »  Exions  enim 
malignuaspiritusaJudsis^ambulavit  per  locaarida, 
hoc  est  per  corda  gentilium  nuUo  rore  CGeli  infecta. 
Scd  ibi  requiem  non  invenit  quiavidelicetperprae- 
dicationem  apostolorum  et  baptismi  gratiam  inde 
eet  expalsus. 
« Tune  dicit  :  Revertar  in  domum   meam  unde 


post  baptismum  in  laqueum  damnationis  interire. 
Quia  videlicet  cum  omnis  bomopessimussitquivi- 
tiis  scrvitfille  tamcn  pcssimus  pessimorum  est,  qui 
cum  omnibus  vitiis  servit,virtutes  tamen  habere  se 
simulat  per  hypocrisin. 

(c  Adhuc  eo  loquente  ad  turbas,  ecce  mater  ejus 
«  ct  fratres  stabant  foris,  qucerentes  loqui  ei.a  Oc- 
cupatus  erat  DominusmiracuIafaciendo,etinopere 
et  in  doctrina  populum  exercendo,  illo  autem  pree- 
dicantc  et  Judaeos  redargucnte,  mater  ejus  et  fra- 
Ircs  steterunt  foris. 

«  Dixit  aulem  ei  quidam :  Ecce  mater  tua  etfra- 
«  tres  tui. »  Videtur  iste  qui  hoc  Domino  nuntiavit 
non  simplici  animo  hoc  nuntiasse,  sed  potius  ten- 


« exivi.  n  Hoc  est :  repetam  Judaeos  quos  anteadi-  q  tandi  callidilate,  utrum  Dominus  amori  parentele 


misi.iEt  veniens, tnvenit  eam  scopis  mundatam,» 
hoc  est^  per  circumsionem,  et  vacantem,  »  hoc 
eetabonis  operibus  cessantem,  «  et  ornatam  •. 
traditionibus  Scribarum  ac  Pharisseorum. 

«TuQC  vadit  et  assumit  septem  alios  spiritus  ne- 
«  quiores  se.  et  intrantes  habitant  ibi,  »  hoc  est 
plenitudinem  d(cmonum  et  vitiorum. «  Et  fiunt  no- 
«  vissima  hominis  illius  pejora  prioribus.  »  Quia 
pejores  sunt  modo  Judaei  in  synagogis  suis  Cbristo 
blasphemantes,  quam  olim  gentes  erantin  ^.gypto 
idola  adorantes.Possumus  tamen  hanc  senteuliara 
referre  ad  unumquemque  peccatorcm.  Tu..cclcnim 


preeponcrct  priedicationem  Evangelil,  an  non.  Sed 
ipse  intelligcnsilliuscogitationemetncquitiam,  non 
prtetulit  religioni  amorem,  qui  junctionem  carna- 
lem  laudavit,  sed  dlxit : 

«  Quse  est  mater  mea  et  fratres  mei?  »  Hsc  di- 
ceudo,  non  negavit  beatam  Mariam  matrem  suam 
esse,  sed  (sicut  diximus)  prffitiilit  divinum  verbum 
carnali  conjunctioni.Nam  matremsuamnegarenon 
potcrat,  qui  nobis  pr(ccipit  parentes  nostros  dili- 
gorc,  Hicens  :  «  Honora  patrem  tuum  et  matrem 
(Deut.  V  i  Matth,  xv).  » 

«  Et  extendens  manum  indiscipulos  suos  dizit: 


au 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  n.—  HOMIL. 


2f3 


«  Ecce  mater  mea  et  fratres  mei,»  FratresDomini,  A  perveniat,  et  vide  quanta  sit  fides.  Ergo  et  ad  Ju- 


qui  in  Evangelio  appellantur,  non  debemus  intelii- 
gere  filios  Joseph  de  altera  uxore,  ut  quidam  haere- 
tici  opinantur,quoniam  sicut  beata  Mariainvirginita- 
tepermansit,  ita  et  beatus  Joseph  virginitatis  perpe- 
tu»custosfuit.  Sed  fratres  Domini  RliiMariae  materte- 
m  ^us  intelligunlur,  Jacobus,  et  Joannes, et  Judas. 
Quatuor  siquidem  modis  dicuntur  fratres :  germani- 
tate  carnali,  sicut  Jacob  et  Esau  ;  iilio  modo,  pro- 
pinquitate  carnis,  sicut  Laban  appellabat  Jacob  fra- 
trem,  quia  avunculus  suus  erat.  Et  sicut  Abraham 
loquitur  ad  Loth :  c(  Ne  quseso  sit  jurgiusi  inter  me 
et  te,et  pastores  meosetpastores  tuos,fratres  enim 
sumus  [Gm.xui)»  i  Non  enim  Lolh  frater  erat  Abra- 
ham,  sed  potius  nepos  ejus.  Tertio  modo  dicuntur 


daeos  ait  :  »  Si  manseritis  in  verbo  meo,  »  in  quo 
credidistis,  «  vere  discipuli  mei  eritis.  »  Subjunxit 
quoque, «  et  cognoscetis  vcritatem.  >  Qui  cognoscit 
verilatem,  cognoscit  Deum  :  quia  Deus  veritas  est, 
dicente  ipso  Domino:  «  Ego  sum  via,verilas  etvtta 
{Joan.  xiv).  »  Credamus  ergo  ut  cognoscam\is  ve- 
ritatero :  quia  sine  fide  ad  cognitionem  vttritatisirul- 
lus  pervenire  poterit.  Quid  est  quod  cogniluri  su- 
mus?  illud  quod  necoculus  vidit,nec  auris  audivit, 
nec  in  cor  hominis  ascendit.  Qeid  enifn  est  fides, 
nisi  credere  quod  iron  vides?  Fides  ergo  est  quod 
non  vides  credere  :  veritas,  quod  credidisti  videre. 
Quid  est  quod  videre  nobis  promittitiir?Diciieiiim 
Oominus  in  aliolooo,  quid  esset  quod  visun  eri- 


fratres  propter  gentis  unitatem,  de  eadem  gente  j^  mus^ubi  aitrc^  Qui  autem  diligit  me,diligeturaPa- 


videlicet  nati,sicutedtilh]d  in  Genesi:cc  Si  eicgeris 
regero  super  te,de  fratribustuiselige  quemcunque 
volueris;  »hoc  est  de  gente  tua.Quartomodo,  aiTectu 
et  pietate,8icut  omnes  qui  in  Christo  credimus,  di- 
cimur  fratres.  Uno  eteaim  ix  his  modis  dicuntur 
fratres  Domini,  proplnquitate  scilicet  carnis  illius. 
Spiritualiter  prsedicante  Domino  turbis  matres  et 
fratres  illius  foris  stabant,et  modo  Dominus  in  Ec- 
clesia  docet  gentes  :  mater  vero  illius  et  fratres,  id 
est  Synagoga,  foris  stant,  hoc  est  a  societate  Eccle- 
8183  alieni  existunt.  Sed  et  ipsi  cum  ad  domum  Do- 
mini  intraverint,  non  negabuntur  ab  eo,sed  imple- 
bitur  in  eis  quod  Dominus  dixit:  <c  Quicunquefece- 
rit  voluntatem  Patris  meiqui  in  coclis  est,ipsemeus 
frater,  soror  et  mater  est.  »  Quffirendum  vero  est 


tre  meo :  et  ego  diligam  eum,at  manifestabo  ei  me- 
ipsum.  (i6td.).  »  Hsec  est  promissio,  hase  estnierces 
fidei,qus  per  dilectionem  operator^hffic  estsatietas 
quam  Psalmisla  optavit,  dicens  :  cc  Satiabor  cum 
manifcstabitur  gloria  tua  {Psal.  tvi).  »  0  Domine, 
digne  fac  nos  amare  te,  et  non  amare  Sdeculum,ut 
valcamusadillamlibertatempervenire,ad  quanper 
cognitionemveritatispervenituridequasubjunxistiy 
dicens  :  cc  Etvcritas  liberabit  vos.  »  Quid  esi  cc  H- 
berabit  vos?»  liberos  facit.  Denique  Judsl  carnales 
etsecundum  carnem  Judicantes,non  hi  qui  credide- 
rant,  sed  illaturba;  qui  noncredebant^injuriaimsibi 
factam  putaverunt,quiadixitei8:cc  veriias  liberafoit 
vos,  »  et  indignati  sunt  servos  se  esse  significatos. 
<c  Et  verc  servi  erant. »  Scd  exposuit  Dominusillis, 


quomodo  ^liquis  mater  Domini  possit  effici.Frater  G  quce  sitservituSyCt  quas  sit  futura libertas qnam ipse 

promittit.Nihilenimaliud  est  dicerercetveritaslibe- 
rabit  vos,»  nisi  iiberos  vos  faciet:eicut  nihil  est,salvat, 
nisisalvosfaciet.  Audivimusergo  quid  libera  veritas 
dixit.  audiamus  quid  superba  ftilsitas  respondeat.  ' 
«  Dixerunt  ergo  Judaei:Semen  Abraha3eumus,et 
0  nemini  servivimus  unquam  ;  quouiodo  tu  dicis  : 
«  Liberi  eritis?  »  Non  enim  dixerat  Dominus  : 
«  liberi  eritis, »  sed:  •  veritas  liberabitvos.  »Inquo 
tamen  verbo  illi  nihil  aKudintellexerimt^iiisiliber- 
tatem  carnalem  :  et  extulerunt  se  quod  semen  es- 
sent  Abrabse,  et  dixerunt:»  SemenAbrahs  sumus, 
et  nemini  servivimus  unquam. »  Quomodotudtcis: 
Liberi  eritis?  0  vana  snperbia,  o  falsa  jactantia, 
quomodoverumdixisti:Neminiservivimu8Unquam? 


enim  et  soror  illius  est  quicunque  voluntatcm  Pa- 
tris  fecerit.Etpropter  sexum  utrumquemirumnon 
est,sed  ipse  mater  ejus  efficitur,  qui  verbum  Deiin 
corde  auditorum  suorum  gignit.Unusquisqueenim 
fidelis,  quandiu  imbuilur, filius  est:  cum  veroalios 
imbuit,  mater  est.Paulus  namque  Aptstolusmater- 
num  affectum  circa  auditores  suos  impendebat.  qui 
dioebat:«  Filioli  mei,  quos  iterum  parturio,  donec 
formetur  Christus  in  vobis  (Gal.  iv). 

HOMILIA  XXXII. 

FERIA  QUINTA  POST  InVOCaVtt. 

(JoAN.  vm.)  «  In  illo  temporo :  Dicebat  Jesus  ad 
«  eos  qui  crediderunt  in  eum  ex  Judasis :  Si  vosman- 


«seritis  in  verbo  meo,»et  reliqua.  Ideo  manseritis,  n  Josephnonneestvenundatus^prophetaBsanctinonne 

»»;«  yi^o»»;»»  a«v:..:4.«i;  :»u:»4^:  »«4.*»  »..:»  ^. :u; a  j„  «i  i i*   •i_j ota-_? .««    . 


quia  doctrina  splritali  initiati  estis,  quia  esseibi  cce- 
pistis.  Si  manseritis,  hoc  est  in  Hde,  quae  in  yobis 
esse  credentibus  coBpit,  quo  pervenietis  videte, 
quale  est  initium,  etquo  perducit.  Amastis  funda- 
mentum,  culmen  aikcndite,  et  ex  ista  humilitate 
aliam  celsitudinemquaerite.  Fidesenim  humilitatem 
habet.  Gognitio  et  immortalitas,  et  aBternltasnonha- 
bet  humilitatem,  sed  ex  celsitudine  erectionem  : 
nuUam  defectionem,  sed  aeternam  stabililatem  : 
nullam  ab  inimico  expugnationem,  Hullum  defi- 
oiendi  timorem.  Magnum  est  quod  incipit  a  fide,  sed 
magie  quo  pervenitur  per  fidem.  Audi  igitur  quo 


sunt  ducit  in  captivitatem?  Denique  nonnneilleipse 
ejus  populus,qui  in  iEgypto  lateres  faciebat  operi- 
bus  duris,  non  saltem  in  argento  et  auro,  sed  in 
luto  serviebat  ?  Si  nemini  servistis  unquam,  o  in- 
grati.quid  vobis  a8sidueimproperatDeus,quomodo 
vos  de  domo  servitutis  liberavit?  an  forte  patres 
vestri  servierunt?Vo8  autem  qui  luquimini  :  NuUi 
servivimus  unquam  :  si  nuHi  servivistis  unquam 
quomodo  ergo  solvehatis  tributum  Romanis  ?  Uude 
et  ipsi  veritati  laqueum  quasicaptionisposuistis,4it 
diceretis  {Luc.  xx)  :  «  Licet  reddere  tributum  Gas-. 
sari?»utsidixisset  :Iicet,  teneretiseumquasimalam 


213 


mmiAM  DE  TKMPORE. 


314 


oplasset  libcrtalem  semini  Abrahae:  si  autcm  dixis-  A  clcsia :  maneat  in  corpore  capilis  sui,  ut  sit  flliufl^ 


sel:  non  licet,  calumniaremini  apud  rcges  terrs, 
quod  prohiberet  regibus  tributa  persolvi.  Deindepro- 
lato  nummo  victi  estis,  et  captioni  vestrffi  vos  ipsi 
estisresponderecompuisifibienimvobisdictumest: 
«  Reddite  Caesari  qua;  Gaesaris  sunt,  et  Deo  qua;  Dei 
sant  {MaUh.  xxii), »  cum  vos  ipsi  respondissetis,  quod 
Dummus  habetimaginem  Cssaris.  Quia  sicut  qusrit 
Cssarin  denarioimaginemsuam»  sic  Deus  qua^ril  in 
homine  suam.  Nec  alienum  quid  qusBrit  Deus  ab  ho- 
mine,  sed  quod  condidit  in  homine.  Ideo  Deus  homo 
factusest,  ut  in  homine  reformarct  quod  in  homine 
formavit.  Ergo  mentientibus,  et  de  vana  libertate  tu- 
mentibus,  quid  respondisset  Dominus  Judaeis  au- 
diamus. 


non  servus.  Longe  aliud  est  peccare,  aliud  manere 
in  peccato.  Qui  manet  in  peccato,  servus  est  peccati : 
qui  fugit  a  peccato,  servus  erit  justitiae.  Terniit 
itaque,  et  spem  dedit:  terruit,  ne  pcccatum  amare- 
mus  :  spcm  dedit,  ne  dc  peccati  solutione  diffidere- 
mus.  «  Omnis  (inquit)  qui  facit  peccatura,  servus 
cst  peccati.  Servus  autem  non  manet  in  dome  in 
(eternum.  »  Quae  ergo  nobis  spcs  est,  qui  non  sumus 
de  peccato  ?  Audi  spom  tuain  : 

«  Filius  manct  in  domo  in  «eternum.  Si  ergo 
«  Filius  vos  liberaverit,  tunc  vere  liberi  eritis.  »  Haeo 
spcs  nostra,  fratrcs,  ut  a  libero  liberemur,  et  lib^- 
rando  servos  nos  faciat,  Servi  enim  eramus  cupidi- 
tatis,  liberi  efficimur  servi  charilalis.  Prima  libertas 


«  Amen  amen  dico  vobis,  quia  omnis  qoi  facit  n  est  non  porraanore  in  peccato,  servire  justitiae,  di- 


H  peccatum,  servus  est  pcccati. »  Quis  non,sub  istis 
verbis  contremiscat,  si  omnis  honu)  peccator,  omnis 
homoservus  peccati?  Sed  inhisattentius  audiamus, 
qualiter  libercmur  de  hac  servitute.  Terrorem  incu- 
tit,  sed  medicinam  adhibet.  Nam  ait  Dominus: 
fl  Amen  amen  dico  vobis.  »  Quid  est  amcn  amen^ 
msi  verum  dico  vobis?  Quod  verbum  nec  Graecus 
iotcrpres,  nec  Latinus  ausus  estin  aliam  transferre 
linguam,  ut  honorem  haberet  vclamei^to  secreto, 
teatificatio  vcritatis  in  Ghristo.  Veritas  dicit:  Verum 
vepym  dico  vobis,  ingcminat,  replicat  verbum  veri- 
tatis,  ut  excitaret  dormientes,  intentos  laceret  au- 
dientca,  ncc  contemneretur  qui  ait :  «  Amen  amen 
dico  vobis,  quia  omnis  qui  facit  peccatum,  servus 
cst  peccali.  »  0  miserabilis  servitus  servire  peccato, 


cente  A  postolo.  «  Cura  enim  servi  essetis  peccati, 
liberi  eratis  justitiae  (/?om.  vi.)  »  Nunc  autem  habe- 
tis  fructum  vestrum  in  sanctificationem,  finem  vero 
vitam  aelernam.  Perfocta  vero  libcrtas  est  Deo  Chri- 
sto  servirc,  illum  diligere  qui  vere  nos  liberavit,  qui 
vereest  Filius  Dci,  ol  Dominusin  forma  servi,  non 
servus,sed  in  formaservi  Dominus.  Fuitquippe  illa 
carnis  forma  servilis;  quamvisessetsimilitudocao 
nis  peccati,  non  erat  poccati,  libertatem  promisit 
credentibus  in  se.  Juda^i  vero  tanquam  de  sua  liber- 
tate  superbicntes,  dedignati  sunt  fieri  liberi,  cum 
essent  servi  peccati.  Ideo  autcm  se  liberos  esse  dixe- 
runt,  quia  semen  Abrahas  erant.  Quid  ergo  eis  ad 
hcBC  respondit  Dominus,  audiamus: 
«  Scio,  inquit,  quia  filii  Abrahas  estis,  sed  quaeri- 


servire 


diabolo,  qui  peccati  est  auctor.  Sffipe  homines  C  «  lis  me  inlerficcre.»  Agnosco  carnis  originem,  non 


malos  domiaos  fugiunt,  ne  serviant  malis,  et  non 
fugiunt  peccatum  !  Quanto  facilius  esset  fugere  pec- 
calum,  et  servire  homini  libcra  conscicntia  !  Deinde 
Bervus  hominis  aliquando  sui  domini  imperiis  fali- 
gatus,  fugicndo  requiescit :  servus  autem  peccati 
quo  fugict?  Secum  enim  retrahitvindexconscientia; 
quocuuque  fugerit,  non  fugit,  sed  ipsum  mala  con- 
seieotia  sequitur,  imo  non  recedit  a  se,  peccatum 
eDimquod  fecitintusest.Fecitpeccatum  utaliquam 
corporalcm  caperet  voluptatcm  :  voluptas  transit, 
peccatum  manet :  praelerit  quod  delectabat,  reman- 
sit  quod  pugnat  mala  scrvitus.  Aliquando  fugiunt 
hamines  improbos  dominos,  fugiendo  quiescant  a 


cordis  fidcm :  filii  Abrahas  estis,  sed  sccundum  car- 
nem,  ideo  quaeritis  mo  occidere.  «  Sermo  enim 
«  meus  (inquit)  non  capit  in  vobis,  >  id  est  non  habet 
locum  in  vobis.  Si  sermo  meus  capcrctui  a  vobis, 
caperet  utique  vos  Quid  cst  ergo,  non  capit  in  vobis? 
id  cst,  non  capit  cor  vcstrum,  quia  non  rccipitur  a 
ccrde  vestro.  Audistia  ccrte  Dominum  dicentem : 
«  Scio^quia  filii  Abrahs  estis,  »  audite  quid  postea 
dicat : 

«  Egoquod  vidiapud  Patrcm  meum,Ioquor:  et 
«  vos,  quod  vidistis  apud  palrem  vestrum,  facitis.  » 
Quid  autem  faciunt,  ct  quid  eis  dixit?  quairitis  me 
occidcrc ;  hoc  apud  Abraham  nunquam  viderunt. 
Dixit:  «qu.n  vidi  apud  Patrem  meum  loquor  «verita- 


8er\itute,  sed  quomodo  illi  servitute  carcbunt,  qui 
nolunt  carere  peccatis  ?  Quanto  facilius  est,  si  dc  jj  tcmvidi,  veritatcmloquor,  quiavcritas  sum.Sienim 
scrathomo  peccatum,  fugiatque  ad^Christum  verae  Domiiuis  vcrilatem  loquitur,  quia  ipse  est  veritas 
libcrtatis  vindicem  atque  auctorem !  Liberat  enim  ab      Patris,  quam  vidit  apud  Patrem,  scque  vidisse loqui- 


bac  servitute  peccatj  solus  Dominus^  qui  illa  non 
babuit.  Qui  solus  sinepeccato  venit  in  mundura^  ille 
Bolus  liberarc  potest  de  peccato.  Qui  venit  sine  pec- 
cato,  factus  est  sacrificium  pro  peccato.  Cura  ergo 
omnis  qui  facit  peccatum  servus  sit  pcccati,  quse  sit 
spes  nobis  libcrtatis,  audite. 

«  Servus  autem,  inquit,  non  manet  in  domo  in 
»  stemum.  n  Ecclesia  est  domus,  servus  est  pec- 
cator.  Non  maneat  homo  in  peccato,  ne  sit  ser- 
vos  peccali,  ut  possit  manere  in  dom  j,  1-1  ^.s*.  in  Ec- 


tur,  ipse  enim  Verbura  quod  Verbum  erat  apud 
Deura:  isti  ergo  malura  quod  faciunt,  quod  Domi- 
nus  objurgatet  corripit,  ubi  vidcrunt  apud  patrem 
suum?  Gnra  audierimus  in  consequentibus  apertius 
dictum,  quissit  corura  pater,  tuncintelligimusqua- 
lia  viderint  apud  talem  patrem.  Adfauc  enim  non 
nominat  patrcm  ipsorura.  Paulo  superius  Abraham 
commemoravit^  sed  carnis  originem,  non  vit®  simi- 
litudincm.  Dicturus  nunc  alterum  patrem  illorum, 
qui  ncc  gcnuit  eos,  nec  creavit,  uthomines  essent, 


315 


HAYMONIS  IlALBEnSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  -  HOMIL. 


2IG 


«ed  tatnen  fllii  erant  ejus,  in  quantuin  mali  erant,non 
in  quantum  homines  erani:  in  quantum  imitati^  non 
in  quahtum  creati. 

c<  Responderunt  ct  dixerunt  ei  :  Peter  noster 
«  Abraham  est.  »>  Quasialiquid  dicturus  esset  con- 
tra  Abraham,  aut  quasi  in  aliquo  auderet  reprehen- 
dere  Abraham.  Non  quia  Dominus  non  audebat  re- 
prehentlere  Abraham,  sed  quia  Abraham  talis  erat 
qui  non  reprehenderetur  a  Domino,  sed  potius  lau- 
daretnr.  Tamen  isti  videbantur  eum  provocaro,  ut 
ah*quid  mali  diceret  de  Abraham,  et  esset  occasio 
faciondl  quod  cogitabant.  »  Pater  noster  Abraham 
est.  »  Audiamus  quomodo  eis  respondet  Dominus, 
cum  il]orum  damnatione  laudavit  Abraham  : 

»  Dicit  eis  Jesus  :  Si  filii  Abrahse  estis,  opera 
«  Abrahse  facite.  Nunc  autem  quseritis  me  interficere, 
«  hominem,  qui  vcritatem  locutus  sum  vobis,  quam 
«  audivi  a  Deo ;  hoc  Abraham  non  fecit.  »  Ecce, 
ille  laudatus,  isti  damnati.  Nam  hi  qu^erebant  Do- 
minum  interficere,  Abraham  autem  non  erat  homi- 
ckia.  Non  dico,  inquit,  ego  sym  Dominus  Abrah*, 
qaod  et  si  dicerem,  verum  dicerem  {nam  dixit  in 
alio  loco  :  «  .Antequam  Abraham  fieret,  ego  sum,  >» 
cum  illura  lapidare  vellent) ;  sed  dico  hoc  interim, 
quod  videtis,  quod  aspiritis.  quod  mesolum  putatis, 
'scilicet  quod  homo  sum.  Hominem  ergo  dicentem 
vobis  quod  audivit  a  Deo,  quare  vultis  me  occidere, 
nisi  qoia  non  estis  filii  Abraha;  ?  Et  tamen  superius 
ait:  •  Soio  quiafiHi  Abrahae  estis,  v  non  negatnuno 
eorum  originem,  sed  facta  condemnat.  Caro  eorum 
ex  illo  erat,  sed  vita  non  crat.  Ergo  Christiani  facti 
iBunt  semen  Abrahae  gratia  Dei,non  de  carne  Abrahae. 
Facti  illi  cohaBred^^s,  Deus  iilos  exh«2reditavit,  istos 
adoptavit.  Isti  sunt  de  quibus  in  alio  loco  a  Joanne 
Baptista  dictum  est :  «  Potens  est  Deus  de  lapidibus 
istis  suscitarefiliosAbrahse  {Luc.  iii). »  Illiergoerunt 
filii  Abrahae,  qui  opera  Abrahae  imitantur.  Ideo  sub- 
junxit  Duminus,  diccns : «  Si  filii  Abrahae  estis,  opcra 
Abrahae  facite.  »  Factis  probate  nobilitatem,  non 
verbis.  «  Sed  quaerilis  me  iuterficere,  homincm,  qui 
veritatem  locutus  sum  vobis,  quam  audivi  a  Deo; 
hoo  Abraham  non  fecit.  Vos  facitis  opera  patris  ve- 
stri.  »  Et  quia  adbuc  non  dicit  quia  iste  est  pater 
illorum,  videamus  modo  illi  quid  responderunt.  Ggd- 
porunt  enim  utcunque  coguosccre,  non  de  carnis 
geoeratione  Dominom  loqni,  sed  de  vitae  institutione. 
Et  quia  consuetudo  Scripturarum  est  (quam  lege- 
bant)  fomicationem  spiritualiter  appeliare,  cum  diis 
mutis  ac  fulsis  animatanquam  prostituta  subjicitur, 
ad  hoc  respondetur,  dixeruntque  ei : 

«  Nos  ex  fornicatione  non  sumus  nati,  unum  pa- 
«  trcm  habemus  Deum.  »  Cum  toties  gioriantes  de 
Abraham  repulsi  sunt,  nunc  videanius  quomodo 
repolli  noluerunt  ore  vendico.  Quia  cum  erat  talis 
Abraham,  cujus  factum  non  imitabantur,  et  de  illius 
tamcn  genere  gloriabantur,  mutaverunt  responsio- 
nem,  rredo  diccntes  apud  scipsos :  Ouoticscunque 
nominaverimus  Abraham,  dicturus  est  nobis :  Qudre 
non  iraitamini  eum,  de  cujus  genere  gloriamini?  Nos 


A  sanctum  ctjustum,  innoccntem  tantumvirutnimi- 
tari  non  possumus,  Deum  dicamus  Patrcm  nostrum, 
videamus  quid  nobis  dicturus  est.  Nunquid  falsitas 
invcnit  quod  diceret?  AudiamusquM  dicant,  andia- 
mus  quid  audiant.  «  Unum  (inquiunt)  Patrem  hat»c- 
mus  Dcum.  » 

«  Dixit  ergo  Jesus  :  Si  Deus  Pater  vester  esset, 
«  diligeretis  me  utiquc.Ego  enim  ex  Deo  processi  et 
«  veni.  Neque  enim  a  meipso  vcni,  sed  ille  me  mi- 
«  sit. »  Dicitis  Deum  Patrem,  agnoscite  vel  fratrem 
vestrum.  Hic  tetigit  quod  sspius  solet  dicere :  «  Non 
a  meipso  veni,  sed  ille  me  misit,  ego  enim  a  Deo 
processi  et  veni.  >  Christi  ergo  missioincamatioest 
ejus.  Quod  vcro  de  Deo  Patre  processit  Verbum, 
aeterna  proccssio  est,  non  habcns  tempus,  perquem 

}^  faclum  csttompus.  Ergoabillo  processitutDeuset 
aequalis,  ut  Filius  unicus,  nt  Verbum  Patris.  Venitad 
nos,  «  quia  Verbum  caro  factum  est,  ut  habitaret  in 
nobis  {Joan.  i).  »  Adventus  ejus  humanitas  ejus; 
mansio  ejus,  divinitas  ojus. 

«  Quare  (inquit)  loqnelam  mcam  non  cognoscitis? 
«  quia  non  potestis  cognoscerc  sermonem  metim.» 
Ideo  non  poterant  cognoscere,  quia  non  poterantau- 
dire,  sed  unde  audire  non  poterant,  nisi  quiacorrigi 
crcdcndo  nolebant  ?  Et  hoo  inde : 

«  Vos  ex  patre  diabolo  estis.  »  Quandiu  patrera 
commemoratia,quand!u  patrem  mutatis,modo  Abra- 
ham,  mqdo  Dcum,  audite  a  Filio  Dei,  cnjua  filri 
pfltis.  «  A  patre  diabolo  estis.  »  Deus  utiquecreator 
omniumcrcaturarumcreavithominem,quoraodoh'c 
dicit:  Vos  a  patre  diabolo  estis.  Quidquid  a  Deo 

C  creatum  est,  bonumest;  etomnishomo,inquantum 
creatura  Dei  cst,  bonus  est.  Quantum  vero  se  sob- 
jicit  per  liberum  arbitrium  diabolo,  a  patre  diabolo 
est.  Bona  est  cnim  homlnis  natura,  sed  vitiataerat 
per  malam  voluntatem,  et  indeerata  patrediabolo. 
Quod  fecit  Deus  non  potest  esse  malum,  si  ipse 
homo  non  sit  sibi  ipsi  malus.  Indccrgo  Judaei  dicti 
suntfilii  diaboli,  non  nascendo,  sed  imitando.  Ccn- 
Buetudo  vero  sancta  Scripturae  est  ex  imitatione  vel 
consuetudine  operum  filios  sflepe  nominare,  ut  Pro- 
pheta  ad  Judaeos  ait:  «  Pater  tuus  AmorrhsBusct 
maler  tua  Cethaja  {Ezech,  xxix).  »  Amorrhaji  gens 
erat  quadam  unde  origiuem  JudaBl  non  ducebant. 
Cethaji  et  ipsi  gentem  suam  habebant,  omninoalie- 
nam  a   genere  Judoeorum.    Sed  quia  erant  impii 

D  Amorrhasi  etCethtei,  Judaei  autem  imitati  impictatos 
eorum,  invcnerantfilii  parcntes,  non  de  quibusna- 
sccrentur,  sed  quorum  mores  sectando  pariterdam- 
narcntur.  Quaeritur  autem  fortasse,undeipse  diabo- 
lus  est.  Inde  utiquc,  unde  et  caeteri  angoii.  Sed  «Bteri 
in  sua  obedicntia  perstiterunt,  ille  inobediendo  et 
superbiendo  lapsus  est  angel  us,et  factu  s  est  d  iabolus. 
Sed  modo  audiret  quid  dicat  Dominus  :  «  Vos  (in- 
quit)  a  patre  diabolo  estis,  et  desideria  patris  vestri 
faccre  vultis.  Quaeritisme  occidere,  hominem,  quj 
veritatem  vobis  dico,  »  et  ille  invidithomini,  et  occi- 
dit  hominem.  Diabolus  autem  cuminviderethomini, 
serpentcm  indutus,locutuse8tmulieri,  etdemulicre 


217 


HOMILLE  DE  TKMPORE. 


218 


venenavit  et  virum.Dnde  mortui  8unt,diabo1um  au-  A  quebamur  ergo  vobiset  nunc  de  evangelica  lection^ 


(fiendo,quem  non  audissentysi  Dcum  audire  voluis- 
sent,  qui  obtemperarc  debuerant  Creatori,  non  de- 
ceptori.Epgo  «  ille  bomioida  erat  ab  initio.  »  Videte 
genu8,boraicida  dioitur  diabolus.Diabolus  non  gla- 
dio  armati]s,non  ferro  accinctus  ad  hominem  venit, 
aed  vcrbum  malum  seminavit,  et  occidit.  Noli  ergo 
puiare  te  non  esse  faomicidam,  quando  fratri  tuo 
mala  persuades.  Nam  si  fratri  tuo  mala  per- 
suades,  occidis.  Audi  Psalmum  :  «  Filii  homi- 
num  dentes  eorum  arma  et  sagltfsc,  et  lingua  eo- 
him  gladius  hcuiTi8{Psal  lvi).  »  Vos  ergo  desideria 
patris  vestri  facere  vultis,  ideo  sievilis  in  carne, 
quia  non  potestis  in  mente.  «Ille  homicida  erat  ab 
initio,)>utique  in  primohomine,exiIIoillehomicida. 


in  quaduo  pariter  miraculabumanae  sanitatislegun- 
tur,unum  invisibiliter  per  angelicaqp  administratio- 
ncm,alterum  per  dominicam  pcsesentiam  viaibiliter 
exbibitum,sed  utriusque  nobis  nunt  breviter  expo- 
sita  mysteria,  ne  prolixa  lectionis  prolixa  quqque 
explanatio  cuiquam  forte  gravi^  existat.  Probatica 
piscina,quae  quinque  porticibus  cingebatur.populus 
est  Judffiorum,  legis  undique  custodia,  ne  peccare 
dobeat,  munitus.  Recte  etenim  lex,qu8e  quinque  li- 
bris  Moysi  dcscripta  e8t,quinario  numero  flguratur. 
Hccte  populus  qui  in  quibusdam  munditiis  vitas  ser- 
vire,in  quibusdam  solebatimmundorum  spirituum 
tcstamcntis  agitari,  per  aquam  significaiur  piscina 
qutie  nunc  placida  ventis  8tarc,nunc  eis  irruentibgs 


Exquo  potuit  fieri  homicidium?  ex  quo  factus  est  n  turbariconsueverat.Etbenepiscinaeademprobatica 


homo.Non  enim  possetoccidi  homo,  nisi  prius  fioret 
homo.  «t  Et  in  veritate  non  stetit,  quia  veritas  non 
«  est  in  eo.  >•  Non  quomodo  in  Gbristo  est  veritas, 
ut  Deus  ipse  sit  veritas.Si  ergo  isle  in  veritate  ste- 
tissetjin  suae  originissanctitatepermansisset^sed  in 
veritate  non  stetit,  quia  veritas  non  est  in  eo.  Qui 
«  cum  lo^uitur  mendacium  ex  propriis  loqnitur, 
R  quia  mendax  est,  et  pater  ejus.  »Dtabolu9  autem 
asemetipso  mendax  fuit,  et  mendacium  suumipse 
genuit,anoniineaudivitmendacium  prius.Quomodo 
genuit  Pater  Filium  veritatem,  sic  diabolus  genuit 
quasi  filium  mendacium.Mendaciumgenuit  quiain 
veritate  non  stetit.Omnis  enim  qui  in  Deo  manel, 
in  veritate  manet,quiaDeus  veritas  est.Si  quis  vero 
a  Deo  recesserit,  mendax  erit,  dicente  Psalmogra- 


vocatur,  xd  itpdSarx  quippe  grasce,  oves  dieuatur. 
Quia  erant  nimirum  inillopopolo,qui  dicereDomino 
noscerent:«  Nos  autem  populus  tuus,etovesgFegis 
tui,  confltebimur  tibi  in  sacula  {PstaL  bxxvjii).  » 
Vulgo  autem  probatica;id  est  pecualispiscina  fertur 
appcllata,quod  in  ea  sacerdotes  bostias  lavare  con- 
sueverant.Multitudolanguidorumquasinmemoratis 
porticibus  jacebat^aquae  motum  ex8pectana,9ignifi- 
cat  eorum  catervas,  qui  legis  vcrba  audientes,  suis 
hanc  viribus  implere  non  posse  dolebant^atque  i^eo 
dominicas  auxilium  gratiie  affectibus  imp]ora|iant<, 
Gaeoi  erant,  qui  necdum  perfectum  fidei  lumen  ha- 
bebant;  claudi,  qui  bona  qus  noverant,  operandi 
gressibus  implere  non  quibant;aridi,  qui  quamlibet 
oculum  scientiae  habentes,pinguedine  tamen  spei  et 


pho:  «  Omnis  homo  mendax  (/'«a/.cxv). »  Inquan-  C  dilectionisegebant.Talesinquinqueportioihusjace- 

b^nt.sed  non  nisiin  piscinam  angelovenientes^na- 
bantur:  quia  per  legdm  cognitiopeccati,gratiaau- 
tem  remissionis  non  nisi  per  Jesum  Ghristum  facta 
est.Hunc  designat  angelus,qui  iuvisibiliter  descen- 
dens  in  piscinamad  suggerendam  vim  sanandi  mo- 
vebat  aquam.  Descendit  enim  in  carne  indutusma- 
gni  consilii  angolus^id  est  paterns  voluntatis  nun- 
tius  in  piscinam  populi  Judffiorum>et  movit  pecca- 
tores  factos  a  doctrina  su^,  ut  occideretfir,  qjiia 
sua  morte  corporali.  non  solnm  spiritualiter  lan- 
guentes  8anaret,sed  et  mortuos  suscitare  sufficeret. 
Motus  ergo  aqus  passionem(qu8B  mota,tiirI)jitaque 
Judsorum  gente  facta  est)  insinuat.  Et  quia  per 
eamdem  redempti  sunt  credentcs  a  maledictolegis, 


tum  vero  homo  a  Deo  recedit,  intantum  mendax 
erit,  dum  se  a  veritate  declinaverit,et  inde  pcccator 
erit.Quia  omne  peccatum  non  est  veritas,8ed  men- 
dacium  ;quia  recedendo  aDeo  non  habet  veritatcni. 
Diabolus  vero  bonus  creatus  est,  sed  per  seipsum 
malus  factus  est,dec]inando  se  a  summo  bono.Ideo 
ex  propriislocutus  est  mendacium  quia  in  seipsoin- 
venit  unde  essetmendax.Homo  varodeceptus  a  dia- 
bolo  mendax;  ideoque  fiHusdiaboli,  non  natura,sed 
imitatione.  Recedamus  ergo  a  patre  mendacii,cur- 
ramus  ad  Patrem  veritatis.Amplectamur  veritatem, 
titaocipiamus  veram  libcrtatem.Judsi  apud  patrem 
suum  viderant  quod  loquebantur :  quid,  nisi  men- 
dacium?  Dominus  autem  apud  Patrem  8uum  vidit 


qtioloqueretur  :quid,nisi  Verbum  Patrisaeternum,  ])  quasidescendentesinaquampiscinsiurbatamsana- 


et  Patri  coaeternum  ?  Ideo  subjunxit : 

»  Ego  veritatem  dicovobis,et  non  creditis  mihi.» 
Nam  mendax  mendacium  loquitur,8ed  veritas  veri- 
tatcm  profert.Diabolus  mendax^Cbrietus  veroveri- 
tss  est,  et  veritatis  adsertor ;  quia  ex  veritatis  ore 
nil  aliud  poterit  procedere,  nisi  veritas. 

HOMIDIA  XXXIII. 
FERU  8EXTA  POST  InmcavU. 

(JoAN.?)«  In  illo  tempore,  erat  dies  festus  Judaeo- 
"  rum,  ^t  ascendit  Jesus  Hierosolymam.Est  autem 
<f  HieroBolymis  probatica  piscina,  et  reliqua.  n  Lo- 


bantur,qui  hactenusjacuerantin  porticibuB  a^.groti, 
legis  siquidem  litteram  Qesoientes,  quid  agendnm^ 
quid  vitandum  esset,  edocuit.Nec  tamen  cductoade 
sedibus  ignorantiae  prioris  in  porticibus  suis  jsonti- 
nebat,necsanabatIanguidos.GratiaautemEvange]ii, 
quae  per  Deum  ac  mysterium  Dominics  ,passio- 
nis  sanat  omneslanguores  iniquitatumnostrarum, 
a  quibus  in  lege  Moysi  non  potuimus  justi fi- 
cari,  qnasi  elcctos  de  porticibus  Icgis  egrotos  in 
aquampiscinae  turbidam.utsanari  possimus,immit- 
tit,  quia  a  peccatis,  quae  lex  ostendeoat^per  aquam 
baptismatis  abluit,  teste  Apostolo,  qui  ait:  «  Quia 


m 


HAYMONIS  HALBtRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


220 


quicunque  baptizatisumui  in  Ghristo  Jesu.tn  morte 
^sius  baptizati  sumus.ConsepuUi  enim  sumuscum 
itlo  perbaptisraum  in  morlem,ut,quomodosurrexit 
Ghrist"8  a  mortuis  per  gloriam  Patris,ita  et  nos  in 
novitate  vit«  ambulemus  {Rom.  vi).  »  Bene  autem 
dioitQr,quia  qui  prius  dcscendisset  post  molioncm 
aqu»,9anusflpbat  aquocumque  languore  tcncbatnr; 
quia  unus  Dominus,  una  fidos,  unum  baptisma.  Et 
qui  in  unitate  catbolicaChristi  mysteriis  imbuHur, 
sanus  fit,a  quocunque  poccalorum  languore  detine- 
tur.  Quisquis  aufem  ab  unitate  discrepat,salulcm, 
quffl  ab  iino  cst.  rnn««cqui  non  valet.Hoec  de  primo 
evangelicflc  leclionis  miraculo,quod  Dominus  dcdit, 
locuti  sumus,  nunc  dc  secundo,  quod  ipse  dederit, 
fVaternitati  ve8tra^loquamur,in  quo  etiamipso.unus 
commendatur  sanatus.Non  quiaomnipotentispietas 
Salvatorisyomnes  quos  ibi  languentes  invenit,sanare 
neqtffverft,  sed  ut  docoret  praeter  unitatem  catho- 
licffi  fidei,nullum  cuilibet  locum  patere  salutis. 

((  Erat  autern  qmdam  homo,inquit,ibi  triginta  et 
«  octo  amioshabens  in  infirmitate  sua.»Homoiste, 
multorum  infirmitate  detentus  annorum,  significat 
peccatorum  quemlibet  enormi  scelerum  magnitudi- 
ne,  vol  numerositate  depressum,cujus  significando 
reatui  etiammotus  tomporis  quo  iste  languebatcon- 
gruit.Nam  duo  minus  quadragintaannoshabebatin 
infirmitate.  Quadfagenarius  autem  numerus,  qui 
denario  quater  ducto  conficitur,  pro  perfectione 
rectas  conversationis  solet  in  Scripturis  accipi  :quia 
quisquis  perfeclas  conversationis  officium  cgerit,  le- 
gis  profectoDecalogumperquatuor  sanctiEvangclii 
libros  implet.Aqua  nimirum  perfectione  quo  minus 
habet,  qui  in  Dei  et  proximi  diIectione,quam  Irgis 
pariler  et  Evangelii  Scriptura  commendat,  vacuds 
inccdit.  Quod  etiam  mystice  Dominus  sanans  infir- 
mum  docuit,  cum  ait : 

«  Surge,  toUe  grabatumtuum,  et  ambulo.^Sur- 
gere  enim  diciturvitiorum  torporem,in  quibus  diu 
languebas,  excutere.et  ad  exercitium  virtutumqui- 
bu«  perpetuo  salveris  te  erigere.  «  Tolle  grabatum 
tuum,  »  id  est  porta.  Diliges  proximum  tuum,  pa- 
liemter  ejus  infirma  tolerando,  qui  te  adbuc  tenta- 
tionum  fasoe  depressum  diu  patienterquesustinuit. 
«  Alter  enim  alterius  onera  portate,et  sic  adimple- 
bitis  legera  Christi  (GaL  vi).  »  Et  sicut  alibi  dicit : 
«  Supportantesinvicem  in  charitate,solliciti  servare 
unitatem  in  vinculo  pacis  (Ephes,  vi).  »  Ambula 
auiem,  id  est  toto  corde,  tota  anima,  tota  \irtute 
Deum  dilige  :et  ut  ad  ojus  visioncm  pertingere  rae- 
rearis,  quotidianis  bonorum  operum  passibus  do 
virtute  in  vh^tutem  progredere :  nec  fratrem  qucm 
sufferendo  ducas,ob  amorem  ejus  ad  quem  pergis, 
deserene,  nec  ob  fratris  amorem  ab  illo  quaprcndo, 
cum  quo  manere  desideras^intentionem  recti  inces- 
sus  avertens  :sed  ut  pcrfecte  possis  salvari  ;«Surge, 
tolle  grabatum  tuum  et  ambula,  i»  id  est  relinque 
peccata  pristina^necessitatibus  fratrum  succurrc.Et 
in  universis  quffl  agis,vide  ne  in  hoc  sseculo  mentom 
figa8,scd  ad  videndam  faciem  tui  festines  Redempto- 


A  ri8.Surge  bona  operando,portagrabatumdiligeado 
proximum,  et  ambula  exspectando  beatam  spemet 
adventum  gloriae  magni  Dei.  Sed  mira  perfidorum 
dementia,  quia  ad  tam  inopinatam  diu  languentis 
sanationem  credere  ao  spiritualiter  sanari  debue- 
rant,  e  contra  scandalizantur,  et  salvato  pariter  ae 
Salvatori  calumnias  struunt.  Salvato  quidem,  quia 
sabbato  grabatum  tuierit :  Salvatori  autem,  quia 
sabbato  et  illum  salvari,et  grabatum  tolli  praecepe- 
rit,  quasi  melius  ipsi  de  sabbato  quam  tanta  divi- 
nitatis  potentia  nosscnt. 

«  Dicebant,  inquit,  Judaei  illi  qui  sanalus  fucrat: 
«  Sabbatum  est,  non  licet  tibi  tollere  grabatum 
«  tuum.  »  Litleram  legis  stulte  defendebanl,  igno- 
rando  dispensationem  ejus  qui  legis  quondam  edicta 

U  por8crvumdiscernens,nuncipseadveniens,eamdcm 
legcm  gratiamutaredisposuitjUt  quodjuxtalitterani 
diu  carnales  carnaliter  observabaniydeinceps  spiri- 
tualiter  ob.^ervandum  cognoscerent.Sabbato quippe 
carnali,  quod  juxta  litteram  custodiebatur,populua 
ab  omni  opereservili  die  septima  vacare  praeceptus 
est.  Spirituale  sabbatum  est^  in  luce  gratiae  spiri- 
tualis,  quae  septiformis  accipitur,  non  una»  sed 
omni  dic nos  ab inquietudine  vitiorum  manere feria- 
tos.  Si  enim  juxta  voccm  Dominicam  :  «Omnisqui 
facit  peccatum,servu8  est  peccati  (/oan.vin),  upatet 
liquido,quia  peccata  recteopcraservilia  intelligun- 
tur,  a  quiLus  quasi  in  die  scptima  in  perceptione 
gratiae  spiritualis  immunes  incedere  jubemur  :  nec 
solum  a  pravis  continere,  sed  et  bonis  insistere  fa- 
ctis.  Quod  in  hac  quoque  lectione  Dominus  typice 

C  ostcnditf  cum  eum^qui  duos  de  quadraginta  annos 
languebat,in  die  sabbati  non  solum  surgere,verum 
etiam  grabatum  tollere  et  ambulare  praecepit :  vi- 
delicct  insinuaas  eos  qui  longo  vitiorum  languore 
tabcscunt,  ct  Dei  et  proximi  dilectionc  inanes  sunt, 
quasi  a  perfecta  virtutum  summaduobusmiausba- 
bent,  jam  per  donum  Spiritus  sancti  a  vitiis  posse 
resurgere,eorumque  discusso  torpore,cum  fraiernae 
dilectionis  fcrvore  ad  visionem  debereaui  properare 
Gonditoris.  Quod  autem  is,  qui  sanatus  est,  Jesum 
non  in  turba  adhuc  positus,  sed  post  in  templo  co- 
gnoscit,  mystice  nos  instituit,  ut  si  vere  conditoris 
nostri  gratiamcognoscere,sicjusap[iorc  confirmari, 
siad  ejus  visionem  pervenire  dcsideramus,fugiamu8 
sollicite  turbam  non  solum  turbantium  dos  cogita- 

])  tionum,afrectuumque  pravorum,verum  etiamhomi- 
num  nequam  qui  no^trae  sinceritatispossuntimpc- 
dire  propositum,  vel  mala,  videlicet  exemplo  suo 
monstrando,  vel  bona  nostra  opera  dcridendo,  vel 
prohibcndo.Gonfugiamusseduli  ad  domun^  oratio- 
nis,  ubi  secreta  libertate  Dominum  invocantes,  et 
dc  pcrccptis  ab  eo  beneficiis  gratias  agamus,  et  de 
percipiendis  humili  devotioue  precemur.Imo  etiam 
ipsi  templum  Dci  sanctum,in  quovenireetmansio- 
nem  facere  dignetur,  exiatere  curemus,  audientcs 
ab  Apostolo :  «  Quia  corpora  vestra  tenipla  sunt 
Spiritus  sancti,  qui.in  vobis  est  [UCor,  vi).  » Inter 
quae  diligentius  intuendum,  fratres  mei,quod  inve* 


2il 


HOMILI^E  DE  TEMPORE. 


22i 


niens  in  templo  quem  sanaverat  Dominus,  att  illi :  4 

<r  Ecce  sanus  factus  es,  Jam  no)i  peccare,  ne  dete- 
«  rius  tibi  aliquid  confingat.  »  Quibusverbis  apcrte 
monstrtttur  qoia  propter  peceala  langucbat,  neo 
nisi  dimissis  eiedem  poteratsanari.Sedqui  fonaab 
infirmitate,  ipse  etiamintussalvavit  ascelere.Unde 
et  caute  praemonuit,  ne  amplius  peccando  gravioris 
Bibi  sententiamdamnationiscontraberot.  Quod  non 
ita  seiendum  est^  quasi  omnis  qui  inflrmatur,  jDb 
peccata  infirmetur.  Ssspeinnrmatiirhomo,neexto)- 
lator  in  donis  Dei»  sicut  dePauk)apostoIotegitur(// 
Cor.  xii))  saspe  ut  probetur  tribulatur,  sicut  beati 
Job  patientia  trH)ulata  et  probata  est  {Job,  i,  ii) : 
s«pe  inQrmitas  pro  castigatione  datur.  Flagellat 
enim  Deus  omnem  niium  quem  reeipH  (ffeb.  xii). 
QQibosdaim  veroinru-mitaspro  gtoriaiieidatur,utde  p 
c£Co  nato  vel  de  Lazaro  legitur  (Joan,  ix,  xi):  no- 
vil  Dominas  pro  quoqu»mlibetjubeatinflrmari,vei 
dimiitat.  S(Bpe  occuHo  in  faominibus  agit  judicio, 
sedDunquam  injtisto.  Seddiacamusflageflipiissimi 
RedemptoM  nostri  bumiliteraubsterni.arbitrantes 
no3  minuB  pati  quam  meramur,  somper  illiusscn^ 
tentis  memores,  quia  beatus  homo  quicorripilura 
Domino  {Prov.  m}.  Et  ipse  in  Apocalypsi:  «  Ego, 
inqtrit,  quos  amo,  arguo,  increpo,  et  castigo  {ApoCk 
iii).  »  Longsvoaut^mlanguentiinteriusexteriusque 
Mnato,  id  est  et  a  peste  castigationis,  etapeccatis, 
qnibus  hasc  merebatur  ereclo,  Juda;i  e  contra  male 
intas  iaBguidf,  deteHus  jam  asgrotare  incipiunt,  per- 
sequeado  videlioetJesum,  qui  hsec ificeretin  sabbato. 
Persequebantur  autem  eum  non  quasi  legis  auctori- 
talem,  simul  ct  dlvinae  operatioais  exempla  secuti :  C 
qnia  et  Oominus  sex  diebus  roundi  perfecta  crea- 
tione,  septimo  quievit  sb  omnibus  operibussui8,et 
populnm  sex  diebus  operari,  septimovocarepraece- 
perK:  non  intelligentes,  quiacarnalia  legis  decreta 
paulatim  erant  spirituali  interpretalione  mutandai 
apparente  illo  qui  non  tantum  legislator,  sed  etflnis 
»t  legis  Ghristus,  ad  j«i8titiamomnicredenti(/{(7m. 
x).  Neque  enim  advertentes  quia  Conditor  in  die 
septima,  tion  ab  opere  mundanae  gubernatioEis  et 
anims,  ioio  qvotidianarum  creaturarum  substitu* 
tione,  sed  a  nova  creaturarum  institutione  cessavit. 
Ouod  vero  dicitur  {Gefi.  ii),  requievit  Oeus  die  se- 
ptime  ab  on»ibus  operibus  euis,  itaintelligendum 
estcessasse  Ocum  a  novarum  conditione  crcatu- 
rarum.  ]) 

HOMILIA  XXXIV. 
SABBATO  posT  InvocavU. 

(MAtTH.  XTii.)  i<  In  illo  tempore:  Assumpsit  Jesus 
«Petrum,etJacobum,etJoannemrratremeJus,»etrc- 
Hqua.  Dominus^esusChristus,  perprsadicationemac 
doctrinam  Evangelii,  non  solumfidelibus  praesentis 
vits  labores  ind]sit,verumetiamruturambeatitudi- 
nem  repromisit.  Unde  cum  superiusdixisset  (Joan. 
zn):f«QQi  amataaimaitisuam,  perdeteain,»etc. «  Qui 
odil  animamsuam  inhocmundo,  invitam  sternam 
custodit  eam,  ^neduraetasperapersecutiomartyrii 


videretur,  8u«  passionisetresurrectionisexempluni 
adbibuit,  dicens  seHierosolymismultapassurumet 
in  die  tertia  resurrecturum.  Neautem  reettrrectionia 
inaudita  gloria  incredibilh  videretur,  tribftselectls 
discipulis  seorsum  eductis,  ejusdem  rteurrectionis 
formam  in  suatransflgurationeostendit.EtpuIefare 
ostensurus  diecipulis  ejnsdcm  resuwectioBk  for- 
mam^seorsum  eosr«duxit,quia  si  ej  usdem  resurrectio- 
Disparticipesessecnpimus^aturbismaUgtiorumapi- 
rituumettamultibus  8«e<7uli  separati  esse  debenws, 
semper  quidem  mente,  aliquando  et  corpote.  Quia 
sicut  bonorum  socictaa  multum  juvat,  sic  infinma 
rocntibus  malorumconcordiafvequenter  nocet,test^ 
Paalmista  qui  ait:  «  Gum  saneto  sanctus  eris,  et 
cum  viro  innocente  innocens  eris ;  et  eum  electo 
elcctus  eris,  et  cum  perverso  perverteris  {PmL 
xvii).  »  Unde  nos  Salomon  admonet  dioena:  «  Noli 
esse  amicus  homini  iracundo,  neque  ambulcs  cum 
viro  furioeo,  ne  forte  diseas  semitasejus,  et  sumaa 
scandalum  animsB  tua  (Prov.  xxxi).  »  Pitlchre  etiam 
eos  quibus  cor  suumclarillcatumostendit,  inmon* 
tem  excelsum  eduxit,  ut  nos  doceret  quiatunc  ad 
illam  gloriam  futurs  resurrectionis  felioiter  perve- 
nire  merebiuur,  si  terreaa  desorenteSy  sublimia 
atque  CGBlestia  deeidcramus,  dicentes^uoi  Apostolo: 
«  Nostra  autam  cowiec8ailoincm\iseai{Philip.  iii).>i 
Unde  etiam  6aIvatorem  exspectamus  Domiaum  b.o- 
strum  Jesum  Ghnstum.  QuasicumOominomtfntem 
ascendimus,  cum  fugitivamundigaudiacontemnen- 
tes,  coftlestem  patriam  desideruiiius,  eicui  faciebat 
Psalmista  cum  dicabat:  «  Sicutccrvus  dcsideratad 
fonies  aquarnm,  itaddsideratanimaBeaadte,Deus 
(Psal.  xu).  »  Nec  ilkd  absque  oonsideratione  pr»* 
teretmdum  est,  quod  post  sex  dies  et  post  ea  qu» 
superius  gesta  narrantur  discipulis  suam  resurre- 
ctionem  ostendisse  memoratur.  Quia  enim  sok  sunt 
dies  in  qulbus  licet  operari,  senariussaepenumerus 
prssentis  vits  laborem  signiflcat.Et  quasi^postsex 
dies  discipulis  suam  claritatem  ostenditt  quia  prse* 
sentis  vitse  labores  electi  adgloriam  futurairesurre- 
otionis  sunt  pervcnturi.  Quia  sicut  Apostolus  aitt 
«  Si  compatimur  et  oonregnabimus  {Ilom^  viu):  m 
et:  «  Sifuerimussociipassionumierimusetresurre- 
ctionis  (//  Cor.  i).  >)'  Quod  vero  dicltar : 

«  Et  resplenduit  facies  ejus,  sicutsol:vesiimenta 
«  autem  ejus  facta>8unt  alba  sicut  nix.  »  ^jvsdem 
resurrectionis  forma  dcmonstrutur.Quiaergo  jUxta 
ejuspromis8ionem,«fu]gebuntju9tisicutaolinregno 
Patris  (Matih.  xii^>,  »  insemetipsoosteiidk  quodfu« 
turum  constat  in  membris.  Nmmqnid  solis  elaritas 
Domino  valet  comparori,  vel  sanctorum,  d«  quibaa 
dicit  Apostolus:  «  Stellaabstclladifl^ert  inclaritate, 
sic  et  resurrectio  mortuorum  {I  Cor.  xv).  »  Sod 
quia  in  rebusvisibilibusnihii  sok  splendidius  appa- 
ret,  pcr  claritatcm  solis  fatnrssTita)  spIeB#oreigui- 
flcatus  est,  in  qua,  8icutperDanielemdicitur:«Qui 
docti  sunt,  fulgebuut  sicut  splendor  firmamcntiret 
qui  ad  Justitiam  erudiunt  muItoSi  quasi  stells  in 
pcrpetuas  isternitates  (Dan.  xu}.  »Et  quoniam  nihil 


^23 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


SS4 


ioleolarius  (ut  diximu8}viderenovimus,  ngnsolum 
Jlomini,  sed  eUam  eanoiorum  in  rcsurrectione  gio- 
ria  solis  ^pectui  comparatur,  quia  clarius  soleali- 
quid,  uode  exemplum  daretur  hominibus,  nimine 
potuit  invenire.  Hanc  autem  clarineatam  Dominici 
eorporis  mcjestatem^hancsanctorumcorporum  cla- 
ritategi,  nuHtts  injudicioreproborum  vidcroputan- 
dus  est.  Tantum  videbnnl  inquemtransfixcrunt^et 
plangenjb  se  ^iupcr  eum  omncstribus  terrs.  At  cum 
penacto  jttdicio  sublaUfueriniimpii.ne  videantglo* 
riam  Dei,  tunc  justi  ad  oontempkudam  perpctuo 
glonam  regni  <^'iis,  et  ipsi  promodulosuoincorru- 
ptionis  gloriam  tranefigarati  intrabunt.  Unde  dicit 
ApostoluB:  »  Qui  reformabit  corpus  bumilitatis  no- 
etre^  configuratum  corpori  claritatis  Bum  (PhiHp, 
niy  »  Per  vestimenta  vero  Domlni,  quae  facla  sunt 
ttlba  siout  Qix,Eccleeiddeaignatur,quamjuxtaApo< 
etolum  clegit  {Ephes.  v),  non  habentem  maculam, 
neque  rugam,  ut  easetmundaet  immaculataincon- 
epectu  ejusj  sicut  per  Joannem  in  Apocalypsidiei* 
iur:  «  Vidi  civitatem  eanctam .  Jerui^alem  qovoxq 
descentf^ntem  de  ccolo,  tanquam  spensam  ornatam 
viro  8VL0  [Apoc  zxi).  •  Sicut  onim  vestis  multis  fllis 
teiiitur,  eio  Eeclesia  muhis  virtutibus  docoratur, 
juxta  iUud  Isiii»:  «Vivoego,dioiU)Dmiiius,quiahis 
•mnibus  velut  orngmcnto  veetieris  (/la.  xlix).  »  Et 
ApoetoUia:  «  Quotquot  enim  (inquit)  io  Ghristo  ba- 
ptlzali  estia,  Christum  induistisCOai.  hi).  »Hqc  est, 
qui  in  tempove  resurreciionisomni  labeiniquitatis, 
jiimul.et  Qb  omnimortalitalisobscuritatecasUncan- 
inr.  Veetimenta  enim  Domini  lacta  sunt  albasicut 
oix,  quia  Scclesia  in  futura^vita  ad  gloriam,  quam 
oculus-iionviditynec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis 
•scendit,  est  perventura,adquam  pcrvenireoptabat 
David,  cum  diccbat:  »  Lavabis  me  et  super  nivem 
dealbabor  (Psal.  l).  »Undebenedeiisdemvestimen- 
tis  per  alium  evangelistam^scilicetMarcumdicitur. 
«(  Qui&  fkota  sunt  oandida  nimis  velut  nix,  qualia 
fttllo  non  potest  facere  super  terr&m  (Ifarc.  ii).  » 
Quoniam  quanta  futura  sit  gloria  sanotorum,  nec 
dootor,  nec  praedieator  quilibet  spiritualls,  in  prie- 
eenti  vita  suis  valot  aperiresermonibus.  Sed  ne  ali- 
qua  dubitatio  in  apostolorum  cordibus  remanere 
posset,  post  transflgurationem  Dominici  corporis, 
idonei  testes  odhibentur.  Unde.et  subditur: 

«  Eeee  appaouerunt  Moysea  et  Elias  cum  eo  lo- 
'«  qoentes.  »Qualesautemapparuerint,velquidcum 
eo  loouti  «int,  alios  ^scilioet  Lucas)  evangelista  ma- 
nifestius  docl&rftt,  dicens:  «  Et  ecce  visi  sunt  lo* 
quentes  cum  eo^Me^ces  et  Elias,splendidi  inmoje- 
etate,  pr«dlcantes  ^usexcessumin  JerusalemCLuc. 
ix^  »  Ubi  .per  Moysen  et  Eliam,  et  legis  et  prophe« 
tarum  oracula  intelligimus,  qui  prcedicabant  ejus 
exceasum  in  Jerusalem,  quia  iex  et  prophet®  Domi- 
num  paseurum  etreeurrocturumprsnuntiaverunt. 
Sive  •alHer,.per«Moysen  et  Eliam,  utrumque  Testa- 
mentum  intelligere  possumus,  Vetus  soiiicet  et  No- 
vum.  Una  ergo  voce  Moyses  et  Elias  exccssum  Oo- 
mini  pnsdixerunt,  quiaconcordi  flde  utriusqueTe- 


A  stameati  fldelesdeDominiadventusentiunt,quaado 
quod  i]lipr»nuntiaveruntfHturum,  istiprenuntiant 
jam  factum.  Aliter  etiam  perMoyten,  quimortiede- 
bitum  nedum  exsolvit,  duossanctonimordinespos- 
suoHie  accipere,  et  illos-scilicet,  qui  Domini  ulti* 
mum  adventum  moriendo per Moyscn pro&cesscrunt, 
et  ilios  qui  tempoi*eJudicii  vivi  in  carneinveniendi 
eunt*  Bene  ergo  cum  eovisi  innaajcstatememoren- 
tur,  quta  et  iati  resuscitaU,  et  ilii  immutatl,  ra- 
pientur,  in  nublbus  obviam  Ghristo  inaera  (f  Thes. 
iv),  et  sie  semper  eum  Domino  erunt,  quando  im- 
plebitur  promissio  Domini,  dioentis:  «  Pater,  daut 
sicut  ego  et  tuunumsumus,itaetiBtiin  aobisunam 
sint  {Joan.  xvn;,  »nona^qualitate,BedparticipatioBe 
gloria^.  Sed  hujus  visionis  clarit^tequantumPetrus 

p  apostolus  deiectatus  sit,  manifoslavit,  cuqi  reapon- 
dens  dixit  ad  Jesum : 

K  Domine^  bonum  est  noa  hic  esse.  »Ubipstcndit 
aummum  bonum  et  principule  in  futura  vita  cum 
Domino  eese^  non  inpreseolisasculo^qoodtotumin 
maligno  positum  est,  et  ubi  juxtaPauli  ^poslolivo- 
cem,  dies  mali  eunt.  Hoc  enim  bonum  seoeerat,  et 
huic  inhflerero  Dco  bonum  est.  Quod  autem  ab  illa 
visione  discedere  nollet,  manifestsMfit.cumadjunxit: 
(t  Si  vis,  faciamus  hic  tria  tabernacula,  tibi  unum, 
«  Moysi  unum  et  Eiie  unum.  »  Hoc  autemdixit(ttt 
alius  evangelista  refert)  nesciens  quiddiceret,.quta 
humana  natura  oum  ultra  modum  suis  frogilitatis 
ducitur,  aliquandosuamipsam  ignorantiamignor&t. 
Nesciebat  quid  diccret,  quando  iuietenia  illagloria 
temporelia  tabernacula  neeeaBarla  «stimaiMit.  Ibt 

C  enim  matcrialis  labernaculi  constructio  necesaarla 
non  est,  ubi  summum  bonum  et  perfectum  Domini 
visio  est,  sicut  per  Joannem  de  supernaeivitate  Je- 
rusalem  dicitur  :  «  Et  templum  non  vidiinefl,  Do- 
minus  enim  Deustemplumilliusest,  etagnus(/4|H>c. 
xxi).  c(  Quaiis  autem  conslructio  in  ea  futura  sit, 
Pealmista  declarat,  cum  dioit:  «  Jerusalem  quie 
«dificatur  ut  civitas,  cujus  participatio  ejus  in 
idipsum  ^PsaL  cxxi).  »  Et  Dominus  in  Evangelio : 
«  In  domo  Patris  mei  mansiones  mult«  snnt  (foan. 
XI v).  »  Unum  autem  idemque  sollieile  eonsideran- 
dum  est,  quia  juxla  Paalnmt^  vocem:  «  Non  ba- 
bitat  cum  eo  mt^ignus,  nequepermanebuntinjusti 
ante  oculos  ejus  [Psal.  v).  »  Unde  sic  iaterrog&ntes 
Dominum,  cum  Propheta  dicimns:  •  Domine,  quis 

D  habitabit  in  tabernaculo  tuo?  autquis  requiescetin 
monte  sancto  tuo  ?  »[Psal.  xiv.)  Tales  nosexhibeamus 
de  quibus  subditur:  «  Quiingreditursinemaculaet 
operatur  justitiam  [Psal.  xiv),  et  cstera  qus  se- 
quuntur.  Sed  de  tabernaeulis  viaihiKGonstructione 
Petro  cogitante: 

«  Adhuc  eo  loquente,  eccennbestecidaobumbra- 
«  vit  eos.  »  Ut  intclltgeront  electis  in  o&tema  taber» 
nacula  receptis,  non  esse  neeessaria  corporalia  ta- 
bernacula  ubi  in  hubis  obumbrationeprotectieruot 
a  conventu  malignantium,  a  multitudineoperantiu(Qi 
iniquitatem,  quandoimplebiturquodalibi  perPsal- 
miflt&m  dicitur :  «  Absoondes  eos  in  &bscondito  fa- 


325 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


2S< 


ciet  ins  a  eontiirbatioae  bommum,  prdeges  oos  in  A  ^^  Eiiam  ad  hoc  apparui$9e,quatenos  Domini  claiv 


tabemaculo  tno  a  contradiotiono  lingiiarum  {PsaL 
nx).  »  8]  evim  popufom  per  deeerto  gradienlem 
qua^raginia  annos  cofumnJB  obumbratione  protexit 
et  ilhmunatil,mnUo  nAgrs  in  suam  vitam  reccptoa» 
dectos  absqoa  tabernaetitorum  constructione  see  u- 
ros  reddet  pariterei  aunitos.Ad  ins^ruendasautem 
roentes  apostolopum  de  cognitione  divinitatis  uni- 
geaiti  Filii  Dci,  postMoysi  ei  Elis  testimonium,  vo% 
Pfttris  da  nobe  testimonium  perbibuit,  dicens: 
«  Hic  est  Fiiius  metls  dilecins.  »  Id  est :  quem  in 
forma  bomfnfs  bocninem  cemitis,  bie  est  FiKus 
meusdHectus.  Ae  si  diceret :  Hic  osi  Filius  meus 
Bon  adoptivm,  sed  proprius,  non  aliunde  creatus, 
Md  ex  me  geniius,cui  mecum  una  ^st  potCEta8,una 


flcationi  testimonium  perbiberent.  Quod  vero  de- 
seendentibvs  iHia  de  roonte  prscepit  Jesus,dIoenS2 
cc  Nemini  dixaritis  visienem,donec  fllius  hominit 
K  a  mortuis  resurgat.»  Tempus  futurse  pra^dicatiO'* 
nis  insinuat.  Noverat  enim  fragiles  esse  aposiolo* 
rum  menies  ad  tants  visionis  testimonium  perhi- 
bendutn,quoadu8queSpiritus  sancti  gratia  plenius 
instrueretitur,  el  perfectius  confbrtarentur.Noverat 
etlam  carnaUom  mcntes  fld  haeC  incredibiics  esBe, 
nis)  prius  sua  visibiir  resurreciione  ad  crcdeadum 
commoverentur.  Et  ideo  hane  visionem  non  esse 
penitos  dicendam  prohibuit,  sed  ante  resurrectio- 
nem  dfcere  vetuii,  tempus  ordinats  praedi(;ationiB 
ostendens  :  quando  incredibile  non  videretur,qaod 


subsiantia  «t  uaa  ffiiamitas.  De  quo  subdfiiur:  « In  n  eiiam  visibiiiter  per  lesurreciionis  siatum  mons- 

«  qtio  mibi  eofhpiacal.  »  Dispticuii  enim  Deo  hu-      Irabaiur. 

maaa  natura,  qmndo  prsc^pti  illius  prffivaricatrix 

peccando  effecia  eai»  sicut  ipse  aitad  Noe:  «  Non 

permanebil  spirifus  meus  in  homine  in  aetei  num^eo 

qaod  sit  caro.  tonitet  me  feoisse  eos  ^Gen.  vi).  >» 

Sed  in  solo  Mediatore  Dei  et  hominum,  bene  sibi 

Gomptacui6aedieit,qnia  peccatnm  quod  divinitatem 

fuitcapet,  in  fanmanitate  non  habuit :  quoniam  pec- 

eaium  non  fec1t,nec  dolus  invenius  cst  in  ofb  ejus. 

Nam  qnod  ait  vox  paterna  de  Fjlio :  a  In  quo  niihi 

eomplacui.»idipaum  est  quod  alibi  Filius  iestatur, 

dtcens  :«St  qui  me  misitfmecum  esi,et  non  reliquit 

me  solam,  qnia  qus  placita  stint  ei,  facio  semper 

(/(Ni#.  vttT).  ff  Bene  qtioque  voce  Patris,  de  eo  dici- 

tor :«  Ipsuxn  audRe,»ut  ipsum  esse  iaielligerMnas, 


HOMILIA  XXXV. 

nOMINICA  SECUNDA   IN   QUAOnAOfiSJHA* 

(MATTfi.  XV.)  «  In  illo  tcmpore  :  Egrcssus  inde 
«  Jesus^de  Cienesar)  secessit  in  partes  Tyri  Jii  Sido- 
«  nis.  Et  ecce  mulier  Cbananasa  a  finibus  illi^ 
<(Cgi*essa,  clamavit>  dicens  :  Miserere  mei,Domine» 
«  niii  David,>»etreliqua.SuprarererievangelicaIeciio, 
qualitcr  Dominus  conflictum  cum  Pharissis  et  S6ri- 
bis  habnit,et  illis  non  crcdentibus,sed  inauperbra- 
sphemantibus,egressus  tnde,  secessii  in  partesTyri 
et  Sidonis.  Tyrus  autem  et  Sidon  civitates  fuere 
gentilium,  qu®  popnlo  Judffiorum  sorte  dat»  suni, 
sed  ab  eis  minime  possesss,  qaia  habitatores  ea- 


daquoperlfoyseD  fueratprpphetaium  (DetU,  xtiii)  :  C  rum  minime  crediderant.In  corde  enim  maris  siUBi^ 

non  facile  ab  hostibus  capluniur.Tn  hac  fuii  Hiram 
rex  poientisshnus,qui  Salomonis  ligna  et  lapidcsad 
domum  Domini  ledificandam  prAbuit  (///  Heg.  v}» 
contra  quam  E^echiel  propheta  multa  locutus  est 
(Fzech.  xxvi(),  dicens  eam  sitam  esse  in  corde  ma« 
ris,  diviiiis  Iocupleiem,sed  viiiis  plenam,et  ad  e|Ju8 
desiraciionem  Nabuehodonosor  regem  venturum 
propheiat.  Diciiur  auiem  Tyrus  a  situ  vel  qualiiaie 
loci,eo  quod  Tyria,id  est  preiiosissima  purpuraibi 
reperiaiur.  Invemuniur  quoque  fbi  pisoes,  quos 
conchylia  vocant,qui  ferro  incisi,gutta8  sangnineaa 
mftiant,  ex  quibus  sericum  iingitur,  de  quo  pretio- 
sior  purpura  teidiur.  Inierpreiatur  autem  Tyrus  in 
noBtra  lingua  sors  Deiy  signiflcat  genus  humanun), 


«  Prophetam  susoitabit  vobis  de  fratfilHis  vesirls 
tanquam  nQe,ip8umaudiciiB,MJuxta  omnia  qu®  locu- 
tus  fiiertt  vobis.Ei  omnis  qui  non  ancKerit  prophe*- 
tam  illom,  exiermiffabiiar  de  plebe.  Felices  etgo 
aposteli,  qui  non  s^lum  Domini  claritatem  videre 
ineraerantySed  etiam  vocem  Patris  intonaniem  ao- 
dire.Nec  ab  bac  felioitate  nos  ex  toio  alfeni  erimas, 
Bi  qaem  illi  credideruni,  et  nos  credimus :  ei  quo- 
modo  illi  -^xeruniyimitando  vivimns  :ei  quem  dile- 
zerunt  totls  visoeribus,  amamus.Sefd  quia  hamana 
frtgilftes  pondae  Diviniiatis  ferre  non  valei,  recta 
BQbdliur: 

(f  Bt  andieiites  discipoli,  eeciderunt  in  fticiem 
«  sualtt^et  timixerant  vald«.«Sed  quoe  humana  fra- 


giKtas  grttnkbat,  benigne  pias  mogisier  consolatur,  ])  quod  ante  prsvaricaiionem  primi  hominis  in  sorte 


et  eriglt  varbo  pariter  ai  tactu.Unde  et  subinfbrtur: 
« tx  aeeedeiw ' Jesns  tetigit  eos  dicens :  Surgite, 
«  «t  nidite  liaMre.  )»Tangeiido  ergo  iimorem  expel- 
lit,  et  fiduelttlil  tribtiit,  qula  tactas  qjas  sanitas  est 
Ofbk  temnitti.*  Et  quoniam  juxta  ejas  tocem,  om^ 
nb  (pii  sa  hamiliai  exaliabitur(iUn?«  xviii),  post  ca« 
sum  sargtre  Jiibentur,quoniafia  posi  pnBsentis  viia 
lebores  eteeti  «d  gl«riam  aant  sublimandi,  jaxta 
iihid  Fsalmist»:  «  Surgiie  posiquam  sederitis 
(Pm/.  emi).  )> 

«  Utatttes  oaiem  oculos  suos,  seminem  vide- 
«  mntyi^iai  soinm  Jesam/»  Ui  intelligerent  Moysen 


Dei  faii,sed  iunc  de  ejus  sorie  discessii,quando  pri- 
mus  homo  peccavit.  Dominus  autem  fines  Tyri  ap- 
propiaqaavii,  quando  pro  redempiione  generis  hu- 
mani  in  mundum  venit,quaienus  ipsum  genus  hu- 
ttiaatim,de  sorte  dlaboli  ad  soriem  suam  revocarei, 
impleta  prophetia  quse  ait  [Ose.  i,  ii ;  Rom.  ix ;  f 
Petr,  ir) :  «  Voeabo  non  plebem  meam,  plebem 
meam  :  et  non  misericordiam  consecutam,  miseri- 
eordiam  consecutam.  Et  erit :  Tn  loco  ubi  dictam 
est :  Non  plebs  mea  vos,  ibi  enim  vocabuntur  fiU! 
Dei.  »  Et  iterum  :  «  Postula  a  me,et  dabo  tibi  gen- 
ies  hffireditaiem  tuam  (Psal.  ii).  »  Bi  gentes  quM 


>27 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


non  exquiRieriintte,  ad  lc  curront.  Sidon  iMJicm  ct 
ipsa  a  flitu  vel  qualitate  loci  dicitur,  eo  quod  ibi 
muUitudo  piscium  capiatur.  NaiQ  Phonices  eidon 
pisces  appellant.  Ibi  etiam  pretiosissimi  vitri  copia 
rep^riri  traditur.  Interprctaiur  {lutemin  noetralin- 
gua  inuUlis  venatio,  Significat  et  ipsa  genus  huma- 
num  quod  ante  incarnationem  f)omiiii  a  diabolo 
inutiliter  venabatur.  Sicut  eoim  venator  cum  rapa- 
cissimis  canibqs  bestiam  perstquitur,  ejvs  carnes 
cuj)iens  iacerare :  sic  disbolus  aute  iacarnationem 
ejus  genus  humanum  persequebatur,  ut  animam 
ipsius  ad  intcritum  moriis  pertraheret.  Sed  Domi- 
nus  fines  Sidonis  flppropinquavit,  ui  genus  buma- 
num  de  inutili  venKtione  diaholi  ad  uiilem  pertrahe- 
ret»  per  eos  scilicet  venatores^  de  quibus  per  Pro- 
phetam  dicitur :  «Mittam  piftcatores  mcos,tt  pisca- 
buntur  eos :  venatores,  et  venabuntur  der  omni 
monte  et  de  omni  colle  {Jer,  xviii}.  »  Cum  autem 
Dominus,relictis  Scribis  et  Pharisa*is,in  flncs  Tyri 
et  Sidonis  secessit,  ipso  nimirum  situ  corporis  de- 
monstravit  Judsoa  propter  porfldiam  relinquendos, 
et  gcnlcs  ad  (Idcm  vQcundasjuxta  illud  quod  ipsis 
Judieis  non  credeutibng  alibi  ait : «  Auferetur  a  vo<* 
bis  regnum  Dei,  ot  dabitur  genti  facienti  fructus 
ejus  (Matth.  xxi),  »  quod  protinus  manifestatur, 
cum  subinfertur  :«  Etecce  mulier  Gbauansa  a  fini- 
bus  illia  egressa.  »  Mulier  ergo  Ghananaea,  mulier 
gentilia,dQ  stirpe  Gham^quj  maledictionem  prpme* 
ruit,  orta,  quam  ctiam  alius  evangelista  (Marc,  vii) 
Syropbcanissam  appellat,  post  Dominum  clamat, 
quia  non  venerat  ipse  vocare  justos^sed  peccatores 
ad  p(Bnitentiam(jy[arc.u),  Allegoriceautembsc  mu* 
lier  Chanansa  typu;n  Ccclesise  tenet  ex  gentibua 
collectse.  Mulier  quoque  Ecclesiae  conparatur,  non 
propter  mo)IitLeiu,sed  propter  conjuactionemviriet 
fecunditatem  prolis,qus  anteadventum  Domini  in- 
fecunda  et  sterilis  permansiijsed  Domino  veniente, 
co^juncta  sibi  Ecclesia,spirituales  fllios  gignere  coe- 
pit,  jrapleta  prophetia  qua  ait :  «  Lstare,  SijkeriltB 
qu®  non  paris  (ha.  u\)^  »  Hasc  est  enim  illa  mu- 
lier  de  qua  per  Salomonem  diqjitur :  «  Mulierem 
fortem  quia  inveoiet  ?  procui  et  de  ultimis  fijubus 
pretium  ejus  (Prov.xxxi)-  »  De  qua  etiam  Dominus 
figurate  in  Evangelio  loquitur  :  «Simile  est  regoum 
codlorum  fermento,qiiodacceptttm  mulierabscondit 
in  farius  satis  tribua*  dooeo  fermentaretur  totam 
(IfaX/A.xin).  »  Et  iterum  :  «  Mulier  cum  parit  tristi- 
tiam  flabet,  quia  venit  hora  ejus  {Joan.  xvi).  »  H«c 
autem  mulier  tot  quotidie  spiritualiier  fiiios  parit, 
quot  fldeles  per  undam  baptismati^  et  gratiam  Spi* 
ritus  sancti  regenerat.  Notandum  antem  quod  mu- 
lier  primum  a  finibus  suis  egreasa,  post  Domiiium 
olamasse  dicitur,  quia  nisi  Ecclesia  prius  pristinos 
errores  anathematiEasset«ad  ndtitiam  Dei  pervenire 
non  posset.  Ordo  namque  necessarius  exposcit,  ut 
prius  vitiis  et  criminibus  abrenuntiet,  qui  virtutes 
accipere  desiderat,  ut  Psalmista  :  «  Quis  est  bomo 
qui  vult  vitaro  diligere  et  videre  dies  bonos  ?prohi- 
)>eat  linguara  euam  a  malo,et  labia  eijua  ne  loquaa* 


A  tur  dolum.Declinet  aolem  a  malo,et  faciat  bonuro: 
inquirat  paoem,  et  ^equi^uf  eam  (Hal.  xxxui). » 
Sed  quid  clamat  audiamus:  MMiBereremei,Doininei 
Fiti  David.  »  In  quibus  veii^iSybreviter  qttidem.sed 
pleniter,  Catholieam  fidem  eompreliencKt,  Nam  sic 
Deum  credidit  ut  homittera  non  iiegaiiet,sie  homi- 
nem  oonfitetur  ut  eumdem  varum  Deum  eredai.Ve- 
rura  enim  Deum  crodidit,  c«m  dixit :  «  Misereie 
mei.  »  Verum  hominem,  cum  adjuniit :  «  Pili  Ot- 
vid.  »  Filium  David  vocat,q«ia  do  atiipe  David  SaU 
vator  noster  carnem  assumpsii,  diceate  Aposlolo : 
'<  Qui  factus  est  ei  ex  semine  David  aeoundum  car* 
nem  {Rom.  i).  »  Et  propheta  i  «  Ecce  dies  vemiint, 
dicit  Dominus,et  suscitabo  David  germep  jasUim^et 
regnabit  rex  et  sapiens  erit  {Jer,  xxiu).  »  Gum 

H  enim  maier  pro  filia  DomimMn  3iiDplieavit,diceo8: 
«  Filia  mea  a  deemonio  vexatur,»mtnifestavitquia 
illi  qui  piuuB^  ex  gentibus  credidaruni,  pro  Whenr 
tione  eorum,  qui  adbuc  in  errore  detinebantur.pre- 
ces  ad  Dominum  fuderunt.  Sicut  eiiiQi  superiue 
diximus,  mater  Ecdesiam  signifioavit,  Olia  quoquo 
ejus  unamquamque  peccatricem  praeQguravit  ani- 
mam.Quse  male  a  dffimonio  vexatur,quando  integro 
corpare  vitiis  et  criminibus  subjacet,  qualia  siint 
adulterium,  furtum,  bomiojdium,  rapina,  sacrile- 
gium  et  his  similia.  Rogavit  ergo  mater  pro  (ilia, 
quiaEcclesia,pro  correcUone  eorum  qui  peccaUflet 
vitiis  aubjacent,  soilicite  invigilat.  ^Uqttando  sua- 
dendo,aliquando  exkortando,  aiiquando  eamacriua 
increpando,aliquando  orationis  opem  impendeado. 
Nec  ^olum  magistri  sibi  subjecti»  ODrrectiosem  im- 

C  p^ndere  debent»  sed  etiam  orationem,  ut  qoDS  non 
possunt  aeBmonibus  corrigcre,  saltem  oratiombus 
possint  juvareyveltttfaciebat  Apostolusqui  quprum- 
dam  discipuisBum  lapsum.suum  reputaas^dicebat: 
«  Quis  infirmatur»  et  ego  non  inflrmor{//  Ccr*xi)U 
Et  iterum  :  «•  Fflioli,  quos  iterum  parturiO)  doneo 
formetur  Christus  in  vobis  {Qml.  iv).  » 

«  Qui  noB  Fe^^pondit  ei  y^rbiim.  »  Non  est  hocex 
supercilio  Soribantm  et  Pharise^orum»  qtiod  Domi- 
nus  mulieri  clamanii  non  respondit,  sed  varias  ob 
causas  ei  primum  respondere  distulit,  c«i  postmo- 
dum  non  solum  responsum  dedit,  .sed  etism  hoc 
quod  petebat  benigne  tribuit.  Primo,  ut  constantia 
mulieris  probaretur,  utrum  in  prece  perseveraret, 
an  non ;  secundo,  ut  oco«sion«m  non  credendi  Ju- 

[)  dsis  auferret,ne  forte  dicereipt  :Cbristus  nobis  pro- 
missus  est,  ct  iste  gentes  docet,  gentes  curat,  et 
ideo  Dolumus  credere  in  ipsum ;  tertio,  ut  animos 
discipulorum  ad  miseri^ordiam  prQVOi^aret.Sed  ab^ 
sit  «t  absque  misericordia  eos  Aussecredaraus,qui 
cum  auotore  misericordi»  gladi^ntur.  Quorum 
animosadmisericordiam  commotos  evangelistama- 
nifestat,  cum  subjunxit :  «  Et  acceiente«  discipuli 
«  rogabaiit  eum.MRogaverunteum  tuocdiscipuli  pro 
muliere  Ghananitide,  poatea  vero  pro  Eeclesia  ex 
geutibus  vocata,  qui  non  solum  usque  sd  mortem 
se  tradiderunt,  sed  etiam  orationllms  eam  Domino 
oommendaveruQt  (sicut  Paulud  apoetolus  quosdam 


m 


imilUAL  DE  TKMPOHE. 


230 


discipulos  relinquens,  dicebat :  «  Commendo  vos  A' 
Deo  el  Verbo  ips*us  [AcL  xx]  »)  dicentes :  «  Dimitte 
(T  earo,  »  quod  est  dicore  Dimitte  peccata,  et  dona 
viHutes.  «  Quia  clamat  post  nos.  »  Mulier  post 
apostolos  clamavit,  quia  Ecclesia  uon  solum  eo- 
rnm  doclrinam  diiigit,  sed  eliam  actiones  imilatur. 
Post  apostolos  autem  clamare  est  illorum  vestigia 
sequi. 

» Ipse  autem  respondens  ait :  Non  sum  missus 
«  nisf  ad  ovcs  qu»  perierunt  domus  Israel.  »  Quae- 
rifur  autem  quare  dicat :  «  Noti  sum  missus  nisi  ad 
0VC3  quc  perieruntdomus  Isracli  »  cum  alibi  dixisse 
lcgali^r :  <i  Et  alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  ex  hoc 
ovih',  et  ilfas  oportet  mc  adducere,  et  vocem  meam 
audient,et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor  {Jcan.  x).  » 
Ad  quod  dicendum,  quia  de  prssentia  sua  corporali  n 
dixit :  qudniam  nemioem  gentilium  per  semetipsum 
docu}sseIogitur,excepti8duobusdicbu8  in  Samaria, 
Qt  occasionem  uon  credendi  (sicut  supra  dictum  est) 
Jadxis  auTerret.  Tamen  cum  inter  Judapos  ambuia- 
ret,doceret,  signaTaceret,  saiutem  genlium  fuiuram 
predicabatydicens :  «  Et  alias  oves  habeo^  qua;  non 
soiit  ex  hoc  ovili ;  »  et  alibi :  «  Maios  male  perdet^ 
et vifieam  stiam  locabit  aliis  agricolis  (Matfh,  xxi).  » 
Et  idco  qnl  prius  dicebat : «  In  viam  gentium  ne  abie- 
ritis»  et  in  civitates  Samaritanorum  ne  introletltis 
{Matth.  x),  »  postca  dixit : «  Euntes  in  mundum  uni- 
versum,  prsedicateEvangelium  omni  creaiurse  (Marc. 
xvi).  >i  Quod  impletum  est  post  ejus  asocnsionem, 
ad  apostolorum  prsdicationem.  Quod  ergo  non  feoit 
corporaliter,  post  resurrectionem  per  discipulos  ad- 
irnplevit  spiritualiter.  9ed  illod   prietermittendum  G 
non  est,  quaredixerit : «  Non  sum  missus  nisi  ad  oves 
quae  pcrierunt,  »  cura  hi  qui  perierunt,  potius  in  hae- 
dorum,  quam  in  ovium  numero  conputentur.  Ad 
quod  dicendum,  quia  quos  perditos  suo  merito  Do- 
minus  invenit,  eos  oves  gratiae  suae  esse  fecit,  de 
qoibusper  apostblum  Petrum  dioitur :  «  Eratis  sicut 
oves  errantes,  sed  conversi  estis  nunc  ad  pastorem 
et  episcopum  animarum  vestrarum  (/  Pelr.  ii).  » In 
quo  errore  se  noverat,  qui  dicebat  :  «  Erravi  sicut 
ovis  qus  periit  {Psal.  cxviii).  »  At  illa  mulier,  quae 
antea  repudiata  fuerat,  nec  audita,  posiquam  disci- 
polos  pro  se  rogantes  aodivit,  tandem  rcsumpta  (I- 
dacia  ad  Oeum  venit,  et  adoravit  eum,  dicens : 

«  DomiQe,ad]uvame. »  Qu®  enim  salutem  requi- 
rebat,  de  potestate  non  dnbitabat.  t\ 

«  Qui  respondens  ait :  Non  est  bonom  sumere  pa- 
N  nem  filiorum,  et  mfttere  canibus. »  Filii  quondam 
Judx  fuerunt,  de  quibus  a  Domino  per  Moysen  Pha- 
raoni  dictum  est: «  Dimitte  filium  meum  Israel  pri- 
mogenitum  (Exod.  iv).  »  Canes  vero  gentiles^propter 
sporeitiam  idololatric  Ganis  quoque  in  Scripturis 
varias  signiflcationes  habet ;  aliquando  pro  malo, 
aliquando  ponitur  pro  bono.  Bonos  doctores  signi- 
ficat,8icutper  Psalmistam  dicitur :  «  Lingua  canum 
taonim  ex  inimicis  ab  ipso  {Psal.  lxvii)  ;  »  malos, 
de  qulbus  per  Isaiam  dicitur :  «  Canes  muti,  non  va- 
leLtes  latrare  {Isa.  lvi)  ;  »  aliquando  hsreticos, 


sicut  Apostolus  ait  :  c<  Videte  cancs,  videte  mulos 
operarios,  vid(!te  concisionem  (PJUl.  iii)  5  »  aliquando 
peccalorem  ialdumque  catholicum,  mala  sua  ilcran- 
tcm,  sicut  Salomon  ait :  t  Sicut  canis  reverlitur  ad 
vomitum  suum,sic  stuitusad  stuitltiaui  suam  {Prov. 
xxvi) ;  »  aliquando  Judaeds,  sicut  per  Psalunstam  dl- 
citur: «  Circumciderunt  me  canes  multi  {Psal.xxi) ; » 
aliquando  gentiles,  sicut  in  hoc  loco,  ut  supra  dic- 
tum  est :  «'Non  est  bonum  sumere  panem  filiorum, 
et  miitcrc  canibus.  »  Ac  si  diceret :  Non  est  bouum 
ut  doctrins  panis  a  filiis,  id  est  a  Judsis,  quia  ab 
initioDeum  coluerunt  Pt  Jidoravcrunt,  sublrahatur, 
et  vobis  gentibus,  qui  inullis  spurcitiis  et  idolis 
deseruistis,  detur.  Quod  prudenter  mulier  intclli- 
gcns,  taiitcrquc  se  liumilians,  dixit : 

«  Etiam,  Dominc.  »  Ac  si  diceret :  Scio,  Domine, 
et  credo,  quia  ita  est,  non  enim  sumus  digni  post 
idolorum  culturam,  pancm  flliorum  accipere  :  sed 
q[uia  in  mundum  dignatus  es  venire,  extende  sinum 
misericordiffi  tuae  usque  ad  coliigendas  gentes,  ut  in 
quibusabundavitpeccatum^supcrabundetgratlatua 
{Rom,  \),  fiatque  per  misericordiadil  tuam  possibile 
quod  per  nostrum  mefitum  est  impossibile. 

«  N^im  et  catelli  edunt  de  micis  quae  cadunt  de 
«  mensa  dominorum  suorum.  »  Ut  qui  magna  ca- 
pere  non  possumus,  saltem  de  minimis  ct  superfluis 
pascamur,  scilicet  qui  non  sumus  digni  mensae  filio- 
rum  participari,  saltem  de  micis  quae  cadunt  de 
mensadominorum8uorum,nutriamur.Mcnsaautem 
in  hoc  loco  Scrlpturam  sacram  significat,  qu®  pro 
capacilateauditorumvarioshabet  cibos  et  apparatus 
verborum,  panem  vilse  nobis  ministrans,  de  qua  per 
Prophelam  dicitur : «  Parasti  in  conspec^u  meo  men- 
sam,  adversus  eos  qui  tribulaot  tne  {Psal.  xxn).  » 

Mica  vero,quae  interior  pars  panis  est^spiritualem 
inlelligentiam  in  Scriptafis  designat. «  Catelli  ergo 
edunt  de  micis  quse  cadunt  de  mensa  domlnorum 
suorum, »  quando  gentiles  cOnversi  apud  semetipsos 
spiritualem  intelligentiam  requimnt  quam  Judaei 
accipere  noluerunt.  Quod  Dominus  intelligere  pru- 
dentem  mulierem  conspiciens,  respondit  illi : 

«  0  mulier,  magna  est  fldes  tua,  (lat  tibi  sicut  vis. 
«  Et  sanata  est  filia  illius  ex  illa  hora.  »  Ubi  consi- 
derandum  quia  ad  petitionem  matris  filia  illius  a 
dffimonio  liberata  est,  ut  intelligamus  quia  parvuli 
in  baptismo  qui  loqui  non  pos8unt,ndeparentum  ab 
originali  peccato  per  baptismum  solvuntur.  Hujus 
quoque  fldem^  sicut  centurionis,  Dominus  admiratus 
est,  cui  dixit : 

«  Amen  dico  vobis,  non  inveni  tantam  fldem  in 
«  Israel.  »  Et  ideo  qliia  fidem  habuit  bnc  mulier, 
statim  effectum  sanitatis  fllia  consecuta  est.  Tres 
namqiie  virtutes  princlpales  in  verbis  sive  operibus 
hujus  mulieris  cognoscimus  :  fidem,  constantlam, 
atque  humilitatem.  Fidem  babuit,  quia  cum  esset 
gentilis,  salutem  flliae  sus  a  Domino  se  impetrare 
posse  non  dubitavit ;  constantiam,  quia  cum  esset 
repudiata,  tandiu  in  prece  perscveravit,  quousque 
quod  petebat  acciperet ;  bumilitatemi  quia  cum 


231 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  BPBSG.  OPP.  PARS.  II.  -  HOMIL. 


m 


a  Domino  canibusesset  comparata,ipsadeseliumi-  J^  ria  mortiiicct,  voluntates  proprias  fraagatjejuniis» 


lius  sentiens,  catoilis  se  coo^quavit.  Imitemur  ergo 
et  nos  hanc  mulierem,  qux  prima  de  gentibuscre- 
dendo  matcr  nostra  in  dde  eCrccta  est,  qui  ex  gen- 
tilitate  venimus.  Habeamus  fldem,  ut  unum  Deum 
credentes,  quidquid  justc  ab  eo  potimuSy  nos  impe- 
trare  possc  crcdamusi  juxta  promissioncm  illiue 
diccntis  : «  Amen  dico  vobis»  quidquid  orantes  peti- 
tis,  crediie  quia  accipietis,  et  fict  vobis  [Marc.  xi) ;  » 
et  iterum  :  «  Si  habuoritis  fldem  sicut  granum  si- 
napisy  diccretis  huic  monti :  Transi  hinc,  ct  transiret 
{Ualthm  xvfi).  »  —  «  Justus  enim  (ut  ait  Scriptura) 
ex  flde.  vivit,  et  siiic  fide  impossibilo  est  placere  Deo 
(llahac.  II,  iUbi\  xi).  »  Habeamus  constantiam,  ut 
si  divina  dispensatio  preces  noatras  tardius  exau- 


vigiliis^eleemosynis  et  orationibus  insistat,et  tandiu 
in  prcce  perseveret,  quoadusque  a  Domino  cum 
muliere  Cieanansa  audire  mereatur  :  u  Magnae^t 
fides  tua,  flat  tibi  sicut  vis.  »  Sed  illud  non  est 
pra!tcrmitteadum,quod  mulier  haec  pro  filia  rogana, 
quinto  decimo  miraculo  introducitur.  Numeru» 
enim  istc  aacramentis  Ecclesi.T  arridct,proptermy- 
stcrium  hebdomadis  et  ogdoadis  :  constat  vero  ex 
scptcm  et  oQto.  Nam  quarto  decirao  die  postegres- 
sionem  de  iEgypto,  populus  Israeliticus  Pascba  jus- 
sus  est  celobrarc.  Quindecim  canlica  graduum  in 
psalterio  legimus,  quae  sunt  ab  «  Ad  Dominum  cum 
tribularcr  [PsaL  cxix),  »  usque  «  Ecce  nunc  bene- 
dicite  Dominum  [Psal,  cxxxiii).  »  QuiDdecim  anni 


dierit,  tandiu  preces  precibus  Jungamus,  quousque  ^Jezechia;  ad  vitam  sunt  adjuncti.Quindecim  diebus 
hoc  quod  petimus  impetremus,  dicentcs  ei  cum  ^Paulus  cum  Pctro  se  raansisse  testatur,  conferens 


Psalmista :  «  Dirige  me  in  veritate  tua  et  doce  me, 
quia  tu  es  Deus  Salvator  mcus,  et  te  su^tinui  tota 
die  [PmU  xxiv).  n  Sicut  enim  paterfamilias  dormit, 
et  tam^n  si  nostris  precibus  excitatus  respondcrit, 
Dolite  Tiihi  molcsti  ease,  jam  ostium  meum  clausum 
est,  et  pueri  mei  mecum  sunt  iu  cubili,  non  poseum 
surgere  et  dare  vobis  {Luc,  xi) :  si  tamen  instantis- 
sime  nos  viderit  pctentcs^  et  si  non  dcderit  surgcna 
eo  quod  amicus  noster  sit,  propter  importunitatem 
tamen  surget,  et  dabit  nobis  quotcjuot  habemus  ne- 
ceesarios.  Jubetu^enim  i-n  preco  persistere,  qui  vuU 
accipere,  usque  s^d  oornu  altaris»  id  est,  usque  ad 
fldem,  dicente  Psalmista  :  «  Constkuite  diem  so- 
lemnem^in  condensis usque  ad  cornu  altaris  {Psal. 
GxviO*  »  Et  si  ad  impetrandum  quod  petimus  nos  G. 
idoneos  osse  uon  sentimus,  spiritualium  fratrum 
orationes  ad  a^jniorium  qusDramus,  ut  sicut  ista 
mulier,  apos^olis  pro  sc  inten^enientibus,  quod  pe- 
tobat  proroeruit,  it^i  nos  oonmiunibus  precibus  ma- 
gisquam  propriis  ajtsiogularibusadjuvaricrcdamus. 
Habeamus  humilitatem,  at  aliis  de  nobis  miyora 
existimantibus,  nys  rainimoa  judicemus,in  exeraplQ 
huuus  mulieris  Ghananitidis,  qvse  a  domino  caaibus 
comparata,  ipsa  se  catellis  comparavit.  Hanc  humi- 
litatem  habebat  in  corde,  qui  de^ctus  ab  aliis  di- 
cebat :  «  Ludam  et  vilior  flam  plus  quam  facius 
8um,  et  aro  bumilis  in  oculis  meis  (//  Beg,  vi).  » 
Binc  etenim  sapiens  dixit :  f<  Quanto  magnus  esi 
huiailia  te  in  omnibus,  et  ooram  Deo  invenies  gra- 


Evangiclium  quod  praedicaturus  erat  gcntibus*  ne 
forte  in  vacuum  curreret  aut  cucurrisset.  Scptem 
ergo  ad  dona  septem  Spiritus  sancli  pertinent,octo 
ad  resurrectionem.  Et  quia  ecclesia  per  septirormem 
gratiam  Spiritus  sancti  illuminata,  didici^  resurre- 
ctionem  credere,  sperare  et  amare,recte  quintode- 
cimo  loco  pro  filia  rogatura  introducitur.  Et  quia 
Ecclesiazeiodivini  amorisaccensa,  praesentem  vilam 
didicit  conlemnere  et  asternam  diligere,  rccle  Cha- 
nanasa  dicitur.  Chuia  quippe  zclus  interpretatur. 

HOMILIA  XXXVI. 
FERiA  SECUNDA  posT  Remmiscere, 

(JoAN.  viii).  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  turbis 
«  Judffiorum :  Ego  vado,  et  quaeretis  me, »  et  reliqua. 
«  Ego  vado,  »  inquity  «  et  qujsretis  me,  » jion  de»i- 
derio,  sed  odio,  Nam  illum,  posteaquam  abscessit 
ab  oculishominum,  inquisierunt,  et  qui  oderant,  et 
qui  amabant :  illi  persequendo,  isti  haberc  cupieDdo. 
Bonum  est  animani  Christi  qucerere,  sed  qt|omodo 
eam  discipuli  quassierunt :  et  malum  quserere  ani- 
mam  Christi^aed  quomodo  eam  Judasi  quaesierunt: 
illi,  eum  ut  haberent ;  isti,  ut  perderent.  Denique 
i8ti,quia  aic  qusrel^aat  morl  malo  oorde  et  perverso, 
quod  secutis  ac^unxit :  «  Quaeretis  me  ?  »  Et  ne 
putetis  quia  bene  me  quasretis. 

c<  In  peccato  vestro  moriemini.  »  Qoc  est :  Chri- 
stum  male  querere,  ia  peccato  auo  mori.  In  pec' 


tiam  {EccL  ui). »  Jam  superius  per  filiam  hujus  mu-  n  cato  suo  moritur,  qui  in  peccato  permanet  usqae 

lieris,  unamquamque  animam  pecoatricem  signiQ-        '        .        »»    r..   .  -  .     .  .  _ 

cari  diximua.  Quamvis  neo  anima  sine  carne,  nec 

caro  sine  anima  peccare  possit,  tamen  sunt  qu»- 

dam  vitia  que  specialiter  ad  carnem,  qu^dam  vero 

ad  aaimam  pertinere  videntur.  Furtum  quippe,  adul- 

terium,  homicidium,  fornicatio,  ebrietates,  sacri- 

legium,  et  his  similia  ad  carnem  pertinent :  at  vero, 

invidia,  ira,  superbia,  odium,  rancor,  dolus,  vana 

gloria,  simulatiOy  ct  his  similia  ad  aaimam,  ^ve 

ergo  animam,  sive  carnem  contigerit  in  his  vitiis 

commaculari,  a  finibus  suis  egrediatur,  id  est  pre- 

terita  peccata  damnanda  postponat,  carois  deside* 


ad  mortem.  IUe  Christum  non  qusrit,  qui  salutem 
animae  suaa  per  poenitentiam  non  quaerit,  ad  quem 
Prophcta  clamat :  «  Quadrite  Domi^um  dum  inve- 
niri  potest  (/sa.  ux).  »  Modo  qui  misericordem, 
dum  tempua  habet  noa  quaeril,  inveniet  eum  ira- 
tum.  Jodaeis  dixit :  «  lo  peccato  vestvo  moriemini, » 
quia  praesciebat  eos  in  peccato  suo  permanere.  Sin- 
gulari  dixit  aumero,  in  peccato»  et  plurali,  vestro : 
quia  omaibus  illis,  ad  quos  loquebatur,  oaam  esse 
voluntatem  sciebat,  cqualem  malitiam  perdendi 
euro,  qui  salvare  eos  veneraU  Alio  vero  loco  disci- 
pulis  dixit :  t  Quo  ego  vado,  vos  noa  potestis  ve- 


333 


H()MILL£  DE  TEMPOHE. 


234 


mTC{Joan.  xiii)  :  »  non  abslulit  eis  spem,  scd  prm-  j^  runt  :  «  Moriemini  in  peccato  vostro. »  Et  quipluff 


di&it  dilationem.Quaiido  cnim  hoc  discipulidDomi- 
nus  ioquebalur,  tunc  non  polerant  venire  quo  ille 
ibaljScd  postea  vcnturi  eraijt^isti  aulem  nucquam, 
quibus  praescius  dixit,  «  In  peccato  veetro  morie- 
uiioi.  »  His  autem  auditis  verbis,  quomodo  solent 
carDalia  eogitantes,  et  secundum  carnem  judican- 
teSjCt  tolum  carnaliter  audientes  el  sapienles  dixe- 
ruat : 

« Nunquid  interflciet  semetipsum,  quiadicit:  Quo 

»  cgo  vado,  vos  non  potestis  venire?  »  Stulla  verba 

etomnino  insipientiae  plena;  quid  cnim  non  potcrant 

illo  venire,  quo  ille  perrexisset,si  intcrficeretscmet- 

ipsum?  Nunquid  ipsi  non  eranl  morituri  ?  Quid  cst 

ergo, «  Nunquid  interficict  semelipsum, »  quia  dixit, 

«  quo  ego   vado  vos  non   potestis  venire,  »  si  dc  ^^ 

morle  h9minisdiceret,quishominumnon  moritur? 

Ergo  quo  ego  vado,  dixit,non  quo  ilur  ad  mortem, 

sed  quo  ibat  ipse  post  mortem.lllis  itaque  non  in- 

telligentrbus  ista.respondit  eis  Dominusquiterrara 

scipiebant. 

«  Vos  de  deorsum  estis.»Ideo  terram  sapitis,quia 
sicul  serpcns  lerram  manducatis,  lerrenis  pasci- 
liiini,  terrcnis  delectamini,terrenisinhiatis,  sursura 
cor  non  habetis.  «  Vos  de  dcorsum  cstis,  ego  de 
"  supcrnis  sum.  Vos  de  mundo  hoc  cstis,  ego  non 
«  sum  dc  boc  mundo. »  Quomodo  ergo  non  erat  de 
hoc  mundo,  per  quem  factus  estmundus,etsemper 
ubiqueest?Scdomnes  de  mundo,  sedpriusmundus, 
postcahomo.SedChristusantc  mundum,  ante  Chri- 
stum  nihil,qui«in  principio  erat  Verbum,etomnia 


peccat,  plusest  in  mundo,ctpluse8timmundU8.E}t 
quantu  se  quis  mundat  a  peccalo,tanto8eelevatde 
mundo  non  esso.  Merito  audierunt  Judsi^ «  morie- 
mini  in  peccatis  vcstris,  »  quia  non  habere  pccea- 
tum  nullo  modo  potuistis,  quicumpeccatonati  cstis. 
Scd  tamen  si  in  me,  inquit,  credideritis,  quamvis 
cumpeccato  quidem  nati  estis,  sed  in  peccatovostro 
morituri  non  cstis.  Adjunxitenim  dioens:  «  Si  aori 
«  credideritis  quiaego  sum,  moriemini  in  peccatis 
«  vestris.  »  Ergo  si  credideritis  quia  ego  sum,  noa 
moiiemini  in  peccatis  vestris.  Reddita  spes  estde- 
spcrantibus,  excitatio  fucta  est  dormientibus.  Cor- 
dibus  cvigilaverunl,  inde  plurimi  crediderunt,8icut 
Evangclii  ipsius  consequentia  testatur^  ubi  ait  s 
«  HaBc  illo  loquentc,  multi  crediderunt.  »  In  hoc 
ergo  populo  cui  Dominus  loquebatur,  erant  qui  in 
pcccato  suo  fucrant  morituri,  erant  ctiam  qui  in 
ipsum  qui  loquebatur,fuerant  credituri,et  abomni 
peccato  liberandi.  Tamcn  hoc  attendite  quod  ait 
Dominus  Christus  :  «  Si  non  credideritid  quia  ego 
sum,  moiiemini  in  peccalo  veslro.  »  Quid  est,  8i 
non  crediderilis  quia  ego  sum?  quia  nihil  addidit, 
multum  est  quod  comm?nuavit.  Dixit,  ego  sum,  et 
non  addidit  quid,sivoChristus,8ive  Filius  Dei,sive 
ille  quem  prophet«  pr«Bdixerunt,siveSalvatormun- 
di^sive  aliud  aliquidquodde  eoin  Scripturislegitur. 
Multum  est  quod  ait,  Ego  sum,  quia  dixerat  Deus 
Mo}'si:«Egosumquisum.»EodcmmodoVerbumea- 
scntias  sempiternje  usus  estad  populum  JudaBornm, 
quo  tunc  ad  Mcysem  per  angelum  ia  rubo  flamms 


per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i).  ;  «  sic  enim  eratille  C  ignis,  quem  missurus  crat  ad  liberandum  populum 


de  supernis.  De  quibus  supernis?  Ab  ipso  Patre, 
nihil  illo  superius,  quia  Verbum  genuitaequaleeibi, 
coiEternum  8ibi,unigenitum  sibi,  sine  tempore,per 
qnem  conderet  tempora.  Ideo  Christus  ante  omnes 
creaturas,  et  ante  omnia  tempora,  quia  de  Patre 
coa*lernus  Patri  geiiilus  est. 

«  Vos  de  hoc  mundo  estis,  ego  non  sum  de  hoc 
«  mundo.  Dlxi  ergo  vobis,  quia  moriemini  in  pec- 
»  catis  vestris.  »  Exposuit  nobis  quid  intelligi  vo- 
lttit,vos  de  hoc  mundo  e8tis;idco  quippedixit,Vos 
de  boc  mundo  estis,  quia  peccatores  ^rant,  quia 
iniquierant,  quiainfideles  erant,quia  tcrrena  sapie- 
hant.  Nunquid  apostoli  et  sancti  Dei  de  hocmundo 
noo  erant?  Erant  siquidem,  quiade  Adam  natisunt 


sjum  {Exod.  iii).  Quid  cst  quod  hic  dixit :  «  Ego 
sum,  »  nisi,  ille  ipse  qui  tunc  in  angelo  mittere 
Moysen  servum  meum  ad  liberandum  populum 
meum  destinavi,  ego  ipse  modo  per  meipsumveni 
incarnatus,  homo  iactus,  liberarc  homines,  qiios 
crcavi,  qui  perditi  fuerant?  Quidquid  enimaliquan 
do  mutari  potest  vel  in  melius,velin  deterius,  qunj- 
dammodo  ex  eo  quod  fuit  ante,  incipit  aliud  essey 
vel  alitcr  esse  quam  fuit.  Solus  vero  Deus  semper 
idem  est,  immutabilis  veritas,  immntabilis,  sempi- 
'ternus,immutabilisnatura,immutabilissubstantia, 
et  quidquid  de  eo  dici  potest,  semperidemestquod 
fuit  et  erit.  Prorsus  nihil  aliud  melius  viderctur  in 
loco,  in  hoc  vcrbo  quod  ait  Dominu8:«  Ego  sum,» 


sed  ipsa  Veritas  de  eis  ait  :  «  Ego  elegi  vos  de  n  nisi,ego  8umDcus,moriemini  inpeccatovestro.Sed 


mundo  {Joan,  xv),  »  id  est,  de  carnali  conversa- 
tione^  quce  mundi  nomine  in  hoc  loco  significari 
videtur.  Quia  ergo  orant  dc  mundo,  fucti  sunt  non 
de  mundo^  sed  pertinere  coeperunt  ad  eum,  per 
quem  factus  est  mundus.  Isti  autem  rcmanserunt 
esse  in  mundo,  quibus  dictum  cst  :«  Moriemini  in 
peccatis  vestris,  »  Nemo  dicat^  de  hoc  mundo  non 
sum.  Quisquis  es,  o  homo,  de  hoc  mundo  es,  sed 
venit  ad  te  qui  fecit  muodum,et  liberabit  te  dehoc 
mundo.  Si  delectatte  mundus,semper  vis  esseim- 
mandus:  si  autem  non  delectat  te  hic  mundus,jam 
taeris  mundus,  et  non  audies  quod  Judaai  audie- 

Pathoi.  CXVIII. 


illi  semger  terrena  sapientcs,  et  semper  secundum 
carnem  audientes  et  rospondentes,  quid  ei  dixerunt 
audiamus. 

«  Tu  qui  es.^»  Non  enim  cum  dixisti,  nisi  credi- 
deritis  quia  ego  sum,  addidisti  quis  esses.Quises, 
ut  credamus?  Et  ille :  «  Principium.  »Eece  quod  est 
principium,  mutari  non  potest,  principium  in  se 
manet  et  innovatomnia.  Principiumcuid!ctumest: 
«  Tu  vutem  idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  dcflcient 
{Psul.  ci).  •  «  Principium,  ait,  qui  et  loquor  vobis. » 
Eespondit,  principium  me  esse  credite,  et  addidit, 
qui  et  loquor  vobiSyid  est  quiahumilis  propter  vos 

8 


235 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


236 


factus,  ad  iata  verba  descendi.Nam  si  principium,  A  Puter  verax.  Sicut  a  Patre  Filius,  ita  a  veraci  ve- 


sicuti  est,  ita  maneret apud  Patrem, et  non  acciperet 
formam  servi.et  homo  loquerctur  hominibus,  quo- 
modo  ei  crederent,  cum  infirma  corda  intelligibile 
verbum  sine  voce,8ed  sensibiliavidere  non  possont? 
Ergo,  inquit,  credite  me  esse  principium,  quia  ut 
credatis  non  solum  sum,8edet  loquor  vobis.Verba 
Domini  nostri  Jesu  Ghri8ti,quaehabuitcumJuda;is, 
ita  moderant  loquelum  suam,  ut  cffici  non  viderent, 
et  fideles  oculos  aperirent.  «  Dicebant  crgo  Judaei : 
Tu  qui  es?Et  ait:Principium  qui  et  loqnor  vobis.» 
Quare  se  dicit  Dominus  Jesus  principium?  Quia 
omnia  per  ipsum  facta  sunt,  Ipse  cnim  est  Dei  sa- 
pientia,  sicut  Psalmista  dicit:«  Omniain  sapientia 
fdcisti  {PsaL  cvii).  »  Si  igitur  omnia  in  sapienlia 


ritas.  Pater  verax  cst,  sed  non  u  vcritate  :  Filius 
veritas,sod  a  Patre  quiaFiliusaPatre.nonaseipso, 
et  ideo  aitalioloco:«Ameipso  nonveni(Joan.vii),»> 
id  est,  0  mcipso  non  sum.  Patcr  utique  vcrax  est, 
non  a  participando  Veritati,  sed  generando  vcrita- 
tem.Quia  Pater  genuitFilium,quide  ipsoait:»Ego 
8umA'ia  et  veritas  et  vita.  »  Cum  autcm  dixisset 
Dominus  Jcsus,  «  verax  est  qui  me  misit,»  non  in- 
tellexerunt  illi  quod  de  Patre  eis  dicebat.  Necdum 
enim  habucrunt  oculoscordisapertos,  utiDtelligere 
possent  ajqualitatem  veracis  et  veritatis. 

«  Dicebat  orgo  eis:  Cum  exaltaverilis  Filium  ho- 
«  minis,tunc  cognoscetis  quia  ego  sum,ctameipso 
«facio  nihil,sedsicut  docuitmePater,  haecloquor.» 


fecit  Deus,  id  est,  in  Filio  suo  coajternosibietcon-  ^  Quid  est  hccPNihil  enim  aliud  vidctur  dixisse.nisi 


substimtiali,Pilius  utiquo  omnium  pnncipium  est. 
Nunquid  et  Pater  potest  dici  principiuni?  Utique 
recte  dicitur  et  Pater  principium,  non  tamen  duo 
principia,  sicut  PaterDeus,  et  iMlius  Deus,non  ta- 
men  duoprincipia,sed  unum  principiumtaciendum 
est.  Ergo  et  Spiritus  sanctus  principium  est,  non 
tamen  tria  principia,  Pater  et  Filius  et  Spiritus 
sanctus,  sed  unum  principiom  :  sicut  Pater  Deus, 
Filius  DeuB,  Spiritus  sanctus  Deus,  non  tamen  tres 
dii,  sed  unus  Deus;  sicut  Pater  omnipotens,Filius 
omnipoten8,Spiritu8sanctusomnipotens,nontamen 
tres  omnipptentes,  sed  unus  omnipotens.  Id  enim 
quod  Pater  ad  se  est,Deus  est:quod  ad  Filium  est, 
Pater  est.  Quod  Filius  ad  seipsum  est,Deus  est:et 
quod  ad  Patrem  est,  Filius  est :  et  Spiritus  sanctus 


eos  postpassionomsuam  cognituros  quidcsset.Pro- 
cul  duhio  ergo  videbat  ibi  aliquoF,  quos  ipse  cum 
cajteris  sanctissuisantcmundi  constitutionemprffi- 
sciendo  elegerat,  post  passionem  suam  esse  credilu- 
ros.  Ipsisunt  illi,quosassidue  commcndamus,etad 
imitationem  cum  magna  exhortatione  proponimus. 
Misso  autcm  Spiritusancto  postDomini  passionem 
et  re3urrcctionem  et  ascensioncm,  cum  miracula 
lierent  in  ejusnomine,  quen:  lanquammortuumper- 
sequentes  Judaei  contempserunt,  compuncti  sunt 
corde.  Et  quem  sajvientes  occiderunt,  etcujussan- 
guinem  saeviendo  fuderunt,  credendo  bibcrunt  illa 
tria  millia,  et  illa  quinque millia  Judieorum,  quos ibi 
videbat,quando  dicebat:«  Cum  exaltaveritisFilium 
hominis,  tunccognoscetis  quia  ego  sum.  »Tanqivim 


quod  ad  se  est,  Deus  est  :  quod  Patrem  et  Filium,  C  diceret  :  DifTero  cognitionem  vestram,  ut  impleam 


Spiritus  sanctus  est,quia  Patriset  FiliiSpiritusest, 
ex  Patre  et  Filio  procedons,  unius  8ubtanti£,pote- 
statis  et  majestatis  cum  Patre  et  Filio. 

«  MuIta,inquit,habeo  dc  vobisloquietjudicare. » 
In  alio  loco  vero  dixlt:«Egonon  judicoquemquam 
{Joan.  viu),  »  preesentem  ei  ostcndens  adventum, 
quo  venit  salvare^  non  judicare,  quia  venerat  ut 
salvaret  mundum,non  ut  judicaret  mundum.  Quod 
autem  nunc  dicit,  «  multa  habeo  de  vobis  loqui  et 
judicare, » judicium  futurum  dicit.  Ideo  enim  ascen- 
dit,  ut  veniat  judicare  vivos  ct  mortuos.  Nemo  ju- 
stius  Judicabit,  quam  qui  injuste  judicatus  ost. 
MuUa  babeo,inquit,  loqui  et  judicare  de  vobis,  sed 
qui  me  misit,veraxest.  VidetequemadmodumPatri 


passioncm  meam,ordine  vestro  cognoscetisquisim. 
Non  quia  omnes  tunc  erant  credituri,  ex  his  qui 
audiebant,  id  est,  post  Domini  passionem.  Nam  paulo 
antc  dicit  :  Haec  eo  loquente,  mulli  crediderunt  in 
eum,et  nondum  tamen  exaltalus  cratFilius  homi- 
nis.Exaltalionem  quippe  dicit  pa8sionis,non  glori- 
ficationis  :  crucis,  non  ccQli.  Nam  ibi  exaltatusest, 
quando  pependit  in  ligno,  sed  illa  exaltatio,  humi- 
liatiofuit.Tunc  cnim  factusestobediensPatriusque 
ad  mortem,  mortem  autem  crucis.Quapropterexal- 
tavit  illum  Dcus  (Philip  n),  etc,  Altera  exaltatio 
fuit,  quando  elevatus  est  in  cruce  ;  aitera,  dum 
ascenditin  coclum.lllum  bumiliationis,istaglorifica- 
tionis.  Exaltatio  vero  crucis  oportebat  impleri  per 


det  gloriam,  aequalis  Filius  Patri.  Exemplum  enim  jj  eorum  manus,  qui  postea  fuerantcredituri,  quibus 


pv^aebeos  nobis  gloriam  dare  Deo,gloriam  Dei  quae- 
rere,  non  nostram.  Quasi  diceret:0  homofidclis,si 
ego  Filius  Patris,  aequalis  Patri,  consubstantialis 
Patri,  coieternus  Patri,  do  gloriam  ei  a  quo  sum, 
quomodotu  superbus  es  apudeumcujusesservus? 
Multa,  inquit  habeo  de  voijid  loqai  et  judicare,sed 
qui  me  misit,  verax  est.  Tanquam  diceret :  Ideo  ve- 
rum  dico,  quia  Filius  veracis  verilas  sum.  Pater 
veraxest,  Filius  veritas.  Ait  enim  apcrtissirae  ipse 
Dominus  :  «  Ego  sum  via  et  veritas  et  vita  (Joan. 
xiv).  »  Ergo  81  Filius  veritas,  Pater  qnid^nisi  quod 
dj  veritas.  Qui  mc  misit,verax  egt?  Filius  verilas, 


dicit:«Cum  exaltaveritis  Filiumhominis, «addidit: 
« tunc  cognoscetis  quia  ego  sum.  »Quid  est  egosum, 
nisi  unius  subtanti(e  cum  Patre?  sicut  ad  Moysen 
superius  diximus  dictum  esse  :  Ego  sum  qui  sum 
{Exod,  iii).  »  Verbo  substantiali  utitur  dc  seipso 
Dominus,ut  intelligaturstcrnam  essesubstantiam. 
et  unam  esse  substantiam  Patris  et  Filii.Tamen  ne 
ipse  intelligeretur  Pater,  continuo  adjunxit:  «  Eta 
meipso  fncio  nihil,»idest  ameipso  non  sum.Quod 
autem  addidit, »  sieut  docuit  rae Pater,  hxc  loquor, » 
scnsus  altissiraus  cst.  Cor  enim  mundandum  est,  ut 
intclligatur  quod  ait,  »  sicut  docuit  mo  Pater|  aic 


237 


HOMILIiC  DE  TEMPORE. 


238 


loquor,  »  Non  enim  itaintclligcnduniest,  quasiho- 
mo  pater  homini  filio  loqucretur,  sed   excellentius 
et  sacratius.  Aliter  vero  intelligendum  est  quod  ait 
Evangelista  {Joan.  i):  «InprincipioeratVerbum,»et 
aIiterinteIligendum,«Verbumcaroractumest.»Aliter 
de  Uivinitate  Christi,  in  qua  acqualis  est  Dco  Patri, 
aliter  de  humanite  ejus,  inquaconsimiliscstynobis, 
cogilandum  est.  Non  uno  modo  intelligendum  est 
qoodaitDomHiusitfEgoet  Pater  unum  sumus  {Joan. 
i,:»etil]udquoddixil:i<Patermajormeest(yoan.xiv).* 
Ei^ononcorporalilcrcogitate,Paterlocutuse8tFilio, 
quia  incorporaliter  Pater  gcnuit  Filium.  Nec  enim 
sicdocuit,  quaslindoctumgenuerit,  sedhoc  esteum, 
docuisse:  quod  estscientcm  geuuissc.  Ethocest,  do- 
coitmoPater,quodscientemmcgeuuitPater.Sienim 
quod  pftuci  iiitelligunt,  simplcxestnaturaveritatis, 
hoc  est  Filio  esse  quod  nosse.  Ab  illo  ergo  habet 
quod  noverity  a  quo  habet,  ut  sit,  non  ut  prius  ab 
illo  esset,  postea  ab  illo  nosset,  sedquemadmodum 
illi  gignendo  dedit,  ut  nosset.  Quiasimplicis,  utdi- 
clum  est,  n^turae  veritatis  estcssc,  et  uossc  non  est 
aliudatque  oliud,  sed  hoc  ipsum.  Dixit  ergo  ista 
Judaeis,  et  addidit: 

n  Et  qui  me  misit,  mecum  cst.  »  Jauihoc  etante 
dixerat,sedrcmmagnama8siduecommemorat,misit 
me,  et  mecucn  est.Si  crgotecumest,  o  Domine,  non 
unus  ab  aiio  missusest,8edambovcnistis.Ettamen 
cuoi  ambo  siniiles  sint,  unusmissusest,alt6rmisit: 
quoniam  missio  est  incamatio,  ipsaincarnatioFilii 
tantum  est,  non  etPatris.MisititaquePaterFilium, 
sed  non  recessit  a  Filio.  Ergo,  inquit,  c  quimemi- 
sit,  non  reliquit  mc  solum.  »  Cujusauctoritatelan- 
quam  paterna  incarnatus  sum,  mecum  est,  non  me 
dereliquit.Qu  are  me  non  dercIiquit?uQuiaegoqu(B 
«  placita  sunt  ei,  facio  semper.  »  Ipsaestfequalitas 
semper,  noo  quodam  initioetdeinceps,sedsineini- 
tio,  sine  fine:  Dei  enim  generationon  habetinitium 
temporis,  quia  per  genitum  facta  sunt  tempora. 

HOMILIA  XXXVII. 
FERiA  TERTU  posT  Reminiscere. 

(IIatth.  XXI.)  «  In  illotemporo,  dixit  Jesus  turbis 
« Judaeorum  parabolam  hanc:Homoquidamhabuit 
«  duosfilioB,»  etreliqua.Homoiste  paterfamiliasqui 
daos  lilios  legitur  bubuisse,  omnipotens  Deus  est, 
paterfamilias  et  conditorduorum  populorum.Prior 
iilius,  gentilis  est  populus,  qui  in  Noe  et  filiisejus 
exordium  sumpsit,  qui  prior  dicitur,  quantum  ad 
antiquitatem  pertinet:  cuideditDominus  perlegem 
nataralem  praeceptum,  ut  operareturvineamsuam 
dicens(To6.  iv}:  cc  Quod  tibi  non  vis  fieri,  alii  ne 
feceris.  »  Et,  «  Omniaquse  vultisutfaciantvobisho- 
mines,  et  vos  facite  illis  (Matih.  vn).  »  llle  quidem 
primum  in  vinea  Domini  laborre  contempsit,  sed 
postmodum  in  adventu  Domini  poenitentia  com- 
motus,  ad  opera  judicii  conversus  cst.  Alter  vero 
filius  Judaicuspopu1usfuit,cui  Dominusdanslcgem 
per  MDyfleiiy  opprari  prsoepit  in  vineam  suam» 


A  «  Et  rcspondit:  Eo,  Domine.  »  Ait  enim:  u  Quia 
qu.ecunque  praeceperit  nobis  Dominus,  faciemus  et 
obedientes  ei  erimus  (Exod.  xxiv),»  —  ccEtnonivit.» 
Quia  cuncta  qusstabiliaessepromisitymentitusest. 
cc  Quis  ex  duobus  fecitvoluntatem  Patris?  Dicunt: 
cc  PrJmus.  »  Suasententiacondemnantur  Jud^i.  Pri* 
mus  etenim  filius^  id  cst  gentilis  populus,  volunta- 
tem  Patris  fecit,  qui  primum  quidem  erravit, post- 
moduui  per  poBnitentiam  semetipsumcorrexit.Qui- 
dam  autem  interpretantur  hancparabolam  nonsuper 
duos  popuIos,sed  super  justos  etpeccatores.  Publi- 
cani  enim  et  peccatorcs,  qui  primum  mandata  Dei 
respucrunt,  postea,  prffidicante  Joanne,  eum  accepe- 
runt,  et  baptismo  illius  sunt  mundati.  At  contra 
scribse  etPharisaei,  qui  de  falsa  justitiasibiapplau- 

l^  debant,dumbaptismum  Joannis  percipere  despexe- 
runt,  inobedientes  divinorum  praeceptorum  exstite- 
runt,  UndeetDominusin  conclusioneistiusparabolae 
subjunxit: 

cc  Quia  publicani  et  mcretrices  pr<ecedent  vos  in 
cc  regno  Dei.  »  RcgnumDeipossumus  intelligeresa- 
cram  Scripturam,  juxta  quodalibi  diciticcAuferetur 
a  vobis  regnum  Dei,  etdabilurgeatifacIeutifrucLus 
ejus  (Malth.  xxi).  »  Ad  hoc  regnum  Dei  publicani  et 
meretriccs,  id  cst  gentiles,   precesserunt  Judaeos. 

HOMILIA  XXXVIII. 
FEiiiA  QUARTA  posT  Reminiscerc. 

(Matth.  xi.J  cc  In  illo  tcmpore,  asccndens  Jesus 
c(Hierosolymam,assumpsitduodecimdiscipulos8u08 
c<  secreto,  ct  ait  illis:  Ecce  ascendimus  Hierosoly- 

C  c<mam, »et reliqua.Crebro  Dominusjam superiuspa&« 
sionem  suam  praedixerat,ettcmpus  etlocum  etmo» 
dumetiam  su(b  passionis.Quidergocstquoditerum 
repctit?  Sed  quia  multa  interlocutus  fuerat,  et  po- 
terat  memoria  suae  passionis  a  mentibus  discipulo- 
rum  suorum  elabi,  idco  repctit saspius  de  contumelia 
passionis  sua3,ut  et  pararet  animas  illorum  ad  ten- 
tationem,  ut  venientes  llierosolymam,  tanto  mi« 
nu8  terrerentur,  quanto  saepius  id  aDomino  praedi- 
ctum  esse  mcminisscnt. 

cc  Et  accessit  ad  eum  mater  flliorum  Zebedaei 
«  cum  iiliis  suis,  adorans  et  petcns  aliquid  abeo.» 
Mater  filiorum  Zcbedaei,  matertera  fuit  Salvatoris, 
mater  videlicet  Jacobi  etJoannis.Quidautemperti- 
nuit  ad  hanc  mulierem,  ut  cumaudierat  a  Domino 

n  contumeliam  etpoenam  pas8ionis,ab  illogloriamet 
dignitatem  peteret  iiliissuis?  Nihilenimpraedixerat 
de  gloria  regni,  sedsolummododesuppliciopassio- 
nis.  Sed  forsitamincitataestadpetendamdignitatcm 
filiis  suis,  quod  intellexerat  sermonem  Domini, 
quem  dixit,  quod  posttertiadieresurrecturusesset. 
Putabat  enim  juxta,Judaeorum  fabulam^quod  Domi- 
nus  post  resurrectionem  suam  per  mille  annos  eseet 
regnaturus  in  terra  corporaliter,  et  dig^itatem  ter- 
rcnam  suis  electisessetdistributurus.Haec  ergofer- 
vore  muliebri  incitata  ad  Dominumaccessit,  utpost 
resurrectionem  suam  daret  filiis  suis  potestatem 
eedendt,  unum  a  de^trie,  et  alterum  a  sinistris. 


m 


HAYMQNIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


K  Respondcns  autem  Jcsus,  dixit:  Nescistis  quid 
«  petatis.  »  Mater  quidem  petierat,  sed  Dominus 
discipulos  increpavit,  quia  intellexit  per  potentiam 
sua?  DiTinitatis  petitionem,  quammatereiattulerat, 
ex  suasione  flliorum  desccndissse.  Et  nihil  mirum 
tsiy  si  Dominushisduobusdiscipulis  dicat,uNoscitis 
qaid  petatis,  »  cum  de  Petro  apostolo  cvangelista 
dicat  quia  nesciebat  quid  diceret.  «  Potcslis  bibere 
«  calioem  quemegobibiturussum?»Galicisnomine 
et  baptismi,  sicutaliusevangclistaponit^  passionem 
designat.  Unde  per  Psalmistam  dicitur  (Psal.  cxv): 
«  QuidretribuamDominoproomnibusquae  retribuit 
mihi  ?Galicem  salutaris  accipiam . »  Et  mox  subjunxit 
quid  esset  calix  salutaris,  diccns:«Prctiosa  incon- 
speotuDominiraorssanctorumejus.wBaptismoetiam 
plerumque  passio  deslgnatur,  sicut  Dominusdicit: 
«  Baptismate  habeo  baptizari  {Luc.  xii), » id,  est  pas- 
slonem  habeo  sustinere.  InterrogatergoDominuSySi 
possent  calicem  bibere,  quem  ipsebibituruserat,id 
est,  si  eamdem  passionem  possent  ferre,  quamipse 
passurus  erat pro  illis.  In  quibus  verbis  aperte  osten- 
dit,  quia  priussustinetursupplicium,acdeind.iper- 
veoitur  ad  regnum. 

«  Golicem  quidem  mcumbibetis,  »id  est,  passio- 
nem  meam  sustinebitis,  Quodquierendum  esf,quo- 
modo  intelligatur.  De  Jacoboveroquod  ipscDomini 
calicem  biberit,  nulla  dubitatio  est,quia  ab  Herode 
capite  truncatus  est.  De  Joanne  vero  dubium  est, 
cum  ipse  per  martyrii  poenamvitam  hancnonfinie- 
rit.  Sed  ipse  licet  pcr  eflusionem  sanguinis  de  hoc 
sseculo  nontransierity  tamencalicem  ipseSalvatoris 
bihit.  Quia  ipse  aDomitianoimpiissimo  imperatore 
in  ferventis  olei  dolium  missus,  et  venenum  ante 
principem  bibit,et  illaesus  pcrmansit,nccnonetiam 
cum  reliquisapostolisflagcllatusIegitur.Et  licetper 
pc^nam  et  effusionemsanguinisvitamnontransicrit, 
tamen  calicem  passionisbibit, quiaanimusetvolun- 
tas  illius  ad  passionem  pcrfcrendam  semperparatus 
fuit. 

«  Sedere  autem  ad  dextcram  meam  sive  ad  sini- 
«  stram,  non  estmeumdare  vobis.»Gonsiderandum 
qiiod  dicit,  «  non  est  meum  dare  vobis.  »  Vobisvi- 
delicet  superbis  et  cupidis  vante  glori®.  Et  estsen- 
sus:  Regnum  Dei  non  est  dantis,  sed  accipientis. 
Non  enim  possunt  accipere  rcgnum  Deitalesquales 
Yos  eslis,  sed  quales  vos  csse  dcbetis.  «  Non  est 
meum  dare  vobis,  •  id  ost  superbis  et  elatis.  Estote 
ergo  vos  primum  humiles,  etsicaddignitatemrcgni 
perveniotis.  Praeparate  vos  tales,  ut  sitis  aptiregno 
cralorum.  Voluntautemquidam  doctoresconccssum 
esse  his  discipulis  quod  petierant,  ut  unus  sederet 
ad  dexteram  Dnmini,  et  altor  etiam  ad  sinistram. 
Gmn  enim  Jacobus  pnr  decollationem  martyriicoe- 
lestia  regna  penetravit,  qnasi  ad  dexteram  Domini 
fledit.QuiaJoannes  evangelista  pcr  mnUumtempus 
ultra  caeteros  oposlolos  ad  annosplurimosperdura- 
vit,  quasi  ad  sinistram  illius  tcdit.  Per  sinistram 
enim  prasens  vitadesignatur,per  dexteram  autem 
Qceleit  18  beatitudosignincatur,  sicutinGanticiscQn- 


B 


\  ticonim  dicitur:  «  Lajva  ejus  sub  capite  meo,  rt 
dcxlcra  illius  amplexabitur  me  [Canl.  n). »  -  <  Sed 
quibus  paratum  estaPatremeo.  »HumilibusvidcU- 
cet  et  mitibus,  audientibus  me  dicentem:«  Discite 
a  me,  quia  mitis  sum  et  bumilis  corde  (itfaU/i.xi].» 

«  Et  audientes  decem,  indignati  sunt  de  duobus 
«  fratribus. »  Etillioarualiterpetierunt.etisticarna- 
liter  indignati  sunt.  Et  tanen  apostoli  non  contra 
matrem  indignantur,queB  filiorum  petitionem  attulit, 
sed  contrafilios:  quiaintellexeruntistampctilionem 
ex  voluntate  filiorum  processisse.  Dominus  autem 
mitis  et  bnmilis,  necmatremarguitcupiditati3,nde 
apostolos  arguit  invidiflB  etlivoris^sedulrisquepro- 
ponit  exemplumhumilitatis,dicen8iilum  potiusraa- 
jorem  esse  in  regno  coelorum,  quicunquesciufcrio- 
rem  praebuerit  obscquio. 

«Scitisquiaprincipcsgcntiumdominantarcorum, 
«  et  qui  majores  sunt,  potestatem  exercent  inter 
«  illos.  »  Proponit  Dominus  exemplumdegentibus, 
quarum  principes  exercent  potestatem  inter  eos.Et 
iilo  proposito,  subjunxit: 

«  Non  ita  erit  inter  vos,  »idest,nonsimilitercon- 
tcndetis  do  principatu  et  gloria,  sicut  gentes. 

«  Sicut  non  venit  Filius  hominis  ministrari,  scd 
«  ministrare.  »  Hoc  est,  non  venit  Filiushominisut 
in  hoc  mundo  honoresetdignitatesqu«reret,sedut 
ipsc  potius  aliis  ministraret.  ProponHDominusse- 
metipsum  in  exemplum  humilitatis.  Qnid  ministravit 
Dominus  apostolis,  suis?Victumetvestimentum,et 
cffitera  necessaria  corporis,  et  prasdicationem  verbi 
divini,  et  ad  ultimum  in  tantum  se  humiliavlt,  ut 
C  crucem  et  passionem  pro  eis  subiret,  hoc  etiam  et 
nobis  ministravit.  Unde  et  Dominus  dicit:«Etdare 
«  animam  suam  redemptionem  pro  multis,  Non 
dixit  pro  omnibus,  sed  pro  multis,  quia  videlicet 
Dominns  pro  omni  genere  humano  licet  crucem 
subirct,  hisduntaxatejus  passio  profuit,  quieodem 
spiritu  renati  sunt  ad  vitam,  quo  illeconceptuscst 
in  utero  matris. 

HOMILIA  XXXIX. 
FERiA  QUiNTA  posT  Reminiscere. 

(JoAN.  V.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesusturbislu- 
«  deeorum:  Non  possum  ego  a  mcipso  faeerequid- 
«  quam,  sedsicutaudiojudico.  «FortasseideodixH, 
j)  «  non  possum  a  meipso  facere  quidquaro,  »  quasi 
dixisset,  a  meipsonon8um,sed  aPatre.Palcrenima 
nullo  alio  est  Filius  autem  a  Patre  est,  et  reliqua. 
«  Ideo  dixit,  sicutaudio,judico,»quiaununiopu9est 
Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.Sioutaudit  judieai. 
Audietvidclicetperunitatemsubstantisetproprieta- 
tcm  scientise.  Nonjudicatasemetipso,  quianonesta 
semetipso,  Pater  quippe  solus  de  aHononest,FiUus 
a  Patre  genitus  est,  utdiximus.  Ab  ipso  enim  audiet 
Filius,  a  quo  genitus  est,  quia  non  est  aseipso^sed 
ab  alio  a  quo  genitus  est.  Aquoilliestintelligentia, 
ab  illo  utique  et  scientia.  Ab  illo  igitur  audientia, 
quec  nihil  estaliudquamscientia.Poteslquoquebofi 


Sll 


nOMILI.«  DE  TEMPORE. 


243 


ipsum  quod  dixit, «  sicut  audio,  judico, »  dc  huznani- 
tatis  oatura  intelligi,  quam  Dei  Filius  ex  virgtae 
sumpsit.  Cum  ageretur  de  resurrectione  animarum, 
aoD  dicebat  audio,  sed  video. «  Sicut  audio,  judico, 
a  etjudiciummeumjustum  cst.  »  Unde  estjudicium 
homiais.'  Quia  sequitur:  «  Non  quaero  voluntatem 
«  meam,  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me.  »  Ista 
missio  incarnatio  est  Ghristi,  quae  ad  bocfactaest, 
Dtpaterna  voluntas  in  salutebumanigeneris  pereum 
efficeretur.  Videtur  enim  in  hoc  loco,  ex  bis  verbis 
Salvatoris  noBtri,  vello  eum  insinuare  nobis  duas  na- 
turas  in  se  esse,  et  veram  babere  animam,  in  qua 
8ola  voluntasest.  Quae  enim  tantaconjunctionc  com- 
mistaestDivinitati,  ut  tota  voluntas  in  ea  spiritualis 
fuit,  sed  tamen  non  animalis,  id  est  carnalis.  Nam 
consequenter  subjunxit : 

«  Si  ego  tcatimonium  perhibeo  de  meipso,  testi- 
« monium  meum  non  est  verum.  >»  Nam  sicut  in  con- 
sequentibusdixit:  «SigIop.ncomeipsum,gloria  mca 
mhil  est:  sed  qui  misit  me  Pater,ipse  me  glorificat 
{Joan,  \iu).  »  Sed  hic  dictum  est:  «  Si  cgo  testimo- 
Dium  periiibeo  de  meipso,  testimonium  meum  non 
est  verum  {Ibid.),  »  Et  paulo  posl :  «  Qui  me  misit 
Pater,  ipse  icstimonium  perhibet  de  me  (Ibid.),  » 
NuDC  in  se  naturam  hominis  demonslrans,  nunc  in 
Dei  majestate  aequalem  se  significat  Patri,  nunc  uni- 
lalfm  sibi  Divinitaliscum  Deo  Patre  vindicans,  nunc 
fragilitatem  humanie  carnis  ostendens,  nunc  doctri- 
nam  suam  se  non  dicere  suam,  nunc  voluntatem 
suam  se  non  quaerere,  nunc  testimonium  suum  ve- 
rum  Don  esse,  nunc  verum  esse  signiQcans.  Nam  hic 
ait:  «  Si  ego  testimonium  perhibeo  de  meipso,  testi- 
monium  meum  non  est  verum. »  Et  paulo  post :  Etsi 
ego  testimonium  perhibeo  de  me,  verum  est  testi- 
moDium  meum.  Quomodoergo  non  est  verum  testi- 
moaium  ejus,  nisi  seoundum  fragilitatem  carnis? 
Nam  ct  illud  quod  dixit :  «  Non  veni  facere  volunta- 
tem  meam  (Joan.  vi).  »  Et,  Filius  a  sc  nihil  potcst 
facere,  et  alia  multa  hujusmodi,  qutc  omnia  non 
innrmant  Filium  neque  decipiunt,  nec  a  Patre  dis- 
juogunt.  Si  quidem  et  haec  idco  sunt  posita,  ut  vcra 
eju8  reluceat  humanitas,  sicut  cx  his :  «  Ego  in  Patre 
et  Paler  in  me  {Joan.  xiv).  »  Et  iterum:  «  Ego  et 
Paterunum  sumus  (Joan.  x).  »  Et :  «  Qui  me  videt, 
Tidet  et  Patrem  {Joan.  xiv).  »  Et :  «  Sicut  Pater  sus- 
eitat  roortuos  et  viviflcat^ita  et  Filius  quos  vult  vivi- 
ficat,  >i  vera  ejus  Divinitas  approbutur.  Quia voluntas 
PatrisetFilii,  una  operatio,  una  denique  gratia,  ca- 
demque  gubernatio  est.  Sed  magistcr  gcnlium  docet 
ista,  scribens :  «  Gratia  vobis  ot  pax  a  Dco  Patrc 
nostro  et  Domino  Jesu  Ghristo  (/  Cor.  i).  » 

«  AUus  cst  qui  tcstimonium  perhibet  de  me.  »  In 
eequentibus  ostendit  quis  sit  ille  alius  qui  testimo- 
nium  perhibet  de  se,  ubi  ait :  «  Qui  misit  me  Pater, 
ipsetestimonium  perhibet  deme  {Joan.  viii).  »  Testi- 
moDium  PatrisestdeFilio  in  baptismo,  ubl  vox  facta 
estdecoelo:  •  Hic  estFilius  meus  dilectus,  in  quo 
mihi  hene  complacui  {Malth.  xvii).  »  Similcquoquo 
testimonium  in  monte  sancto  perhibult  rsxl^2i\  au- 


A  dientibus  tribus  discipuIisdeFilio  8U0.«Et  scio  quia 
«  testimonium  ejus  verum  est  »  Omne  verum^  a  ve- 
ritate  verum  est.  Deus  cnim  vcritas  est.  Et  quidqaid 
verum  est,  a  Deo  verum  est :  atque  hic  testimonium 
dixit  quid  sit.  «  Opera,  (inquit)^  quae  ego  facio,  testi- 
«  monium  perhibent  de  me.  »  D^inde  adjunxit:  «  Et 
«  testiinonium  perhibet  de  me,  qui  misit  me  Pater. » 
Ipsa  quse  opera  facit,  a  Patre  se  accepissedicit.  Te- 
stimonium  ergo  perbibent  opera,  testimonium  per- 
hibet  Pater»  qui  misit  eum.  Perhibuit  Joannes  testi* 
monium  dc  Ghristo,  tanquam  lucsrna,  non  ad  sanan- 
dos  amicos,  sed  ad  confundendos  inimicos.  Jam  enim 
antca  peffidictum  crat  a  persona  Patris:  «  Paravi  lu- 
cernam  Ghristo  meo.  Inimicos  ejus  induam  confu- 
sione,  super  ipsum  autem  efflorcbitsanclincatio  mea 

n  {Psal.  cxxxi).  »  Esto  tanquam  in  nocte  positus,  at- 
tcndisti  in  lucernam  ct  miratus  es  lucemam,  et 
exsultasti  ad  lucem  lucernae.  Sed  illam  lucernam 
dicit  essc  solcm,  in  quo  exsultare  debcas.  Et  quam- 
vis  ardcat  in  nocte,  diem  te  jubet  cxspectare.  Non 
ergo  quia  illius  hominis  testimonium  non  erat  opus. 
Nam  ut  quid  mitleretur,  si  non  erat  opus?  Sed  ne 
in  lucerna  maneat  homo,  et  lumen  lucernffi  sibi  suf- 
ficere  arbitretur,  idco  nec  Dominus  lucernam  illam 
supcrfluam  dicit  fuisse,  ncc  tamcn  dicit  in  lucerna 
debere  remanero.  Scrutamini  inquit,  Scripturam, 
in  qua  vos  putatis  vitam  aetcrnam  habere.  Ipsa  testi- 
monium  perhibet  dc  me,  et  non  vultis  veniread  me, 
ut  vitam  habeatis.  Quid  vos  putatis  habere  in  Scri- 
ptura  vitam  oelornam?  Ipsum  interrogate,  cui  perhL 
bet  tcstimonium>  et  intelligite  qum  sit  vita  etema. 

C  Et  quia  propter  Moysen  videbantur  repudiare  Chril 
stum,  tanquam  de  alia  lucerna.  Omnes  enim  hoaii- 
nes  lucernae,  quia  et  incendi  possunt  et  exstingui.  Et 
lucernae  quidem  cum  sapiunt  lucent,  et  spiritu  fer- 
vcnt.  Nam  el  si  ardebanl,exstincta;  sunt  ot  jam  putent. 
Pcrmunserunt  enim  servi  Dci  lucerns  boniB  ex  oleo 
miscricordise  illius,  non  ex  viribus  suis :  gratia 
quippe  Dci,  gratuita  illa,  oleum  lucernarum  est.  Plua 
enim  illis  oinnibus  laboravi,  ait  qusdam  lucerna.  Et 
ne  viribus  suis  ardere  videretur,  adjunxit :  Non  ego 
autem,  scd  gratia  Dei  mecum.  Omnis  propheta  ante 
Domini  adventum  lucerna  est,  de  quo  dicit  Petrus 
apostolus  {UPelr.  i).  Habeamus  certiorem  propheti- 
cum  sermonem,  cui  bene  facitis,  intendentesquem- 
admodum  lucornm  lucent  in  obscuro  loco,  donec 

])  dics  luccecat,  ct  lucifer  oriaturin  cordibus  vestris. 
Luccrna  ilaque  propbeta  est,  et  omnis  prophetiaest 
una  inagna  lucerna.  Quid  apostolipnonnelucemse? 
Etiam  ipsi  luccrnae  plane.  Solus  enim  ille  non  lu- 
cerna.  Non  enim  accenditur  et  cxstinguitur,  sed  ee^ 
«Iuxvera,qu9eilluminatomnemhominemvenientem 
in  huncmundum(Joaw.  i).»  De  Joannedicitur;«Non 
erat  illc  lumen,  sed  ut  testimonium  perhiberet  de 
luminc  {Ibid.).  »  De  Christo  autem  :  «  Eratlux  vera, 
quae  illuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc 
mundum.nQuidestquoddeapostolisipsaVeritasait: 
»  Vosostisluxmundi,  »ctde  Joanneevangelista:  «Non 
cral  illclumen  ?  »  Ncc  Joannes  per  se  erat  lucerna^  neo 


243 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


m 


apostoli  per  se  lumen,  scd  a  luniinc  Christo  11  le  lu- 
cerna,  et  illi  illuminali,  qui  cst  sol  vcrus,  oricns  in 
corde  credentium. 

«  Ego  autem  habco  testimonium  majus  Joanne. 
«  Opera  enim  quas  dedit  mihi  Pater,  ut  perficiam, 
«  ipsa  opcra  quae  ego  facio,  testimopium  perhibent 
«  de  me,  quia  Pater  me  misit.  Et  qui  misit  me  Pater» 
« ipsetestimonium  perhibuitdeme.  wSuperiusdixit, 
«  testimonium  non  accipio  ab  bomine,  »  hic  causam 
dixit,  quareab  homine  testimonium  non  accepisset» 
quia  habct  testimonium  Patris,  et  operum  testimo- 
nium,  sed  habet  majus  quam  sunt  hominum.  Ergo 
fasc  missio,  incarnatio  est  Christi :  incarnatio  vero 
Christi,  redcmptio  est  nostra :  redemptio  vero  no- 
stra,  est  in  ipsa  Veritate,  quae  ait :  «  Ego  veni  ut  vi- 
tam  habeant,  et  abundantius  babcant  (Joim,  x).  » 
Subjunxit  vero  huic  testimonio  Patris,  Je  ipso  Patre 
quod  Judffii,  vel  magis  omnes  infideles  excaecatis 
mentibus  vcritatem  Divinitatis  non  possunt  accipere, 
diccns: 

«  Nequeenim  voccm  cjus  audistis  unquam,  neque 
«  spccicm  cjus  vidistis,  et  verbum  ojus  non  habctis 
«  in  vobis  manens.*  »  Dicit  Apostolus  :  «  Non  enim 
auditoreslegisjustificatisunt,  sed  Tactores  verbi  Dei 
(Aemi.ii),  »idest,  Filius  Dei  non  manetinillorumcor- 
dibus,  quia  non  servant  quae  audiunt.  Quod  vero 
ait.  «  neque  vocem  ejus  audistis,  neque  speciem  vi- 
distis,  »  in  boc  ostendit  substautiam  Divinitalis  in- 
comprebcnsibilem  et  invisibilcm,  ct  vocem  cjus  non 
carnalibus  audire  potuissc  auribus,  sed  spirituali 
intelligentia  per  gratiam  sancti  Spiritus  intelligere 
W  amarc,  secundum  quod  unicuique  datum  crit. 
Scrutamini  Scripturas,  quia  vos  putatisin  ipsis  vi- 
tam  sternam  habcre.  Et « iHas  sunt  quas  teslimonium 
perhibcnt  de  me,  et  non  vultis  venire  ad  me,  ut  vi- 
tam  habeatis.  »  «  Non  vultis  venire,  »  id  est,  non 
vultis  credere,  quia  sine  fide  impossibile  est  Dco 
placere.  Venirenostrum  ad  Christum,  id  est,  credere 
verum  iilum  Filium  Dei,  et  veram  nos  per  illum  ha- 
bere  salutem.  Omnis  enim  Scriptura  sancta  testi- 
monium  pcrhibuit  Christo,  sive  per  figuras,  sive  per 
propbetas,  sive  per  angelorum  mipisteria.  Ergo  et 
Moyses  testimonium  perhibuitChristo^Joannestesti- 
monium  perhibuitChristo,  et  caeteri  prophetaset  apo- 
stoliperbibuerunttcstimoniumChristo.Hisomnibus 
testimoniis  proponit  operum  suorum,  quia  per  illos 
non  nisi  Deus  perhibuit  testimonium  Filio  suo. 

«  Claritatem  ab  hominibus  non  recipio,  »  id  est, 
laudem  humaham  non  quaero,  quia  «  non  veni  mini- 
strari,  sed  ministrare  (Matth.  xx),  >  id  est,  non  veni 
ut  honorem  ab  hominibus  acciperem  carnalem,  sed 
ut  honorem  hominibus  darem  spiritualem. 

«  Sed  cognovi  vos,  quia  dilectionem  Dei  non  ha- 
«  bctls  in  vobis.  »  Ideo  dilectionem  Dei  non  habue- 
runt,  quia  non  crediderunt  in  eum,  quia  non  venit 
facore  voluutatem  suam,  sed  voluntatem  ejus  qui 
niisit  illum.  Idco  subjunxit : 

«  Ego  veni  in  noraine  Patris  mci,  et  aon  accepisLis 
«  me,  »  idest,  non  credidistis  in  rae,  qui  ideo  venie- 


A  bam  in  mund  um  ut  glorificaretur  nomen  Patris. « Si 
«  alius  venerit  in  nomine  suo,  illum  accipictis. » 
Quis  est  qui  venit  in  nomine  suo,  nisi  iile  qui  glo- 
riam  propriam  quaerit,  et  non  alius  qui  misitillum? 
Quis  est  quem  accepturi  erant  Judaei,  nisi  Antichri- 
stum  qui  venturus  est  gloriam  quaerere  propriam  ? 
Et  hoc  erit  illis  pojna  peccati,  quia  noluerunt  veri- 
tati  credere,  et  crcdcnt  mendacio. 

«  Quomodo  poteslis  vos  credere,  qui  gloriam  ab 
«  invicem  accipitis,  etgloriam  quaR  est  soloDeo,  non 
«  quaeritis?»  Considerandum  intentius  quanta  sit 
jactantiae  et  humanae  laudis  ambitio  malum,  proquo 
ipsa  Verilas  ait,  credere  non  posse  quosdam,  quod 
saecularis  gloria;  cupidi  erant.  QuidesthumanaBlau- 
dis  cupiditas,  nisi  supernae  mentis  elalio?Vultde8e 

U  aistimari,  quod  in  se  habere  non  studet.  Altcrinte- 
rius,  alter  foras  vidcri  desiderat.  Humilitas  veroglo- 
riam  quaerit  a  solo  Deo,  superbiaab  hominibus.  Inde 
Joannes  Baptista  ab  ipsa  Veritate  tam  cxcellenter 
laudatus  est,  ut  non  esset  arundo  vento  agitata,  quia 
non  humanffi  laudis,  nec  odiosae  vituperationisaura 
flante  flexibilis  fuit,  idco  gloriam  non  quaisivit  hu- 
manam. 

«  Nolite  putarc  quiaego  acousaturus  sim  vosapud 
«  Patrem.  Est  qui  accusat  vos  Moyses,  in  quo  vos 
«  maxime  speratis.  »  Ideo  nsn  accuso,  quianonveni 
damnare,  sed  salvare.  Moyses  vero  accusat, qui  in- 
creduli  estis  voci  illius.  »  De  me  ille  scripsit,  »>dura 
ait  (Deut.  vm):  Prophetam  vobis  suseitabit  Domi- 
nus  Dcus  de  fratribus  vestris,  tanquam  me,  ipsom 
audietis.  Quil  vero  scquatur  attendite :  Erit,  omnis 

C  anima  quae  non  obedieritprophetae  illi,  cxtermina- 
bitur  do  populo  Dei.  Si  autem  illius  litteris  non  cre- 
ditis,  quomodo  meis  verbis  credetis?Quidquid  enim 
lex  et  prophctae  scripserunt,  per  omnia  Christum 
venturum  esse  designabant.  Si  enim  Judffiilegivrl 
prophetis  credidissent,  utique  et  Ghristo. 

HOMILIAXL. 
FERiA  SEXTA  posT  Heminiscere , 

(Matth.  XXI).  «  In  illo  tempore,  dixit  Jcsusdisci- 
«  pnlis  suis,  et  turbis  JudaBorum  parabolam  hanc: 
«  Homo  quidam  erat  paterfamilias,  qui  plantavitvi- 
«  neam,  etreliqua.  »ScribaB  ctPharisaBi,  quisupenus 
Dominodixcrant:  inquapotestatehaecfacis^audiunt 
per  occultas  parabolas,  quod  per  apertum  sermonem 
D  non  merebantur  audire.  Omnipotens  etenini  Deus 
Pater,  conditor  et  gubernator  familiarum  suarum 
est.  Vinea  illius,  domus  Israelitica  est.  Hoccnim  no- 
mine  solet  appellari  eadem  gens  in  sacro  eloquio, 
sicut  Isaias  dicit  (Cap,  iv) :  a  Cantabo  dilecio  meo 
canticum  patruelis  niei  vineae  suae.»  Vinea  facta  est 
mihi  in  loco  uberi,  etc,  usquequodixit:  Vinea  Do- 
raini  sabaoth,  domus  Israel  cst.  Et  Paalraista  ait: 
«  Vincam  de  ^gypto  transtulisti  (PsaL  lxxu).  " 
Omnipotens  ergo  Dcus  vineam  plantavit,  quiaejeclis 
de  tcrra  promissionis  habitatoribus  8i\i8  Chananaeis, 
in  eamdem  gentcm  Israeliticam  coUocavit.  »  Et  se- 
«  peni  circumdedit  ci,  »  id  est  murosurbiumetcu. 


94S 


HOMILIiE  DE  TEMPORB. 


316 


slodiam  angelorum.  «Et  fodit  in  ea  lorcular.  «Tor-  A. 

cular  8igntOcat  oltare.  QuoQiam  sicut  in  torculari 

uvjB  exprimuntur,ita  et  in  altari  sanguis  hostiarum 

et  victimarum  elTundebatur.  Vel  per  torcular,  pas- 

sionem  sanctorum  prophetarum  debemusintelligere. 

quo  nomincsoletpassiosanctorumdesignari.  Unde 

quosdam  psalmosprotqrcularibus  invenimusprffiti- 

tulatosjn  quibussanclorum  passiocommemoratur. 

«  Et  aBdificavit  turrim.  »  Turrim,  id   est  templum 

illud  auguslissimum,quod  Dominusin  medioJeru- 

salem  ®dificavit,  primum  per  Salomonem,  deinde 

reparavit  per  Esdram  et  Nohemiam,et  ad  ultimum 

per  Judam  et  Tratres  ejus.  c<  Et  locavit  eam  agrico- 

lis,  id  est  commendavit  eam  scribis  et  Pharisaeis, 

ut  fructum  bonorum  operum  ex  lege  reportarent, 

«  Et  peregre  profectus  est.  »  Non  mutatione  loco-  t% 

nim,  quia  Deus  ubique  est,et  nusquam  abest,quia 

sicut  per  Jeremiam  dicit  {cap,  xxiii)  :  Deus  appro- 

pinquans  est,  et  non  de  longe  :  sed  abiisse  dicitur, 

qaiacultoribus  vineae  operandi  arbitriumsuffi  volun- 

tatis  reliquit. 

«  Cum  autem  tempus  fructuum  appropinquasset, 
«  misit  servos  suos  ad  agricolas,  ut  acciperent  fru- 
«  clusejus-  »  Tempus  fructuum,  tempus  est  bono- 
rum  operuxn  reddendorum.  Misit  servos  suos  ad 
agricolas,  Aaron  videlicet  et  Moysen. 

tf  Et  agricola;,apprehensis  servis  ejus,alium  ceci- 
«  derunt.  >»  Ceciderunt  etenim  Moysen  et  Aaron,li- 
cet  non  verberibus,  sod  tamen  moribus  et  verbis. 
Nam  etiam  eos  lapidare  voluerunt.Et  in  Psalmo  le- 
gimus  :  «  Et  vexatus  est  Moyses  propter  eos,  quia 
exacerbaverunt  spiritum  ejus  (Psal,  cv).  »  Cecidc-  C 
runt  etenim  David  quando  dixerunt  ^^Non  est  nobis 
pars  in  David,neque  hsreditas  in  filio  Isai  (//  Reg. 
XX).  »  Alios  etiam  prophetas  quosdam  occiderunt, 
quosdam  vero  lapidaverunt. 

■  Ueiruni  misit  alios  servos  plures  prioribus.  » 
Servi  qui  secundo  mittuntur,chorum  prophetarum 
Bif^niGcant.  «Etfecerunt  illis  similiter,»id  est,quos- 
dam  lapidaverunt,  sicut  Naboth  :  quosdam  cecide- 
runt,8icut  lsaiam,secantes  cum  serralignea:quos- 
dam  verberaverunt,  sicut  Jeremiam. 

«  Novissime  autem  misit  ad  eos  filium  suum,di- 
«  censiVerebuntur  forsitan  filium  meum.  nDubita- 
tive  loquitur  Dominus,  non  ut  ipse  aiiquid  dubitet, 
in  quo  summa  scientia  est,sed  Dominus  dubitative 
ioquitur,  cum  nosXra  infidelitas  increpatur  :  [) 

u  Agricolfie  autem  videntes  lilium,  dixeruut  intra 
«  se :  II ic  est  hsres.  Venite,  occidamus  eum.  »  Ex 
hoc  loco  datur  inteliigi,  quod  Judaei  non  per  igno- 
rantiam,  sed  per  invidiam  Christum  occiderunt. 
Quando  enim  dixerunt :  «  Totus  mundus  posteum 
abitt  {Joan.  xii),  »  iuteliigebant  eum  illum  esse,  de 
quo  per  prophetam  dicitur  :  ccPostula  a  me,et  dabo 
tibi  gentes  hsreditatem  tuam  {Psal.  xi).  »Putabant 
ergo  quod,  iilo  interfecto,  hffireditatem  ejus  ad  se 
transferre  possent,hoc  est  doctrinam  ejus  de  cordi- 
bus  gentium  auferre.et  justitiam  suam.qnoG  ex  legc 
erat,  cordibus  eorum  inserere. 


«  Et  apprehensum  cum,  ejecerunt  extra  vlncam, 
cc  et  occiderunt,»quia  Dominus  extraportam  passus 
est.Vel  extravineam  ejecerunt  illum,et  occiderunt, 
hoc  estprimum,acordibus  suisejeceruntperinfide- 
litatem,  et  postmoduni  illum  occiderunt. 

c<  Cum  ergo  vencrit  dominus  vinc«,  qufd  faciet 
<c  Rgricolis  illis  ?  »  Interrogat  Dominus  scribas  et 
Pharis8eos,quid  facturus  sitpaterfamiliasadveniens 
illis  agricolis,  non  ut  ignoret  quid  facturus  sit,sed 
ut  ipse  ex  sua  responsione  eos  convincat.Sua  enim 
sententia  convicti  sunt^  quod  sciiicet  propter  suam 
negligeniiam  notitia  Scripturarum  ad  gentiles  esset 
transferenda. 

«  Aiunt  illi :  Malos  maie  perdet,  et  vineam  suam 
<•  locabit  aliis  agricolis,»  id  pst.notitiam  Scriptura- 
rum  gentibus,  qui  reddant  ei  fructum  temporibus 
suis,  id  est,  qui  fructum  bonorum  operum  in  suis 
temporibus  reddant. 

<c  Dicit  illis  Jesus :  Nunquam  legistis  in  Scriptu- 
«  ris :  Lapidem  quem  reprobaverunt  sdificantes, 
«  hic  factus  est  in  caput  anguli  ?  »  Quos  superius 
appellavit  agricolas  et  viuitorea,ho8  modo  appellat 
aedificantes,  scribas  vidclicet  et  Pharisaeos.  Non 
quod  sedificantcsessent.sed  quiapopulumexemplis 
et  doctrina  aedificare  debuissent.  «  Lapidem  tunc 
reprobaverunt,»  id  cst  Chri8tum,quando  dixerunt : 
«  Nolumus  hunc  regnare  super  nos  {Luc.xrx) ;  »  et 
hunc  nescimus  unde  sit.  Sed  lapis  «  factus  est  in 
caput  angeli.»AnguIus  duos  parietes  nectit,etChri- 
stus  factus  est  in  caput  anguli,qui  duos  populosex 
diverso  venientesconjunxit  in  semetipso,faciens  pa- 
cem  his  qui  prope  erant,  et  his  qui  lonjife.  »  A  Do- 
«  mino  factum  cstistud.»  Hoc  autem  a  Dominoto- 
tum  factum  est.  Utenim  ille  lapis  unitate  suaduos 
parietes  conjungeret,hoc  est,ut  duos  populos  in  una 
EccIesiaconjungcrct,non  idhumanarumvirium  fuit, 
sed  divinaB  virtutis.  Et  est  scnsus :  Quomodo  imple- 
bitur  Psalmista3  prophetia,nisi  me  respuatis  et  cru- 
cifigatis?  »  Et  cst  mirabile  in  oculis  nostris.  »  Hoc 
enim  mirabilc  est,ut  de  duobus  populis  efficeretur 
unn  Ecclcsia.ldco  dico  vobis,  quia  hsc  parabolaad 
vos  pertinet. 

«  Dico  vobi8,quia  auferetur  a  vobis  regnum  Dei, 
«  et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus.  »  Regnum 
Dei,  scientiam  divinarum  Scripturarum  appellat. 
«  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  »  id  est  scientia 
Scripturarum,  et  remanebit  vobis  sola  ariditas  lit- 
terge.  «  Et  dabitur  genti,  »id  est  gentili  populo,  fa- 
cienti  fructus  ejus,  videlioet  opera  illius. 

«  Et  qui  ceciderit  super  lapidem  istum,  confrin- 
«  getur.  »  Aliud  est  super  lapidem  cadere,  et  aliud 
sub  lapide.  Super  lapidem  cadit,  id  est  super  Ghri- 
stum,  qui  peccando  illum  ofi*endit,8pem  tamenve- 
niffi  per  pcenitentiam  habendo.  Quicuoque  enim 
Chrlstum  negaverit,  super  illum  cadit,hoc  estani- 
mjulversio  divina  supereum  irruit,  et  penitus  con- 
teret  eum,  ut  non  remaneat  ex  eo  testa,unde  aqua 
hauriri  possit.  Potest  et  aliter  intelligi.In  prsesenti 
peccatorea  super  lapidem  cadunt,qui  confringuntur 


^47 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAP.S  II.  —  IIOMIL. 


i48 


per  pOBnitcntiam.  Lapis  autem  super  eos  in  die  ju-  A  datas  sunt.    Itaque  hanc  vitam  prodigam  vocat, 


dicii  cadet,  quia  Dominus  Jesus  cum  omnibus  vir- 
tutibus  eupcrius  ad  judicium  veniet. 

«  £t  cum  audissent  principessacerdotumetPba- 
«  risaji  parabolas  ejus,  cognoverunt  quod  de  ipsis 
«  diceret.  >»Licet  duri  corde  essent  scribae  et  Pha- 
ris^BijOt  licet  in  Christum  credere  noluissent,  aperte 
tamen  intelligebant  parabolas  ejus  ad  so  pertinere. 
£t  ideo  quaBrebant  eum  tenere,  sed  timuerunl  tur- 
bas,  quia  sicut  propbeiam  eum  habebant.lntuenda 
est  mobilitas  vulgi.Quem  cnim  nunc  sicut  prophe- 
tam  habent,  postmodum  in  ejus  passionc  sunt  cla- 
maturi,  dicentes  :<<  Reus  est  mortis  {MaUh.  xxvi),  » 
et,«  Crucifige,  crucifige  talera,  »  suadentibus  vide- 
licet  scribis  et  Pharisa^is. 

HOMILIA  XLI. 
SABBATO  posT  Reminiscere, 

(Luc.  xv.)«  In  illo  lempore,  dixit  Jesus  discipulis 
«  suis :  Hqmo  quidam  habuit  duos  filios.  ct  dixit 
«  adolescentior  ex  illis  palri :  Patcr,  da  mihi  por- 
«  tionem  substantioe  qus  mc  contingit,>  ct  roliqua. 
Murmurantibus  dc  peccatorum  susceplionc  scribis  et 
Pharis®is,tres  ex  ordine  parabolas  Salvaior  posuit: 
duabus  primif>,dcquibusdi8putandum  est.quantum 
ipse  cum  angelis  de  poenitentium  salutc  gaudeat,in- 
sinuans  ;  tortia  vcro,  qucB  scquitur,  non  suum  t  in- 
iummodo  suorumque  guudium  dcmonstrans,sed  et 
invidentium  murmur  rcprehendens.  Ilomo  itaque 
qui  duos  filios  habuisse  dicitur,Deus  Pater  intelligi- 
tur,  duorum  videlitct  genitor  populorum,  et  quasi 


amantcm  profundere  substantiam  atque  spatiape 
pompis  exferiorlbus,  intus  inanescentem,  cum  ea 
quisque  sequitur  quas  ab  illa  proccdunt,  relinquit 
eum  qui  sibi  cst  interior. 

cc  Et  postquam  omniaconsummasset,facta  estfa- 
«  mcs  valida  in  rcgione  illa.»'0mnia  qus  dissipavit, 
ornamonta  naturae  quaj  consumpsit  significant.Fa- 
mcs  in  regionc  longinqua,indigenliaverbaveritati8 
est  in  oblivione  Creatoris,  de  qua  dictum  est  in 
Prophetis,  quia  «  mitlet  Dominus  famcm  in  lepra, 
non  famem  panis,  neque  sitim  aquae,  sed  audiendi 
verbum  Dci  [Anws  viii).  » 

«  Et  ipse  cQjpit  egere,  et  abiit,  e.t  adhiBsit  unici- 
«  vium  regionis  illius.  »  Merito  egere  cojpit,  qui 
B  thesauros  sapienliaj  Dei,  divitiarumque  coeleslium 
alLitudinem  derellquit.  Unus  autem  civium  regio- 
nis  illius,cui  ille  egens  adhaesit.utiqueille  quicon- 
oupisc^ntils  terrenis  merito  suae  perversitatis  praepc- 
situs,  princeps  hujus  mundi  a  Oomino  vocaiur.  El 
de  quo  Aposlolus  :  «  Deus,  inquit,hujus  sajculicx- 
caicavit  mentes  infideliura  (//  Cor,  iv).  »  «  Et  misil 
«  illura  in  villam  suam,  ut  pasceret  porcos.»In  vil- 
lam  miLti,est  subslantiiD  mundi  ct  cupiditati  saecu- 
lari  subjugari.De  qua  in  alia  parabola  quidamspi- 
rituales  epulas,  ad  quas  invitabatur,  fasLidiens,  di- 
xit:  «  Villara  erai,  et  necessc  habeo  exire  eL  vidcre 
illam  {Luc,  xiv).  »  Porcos  vero  pascere,  esL  ea  qui- 
bus  iuimundi  spiritus  gaudeant  operari. 

«  Et  cupiebat  implerc  ventrcm  suum  dc  siliquis, 
duarumgenerishumanTstirpiumVuctorat^iue^^^^^^^^  C  quas  porci  manducabant.  »  Siliqu»  quibusporcos 


tor.  Major  cnim  filius  cos,  qui  in  unius  Dci  pcr- 
mansere  cultura :  minor  eos,  qui  usque  ad  colenda 
idola,  Deum  deseruerc,significat.  Pars  substantia}, 
qusB  minori  filio  conttgit,ipse  sensus  in  homine  ra- 
tionalis  est.Vivere  enim,intelligere,  meminisse,  in- 
genio  alacri  exccllerc,divini  substantia  muueris  est, 
quam  minor  filius  expetit  a  patre,  cum  homo  sua 
potestate  delectatus,  per  liberurasese  arbitrium  re- 
gere,  atque  a  Domino  qussivit  exire  conditore. 
Divisitque  illis  substantiam,  fidelibus  scilicet  suae 
gratiffi  protectiouera,  quam  desid^rabant,  imper- 
tiendo  :  infidelibui  vero  naturalis  solum  ingenii, 
quo  contenti  erant,  beneficium  concedendo. 

«  Et  non  post  muHos  dies  congregatis  omnibus, 


pascebat,  sunt  doctrinaj  sajculares  sterili  suavitalc 
resonantes,  de  quibus  laudes  idolorum  fabularum- 
quc  ad  deos  gcntium  vario  sermone  atque  carmini- 
bus  perstrepunt,quibu8  daemoniaduleclantur.ljnde 
cum  iste  saturari  cupiebat,  aliquid  sulidum  et  re- 
ctum,  quod  ad  bcatam  vitam  pertinprct,  invenire 
volebat  in  talibus,  et  non  poterat.  Hoc  est  enim 
quod  ait :  «  Et  ncrao  illi  dabat.  » 

«  In  se  autem  reversus,»  jam  scilicetab  eis,qu» 
forinseeus  trustra  illicruntetscducunt,ia  conscien- 
tiflc  intcriora  reducem  facicns  intentionem  suam, 
dixit:  «  Quanti  mercenarii  in  domo  palns  mei 
«  abundant  panibus,  ego  autem  hic  fame  pereo. » 
Unde  hoc  scire  potcrat,  in   quo  tanta  erat  oblivio 


«  adolescentior  filius  peregre  profeetus  est  in  regio-  jj  Dei,  sicut  in  omnibus  idololatris  fuit,  nisi  quia  isla 


«  nem  longinquam.  Et  ibi  dissipavit  substantiam 
«  suam,  vivcndo  luxuriose.  »  Longe  profectus  est, 
non  locum  mutando,  sed  aniraum.  Quanto  ecce 
nunc  quisque  plus  in  pravo  opere  delinquit,  tanto 
a  Dei  gratialongius  recedil.  Quod  non  post  multos 
dies  dixit  factum,ut  congregatisoranibus  proficisce- 
rctur  peregre  iu  regioncra  longinquara,  quia  non 
multo  post  iustitutionem  humani  generis,  placuit 
animasperliberumarbitrium  forrc  secum  quaradam 
velut  potcnliam  natura)  suaj,  ctdcsererc  eum  aquo 
condita  est,  proBvidena  viribus  suis,  quas  vircs 
tanto  consumit  citius,  quanto  cum  deseruit  a  quo 


recogitatio  jam  resipiscentis  est,  cum  Evangclium 
prajdicaretur?  Mercenarii  ergo  patria  abundant 
panibu8,qniaqui  futurasmercedisintiiitu  dignaope- 
rarisatagunt,quotidiani8  supernffi  gratiaenficiuiitur 
alimoniis.  At  vero  fame  pereunt,  qui  extra  patris 
ffides  positi,ventrem  cupiunt  implere  de  siliquis,itl 
est  qui  sine  fide  vivente8,vitam  beatam  inanis  pbi- 
losophi(e  studiis  inquirunt.Sicut  enim  paiii6,qui  cor 
hominis  confirmat,  verbo  Dei,quo  mpntem  rcficiat, 
assirailatur  :  ita  siliqua  (qus  et  ipsa  intus  inanis, 
foris  mollis,  et  corpus  non  reficit,sed  implet,ut  sit 
magis  oneri,quam  usui)  sacularisapieBtiienGnim- 


m 


IIOMILLE  DB  TEMPORR. 


S5Q 


mcrito  comparatur,  cujus  sermo  facundiffi  plausu  A. 
sonorus,  sed  viriute  utilitatid  est  vaouus. 

«  Surgam  et  ibo  ad  patrem  meum,ct  dicam  illi : 
«  Pater,  pecoavi  in  ecelum  et  coram  te.  »  Quam  mi- 
sericordem  piumque  noverat  patrem,  qui  ofTensus  a 
filio,patris  non  dcdignaturaudire  vocabulum  ? « Sur- 
gam  »  ej^o,  inquit,  quia  me  jacere  cognovi, «  et  ibo, » 
quia  longe  reeessi :  t  ad  patrem  meum,  »  quia  sub 
principe  porcorum  miserabili  egeslate  tabesco. 
tt  Peccavi  »  autem  « in  ccelum  coram  »  spiritibus  an- 
gelicis  sanctisque  animabusi  in  quibus  significat 
Bedem  esse  Dei.  <<  Goram  »  vero,  in  ipso  conscicntis 
interioris  conclavi,  qua  Dei  solius  oculi  penetrare 
valebant. 

c(  Etiam  non  sum  dignus  vocari  filius  tuus,  fac 
»  me  sicut  unum  demorcenariis  tuis.  »  Ad  Olii  qui-  .. 
dem  affectum,  qui  omnia  quas  patris  sunt,  sua  csse 
DOD  ambigit,  se  aspirare  nequaquam  praesumit,  sed 
mercenarii  statum,jam  pro  mercedeserviturus^de* 
siderat.  Verum  ne  hnnc  quidcm,  nisi  paterna  di- 
gnalione,  se  mereri  possc  testatur.  Ubi  sunt  crgo 
Pelagianistie,  qui  sua  ser\'itute  salvari  yosso  confl- 
dunt,  contra  apertissimam  scntcntiam  qu®  ait, 
«  Sine  rae  nibil  potestis  facere?  »  {Joan,  xv.) 

«  Et  surgcns,  venit  ad  patrcm  suum.  »  Venire  ad 
patrcm^esi  in  Ecclesia  constitoi  per  fldem,  ubi  jam 
possit  esso  peccatorumlegHimactfructuoBaconfes- 
sio.  ■  Cum  adhuc  autem  longe  esset,  »  et  antequam 
intcUigeret  Deum,  sed  t^imcn  cum  jam  pie  qu»rcrct, 
« vidit  illum  pater  ipsius.  »  Impios  enim  et  superbos 
coDvcnicnter  non  videre  dicitur,  tanquam  ante  ocu- 
los  ejus  nan  haberc.  Ante  oculos  enim  habcri,non,  ^ 
Disi  qui  diliguntur,  dici  solent.  u  Et  miserioordia 
«  motus  est,et  accurrcns  cecidit  supercollum  cjus.  » 
Non  cnim  Pater  unigenitum  Filium  suum  deseruH, 
in  quo  usquead  nostram  longinquam  etiam  pcregri- 
nationem  cucurrit  atque  descendit,  quia  <c  Deus  erat 
in  Christo,  mundum  reconcilians  sibi  (//  Cor,  v). » 
Et  ipse  Dominus  ait  :  «  Pater  in  me  manens,  ipse 
facit  opera  (/oan.xiv).  »  Quid  est  autem  cadere  su- 
per  colluai  ejus,  nisi  inclinare  et  bumiliare  in  am- 
plexum  ejus  brachium  suum?  Etbrachium  Domini 
cui  revelalum  est?  Quod  est  utique  Dominus  noster 
Jesus  Christus.  «  Et  osculatusest  cum.  »  Consolari 
verbo  grati®  Dei  ad  spem  indulgentis  peccatorum, 
hoc  est,  post  longa  itinera  remcantem  a  patre  me- 
reri  osculum  charitatis.  D 

«  Dixitquo  ei  filius  :  Pater,  pcccavi  in  coelum  et 
«  coram  te, jam  non  sum  dignus  vocari  filius  tuus.  » 
Incipit  jam  peccata  constitutus  in  BccJesia  conGteri, 
ncc  dicit  omnia  qusB  dicturum  se  esse  promiserat, 
sed  usque  ad  illud :  «  Non  sum  dignus  vocari  filius 
taus. »  Hoc  enim  vult  fieri  per  gratiam,  quod  se  in* 
diguuro  esse  per  merita  fatetur.  Non  addidit,  quod 
nalla  meditatione  dixerat :  «  Fac  me  sicut  unnm 
de  mercenariis  tuis.  »Cum  enim  panem  non  haberct 
vcl  merccnarius  esse  cupiebat,  quod  post  osculum 
patris  generpsissimi  jam  dcdignatur.  Intcllexit 
namquc  intcr  filium,  ct  mercenarium,  et  servum. 


non  minimam  esse  distantiam  :  servum  videlicet 
esse  eum,qui  adhuc  metu  gehennaesivepraesentium 
legum,  se  a  vitiis  temperat :  mercenarium,  qui  spe 
atque  desidcrio  regni  ccelorum  ;  filium,  qui  afTeclu 
boni  ipsius  atque  amore  virtutum.  In  quarum  virtu- 
tum  triu  m  consu  mmatioBe,beatus  Apostolus  omnem 
salutis  summam  concludens : «  Nnnc^inquit.maneut 
fldes,  spes,  charitas ;  tria  hec ;  miyor  autem  horum 
cst  charitas  (/  Cor.  xiii) ;  »  fldes  namque  est,  que 
futuri  judicii  ac  suppliciorum  metu,  vitiorum  facit 
contagia  declinare.  Spes,  quoe,  mentcm  nostram  de 
prsscntibus  cvocans,  universas  corporis  voluptates 
coeleslium  praemiorura  exspectationecontemnit.Gha- 
ritas,  que  nos  ad  amorem  Ghristi,  ad  spiritualium 
virtutum  fructum  mentis  ardorem  succedens,  quid- 
quid  illis  contrarium  est,  toto  facit  odio  detestari. 
Unde  prodigus  iste,postquam  in  semetipsum  rever- 
Bus,dir8efami8SuppIiciaformidabat,velutjam9crvus 
effectus^  etiam  mercenarii  statum  de  mercede  jam 
cogitans,  concupiscit  :  sed  eum  patcr  aecurrens, 
non  contentus  minora  concedere,  utriusque  gradus 
sine  dilatione  transcursu,pristinx  filiorum  restitait 
dignitati :  nec  de  mercedc  condnctoris,  sed  de  faaere- 
ditate  fecit  cogitare  parentis. 

«  Dixit  autem  paler  ad  servos  suos :  Gito  proferte 
t  stolam  primam,  et  induite  illum.  »  Stolaprimaest 
vestis  innocentidc,  quam  homo  conditus  accepit^sed 
mal .  persuasus  amisit,  quando  post  cnlpam  prssvari- 
cationis  cognovit  se  essc  nudum^  gloriaque  immor- 
talitatis  perdita,  pelliceum,  hoc  est  mortale  sumpsit 
indumentum.  Scrvi  qui  eam  proferunt,  reconcifia- 
tionis  prffidicatores  sunt.  Proferunt  enim  stolam  pri- 
mam,  quando  mortales  terrenosque  homincs  ita  su- 
bIimandosasscverant,utnonsoIumcivesangeIoruni, 
sed  hsredes  Dci, ct  cohaeredes sint  Ghristi futuri. « £t 
«  date  annulum  in  manu  ejus,  et  calccamenta  in  pe- 
«  des.  »  Annulus  est  vel  sinccrs  fldei  signaculum, 
qua  cuncta  promissa  in  credentium  cordibus  certa 
impressione  signantury  vel  nuptiarum  pignus  illa- 
rum,  quibus  Ecclcsia  sponsatur.  Et  bene  annulus  in 
manu  datur,  ut  per  opera  fides  clarescat,et  per  fldem 
opera  firmentur.  Calceamenta  autem  in  pedes,  ofH- 
cium  evangelizandi  denuntiat,  ut  cursus  mentis  ad 
ccclestia  tcndens,  a  terrenarum  contagione  rerum 
in  violata  servetur  ct  munda,  priorumque  munitus 
exemplis,  supcr  serpentes  et  scorpiones  securus  in- 
cedat.Manus  igitur  etpedes,id  est  opus  ornantur: 
manus,  ut  recte  vivamus ;  pedes,  ut  ad  aeterna  gau- 
dia  properemus. «  Non  enim  habemus  hic  manentem 
civitatem,  sed  futuram  inquirimus  (Hebr.  xiii).  » 

«  Et  adducite  vitulum  saginatum  et  occidite. »  Vi- 
tulus  saginatus,  ipse  idem  Dominus  est,  sed  secun- 
dum  carnem.  Et  bene  saginatus,  quia  caro  ejus  a 
Deospjrituali  estoptimavirtute  d}£rusa,utpro  totius 
mundi  salute  sufliciat.in  odorem  suavitatis,nidorem 
videlicct  immomtVonis  ad  Deum  mittere,et  pro  omni- 
bus  exdrare.  Allducere  autem  vitulum  et  ocddere, 
est  prffidicare  Ghristum^  et  mortem  ejus  insinuare. 
Tunc  elenim  cuique  nostrum  qua  d  recens  oceiditur, 


7 


95  f 


HAYMONIS  HALBEIiSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


cum  credit  occisum.Tunc  caro  ejus  comcdilur,  cum  A  «  saginatum,  quia  salvum  illum  recepit. » In  exlrc- 


ejus  passionis  sacrameotum  etore  ad  emundationcm 
percipitur,  et  corde  ad  imitationem  cogitatur. 

u  Et  manducemus  et  epulemur,  quia  hic  filius 
M  meus  mortuus  fuerat,  et  revixit  :  perierat,  et  in- 
(c  ventus  est.  n  Non  solus  niius^qui  revixitet  inven- 
tus  est,  verum  pater  et  sorvi  illius  sacrosaneti  vituli, 
qui  propter  filium  occi&us  erat,  carne  rcfecti  epu- 
lantur  :  qui  patris  cibus,  salus  est  nostra ;  et  patris 
gaudium,  nostrorum  est  remissio  peccatorum,  nec 
tautum  Patris,  sed  Filii  et  Spiritus  sancti.  Quia  sicut 
una  in  Divinitate  voluntas  el  operalio,  ita  et  unaest 
delectatio  sauctce  etindividuee  Trinitatis.Undebea- 
tus  Abraham  {Gen,  xii)  tres  angelos  hospii.es  rcci- 
piens,  vitulum  tenerrimum  et  optimum  occidisse, 
ejusque  cum  lacte,  pane,et  butyro  epulando  iegitur  n 
obtulisse,quia  qui  beatam  Trinitatem  rects  devotio- 
nis  ofQciis  reficere,  id  est  Iffitificare  desidcrat,  mor- 
tem  quoque  debet  unigeniti  Filii  Dei  in  carne,quffi 
est  una,  in  eademque  Trinitatis  persona  piae  confes- 
sionis  sinceritate  celebrare.  Et  notandum  quod  ante 
stola  prima,  ante  annulus,  ante  calceamenta  pras- 
stantur,  et  sic  deinde  vitulus  immolatur.  Quia  nisi 
quisque  spem  immortalitatis  induerit,  nisi  annulo 
fidei  cpera  praBmunierit,  nisi  ipsam  Hdem  pieconfi- 
tendo  praedicaverit,  non  potest  sacramentis  interesse 
ccelestibus. «  Et  coeperunt  epulari. » Istae  epulae  atque 
festivitates  nunc  celebrantur  per  orbem  terrarum 
Ecclesia  diiatata  atque  diffusa.  Vitulus  enim  ille  in 
corpore  et  sanguine  Dominico  et  olTertur  Patri^  et 
pascit  totam  domum. 


mis  enira  terrae  fuit  frater  tuus,  sed  inde  miyor 
exsultatio,  cantatio,  Domino  canticum  novum,qttia 
laus  ejus  ab  extremis  terra».  Et  prripter  eum  qui 
absens  erat,  occisus  est  ille  cui  dictum  est : «  Etho- 
locaustum  tuum  pinguc  flat  {PsaL  xix).  » 

«  Indignatus  est  autem,et  nolebatintroire.Patcr 
«  ergo  illius  egressus  coppit  rogarc  illum. »  Indigna- 
tur  etiam  nunc,  et  adhnc  non  vult  introire.  Cum  ergo 
plenitudo  gentium  intraverit,  egredietiir  opporfuno 
tempore  pater  ejus,  ut  etiam  omnis  Israel  salvus 
fiat.  Ex  cujus  parte  c^citas  facta  est,  velut  abseutia 
in  agro,  donec  plenitudo  filii  minoris,  longe  in  Ido- 
lolatria  gentium  constituti,  et  jam  ad  patrem  redu- 
cti,  ad  mnnducandum  vitulum  intrarct.  Erit  enim 
quandoque  aperta  vocatio  Judaeorum  in  salutem 
Evangclii,  quam  manifestam  vocationem  tanquam 
egressum  patris  appellat,  ad  rogandam  majorcm 
filium. 

«  At  ille  respondens,  dixit  patri  suo  :  Ecce  tot 
«  annis  servio  tibi,  et  nunquam  mandatum  tuum 
c(  praeterivi.  »  Qufleritur  quomodo  ille  populusnun- 
quam  mandatum  Dei  prseteriisse  dicatur.Sed  facile 
ille  occurrit,  neque  de  omni  oiandato  diotum  esse, 
sed  de  uno  maxime  necessario,  quia  nullum  alium 
Deum  colerc  jussus  est.  Neque  iste  filius  in  omnibus 
Israeliticis,  sed  in  his  inteiligitur  habere  personam, 
qui  nunquam  ab  uno  Deo  ad  simulacra  conversi 
sunt.  Quamvis  enim  tanquam  in  agro  positus  iste  fl- 
lius  terrena  desideraret,ab  uno  tamen  Deo  ista  desi- 


«  Erat  autem  filius  senior  in  agro.  »  Filius  senior,  C  derabat  bona.  Quod  etiam  patris  ipsius  testimonio 


populus  Israel  est,  qui  quamvis  in  longinquam  re- 
gionem  non  abierit,  non  tamen  domi,  sed  in  agro 
dicitur  essc  immoratus.  Quia  populus  idem  neque 
usque  ad  colenda  idola  Grcatorem  deseruit,  neque 
legis  quam  acceperat  intcriora  penetravit  :  sed  lit- 
teras  solum  custodia  contentus,  exteriora  magis  et 
terrena  operari  simul  et  sperare  solebat,  audiens 
per  Prophetam  :  «  SivoIuentisetaudieritisme,bona 
terrse  comedetis  (!sa,  i).  »  —  «  Et  cum  venirct,  et 
«  appropinquaret  domui,  audivit  symphoniam  et 
«  clMrum.  »  Appropinquat  filius  domui,cum  populus 
ille^  in  quibuscunque  Israeliticis  considerationibus 
(nam  multi  tales  inventisunt  in  eis,et8(Bpc  inveniun- 
tur)  labore  servili  operis  improbato,  ex  eisdom  Scrip- 


comprobatur,  cum  dicit :  «  Tu  mecum  es  scmper. » 
Non  enim  quasi  mentientem  redarguit,  sed  perseve- 
rantiam  ejus  approbans,  ad  perfectionem  potions 
atquejucundiorisexsultationisinvitat.«Etnunquam 

dedisti  mihi  haedum,  ut  cum  amicis  meis  epularer. » 
Peccator  profecto  haedi  nomine  significari  solet,sed 
absit  ut  Antichristum  intelligam.  Absurdum  enim 
est,  eum  cui  dicitur  :  «  Tu  mecum  es  semper,>»hoc 
a  patre  optassc,  ut  Antichristum  crederet,  neque 
omnino  in  eis  Judffiorum^qui  Antichristo  credituri 
sunt,  istum  Filium  fas  est  intelligi.  Quomodo  autem 
epularetur  ex  illo  haedo,  si  ipse  est  Antichnstus, 
qui  non  ei  crederet  ?  Aut  si  hoc  est  epulari  ex  hsdi 
occisione,  quod  est  de  Antichristi  pcrditione  laetari, 


turisEcclesiaelibertatemconsiderat.Auditsympho-  Q  quomodo  dicit  Filius,  quem  recipit  pater,  hoc  sibi 


niam  et  chorum,  scilicet  spiritu  plenos  vocibus  con- 
sonis  Evangelium  praedicare.  Quibus  dictum  est 
(/  Cor.  i) :  «  Obsecro  vos,  fratres,  ut  idipsum  dicatis 
omnes,  et  concorditer  conversantium  sit  anima  et 
cor  unum  in  laudes  Dei.  » 

•  «  Et  vocavit  unum  de  servis,  et  interrogavit  quae 
haec  essent.  »  Vocat  unum  de  servis,  cum  sumit  ad 
legendum  aliquem  prophetarum,'et  in  eo  quaerens 
quodammodo  interrogat,  unde  ista  festa  in  Ecclesia 
celebrantur,  in  quibus  se  esse  non  videt.  Respondet 
ei  servus  patris  propheta  : 
c<  Frater  tuus  venit,et  occidit  pater  tuus  vitulum 


non  fuisse  concessum,  cum  omnes  filii  Dei  de  illius 
adversarii  damnationc  Jaetaturi  sunt?  Nimirum  ergo 
ipsum  Dominum  sibi  negatum  ad  epulandum  con- 
queritur,  dum  eum  pcccatorem  putat.  Gum  enim 
haedus  illi  genti  Dominus  videbatur,  id  est  cum  eum 
Sabbati  violatorem  et  profanatorem  legis  existimat, 
jucundari  epulis  ejus  non  meruit.  Ut  quod  ait : 
«  Nunquam  dedisti  mihi  haedum^  ut  cum  amicis 
meis  epularer,  »  tale  sit  ac  si  diceret,eum  qui  mibi 
haedus  videbatur,  nunquam  mihi  ad  epulanduin  de- 
disti  *  eo  ipso  mihi  illum  ipsum  non  concedens 
quod  mihi  hsdus  videbatur.Quod  enim  dicit : «  Cum 


233 


HOMILI^E  DE  TEMPORE. 


254 


amicis  mels, »  aut  cx  persona  principuai  cum  plc- 
be  iateliigatur^aut  ex  persona  popuU  Hlerosolymi- 
tani  cum  casleris  populis  Judaeorum. 

«Sed  postquam  fiUus  luus  hic  qui  devoravit  sub- 
«  staniiam  suam  cum  mcrotricibus,venit,  occidibti 
K  illt  vitulum  saginatum.  » 

Meretrices  suntgentiliumsuperstitiones,  cum  qui- 
bu3  substantiam  dissipare,est»relicto  unoconnubio 
veri  Deiy  cum  turba  d^monum  cupidilate  turpissi- 
ma  fornicari. 

»  At  ipsc  dixit  illi  :  Fili^tu  semper  cs  mecum^et 
'<  omnia  mea  tua  sunt.  Cpulari  aulemetgauderete 
«  oportebaiy  quia  frater  tuus  hic  mortuus  erat,.et 
«  revixit  :  perierat,  et  invcntus  est.  »  Quod  dicit  : 
«  et  omnia  mea  tua  sunt,  »  non  putandum  est  ita 
dicfum,quast  Aon  sint  et  fratres,uttanquamintcr- 
renahiereditatepatiaturangustias.Quomodopossint 
esse  omnia  majoris,  si  habet  etiam  junior  purtem 
9uam?  Sic  enim  a  perfcclis  et  purgatis  ac  jamim- 
mortaUbus  niiis  habentur  omnia,  utsintetomnium 
9inguIa,etomDiasinguIorum.Utenimcupiditasnihil 
9ineangustia,itanihil  cum  angustia  charitastenet. 
Cam  ergo  beatitudinem  illam  obtinuerimus,  nostra 
cront  ad  vidondum  superiora,  nostra  erunt  adcon- 
vivendum  aequalia,  nostra  erunt  et  ad  dominandum 
ioferiora.  Si  quem  autcm  movct,  quomodo  Patri 
supplicans  Veritas  dicat:c<  Et  omnia  mea  tuasunt, 
et  tua  mea  {Joan.  yvii)  :»  cui  simillimum  videturso- 
nare  quod  hic  Filio  dicitur  :  «  Et  omnla  mea  tua 
sunt,  »  sciat  unigeniti  Filii  esse  omnia  qus  Patris 
sant.Per  hxc  etiam  ipse  Deus  cst,  et  de  Patrenatus, 
Patri  et  squalis.  Nam  et  illud  quod  de  Spiritu  san- 
ctoloquecs  ait:«Omnia  qus  Pater^mea  suni(Joan 
xvi).  »Neque  enim  Spiritus.sanctus  de  creatura,  quas 
Patri  est  subjecta,  et  Fiiius  erat  accepturus,  qui 
ait, (i  Dc  meo  accipiet » :  sed  utique  dc  quo  Patre  pro- 
ceditSpipitus,de  quo  natus  cstetFiUus.  Siveutique 
duos  niios  hos  ad  utrumque  popuIum,sive,utqui- 
busdam  placet,  ut  duos  quoslibet  homines,  posniten- 
teravidelicetetjustum,velqui8ibiju8tusvidebantur, 
rererre  volueris,  congaudeat  major  :  quia  fralcrju- 
nior  mortttus  erat,  cl  revixit :  pericrat,  et  inven  tus  est. 

HOMILIA  XLII. 

DOMINICA   TEnriA   l\   QUADRAGESIMA. 

{Lcc.  XI.)  c<  In  illo  tcmpore,  erat  Jesus  ejiciens 
«  dsmonium,et  illud  erat  mutum.Et  cum  ejecisset 
«  d^monium,  locutus  est  mutus,  et  admirat»  sunt 
('tarbde,»et  reliqua.Dicturus  EvangeUstaDominum 
ab  homine  daemonium  ejicisse,  recte  in  exordio'hiyus 
lecUonis  tale  verbum  posuit,perquodessentiamDi- 
vinitatis  exprimeret,  dicens  :  «  Erat  Jesus  ejiciens 
daBmonium.  »  Non  enim  dixit,  /u/7,  quia  esse  soli 
Deocst,(EtemumetincommutabiIempermanere,cui 
nec  praeterita  transeunt,  nec  futura  succedunt,  sed 
semper  asternaliter  permanet,8icut  ipse  ait  Moysi : 
«  Ego  sum  qui  sum  Exod.  iii).  »  Et  :  «  Dices  filiis 
Israel;Qui  est,  miait  me  ad  vos  (/6ed.).»Etiterum: 
«Ego  sum  Deus  Abraham,  Deus  Isaac  et  Deus  Jacob. 


J^  {Ibid.).  »  Et  iu  Apocalypsi  :  «  Ego  sum  alpha  et 
omega  (Apoc.  i).  »  Et  in  Evangelio:  «  Amen,  amen 
dico  vobis,  antequam  Abraham  fieret,  ego  sum  {Joan^ 
viii).  »  Ut  ergo  ostenderet  Filium  Dei  semper  esae 
cum  Patre,  eral  dixit,  et  non  fuU.  Daemoniacusiste 
apud  Matthaeum  non  solum  mutus,sed  etiam  cobcus 
fuisse  perhibetur,  curatusque  a  Deo  mirabiliter  dici- 
tur,ita  ut  Ioqueretur'et  videret.Ubinotandumquia 
in  uno  eodemque  homine  Dominus  tria  mirabUia 
parilcr  est  operatus.  Caecus  videt,  mutus  loquitur. 
obsessus  a  diemone  eruitur.  Allegorice  autem  genus 
humanum  signiTicat, quod  tunc  possessori  suodia- 
bolo  se  subdidit,  quando  Deum  creatorem,  suum, 
diabolo  suadente,  contcmpsit.  Tunc  videndi  Deum 
dlgnitatem  perdidit,quandoad  concupigcendum  ve- 

j^  tilum  Ugnum  oculos  aperuit,  sicut  scriptum  est  : 
«  Vidit  mulier  lignum  quod  esset  pulchrum  vieu, 
aspectuque  delectabile,  tuUt  et  comedit,  deditque 
viro  suo.Qui  comedit,et  aperti  sunt oculi  amborum 
{Gen.ii),»  Loquelam  pariter  amisit.quia  postquam 
peccato  se  subdidit,  a  laude  Deices8avit.«Nonenim 
est,ut  ait  Seriptura.speciosa  laus  in  ore  peccatoris 
(£cc//.xv).»  Sed  Domino  in  muudum  veniente,d«- 
moniacus  isle  curatus  est:  quiapostquam  Deushu- 
,manam  naturam  8ibiconjunxit,immundorum8piri- 
tuum  potestales  ab  humanis  cordibus  expulit,  ipso 
diccnte  :  «  Nunc  hora  est,utprincep8  hi:gu8mundi 
ejiciatur  foras  {Joan.  xii).  »  Tunc  enim  videndi.  . 
Deum  officium  recepit,  quando  perfldem  iUuiD  in-  ' 
tueri  coBpit,  a  cujus  visione  peccando  se  elongaverftt,  V" 
impleta  prophetia,  quaj  ait:  «  Populus  qui  sedebal 

C  in  tenebris,  vidit  lucem  magnam,  habitantibus  in 
regione  umbraB  mortis,  lux  orta  est  eis  (Isa.  ix).  » 
Unde  aposlolus  Paulus  credentibus  ait :  «Fuiatisali- 
quando  tenebrae^nunc  autem  luxinDomino^fip/i^. 
v).»  Loquclam  pariter  recepit,quando  genushuma- 
num  ora  prius  tacenliaad  confessionem  Dei  apparuit, 
dicens  cum  Psalmista:«  Domine,Iabia  meaaperies 
{Ps.  l).»  Et  cum  l8aia:«  Dominus  Deus  deditmihi 
Unguam  eruditam  {ha.  l).  »  Nec  soium  Deum  lau- 
dare, sed  etiam  idolorum  cultorescocpitdetestari, di- 
cens  cum  Psalmi8ta:«  Confundantur  omnesquiad- 
orantscuIptiIia,quiglorianturinsimulucri8  8ui8(P*. 
XGVj).»  —  «Quoniamomnc8diigentiumd«monia,Do- 
minus  autcm  coelos  fecit  {Ps.  xcv).  »  Et  cum  Jere- 
mia:  «  Dii,qui  non  fecerunl  ccelum  et  terram,per- 

D  cant  de  ccclo,  et  de  his  qui  sub  cgbIo  sunt(ycr.x).|» 
Unde  beno  subditur  :  «  £t  cum  eijecisset  dsmo- 
«  niuii^  locutus  est  mutus,  et  admiratie  sunt  turb». » 
Hinc  intcIUgerc  possumus,  quia  ab  exteriore  vene- 
rant  dcsmonia,  quss  eum  possidebant  interius.  Elxte- 
rius  vidcndi  Ioquendiqueoniciumami8erat,quia8ta- 
timutrecessitjVisum  etloquelam  recepit,in  tantum 
ut  turbae  mirarentur.Juxta  autem  anagogem,idest 
superiorem  sensum,  turbae  quaB  mirabantur,  immun- 
di  spiritus  sunt  inteIUgendi,qui,vidente8^enu«hu- 
manum  dc  sua  potestatc  Uberari  et  iUuminari, 
timore  simul  etadmirationeperterritisunt^undeet 
per  obssessum  homineui  dicebant :  «  Quid  tibi  et 


1. 


IS5 


HAYMONIS  HALDEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


256 


Bobis,  Fili  Dei  ?  venisti  ante  tcmpus  torquere  noe  J^  tur  amplius  Topheth,  nec  vailis  filii  Eanon,  sed 


(MaUk.  viii).  »  Sed  quia  unde  bonus  proficit,  inde 
malue  deterior  fit,  recle  subjungitur  : 

«Quidam  autem  ex  eis  dixerunt.»Nonhocaliqui 
de  turba  dixisse  putandi  sunt^sed  scribffiet  Phari- 
8«i,quiideoOdum  sequebanlur,  ut  ipsum  reprchen- 
dersnt,  et  hsec  calumniabantur,  ut  alii  evangelistda 
iestimtur.  Turbis  enim  Domini  signa  ubique  miran- 
tibu8,illiecontrario  invidiapleni,quffinegarenon  po- 
terant^sinistra  interpretatione  pervertere  molieban« 
tur,  ut  simplicioreii  turbas  ab  ejus  credulitate  sub- 
traherent.  Et  idoo  d<einouiacum  mutum  et  ca^cum 
videntes  curatum,  mirantibus  turbis  dixerunt.«ln 
Beeleebub  principe  dcBmoniorum  ejicil  daemonia.  » 
Ut  quidam  dicunt,  et  nomine  ^ei  factu  n  est  Daal, 


vallis  interrectionis,  et  sopelientin  Topheth,  eo  quod 
non  sit  locus  ad  sepeliendum  prsmultitudineoada- 
verum.  Et  erit  morticinium  populi  hujus  in  cscam 
volucribus  coeli,  et  bestiis  terrs,  et  non  erit  qui 
abigat  (Jer,  vii),  »  id  est  defendat  Propter  effusio- 
nem  autem  sanguinis,qui  ibi  frequenter  efTundeba- 
tur,  multa  muscae  in  eodem  loco  coogregabantur. 
Unde  congruum  nomen  ei  impositum  est  Beelsebub, 
id  est  princeps  muscarum^  sive  vir  habens  muscas, 
Zebub  enim  musca  dicitur.Nonnulli  enim  fihcmhu- 
jus  nominis  per(2  vei/scribendum  esse  putaverunt 
legentes  Beelzebud,  et  asserentcs  auctorem  hijyus 
idoli  primum  in  Israel  Zebul  servum  Achimelech 
fuisse,  qui  occidit  septuaginta  fratres  suos  super 


et  inde  eompositum  Beelzebub, 'Saim  Beelzehub  ido-  n  unumlapidem.Sedipsainterpretationominisosten- 


lum  erat  Baal^qui  dictus  est  deus  Accaron,  ad  quod 
Oziasrex  nuntiossuos  raisit,ad  consulendumutrum 
de  iaflrmitaie  sua  evaderet  an  non,  quibus  Elias 
{^ropbeta  oecurrens,  ait  (IV  Reg.  i)  :  «  Nunquid  non 
est  Deus  in  Israel,  quia  pergitis  ad  consulendum 
Beelzebub  deum  AccaronY  Idcirco  dicite  viro,  qui 
misit  vos:In  lectuloin  quem  descendit,  non  ascen- 
det^  sed  morte  morietur. »  Abantiquisenim  tempori- 
bue  hujus  idoli  preevaricatio  inventaest.  Fuitenim, 
ut  quidam  referunt,  homo  nomine  Beel,  paterNini 
regie,  qui  civitatem  Ninivem  eedificavit.  Quo  Bel 
mortuo,  filiusejus  statuam  ipsius  erexit,  et  sibi  sub- 
jeetos  adorare  praecepit,asserenspatrem  suuminter 
deos  esse  translatum.  Ex  quo  tempore  pessimacon- 
sueiudo  excrevit,  ut  honorcm  Deo  debilum  stulti 


dit,non  per  aliam  litteramquam  per  ^scribcndum, 
quia,  ut  supra  diximus,Beelzebub  princeps  musca- 
rum  dicitur :  Ergo  quiascribae  et  PharisfiBi  miraculum 
a  Domino  factum  negare  aonvalebant,in  hujusdae- 
monis  potestate  factum  diceates,oIFu8care  iUudco- 
nabantur,  et  tdeo  biasphemantes  dixerunt : « In  Ceei- 
zebud  principe  dfiemoniorum  ejioit  daemonia.  » 

«  Et  alii  tentantesy  signum  de  coelo  quapTebant 
«c  ab  00.»  SuperQucqui  ea  quae  ocuiis  videat,  cre- 
dere  nolunt^  de  invisibilibus  signa  quaerunt.  Qai 
eaim  caecum  videntem,  mutum  ioquentem  a  Deo 
curatum  credere  nolebant,  ad  cailida  argumenfase 
converterunt,  quaerentes  signum  de  c<b1o,  scilicct 
ut  iu  morem  Samuelis  tonitrua  decceio  coruscarefa- 
ceret,  vei  ad  similitudinem  Eliae  ignem  do  coeio 


homiaes  idoiis  tribuerent.  Postea  dictum  est  Beel^  ^  deponeret.  Quod   si  hoc  fecisset,  et  haeo   utique 

phegorfeo  quod  in  monte  Phegor^qui  in  finibus  erat 

Madian,  constitutum  a  multis  adoraretur  in  quo 

praevaricati  sunt  filii  Israei   egressi  ex  i£gypto,  ad 

suggestionem  Baiaamyquando.sicut  ait  Psalmista: 

tf  Initiati  sunt  Beeiphegor,  et  comederunt  sacrificia 

mortuorum  (PsaL  cv). »  Temporibus  autem  Judicum, 

dicttts  est  Baalberith^id  est  deus  pacti,co  quod  filii 

Israei  Guoa  eo  pactura  inierint,  reiicto  Doo  patrum 

Buopum.  Coosuetudo  eaim  erat  iliius,  maxime  in 

montibusquaminconvaiiibusresponsumdare.Unde 

et  Qeu^  monUum  diotus  est,  sicut  Syri  ab  Israel  su- 

perati,  exietimantes  illum  ab  eis  coli,  dixerunt  (/// 

Reg,  xx):«  Dii  montium  sunt  dii  eorum,et  ideonon 

possumus  superare  eos.  »  Hujus  simulacri  efTigiem 


ealumniarentur,  et  diceret  non  a  Deo  esse  faLcta, 
sed  ex  occultis  aeris  commotionibus  accidi88e,aflir- 
mantes  et  magos  Pharaoni  in  /Egypto  multa  sigaa 
de  cgbIo  fecisse.  Non  enim  impossibile  erat  Deo 
signum  de  coeio  ostendere,  8ed  iili  indigai  eraat 
signum  de  ccelo  videre,qui  terram  diligentes,  regem 
cceli  tentare  audebant.  Ad  quos  magis  iiia  sententia 
dirigitur,  in  qua  Dominus  ait:  Gcneratio  haecmaia 
et  adaitera  eignum  quaerit:  et  signum  non  dabitur 
ei,nisisignumJonae  prophetae. »  Horum  etiam  simi- 
iitudinem  videntur  iili  tenere,  qui  hypocritaBaomi- 
uantur^  quia  qui  ficte  Deum  qu^runt^  minimeinve- 
niunt,  quia  longe  est  a  peccatoribus  salus  (Psal. 
cxvin),»et  c(  prope  est  omnibus  invocantibue  eum» 


coienteSf  prope  Jerusaiem  statuerunt,  in  vaile  To-  D  i^^sal,  gxliv),  »  non  in  eimulatione,  sed  in  veritate* 


pfaeth,in  ioco  amoenissimo,  ubi  nonsolum  thuraet 
saorificia  ei  offerebant,  sed  etiam  filios  suos  et  fiiias 
suas  per  ignem  sibisacrificandotransferebant^sicut 
Manasses  crudeiissimus  parricidafecissulegitur  .Pro- 
pter  hunc  iocum  Dominus  saepissime  perprophetas, 
maxime  autem  per  Jeremiam  terribiiiter  comminatus 
esl  dicens:«Posueruntofrendicula  sua  in  domo,in 
quainvoeatum  estnomen  meum^ctpoHuerunteam. 
Et  aedificaverunt  exceiso  Topheth,  qui  est  in  valie 
fliii  Ennon,  ut  incenderent  fliios  suos  et  filias  suas 
igni,  quae  non  praecepi,  nec  cogitavi  in  cordo  meo. 
Ideo  ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus,  et  non  dice- 


«  ipse  autem,  ut  vidit  cogitationes  eorum,  dixit.  » 
Quia  exteriora  signa  eos  non  velieorederecognovit. 
protinus  cogitationibus  eorum  rcspondit,ut  saiteni 
sic  in  eo  Divinitatem  crederecogerentur,quicordis 
videbat  arcana.  Ac  si  diceret  :  Eadem  megestate 
qua  cogitationes  cordis  intueor,  possum  et  signa  de 
coclo  ostendere.  Soliusenim  Domini  est  cogitatio- 
nes  cordis  intueri,  dicente  Scriptura  :  «  Tu,  Deus 
solus  nosti  corda  filiorum  hominum  (//  Par,  vi).  » 
Et  iterum  :  «  Homo  videt  in  facie,  Deus  autem  in 
corde.  » 
«  Omne  regnum  in  seipsum  divisum,  desoiabitur  t 


237 


nOMlLLf.  DE  TEMPOnE. 


958 


((  Pt  (krmus  supra  domum  cadet.  >  Juxta  litterom 
ita  est;  si  enim  rcgnum  in  seipsum  divisum  fuerit, 
ut  aliud  rex,  aliud  principes,  aliud  duces,  aliud  mi- 
lites  sentiant,  desolationero  patitur.  Similiter  domus 
»  divisa  fuerit,  ut  aliud  vir^  aliud  uxor,  aliud  niii, 
aiiud  parentes,  aliud  servi,  etaliuddominisapiant, 
utique  et  ipsa  ruinas  patietur.  Dicitur  eoim  domus 
supra  domum  cadcre.  quando  anima  patris  com- 
movctur  contra  filium,  et  filii  contrapatrem,sicde 
reliqutsnaquasimilitudinctentatoressuosDominus 
a  regno  diaboli  monet  rcccdere,  quod  divisum  in  se 
cognoscunt  d'u  stare  non  posse.  Ac  si  dicerct:  Si 
omne  regnnm  in  se  divisum  stare  non  polest,  quod 
negari  nullo  modo  potestis,  velocissime  'a  regno 
diaboli  recedite,  quod  cito  casurum  non  dubitetis. 
Regoum  enim  diaboli  in  illisestyin  quibusperpec- 
catum  regnat.  Quod  quamvis  sit  unitum  in  mala 
voluntate,  tamcn  divisum  est  in  operatione.  Alius 
qnidem  adulterium,  alius  homicidium,  alius  fur- 
tum,  alius  sacrilegium  perpetrat,  sedtamenex  una 
radice  mals  voluntatis  procedunt. 

«  Si  autem  et  Satanas  in  seipsum  dlvisus  est, 
<(  quomodo  stabitregnumipsiuSyquiadicitisiiiBeel- 
«  zebub  mre  ejicere  daemonia?  »  In  quibus  verbis 
Oominus  suos  tentatores  prudentissimo  syllogismo 
hinc  inde  concludit,  ne  aptam  responsiouem  inve- 
nire  possent.  Quod  non  solum  bic,  sed  etiam  in 
pluribus  lobis  frequenter  fecisse  legitur,  sicut  fecit, 
quando  venerunt  ad  eumdicentes:'Dicnobis,inqua 
potestate  hsec  facis?  Et  ait  iIIis:«Diciie  mihi  et  vos 
unum  verbum,  et  ego  dicam  vobisin  quapotestate 
bsc  facio  {Matth  xxi).  »  Quod  si  non  feceritis,  ncc 
ego  dicam  vobis  in  qua  potestate  hsc  facio.  Ba- 
ptismum  Joannis  unde  erat,  deccelo  ancx  homini- 
bus?  At  illi  cogitaverunt  intra  se  dtcentes:  Si  dixe- 
rimus  de  ccelo,  dicet  nobis :  Quare  ergo  non  rece- 
pistis  illud?  Si  ex  homiiiibus,  tnrba  quae  a  Joanne 
est  baptizata,  lapidabit  nos.  Et  non  invenientes 
quid  dicerent,  siluerunt.  Sic  et  in  hcc  loco,  quia 
conflteri  nolebant,  quod  Christus  in  virtute 
Dei  dsmones  ejiceret,  nec  affirmare  poterant, 
quod  Satanas  Satanam  ejiccret,  nec  liberam  re- 
sponsionem  invenientes,  obstructum  est  os  io- 
quentium  iniqua.  Propter  quod  « tradentur  in  ma- 
Dus  gladii,  ct  partes  vulpium  erunt  (P^a/.  lxh).»  Ad 
quornm  malitiam  convincendam  adbuc  subjunxit, 
dicens : 

«  Si  ego  in  Beelzebub  ejicio  dsemonia,  filii  vcstri 
<  in  quo  ejiciunt?  »  Filios  eorum  discipulos  suos 
dicit,  qui  sine  dubio  cx  eorum  progenie  nati  erant, 
quibus  jam  potestatem  eCFugandidasmonesdederat, 
atque  calcandi  super  omnem  potestatem  inimici^ 
dicens:  •  In  nominemeo  inflrmos  curate,  leprosos 
mundate,  cscos  illuminate,  daemonesejicite.  Gratis 
accepistisy  gratis  date.  (Mattk.  xx).  »  Ac  si  dixis*- 
set:  Sl  discipuli  mei,  filii  utique  vestri,  in  nomine 
meo  dsmonia  ejieiunt,  quare  vos  idem  opus  in  me 
principi  daemoaiorum  Beelzebub  et  non  Deo  signa- 
Us? 


A  «  Idco  ipsi  judiccs  vostri  crunt.  »  Id  est,  infirma 
et  contemptibilia  mundiqucegoelegiutconfundant 
fortia,  discipuli  raei,  qui  curationpsdaemonnm  Dco 
et  npn  Beelzebub  assignant,  «  judicesvcstrierunt,» 
tunc  scilicet,  «  quando  veneritFiliusbominis^etse- 
derit  in  scde  majestatis  8uaB,sedcbunt  etipsi  super 
sedes  duodecim,  judicantes  duedecim  tribus  Israel 
(Matth,  xix).  »  Vel  certe  filios  eorum  exorcistaif  ap- 
pellat,  qui  ex  more  antiquo  in  eodempopulohabe- 
bantur,  ad  quorum  invocationcs  vel  conjurationes, 
daemones  ab  hominibuspell^bantur.Cujnsrei  testis 
est  Jospphus  historiographus  Hebraeorum,  qui  in 
libris  antiquis,  tum  intcr  caetera  quae  de  Salo- 
monis  sapientia  commemaravit,  adjecit  et  hoc,  di- 
cens:  Praestitit  autcm  Dominus  Salomoni,  ut  etiam 

l^  daemones  ejiccret^  ct  incantationes  instituit,  quibus 
aegritudines  soleant  mitigari,  quae  cura  hactcnus 
apud  nos  multum  valere  dignoscitiir.Vidienimego 
qucmdam  Eleazarum,degente  nostra,  praesenteV»- 
spasiano  et  Tito,  alioque  simul  exercitu,  curantetn 
eos  qui  a  daemonibus  vexabantur.  Genus  curationis 
fuit  hujusmodi :  Intulit  naribus  ejus  qui  a  daemonio 
vcxabatur,  annulum  subter  radicem  babentem  si- 
gnaculum  a  Salomone  monstratum»  et  repentececi- 
dit  homo.  AtilleconjuraviteumjuramentoSalomo- 
nis,  objicicns  eidem  carnima,  quae  Salomon compo- 
suit  super  cum,  diccns:  Deindeper  naresodorantis 
daemonium  extraxit,  et  ne  ultraadeumredireaudd^ 
ret,  adjuranscontestatusest.  EtutostenderetEIeaza- 
rus  hanc  se  habero  virtutem,  poncbatin  medio  pel- 
vim  plenam  aqua,  sivequodlibetvas,  praecipiensut 

C  egressus  ab  hpmine  hanc  everteret,  dans  omnibua 
indicium  quod  hominem  reliquisset.  Quodcumfie- 
ret,  admirabantursapientiamSulomonis.  Adhorum 
ergoexorcistarumcomparationem,  Dominus  scribas 
et  Pharisaeos  constringit,  dicens:u  Si  egoinBeelz^- 
bub  ejicio  daemonia,  fllii  vestri  in  quoejiciunl?»Ac 
si  diceret:  Si  exorcistarumexpuIsioDeotribuituret 
non  daemonibus,quare  idem  opus  in  me  non  eamdem 
habet  reverentiam?  «Ideoipsijudicesvestrierunt, » 
non  in  potestate,  sed  comparatione.  Sicut  enim  re- 
gina  Saba,  veniensafinibusterraeaudiresapieDftiam 
Salomonis,  judicatura  est  eos,  qui  majorem  Cbri- 
stum  Salomone  audire  contempserunt:  et  sicut  Ni- 
nivitae  agentes  pcenitentiamadpraedicationem  JoncB 
judicaturi  sunt  eos,  qui  majorem  Jona  Saivaforem 

n  audire  noluerunt,  sic  et  isti  exorcistae,  qutcuratio- 
nem  daemonum  Dco  tribuebant,  judicare  dicuntur 
eos  qui  curationem  daemonum  Beelzebub,  et  noa 
Deo  assignabant. 

«  Porro  si  in  digito  Dei  ejicio  daemonia,  profecto 
«  pervenit  in  vos  regnum  Dei.  »  Digitus  Dei,  Spi- 
ritus  sanctusintelligitur,  quod  Matthaetisevangelista 
manifestius  declarat,  cum  dixit:  «  Si  autcm  ego 
in  Spiritu  ejicio  daemones  {Matth,  xii).  »  Etpulchre 
per  digitum  Dei  Spiritussanctus  figuratur,quia  sid- 
ut  digitis  aliquid  operamur  vei  stringhnus,  sic  t^a- 
ter  et  Filius  per Spiritum  sanctum  omnia  operantur, 
dicente  Psalmista:  «  Verbo  Domini  cceli  Urmati 


sr:» 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


260 


sunt,  ct  splrilu   oris   ejus,    omnls   virlus  ccrum  A  i^iii^^citiaB,  contentionesyasmulationes,  iras.rixe.dis- 


{Psal.  xxxii).  »  Hoc  digitotabulaeTestamentiscriptae 
8unt.  De  hoc  ctiam  digito  magi  in  iflgyptosuperati 
dixerunt:  Digitus  Dei  est  iste.Cujus  pulcherrimam 
operationcm  propheta  admirabatur,  cum  dlccbat: 
«  Quoniam  vidobo  coelos  tuos,  operadigitorumtuo- 
rum  (PsaL  viti).  »  Vel  certe  pcr  digitum  Dei  recte 
Spiritus sanctus intelligitur, quia sicutin  nulllis aliis 
membris  tantam  partitionem  habcmus,  quantam  in 
digitis,  sic  et  Spiritus  sancti  dona  divcrRa  sunt, 
juxta  accipientium  qualitatcm,  tcste  Apostolo,  qui 
ait:  «  Alii  quidem  perSpiritumdatursermosapien 
tiae,  alii  scrmo  scientiae  secundum  eumdem  Spi- 
ritum :  alteri  fides  in  eodem  Spiritu:  alii  gratia  sa- 
nitatum  in  uno  spiritu,  aiii  operatio  virtutum,  alii 


scnsiones,  sect»,  invtdi»,homicidia,  ebrietatcs,  co- 
messationes,  et  bis  similia:  qui  talia  agunt,  re- 
gnum  Dei  nonconsequentur  (GaLvV  »Sed  Oominus 
ipsa  arma  diaboli  abstulit,  quando  iucoQversisho- 
minibus  vitia  in  virtutes  commutv.vit,  utprosuper- 
bia  humilitatem,  pro  luxuria  ca8titatcm,proaTari* 
tia  largitatem  diligerent.  Vel  aliter:  Arma  diaboli 
erant  reges  et  principes,  in  quibus  velut  in  armii 
confidcbat,  quoniam  quandiu  prcelatos  in  sua  pote- 
state  tcnebat,  non  Facile  subjectos  perdere  timebal. 
Qua;  arma  Dominus  ei  abstulit,  quando  non  solam 
subjectos,  sed  etiam  impcratorcs  et  rcges  atque 
prioipes  ad  suam  fidem  convertit.  Quam  perfecte 
quoque  Dominus  de  antiquo  hoste  triumphaverat, 


prophetia,aIiidiscretiospirituum,aliigeneraIingua-  p  manifestaturcum"subjungitur:«EtspoIiaejusdistri 


rum,  alii  interpretatio  sermoDum.  Ilaec  autem  om- 
niaoperatur  unus  atqueidemSpiritus,dividcnssin- 
gulis  prout  vult  (/  Cor.  xn).  »  Quod  autem  rcgnum 
Dei  in  eos  pervenisse  dicit,vel  deseipsodicit,  sicut 
alibi  ait:  «  Rcgnum  Dei  intra  vos  est  {Luc  xvn),  » 
vel  illud  judicium  discretionis  intelligi  vult,  quo 
discernuntur  pii  ab  impiis,justiabiniquis  Compres- 
sis  vero  calumniatoruminsidiis,  quidiccbantDeum 
in  Beelzebub  ejicere  da^monia,  de  sua  victoria,  pa- 
riterquo  dGemonum  expulsiono  libere  loquitur,  sub- 
jungens : 

«  Cum  fortis  armatus  custodit  atrium  suum,  in 
«  pace  sunt  ea  quae  possideL  »  Fortem  armatum, 
diabolum  dicit,  cujus  atrium  erat  mundus,  per 
qucm  praevaricationem  prinli  hominissibisubjuga- 


«  buet.  »  Victoris  est  autemspoIiadistribuere.Spo- 
lia  vero  iidem  homines  crant,  quos  diabolus  velut 
violcntissimus  praedo  deparadiBorapuerat.QuaBDo- 
minus  distribuit  quando  propter  lucrandos  horaines 
discipulos  suosin  universaspartcsmundiraisit.Sic- 
ut  enim  rex  post  triumphum  victoriae  laetus  militi- 
bus  suis  spolia  dividit;  sic  Dominusdiscipulissuis 
partes  mundi  ad  praedicandum  dislribuit.  Petro  et 
Paulo  Romam,  Andreaj  Achaiara,  Jacobo  Judaeam, 
Joanni  Asiam,  Philippo  iElhiopiam,  Barlholomajo 
Indiam,  sic  ct  dc  reliquis  sentiendum. 

«  Qui  non  est  mecum  contra  me  est.  Et  qui  non 
«  colligit  mecum,  dispergit  »  Quamquam  h«c  sen- 
tentia  de  Judaeis  et  hsereticis  possit  intelligittamea 
specialitcr  ad  diabolum  pertinet,  qui  ub  initio  fur 


verat.  Quod  dum  fortis  custodiret,   in  pace  erant  C  fuit  et  mendax,  et  in  veritatc  non  stelit.  Et  ideo 


omnia  quas  possidebat,  quia  nullus  tam  justus  fuit 
ante  adventum  Domini,qui  ita  perfect»5  ei  rcfistcre 
posset,  ut  genus  humanum  ab  ejuspotestate  tolle- 
ret.  Ab  hoc  opus  exspectabatur  illius  advenlus,qui 
sine  peccato  venturus  erat  inmundum,de  quosub- 
ditur: 

«  Si  autem  forlior  illo  supervenions,  vicerit 
«  eum.  »  Fortior  illo  Dominus  Jesus  Christus  est, 
de  quo  Psalmistacecinit,  dicens ; «  Dominus  fortiset 
potens,  Hominus  potens  in  praclio  (PsaL  xxiii).»llle 
autem  diabolum  solusvicit^inquovestigiumpeccati 
antiquus  hostis  nalluminvenirepotuit,  dicenteipso 
in  Eyangelio:  «  Venit  ad  meprincepshujusmundi, 
et  in  me  non  habet  quidquam  {Joan,  xiv).  »  Quia 


quia  a  Deo  discessit,  contra  illum  fuit,  id  esl  con- 
trarius  ejus  voluntati, tcste  Aposlolo :«QuflBenim est 
conventio  Christi  ad  Belial?  autquajparsfidelicum 
infideli?  aut  quae  societas  luci  ad  tenebras?» (// Cor. 
vi.)  NuIIa.  Contraria  enim  intra  sc  sunt  et  diversa 
quae  Dominus  Jubct,  etdiabolussuggerit:  Dominus 
praecipit  humilitatem,diaboIussuggerit  superbiam^ 
Dominus  castitatem,  diabolus  luxuriam:  Dominus 
concordiam,  diabolusdiscordiam.  Etideoquiacum 
illo  non  colligit,  dispergit,  sicut  de  eo  alibi  sub  fi- 
gura  lupi  dicitur:  «  Et  lupus  rapit,  et  disperglt 
ovcs  {Joan.  x).  » 
«  Cum  immundus  8piritusexieritabhomine,ani- 

«  bulat  per  loca  arida  et  inaquosa.  »  Quod  haec  si- 


ergo  contra  illum  arma  persecutionis  exacuit,  qui  n  militudo  specialiter  ad  Judsorum  populum  perti- 


sine  peccato  erat,merito  inpeccatoribuspotestatem 
amisit,  Domino  dicente:«Nunchoraest,utprinceps 
muadiejiciatur  foras(/oan.xii).ii  Etiterum  in  Evange- 
lio:  «  Videbam  Satanam  sicutfulgurdecoelocaden- 
tem  {Luc.  xu).  »  Non  veneratDominus  utunumho- 
minem  solummodo  a  dsemonio  liberaret,  sedetiam 
ut  ab  universo  genere  humano  ejus  potestatemex- 
pelleret,  undesubjungitur : «  Universa  armaejus au- 
«  feret,  in  quibus  confidebat.  »  Arma  diaboli,  vitia 
et  peccata  sunt,  qualia  Apostolusdicit:  «  Manifesta 
autem  sunt  opera  carnis,  qua;  sunt  furnicationes, 
immunditiae,  luxuri»,  idolorum  servitus,  veneficia, 


neat,Matthaeus  evangelista  manifestedeciaral,  cum 
post  finitam  parabolam  Dominum  dixisse  commc' 
morat^  «  Sic  erit  et  gcnerationi  huic  pessim» 
{Mattfi.x^).  »  Nulli  dubium  est  quando  Judaei  l)o- 
minum  coluerunt,  et  legis  praicepta  obser>'averunt, 
immundum  spiritum  ab  eis  exiisse.  Qui  ambulatper 
loca  arida  etinaquosa,  idestpersolitudinesetcorda 
infidelium:  qui  aridi  erant  a  pinguedine  Spiritus 
sancti,et  inaquosi  ab  unda  baptismatis  alieni.  Sed 
cum  Domino  in  mundum  veniente,  gentilesperun- 
dam  baptismatis.ctgratiamSpiritus  sancti  aseim- 
mundum  spiritum  ejecissent, «  quserensrequiem  et 


261 


HOMlLIiG  DE  TEMPOHE. 


262 


« non  inveniens,  Jicit:  Revertar  in  domum  meam,  A. 
«  unde  exivi.  »  Quod  est  dicere,  Revertarad  Judasos, 
quos  reliqui. 

«  Etcum  venerit,  invenit  scopia  mundatam,  et  or- 
<t  natam.  >  Mattba^us  namque  dicit:  «  Invenit  eam 
vacantero,  scopis  mundatam,  et  ornatam  (Matth, 
xn).  »  Vacabat  cnim  domus  Judasorum,  quia  Chri- 
stam  bospitem  in  se  non  babebat,  sicut  Dominus 
ait :  «  Ecce  relinquetur  vobis  domus  voslra  deserta 
{Malth,  x.\iii}.  »  c(  Scopis  mundatam,  »  circumci- 
sione  et  caBremopiis  carnalibus.  »  Ornatam,  »  scri- 
barum,  ct  Pbarisoeorum  superstitionibus. 

«  Et  tunc  vadit  et  assumit  septem  alios  spiritus 

»  neqiiiores  se,  et  ingressi  babitant  ibi.  »  Domum 

quam  vacantem  invenit,  non  solum  ipse  qui  relique- 

rat  invadit,  sed  etiam  alios  septem  nequiores  secum  j^ 

assumit,  id  est  septcm  vitiu  principalia,  qua3  sunt 

superbia,  gula,  fornicatio,  avarilia,  ira,trl8titia,vana 

gloria.  Sicut  enim  septenarius  numerus  cum  in  bono 

ponitur,  omnes  virtules,  quas  per  graliam  Spiritus 

sancti  fldelibusdantur,  significat,  sic  cum  pro  inalo, 

omnia  vitia  quae  virtutibus  sunt  contraria.  «  Et  flunt 

u  Dovissima  hominis  illius  pejora  prioribus  »  Multo 

eoim  nunc  pejorcs  sunt  Judsi,  quam  antcquam  le- 

gem  accepissent,  relicti  a  Deo,  et  sine  lege  et  sa- 

cerdolio  facti,  et  dispersi  de  gente  in  gentem,  et  de 

rcgno  in  regnum  ad   populum  alterum.  Scd  valde 

eavcndum    est,  ne    forte  vitia   Judxorum  ad  nos 

transeant.   Ait  enim  :  «  Cum  immundus  spiritus 

exierit  ab  bomine.  »  Omnis  enimcatboIicaEccIesia 

credit,  quod  per  undam  baptismatis  et  gratiam  Spi 

ritus  sancti,  omnibus  poccatis  dimissis,  daemonis  C 

potestas  exeluditur.  Tunc  ambulat  per  loca  arida,  et 

inaquosa,  id  est,  cordaaliorum  Cbristianorum  ten- 

tando,  qui  aridi  sunt  pcr  abstincntiam:  et  inaquosi, 

a  fluxu  Ubidinis  alieni.  In  talibus  quoque  qusrens 

requiem,  et  non  invenit :  quia^castas  et  puras  mcn- 

tes  elTugiens,  tenebrosas  et  libidinosas  quaerit.  De 

quo  ad  bealnm  Job  Dominus  ait:  «  Sub  umbra  dor- 

mit,  in'sccreto  calami  in  locis  humentibus  {Job.  xl).» 

Sftd  cum  zelo  .divini  amoris  fuerit  expulsus,  dicit : 

'«  Revertar  in  domum  meam  unde  exivi.  »  Tunc  va- 

riis  modis  mcntem  bominis  tentare  incipit,  quem 

perbaptismum  reliquerat.  Sed  quia  sunt  multi  te- 

pidi  Cbristiani,  recte  de  cadem  domo  subditur  :  «  Et 

cum  venerit,  invenit  eam  vacantem,  scopis  munda- 

tam  et  ornatam.  »  Vacantem,  id  est  a  bono  opere  n 

torpentem.  «  Scopis  mundatam,  »  id  est  per  bapti- 

smum  a  prsteritis  peccatis  ablutam.  Ornatam,  sub 

Christianitatis  babitu  simulatis  virtutibus.  «  Et  tunc 

vadit  et  assumit  septem  alios  spiritusnequiores  se, 

et  ingressi  babitant  ibi.  »  Solet  contingere^  ut  quem 

ante  baptismum  per  solum  originale  peccatum  tene- 

bat,  postea  per  multa  vitia  possideat.  «  Et  fiunt 

novissima  bominis  illius  pejora  prioribus.  »  Quia 

sicQt  de  talibus  Petrus  apostolus  ait :  «  Melius  eis 

fuerat  non  agnoscere  viam   veritatis,  quam  post 

agmtio.iem  rctro  converti  (i/  Petr,  ii).  »  De  talibus 

Rntem  Dominus  in  Evangelio  dicit:  «  Nemo  mittens 


manum  suam  in  aratrum,  ct  rcspiciecs  retro,  aptus 
est  regno  Dci  {Luc,  ix).  »  Non  enim  poena  par  f?e- 
betur  ei,  qui  multum  ;  ct  illi,  qui  parum  pec- 
cat,  Domino  in  Evangelio  dicente:  «  Servus  s.^iens 
voluntatem  Domini  sui,et  non  facienstdigneplagis 
vapulabit  multis  {Luc,  xii).  » 

«  Factum  est  autem,  cum  haec  diceret,  extoUens 
«  vocom  quaedam  mulier  de  turba,  dixit.  »  »  Magnie 
devotionis  bmc  mulier  ostenditur,  quae  fidem  Domi- 
nica;  incarnationis,  quam  corde  conccpit,  inter  lur- 
bas  malignantium,  reprebendentium,  et  calumnian- 
tium^fSre  credulo  confessa  est,  dicens:  «  Beatus 
«  vcnter  qui  te  portavit,  et  ubera  quse  suxisti.  »  In 
quibus  verbis  non  solum  praeseutes  calumniatoresy 
qui  dicebant  cum  in  Beelzebub  ejicere  daemonia, 
conrundit,  sed  etiam  futurum  eorum  errorem  de- 
struit,  qui  dicturi  crant  Dominum  non  veram  car- 
nem  ex  Maria  virgine  assumpsisse.  Si  enim  ventre 
portatus,  uberibusque  est  lactatus,  patet  profecto 
quod  consubstantialem  carncm  matris  suscepit, 
maximecumsecundum  physicos  in  ventre  praegnan- 
tis,  liquor  sanguinis  et  lactis  ex  uno  fonte  manat : 
sanguinis,  unde  formatur  bomo:  lactis,  unde  pasci- 
tur.  Si  ergo  Dominus  Jesus  Christus  sicut  caeteri  ho- 
mines  lac  suxit,  et  nutritus  est,  nimirum  veram  car- 
nem,  nonsimuIatam,assumpsit,sicutPauIusaposto- 
lus  ait:  «  Qui  factus  est  ei  ex  somine  David  secua- 
dum  carnem  {Rom.  i).  »  De  quo  Matthaeus  in  initio 
sui  Evangelii  ait :  «  Liber  generationis  Jesu  Christi, 
filii  David,  filii  Abrabam.  »  Spiritualiterautem  mu- 
lier  ista  sarictam  signiflcat  Ecclesiam,  quae  inter  tur- 
bas  Judceorum,  paganorum  et  haereticorum  credula 
voce  Dominum  Christum  confite.tur.  Cujus  revera 
voce  venter  MariaBvirginisbeatuspr8edicatur{Ltt<;.  i), 
quae  totius  mundi  Redemptorem  meruit  portare,  sic- 
ut  ipsa  de  se  ait :  «  Ex  hoc  beatam  tne  dicent  om- 
nes  genenitiones.  »  Et  Elizabeth  :  «  Beata  es  quae 
credidisti.  »  Conflrmat  autem  verba  muiieris,  cum 
subjungit: 

«  Quinimo,  beati  qui  audiunt  verbum  Dei,  et  cu- 
«  stodiunt  illud.  »  Ac  si  dixisset:  Juxta  luam  senten- 
tiam  principalitcr  beatus  ille  venter  est  qui  me  por- 
tavit :  scd  ct  omncs  bcati,  qui  audiunt  verbum  Dei 
et  custodiunt  illud.  Cui  autcm  beatitudo  Mariae  de- 
lectat,  studeat  libenter  audire  verbum  Dei  et  custo- 
dire,  beatus  erit.  Quisquis  ergo  verbum  Dei  libenter 
audit,  Cbristum  concipit :  si  autem  in  opere  perpe- 
traverit,  Christum  parit.  UndeDominus  cuidam  di- 
oenti  sibi  {Matth,  xii) :  «  Ecce  mater  tua,  et  fratres 
tui/oris  stant,  quajrentes  te,  »  respondit:  «  Si  quis 
focerit  voluntatem  Patris  mei,  ipse  meus  frater,  so- 
ror,  et  mater  est.  »  Omnis  quippe  qui  verbum  Dei 
audicns  impleverit,  quotidie  Cbristum  concipit  et 
parit.  Et  quem  venter  Mariae  portavit  corporaliter, 
ipse  portat  spiritualiter.  Beneautem  postquam  dixit : 
«  Beati  qui  audiunt  verbum  Dei,  »  subjunxit :  «  et 
custodiunt  illud,  »  quia  ad  beatitudinem  aeternam 
promerendam  non  proficit  verbuiu  Dei  audire,  nisi 
quisque  iilud  studeat  custodire,  Domino  dicente  di- 


363 


HAYMONiS  HALBERSTAT  r.PISC,  OPP.  PARS  IT.  —  HOMIL. 


264 


srnuli?  :  «  Scitis  haec,  lcuti  critis,  si  feccriths  ca 
(Joan.  xiii)-  >»  Unde  Joannes  in  Apocalypai  cum  di- 
xisset:  «  Beatus  qui  audit  verba  prophetiaB  libri  hu- 
jus,  »  adjunxit,  «  et  servat  quac  in  ea  scripta 
sunt  {Apoc.  i).  »  Non  enim,  ut  ait  Apostolus,  audi- 
tores  logis  justi  sunt  apud  Deum»  sed  factores  legis 
justificabuntur  {Rom,  ij.Audirc  etnon  facere,  magis 
pertinet  ad  contumaciam  quam  ad  beatitudinem. 
Unde  Jacobusdicit:  «  Scienti  bonum  etnon  facienti, 
peccatum  est  illi  {Ja/:.  iv).  »  Et  Jacobus  :  «  Estote 
factorcs  verbi,  et  non  auditores  tantum,  fallcntrs 
vosmetipsos.  Ouia  si  quis  auditor  est  verbi  ^t  non 
factor,  hic  comnnrabilur  viro  considcranti  vuTtum 
nativitatlF  sn.v  in  speculo.  Consideravit  eniin  sc,  et 
abiit :  et  statim  oblitus  cst  qualis  fucrit.  Qui  autem 
perspexerit  in  lege  perfectae  libertatis,  et  permansc- 
rit,  nou  auditor  obliviosus  factus,  sed  factor  operis, 
hic  beatus  in  facto  suo  erit  (Jac.  i).  » 

HOMILlAXLiir. 

FERIA   SECUNDA   POST    OcuU. 

(Luc.  IV.)  «  In  illotempore,  dixerunt  Pharisaei  ad 
«  Jesum :  Quanta  audi  vimus  facta,  »  et  reliqua.  Quo- 
rum  insana  perfldia,  sanam  (licetncsciens)  fidem  con- 
(iteturquse  Christum  Dominum  fabrum  cognominat, 
et  medicum  vocat.  Fabcr  enim  csl  vcrus,  quia «  om- 
nia  per  ipsum  facta  sunt  {Joan.  i):  »  medicus,  quia 
omnia  per  ipsum  restaurata  sunt  in  coelis  et  in  terra, 
ct  sicut  dc  se  ipso  testatur:  «  Non  habent  opus  sani 
medico,  sed  male  habentes  {Marc.  u^.-n  Et  quia 
diximus quo  instrumento fabricandi,  dicamus  et  quo 
utatur  genere  raedicandi,  «  ProBtcriens  vidit  ccecura 
natum  a  nativitate,  exspuit  in  terram,  et  fecit  lutum 
de  sputo,  linivitquc  eupcr  oculos  ejus,  et  dixit  ei : 
Vade,  et  lava  in  natatoria  Siloe,  quod  interpreta- 
tur  missus.  Abiit  ergo  ct  lavit,  ct  venit  vidcns 
{Joan.  ix).  »  Agnosce  igitur  magnae  modum  roedici- 
nae,  et  gaude,  quia  per  hanc  illuminare  meruisti. 
Lutum  de  tcrra,  caro  Christi  est.  Bputum  de  capite, 
Divinitas  ejus  est,  quia  caput  Cbristi  Deus.  Sputum 
kito  immistum  nos  illuminat  in  natatoria  Siloe  ba- 
ptizatos,  quia  «  Verbum  caro  factum  est,et  habitavit 
in  nobis,  et  vidimusgloriam  ejus  {Joan.  i),  »  quam 
prius  tenebris  arcentibuscomprehenderenon  pote- 
ramus.  Per  fabrum  ergo  Christum  creatus  es,  ut 
esses.  Per  medicum  Christum  recreatus  es,  utpost 
vulnerasanus  esses,  qui  ab  irridentibus  civibus  qui- 
dem  scipsum  curare,  hoc  est,  insuapatriavirtutes 
facere  roonetur.  Sed  non  otiose  ab  evangelista  alio 
excusatur^  quia  non  poterat  ibi  virtutem  facere,  nisi 
paucos  inftrmos  impositis  manibus  curavit :  et  mira- 
batur  propter  incredulitatem  illorum,  ne  fortasse 
quis  viliorem  nobis  fieri  debere  patrise  putarct 
affectum.  Amabat  itaque  cives,  sed  ipsi  se  choritate 
patriaque  Hbere  privabant. 

«  Ait  autem  :  Amen  dico  vobis,  quia  nemo  pro- 
«  pheta  acceptus  est  in  patria  sua.  »  Prophetam 
dici  in  Scripturis  Dominum  Cbristum,  et  Moyses 


B 


A  lcstis  est,  qui  ait:  «  Prophetam  vobis  suscitabit 
Dominus  Deus  vester  de  fratribus  vcstris,  lanquam 
me  ipsura  audite  (Deut.  xviii).  »  Non  solum  auiem 
ipse  qui  caput  et  Dominus  est  prophetarum,  sed  et 
Elias,  Jeremias,  cajterique  prophetas  minorcs  in 
patria  quam  in  cxteris  regionibus  habiti  sunt :  quia 
propemodum  naturalcest,  cives  semper  civibus  in- 
videre.  Non  enim  considerant  prajsentia  viriopera, 
sed  fragilem  recordantur  infantiam,  quasi  nonet 
ipsi  per  cosdem  xtatis  gradus  ad  maturam  statem 
venei-int. 

«  In  veritate  dico  vobis,  multai  vidua;  erantin 
«  diebus  Elia  in  Israel,  quundo  clausum  cslccElura 
«  annis  tribus  et  mcnsibus  scx,  cum  factaesset 
«  fames  magnain  terra,  et  ad  nullam  illarum  mis- 
«  sus  est  Elias,  nisi  in  Barepta  Sidoniaead  mulierem 
«  viduam.  »  Non,  inquit,  hoc  quod  divina  fastidiosis 
clvibusbenericiasubtraho^prophctarumgestisadver- 
satur,  quia  sicut  fame  quondam  omnem  terram  pre- 
mente^  nemo{estin  Judaea  repertusEIia^  dignushospi- 
tio,  sed  exterae  gentis  vidua  est  quassita,  quas  ob  fidei 
gratiam  a  tanto  propheta  visitari  deberet.  Et  sicut 
multis  ibidem  exsistentibus  leprosis,  Naaman  tan- 
tum  Syrus,  quia  devote  quaesierat,  ab  Elisajo  pro- 
pheta  curari  promeruit :  sic  et  vos  non  alia  qui\m 
invidiffi  perfidiaique  cauaa  superno  muncre  privabit, 
Quorura  si  facta  prophelarum  etiam  allegorice  dls- 
cusseris  invenies  profccto  Dominum  in  patria  sua, 
a  qua  receptus  non  est  perfidia,  superbiam  notasse 
Judaeorum.  NoraineveroCapharnaum^  qusagerm- 
solalionis  interpretatur,  gentium  pra^dicasse  salu- 

C  tem,  ubi  majora  quotidie  signa  per  apostolos  aposto- 
lorumque  successores,  non  tam  in  corporum  quam 
in  animarum  sanatione  pariantur.  Igitur  vidua  ad 
quam  itiissusest  Elias,  gentium  designat  Ecclcsiaro, 
quas  a  suo  diutius  est  conditore  deseria,  populum 
recte  fidei  nescivit,  quasi  pauperum  filium  egena 
stipe  nutriebat,  id  est  verbo  fructus  experte  doee- 
bat,  donec  adveniens  scrmo  propheticus,  qui  exsic- 
cato  vcllere  Israeiis,  utpote  clausa  oGeli  janua,  famc 
periclitabatur  in  Judaea,  pascerctur  ibi  simul  etpa- 
sceret,  et  receptus  videlicet  a  credentibus,  et  refi- 
ciens  ipse  credentes.  Unde  bene  hajc  vidua  in  Sare- 
pta  Sidoniae  dicitur  esse  morata.  Sidonia  quippe, 
venatio  inutilis  ;  Sarepta  vero  incetidium  vcl  anQU- 
stia  panis  interpretatur,  quia  «  ubi  abundavitpecca- 

jj  tum,  superabundavit  gratia  {Rom.  v).  •  Ubi  rebus 
supcrvacuis  acquirendis,  quasi  aucupandi  cura  im- 
pcndebatur,  ubi  dire  satis  incendium  famis,  panis- 
que  spiritualis  antea  fiebat  angustia,  ibi  farina 
oleumque  ore  prophetico  benedicitur^  id  est  fructus 
et  hilaritas  charitatis,  sivc  gratia  corporis  Dominiei, 
et  chrismatis  unctio  indefectivo  verbi  ccelestis  rou- 
nere  fecundatur :  cujus  hactenus  in  vasis  oleum  gau- 
dii  spiritualis,  et  benedictionis  farina  non  detecit, 
caeterisque  non  credunt  gentibus,  inopia  panis  di- 
vini  miseris,  et  venatui  deditis  inutili.  Nam  et  ipsa 
pulcherrime  mysticum  sibi,  priusquam  moreretur, 
panem  factura,  duoselignacolligere  velletestatar'. 


265 


mmilM  DE  TEilPOUE. 


26C 


noo  solum  ligni  nomine,  sed  etiam  numoro  ligno- 
rom,  signiim  crucis  exprimens,  quo  nobis  est  pa- 

nisvits  praeparatus  «temae. 

«  Et  multi  leprosi  erant  in  Isracl  sub  Elisfeo  pro- 

K  pbeta,et  nemo  eorum  mundatus  est,  nisi  Naaman 

« Syrus.  »  Quia  nota  est  historia,  de  mystcrio  ne- 

cesse  est  paucis  intimemus.  Et  Naaman  ergo  iste 

Syrus,qui  interpretatur  (i^or,populum  demonstrat 

nstionum  quondam  perfidije  scelerumque  lepra  ma- 

culosum.sed  per  sacramentum  baptismatis  ab  omni 

mentis  et  corporis  fcsditate   purgatum.  Qui  captae 

consilio  puells,  hoc  est  inspirationis  supernse  gra- 

tia,  qnam,  Judaeis  conservare  non  valentibus,  gen- 

tes  rapuere  salutem^commonitus  septies  lavari  ju- 

betur  iqoia  nimirumsolum  baptismi  genus,quodex 

Spiritu  sancto  regenorat,  salvat.  Unde  jure   caro 

ejus  post  lavacrum,  velut  caro   pueri  parvi  appa- 

roisse  memoratur,  sive  quia  cunctos  in  Ghristo  ba- 

ptizatos  in  unam  parit  gratia  mat^  infantiam.  Seu 

ille  magis  sit  intelligendus  puer,de  quo  dictum  est: 

«  Parvulus  natus  est  nobis,  filius  datus   est  nobis 

(/w.  ix),»cujus  corpori  per  baptismum  tota  credcn- 

tium  soboles  adnnatur.  Et  ut  cuncta  hic  baptismi 

seires  sacramenta  praemonstrata,  in  quo  abrenun- 

tiare  Satans,  fidem  confiteri  prascipimur,  negat  se 

Naaman  uitra  diis  alienis  litaturum.soli  peromnia 

Oomino  serviturus.  Partem  quoque  terras  sancts 

secum  tollere  gaudet,quia  baptizatos  oportet  Domi- 

nici  quoque  corporis  participatione  confirmarl.  Me- 

ritoigitur  Naaman^cujusdum  aquaeorpus  abluitur, 

fide  pectus  purgatur,  id  est  populus  gentium  Ju- 

dsis  lepra  coniumaciae  squalentibus  antefertur. 

Merito  vidua  Sareptana.id  est  Ecclesia  ligno  crucis 

refici  desiderans,  Judaeis  fame  verbi  poreuntibus, 

pane  sacro  corporis  etvivifici  Spiritus  unctione  re- 

creatur :  probaturque  Dominus,non  ob  suam  impo- 

tentiam  civibus,  sed  ob  eorum  invidentiam,  virtu- 

tum  dogma  negassa.  Atque  boc  exemplo  totam  po- 

slremo  gentem,  non  quia  non  amaretur,  sed  quia 

ipsa  se  amari  vellet,  non  amare,  ab  eo  derelictam 

doctoribus,  Bcilicet  inde  ob   salvationem  gentium 

toto  orbe  dispersis.Sed  quod  Dominus  verbo  de  Ju- 

daeis,  hoc  ipsi  de  se  Judaei  faclo  testantur.Nam  se- 

quitor: 

«  Et  repleti  sunt  omnes  in  Synagoga  ira  haec  au- 
<<  dientes.  Et  surrexerunt,  et  ejecerunt  illum  extra 
«  civilatem.  »  Sacriiegia  quippo  Judseorum,  quee 
ante  pnenuntiaverat  per  prophetam  dicens  Domi- 
nus :  i<  Retriboebant  mihi  mala  pro  bonis  m  {PsaL 
zxxiv),  in  Evangelio  doeet  esse  compIeta.Nam  cum 
ipse  per  popolos  beneficia  difTunderet,  illi  injurias 
irrogabant.  Nec  mirum  si  perdiderunt  8alutem,qui 
ejecerunt  desuis  finibus  Salvatorem.Moraliter  enim 
DomiDQs,et  qui  docueritexemplo  sui  apostolossuos 
omDibus  omnia  ixeri,  nec  volentes  repudiat,nec  in- 
vitos  alligat,  nec  ejicientibus  reluctatur,nec  rogan- 
tibus  deest.  Sic  Qerasenos  alibi,  cum  virtutes  ejus 
sastinere  non  possent,  quasi  infirmos  et  ingratos 
reliquit.  Simui  intellige,  non  ex  necessitate  fuisde, 

PmoL.  CXYIII. 


A  sed  voluntariam  corporis  passionBmyaec  captum.  a 
Judaeis,  sed  a  se  oblatum.  Etenim,quando  vultca- 
pitur,quando  vult  labitur^quando  vult  suspenditur, 
quando  vult  non  tenetur.  »  Et  duxerunt^  inquit, 
«  illum  usque  ad  supercilium  montis,  super  quem 
«  civitas  illorum  erat  aedificata,  ut  prascipitarent 
«  eum.  fpse  autem  transiens  per  medium  illorum 
«  ibat.»  0  pejor  magpstro  discipulorum  haereditasl 
Diabolus  verbo  Deumtentat,Judaei  facto.  Ille  dicit: 
Mittete:isti  adoriuntur,  ut  mittant.Et  quidem  Do- 
minus  supercilium  montis  praecipitandus  ascende- 
rat,  sed  per  medium  ilIorum,mutata  subitovelob- 
stupefacta  furcntium  mente,  descendit,quod  adhuc 
sanare  quam  perdere  malebat :  ut  cum  cassata  vi- 
dentes  suae  coepta  nequitiae,  a  poscenda   deinceps 

l,  ejus  morte  desisterent.Necdum  enim  venerat  hora 
passiunis,  quae  non  quolibet  Sabbato,  sed  in  para- 
sceve  Paschae  futura  exstiterat.  Necdum  locum  pas- 
sionis,  qui  non  in  Nazareth,sed  in  Hierosolymisho- 
stiarum  sanguine  figurabatur,  aderat;  sed  nechoc 
genus  mortis,  qui  crucifigendus  a  saeculo  praecon- 
cionabatur,  elegerat.  Non  igitur  a  Nazaraeis  praeci- 
pitari,  non  ab  Uierosolymitis  lapidari,  non  inter 
pueros  Bethlehemitas  ab  Herode  perimi,non  alia  vel 
alia  voluit  consummari  morte.Quod  enim  tali  morte 
regiae  potestatis  indicium,  quo  fidelium  fronsama- 
retur,  emineret  ?  Sed  solum  crucis  exspectatum  est 
vexilium,  cnjus  figura  et  celerrimo  dexterae  motu, 
contra  maligni  hostis  tentamenta  depingi,  et  ipsa 
nihilominus  figura  monarchiae  singularis  posset  ty- 
pushaberi,ut  quomodo  triumphum  crucis  exponens 

G  Apostolus  ait :  «In  nomine  Jesu  omne  genu  flecta- 
tur,  coelestium,  terrestrium,  et  infernorum  {Philip, 
ii).  »  Hoc  est  enim  quod  ejusdem  crucis  cacumina 
ad  ccelos  tendunt^  ima  petunt,  inferius  cornua  ter- 
rae  teguntur. 

HOMILIA  XLIV. 

FERIA  TERTIA   POST  OctUt* 

(Matth.  xviii.)  •  In  illo  tempore,respicien8  Jesus 
«  discipulossuosydixit  SimoniPetr6:Sipeccaveritin 
«  te  frater  tuus,  vade  et  corripe  euminterteetipsum 
«  solum,  •  et  reliqua.  Pertinet  haec  sententia  ad  id 
quod  superius  dixit  :«Vae  mundo  a  scandalis(lfatt/u 
%ym).  »  Et :  «  Qui  scandalizaverit  unum  ex  his 
Tk  pusiiHs,expedit  ei  ut  suspendatur  in  colio  ejus  mola 
asinaria,et  demergatur  in  profundum  mari8.»Quia 
ergo  superius  Dominus  admonuerat  scandala  fore 
vitanda,  docet  nunc  qualiter  eadem  scandola  vitari 
possint :  scilicet  per  pacem,  et  perconcordiam,  et 
per  remissionem  peccatorum.Si  fraternosterin  nos 
peceaverit,  possumus  ei  dimittere,  imo  necesseha- 
bemus  ut  ei  dimittamus.  Si  autem  peccaverit  in 
Deum,  non  est  nostrae  potestatis,sed  in  Dei  arbitrio 
consistit.  Quia  scriptum  cst :  «  Si  peccaverit  vir  in 
virum,placari  ei  potest  ;si  Deus  autem  in  Deum  pec- 
caverit,quis  orabit  pro  eo  ?  »  (/  Reg,  n).  Fraiter  enim 
vester  est,  qui  nobiscum  P«trdm  habet  in  colis,  et 

9. 


267 


HAYMOiNIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


268 


nobiscum  potest  dicere :  «  Patcr  noster,  qui  es  in  A 
coelis  [Matih,  vi).  »  Vade  et  corripe  eum  inter  te  ct 
«  ipsum  solum.  »  Quare  soium  ?  Ne  videlicet,  si  il- 
lura  in  publicum  redargueris,  confusioncm  post- 
ponat  et  ab  emendatione  discedat.(f  Si  te  audierit, 
«  lucratus  eris  fratrem  tuum.»Non  solum  tibi  mer- 
cedcm  acquires,  sed  etiam  sicut  Jacobus  apostolus 
dicit  '.«Qui  converti  fecerit  virum  ab  iniquitate  sua, 
salvabil  animam  ejusa  morto,et  operiet  multitudi- 
nem  peccatorum(/ac.v),»etsuorum  videlicet.etillius 
quem  converti  fecerit  ab  iniquitate  sua.  Omnis 
eDim  quiounquepropriaadmonitionefratrem  suum 
corripit,  lucratus  est  cum. 

«  Si  autcm  non  te  audierit,  adhibe  tecum  adbuc 
«  unum  vel  duos,ut  in  ore  duorumvel  triumtestium 
«  stet  omne  verbum.»Unum  vel  duos  prseccpit  esse  p 
adhibendos,  vel  causa  testimonii,ut  in  ore  duorum 
testium  vel  trium  stet  omnc  verbum,vel  etiam,quia 
ab  uno  correptus  non  erubuit,  saltem  a  duobus 
correptus  erubescat. 

«  Si  autem  illos  non  audierit,  dic  Ecclesiae,  »  id 
est  congregationi  fidelium^ut  qni  ab  uno  vel  duobus 
correptus  se  non  omendavit,saltem  a  generali  con- 
ventu  lldelium  in  ruborcm  verlatur.  <(Si  autcm  Ec- 
«  clesiam  non  audierit,sicut  ethnicussittibi  et  pu- 
«  blicanus.  »  Ethnos  Gr^ce,  dicitur  Latine  gens  : 
inde  ethnicos,id  est  gentilis.  Et  gentilis  dicitur^qui 
in  eodem  ritu  permanet  usque  ad  mortem,quo  na- 
scitur.  Et  publicani  generaliterdicuntur,qui  perfas 
et  nefas  divitias  sibi  accumulant.  Cum  autem  di- 
cit :  «  Sittibi  sicut  ethnicus  et  publicanus,  »  mani- 
feste  ostendit  quod  pejores  sunt  qui  sub  nomine  fi-  C 
delium  opera  inOdelium  latenter  exercent  quam  qui 
manifeste  infldeles  sunt. 

«  Amen  dico  vobis,qusecunque  alligaveritis  super 
«  terram  erunt  ligata  et  in  ccelo.  »  Dixerat  Domi- 
nus  superius :  «  Si  Elcclesiam  non  audierit,  sit  tibi 
sicut  ethnicus  et  publicanus.  »Et  poterat  dicere  ali- 
quis,  qui  ita  cbrripitur,  et  non  emendatur :  Si  me 
despicis,  et  ego  te  despiciam  ;  si  me  condemnas,et 
meo  etiam  ore  condemnaberis,  confirmat  judicium 
Ecclesiffi  sua  sententia,  dicendo:  Qusecunque  al- 
ligaveritis  super  terram,  erunt  ligata  et  in  coelo.  » 

«  Iterum  dico  vobis  quia  si  duo  ex  vobis  consen- 
«  serint  super  terram,  de  omni  re  quamcunque  pe- 
«  ticrent,  fiet  illis  a  Patre  meo,  qui  in  coclis  efit.  » 
Omnis  sermo  Domini  ad  concordiam  nos  provocat,  q 
«  si  duo  (inquit)ex  vobis  consenserint  super  terram 
de  omni  re.  » 

«  Ubi  enim  sunt  duo  vel  tres  congregatiin  nomine 
«  meo,  ibi  sum  in  medio  eorum.  »  Quod  multis 
exemplis  approbare  possumus.  Loquentibus  enim 
apostolis  dc  resurrectione  sua,  adfuit.  Duobus  vero 
discipulis  ambulantibus  in  Emmaus,  tcrtius  illis  se 
juuxit,et  notitiam  suam  eis  in  fractione  panis  reve- 
lavit(Ltic.  xxlv).  Nobis  etiam  quotidie  adest  in  no- 
roine  Jesu  congregatis.  Nomen  etenim  illius  est  Je- 
sus.  Jesus  vero  interpretatur  «a/wa/or.Tunc  cLcuim 
in  nomiae  J^su  congregamur,quoties  aut  de  nostra 


8alute,aut  de  fratrum  salute  tractaturi  in  unum  con. 
venimus.  Allegorice,«  ubi  sunt  duo  vel  IrescoDgre- 
gati  in  nomino  meo,  ibi  sum  in  medio  eorum,»hoc 
est,  si  corpus  et  anima,et  spiritus  in  unum  coasen- 
serint,  ut  neque  caro  repugnet  adversus  spiritum, 
neque  spiritus  repugnet  carni,  quidquid  a  Patre 
petierimus,  impetrabimus.  Bona  etenim  petitio  est, 
in  qua  spiritus  non  dissentit  a  carac,  nec  caro  re- 
sistit  spiritui. 

«  Tunc  acccdens  Petrus  ad  eum,  dixit :  Domine, 
«  quotles  peccabit  in  me  frater  meus,  et  dimittam 
«  ei?  usque  septies?  »  Motus  Petrus  ex  vcrbis  Do- 
miniy  quibus  superius  dixerat :  «  Si  peccaverit  in 
te  frater  tuus,corripe  illum  inter  te  etipsum  solum,» 
percontatur  quoties  debeat  fralri  in  se  peccanti  di- 
mittere,  et  cum  interrogatione  dixit  «  usque  sep- 
ties  ?  »  nunquid  usque  scpties  debeo  ei  dimitlere 
qui  in  me  peccavit? 

«  Dicit  illi  Jesus  :  Non  dico  tibi  usque  septie8,sed 
«  usque  septuagies  septies.  »  Doc  est  quadriDgentis 
nonaginta  vicibus,secundum  beatum  HieroDymum, 
ut  videlicet  totvicibusin  die  dioiittamus  fratriin  nos 
peccanti,  quot  in  nos  peccare  non  potest.Sed  melius 
est,  ut  simpliciter  accipiamus  quod  dicit :«  septua* 
gies  septics,  »  id  est  septuaginta  septem  vicibus, 
quam  quadringentis  nonaginta.Omnis  enim  Dume- 
rus  quando  per  numerum  transit  adverbialiter,tunc 
crescit  summa  illius :  verbi  gratia,  septies  septua- 
gies  septuaginta,  transit  nomen  per  adverbium,  et 
fiunt  quadringcnti  nonaginta.Et  quando  numeri  ad- 
verbialiter  proferuutur,summa  numdri  noncrescit, 
sed  intra  suos  terminos  numerus  continetur,  sicut 
cst  in  hoc  loco,  quo  dicit :  «  sepiuagies  septies. » 
Prsecipit  ergo  Dominus  soptuagies  septies  fralri  in 
nos  peccanti  dimittere,  ut  tot  vicibus  et  ei  dimit- 
tamus,  quot  vicibus  in  nos  peccare  non  sufficit. 

HOMILIA  XLV. 

FERTA  QUARTA   POST  OcuU, 

(Matth.  XV.)  «  In  illo  lempore,  accesserunt  ad 
«  Jesum  ab  Hierosolymis  scribse  et  Pharis®i,dicen- 
«  teSjwet  reliqua.  MiradementiascribarumetPhari- 
saBorum  arguentium  Dominum,cur  traditiones  homi- 
num  non  sequatur,cum  ipse  sit  Dei  Filius,dicentes: 

«  Quare  discipuli  tui  transgrediuntur  traditiones 
«  seniorum  ?  Non  enim  lavant  manus  suas  cum  pa- 
«  nem  manducant.  »  Hoc  processerat  ex  traditione 
scribaram  et  Pharisfleorum.  Nam  erat  consuetudo 
apud  illosj  ui  si  contigisset  eis,  ut  vel  cum  geotili 
loquercntur,  aut  aliquid  morticinum  tangerent  aut 
immundum  allquid  viderent,aut  totum  corpus,aut 
etiam  partem  corporis  abluerent. 

«  Ips3  autem  respondens  ait  iliis  :  Quare  et  vos 
« transgredimini  mandatum  Dei  proptertraditiouem 
•  vestram  ?  »Falsam  calumniam  veraci  responsione 
Domlnus  confutat,  dicendo  :  «  Quare  et  vos^trans- 
gredimini  mandatum  Dei  propter  traditionem  ve- 
stram  ?  »  Ac  si  diccrct :  Gur  apostolos  meos^^argui- 
tis,quod  prajcepta  bominurh  transgrediuntur,utpos- 


369 


HOMlLTiE  DE  TEMPORE. 


270 


B 


sint  prscepta  Dei  adiniplere,cum  vos  proptertradi-  A. 
tioncs  hominum  transgredimiai  pracccpta  omnipo- 
tentis  Dei? 

f(  Nam  Deus  dixit :  Honora  patrem  tuum  et  ma- 
n  trem  tuam,  et  qui  maledixeri:  patri  vei  matri,  morte 
«  moriatar(£ro(/.xx):»  Honor  etenim  in  Scripturis 
dupliciter  accipitur,  et  proreverentia  videlicet  hono- 
ris^et  pro  datlone  muneris.  Unde  et  Paulus  aposto- 
lus  dixit :  «  Presbyteri  duplici  honore  habeantur(/ 
Tmt.  vX  »  Et  :  «  Uonora  viduas,  qusB  vere  vidus 
sunt.»lnquoloco  non  tantum  honorpro  salutatione 
et  reverentia  accipitur,  quanlum  etiam  pro  datione. 
«  Honora  patrem  tuum  et  matrem  tuam,»  et  in  re- 
verentia  videlicet  obBequii,etin  dandis  muneribus. 
E  contrario  quod  dixit :  «  qui  maledixerit  patri  vel 
matri,  »  maledicto  non  tantum  pro  verbo  aspero, 
sed  etiam  pro  subtractione  bcneflcii  ponitur.  Prse- 
videns  omnipotens  Deus  imbecillitates  et  aelates  sene- 
ctutis  parentum,praecepit  flliis  eorum  ut  postquam 
ad  senectutem  parentcs  illorum  pervenirent,  ut  ho- 
norem  eis  impenderent,non  solum  in  obscquio,  sed 
etiam  in  dationo  muneris.  Videntes  hoc  scribae  et 
PharisaDi,  quod  ca  quae  dabantur  parentibus  a  lucris 
eorum  depenrent,compo8uerunt  hanc  stropham,ut 
dicerentfalsointelligi  hoc  prasceptuma  Judsis,  quod 
dicitur :  «  Honora  patrem  tuum  et  matrem,  »  scd 
potius  patrem  vel  matrem,templum  etSynagogam 
debere  inteliigi,utnon  praecepissetomnipotensDeus 
honorare  parentes  carnales,  sed  potius  quidquid  ha- 
berent  templo  et  Synagogae  distribuerent.Quod  au- 
dientes  simplices,  crrore  seducti,  quidquid  habere 
poterant,  in  templo  offerebant.  Gum  vero  conligisset  C 
Qt  pater  vel  mater  quaererent  ab  eis  aliquod  supple- 
mentum,  dicebant : 

«Munus  quodcunque  est  ex  me,tibi  proderit,  »id 
estnunqufd  illud  munusquodsemelDeo  obtuli,  siin 
tuos  usus  expendero,  tibi  proderit?  Hoc  audientes 
illi,  malebant  prae  inopia  vitam  amittere,  quam  de 
consecratis  aliquid  tangere.  Potest  etaliterintelligi 
hoc  quod  dicitur: «  munus  quodcunque  est  ex  me, 
tibi  proderit. »  Ac  si  diceret:Munu8  quod  Deo  offero 
ex  substantia  mea,  sicut  proderit  mihi,  ita  et  tibi. 
Et  haec  dicendo,  non  honoravit  patrem  vcl  ma- 
trem. 

«  Hypocritae,  bcne  prophetavit  de  vobis  Isaias, 
«  dicens  :  Populus  hic  labiis  me  honorat,  cor  au- 
u  tem  eorum  longe  est  a  me  {!sa.  xxix).  »  Non  bo-  q 
nam  dixit  de  malitia  vestra,  sed  beneconvenitvobis 
hoc  quod  ille  dixit : «  Populus  hic  labiis  mc  honorat. » 
Populus  Judaeorum  labiis  Deum  Patrem  honorabat,  . 
quia  in  illum  sc  credere  Jactabat,  cor  autem  eornm 
longe  erat  ab  eo,  quia  in  sermone  cupiebant  eum 
capere,  et  tradere  potestati  Romanae. 

«Sino  causaautem  coIuntme,docentesdoctrina8 
«'etmandatahominum. »  Frustra,inquit,me  colunt, 
doctrinas  suas  praeponentes  praeceptis  Dei. 
"  Et  convocatis  ad  se  turbis,  dixit  eis  :  Audite  et 
•  intelligite. »  Non  vult  Deus  auditores  suostantum 
radirey  sed  post  auditum  etiam  inteliigore. 


«  Non  quod  in  os  intrat,  coinquinat  hominem.  » 
Si  crgo  quod  intrat  in  osnonQoinquinathomincm, 
merito  quaeritur  cur  Paulus  apostolus  prohibet  nos 
non  vesci  de  idolothytis,  vel  cur  dicat :  «  Non  po- 
testis  calicem  Domini  bibere,  et  calicem  daemonio- 
rum  (/  Cor,  vii).  »  Ad  hoc  dicendum  est,  qaod  illa 
quidem  creatura  per  se  munda  et  bona  est  :  cum 
autem  idolis  fueritconsecrata,propterinvocationem 
daemonumetidolorum,sordidaetimmundaeflQcitur, 
et  idco  praecipitur  nobis  non  de  talibus  comedere. 
Omnis  enim  religio  et  sanctitas  Judaeorum^maxime 
in  differentia  ciborum  mundorum  et  immundoruoa 
consistebat :  sed  omnipotens  Deus  quod  in  Veteri 
Testamento  discrete  posuit,  hoc  in  Novo  Testamento 
indiscrete  uti  jussit.  Praecipiebai  enim  omnipotens 
Deus  manus  abluere,  non  aqua  corporaH,  sed  mun- 
ditia  bonorum  operum,  ut  digni  8imu8,in  quorum 
manibus  sermo  Dei  fieret.  Sic  saepe  in  Veteri  Testa- 
mcnto  legimus:  Factum  est  verbumDoouni  in  manu 
Jeremiae  ct  Isaiae^  et  casterorum.  In  manu  etenim 
eorum  factus  est  sermo  Domini,  qnia  talia  erant 
opera  eorum,  ut  digni  essent  ad  quos  sermo  Doi 
fieret. 

«  Tunc  accedentes  discipuli  ejus,  dixerunt  ei  : 
«  Scis  quia  Pharisaei,  audito  hoc  verbo,scandalizati 
•  sunt.  »  Ex  hoc  loco  datur  intelligi,  quod  scaoida- 
lum  in  quibusdam  locis  cavendum  est  hominibus, 
in  quibusdam  vero  pro  nihilo  contemptui  habendum. 
Hoc  etiam  Dominus  suo  exemplo  docet.  Legimus 
enim  alibi  (Matth,  xvii)  quod  accedentes  illi,  qui 
tributa  requirebant  a  populo,  ad  Petrum  dixerunt: 
«  Magister  vester  non  solvit  didragma.  Etcum  in- 
trasset  in  domum,  praevenit  eum  Jesus  dicens  : 
Quid  tibi  vtdetur?  Reges  gentium,  a  quibus  acci- 
piunt  tributa?  A  flliis  suis,  an  ab  alicnis?Et  ille 
dixit  :  Ab  alienis.  Et  dixit  ei :  Ergo  liberi  sunt  filii. 
Utautem  non  scandalizemus  eos,  vade  ad  mare,et 
mitte  hamum,  et  eum  piscem  qui  prius  ascenderit. 
tolle :  et,  aperto  ore  ejus,  ifllnies  staterem  ;  illum 
sumensy  da  pro  me  et  te.  »  Illic  vitavit  scandalum, 
hic  autem  ubi  sine  causa  scribae  et  Pharisaei  scan- 
dalizabantur  contra  Dominum,  pro  nihilo  duxit 
scandalum  eorum.  Ex  qua  re  datur  intelligi,  quia 
ibi  debet  scandalum  caveri,  ubi  potest  in  flde  of- 
fensio  incurriiubi  vero  veritas  periculnmfideisus- 
tinet,  meliusestut  scandalum  incurratur,quamut 
veritas  relinquatur ;  vxdEvSaXov  enim  Graece,  Latine 
ofTensio  diciturvel  ruinapedis,  siveimpactio  pedum, 
vel  ut  expressius  scrupulus,  Latine  permotio  mentia 
dicitur. 

«Omnisplantatioquamnon  plantavit  Patermeus 
«  coelestis,  eradicabitur. »  Si  omnis  plantatio  qnam 
non  plantavit  Pater  coelestis,  eradicabitury  ergo 
nunquid  illa  plantatio  quam  plantavit  Paulus  apo- 
stolus,  eradicabitur,  qui  dicebat  (/  Cor.  m) :  «  Ego 
plantavi,  Apollo  rigavit?  »  Sed  hanc  quaestionem 
solvit  id  quod  subsequitur  :  «  Deiis  autem  inere- 
mentum  dedit.  »  Si  autem  omnis  plantatio  quam 
non  plantavlt  Pater  eradicabitur,  ergo  quam  ipse 


»1 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


272 


plantavit,  Don  eradicabitur?  Ad  hoe  dicendum  est,  A 
quia  oxnnis  plantatio  quam  plantavitPater  coelestis, 
a  nemine  potest  eradicari,  nisi  ipse  assensum  eradi- 
caadi  prebucrit.  Hinc  est  quod  Jeremios  dicit : «  Ego 
plantavi  te  vineam  electam,  quomodo  conversa  esin 
amaritudinem  vitis  aliense  {Jffr.  ix)  ?  » 

fc  Sidite  illosy »  id  est,  permittite  illos  in  damna- 
tione  esse.  Goci  mint,  et  dnces  caecorum,  »  subau^ 
diatur  popQk)nmi. 

«  Gflpcus  atitem  si  csco  ducatum  prsbeat,  ambo. 
« in  ftyveam  padunt.  »  Sciens  Dominus  animos  illo- 
rom  ineerrigibiles  esse,  ideo  dixit : «  Gscus  autem 
si  eflBcodUoatum  preebeat,amboin  foveam  cadunt. » 
Ge^i  ersnt  ^rib»  et  Phierisflei,  et  non  solum  erant 
esBe!,  sed  etiam  duces   cflecorum.  Quia  non  solum 


HOMILIA  XLVL 

FER!A   QUINTA   PO&PT  OculU 

(JoAN.  Ti.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  turbis : 
«Operamini  non  cibum  qui  perit,  sed  qui  permattet 
(cin  vitam  ffiternam, »  et  reliqua.  Gamaliscibusperit, 
spiritualis  vero  permeaiet,  quem  Filius  hominis  vobts 
dabit.  Hunc  ergo  Deus  Pater  signiiicavit  justumFi^ 
lium  hominis.  Nolite  sic  accipere,  quasi  alios  filio», 
Filium  hominisyde  quibus  dictum  est:  Filii  autein 
hominum  in  protectione  alarum  tuarum  sperabuDt. 
Iste  Filius  hominis  sequestratus  quadam  gratia  a 
Filiis  hominum,  exceptusa  numerohonunum,  Fiiios 
hominis  est.  Iste  Filius  hominis,  et  Filios  Deiesl: 
iste  bomo,  etiam  et  Deus  est.  Unde  et  ipsa  Veritas, 


MipeoB  oHtebaBt  idperditioDem.sed  etiam  et  alios  B  ?"*.!'"'°  •"'I""'»»'"':  ««1  J«d«<,8,  et  nonc  omnibuij 
'^  '^  loquitur  per  evangelica  pradicauonis  verba,  quid 

sit  ostendit,  non  qualem  plurimituncflestimaverunt, 


post  86  trabebant.  Manifestum  est  quia,  si  cflecus 
doctoTjet  ipsiqui  audierint  in  foveam  fleternso  dan> 
Hationis  eorruent. 

«  Respondens  autem  Petrus,  disit  ei  :  Edissere 
«  nobis  parabolam  istam.  At  ille  dixit:  Adhuc  et  vos 
«  sine  intellectu  estis?  »  Quod  a  Domino  plane  ct 
aperte  fberat  dictum,  Petrus  paraboliccdictumesse 
potaVft.  Unde  reprehenditur  a  Domino  dicente  : 
«  Adhucet  vos  sine  intellectu  estis?  »Exquare  datur 
intetligi  vitiosumesse  illum  auditoremqui  aut  ob- 
seure  dicta  vultmanifesteintelligere,autmauifeste 
dicta  vult  ad  obscuritatem  convertere. 

c(  Non  intelligitis  quia  omne  quod  in  os  intrat, 
« in  ventrem  vadit,  et  in  secessum  emittitur?  » 


vel  etiam  nunc  asstimant ;  subjunxit  vero  : 

«  Hunc  enim  Deus  Pater  signavit.  »  Signare  quid 
est,  nisi  prnprium  aliquid  ponere?  Hoc  est  signifi* 
care,  ponere  aliquid  quo  non  confundatur  cum  cc- 
teris :  signare  est,  signum  ei  ponere.  Guicunque  rd 
ponis  signum,  ideo  ponis  signujn  ne  confusa  cum 
aliis  a  te  non  possit  agnosci.  Pater  ergo  eum  si- 
gnavit.  Quid  est  signavit?  Proprium  quidem  illi 
dedity  ne  cum  cflsteris  compararetur  hominibu3,i(leo 
dictum  est:  •  Unxit  te  Deus,  Deus  tuus,  oleo  exsul- 
tationis  prao  participibus  tuis  {PsaL  xliv).  »  Itaque 
nolite  (inquit)  contemnere,  quia  Filius  hominissum, 
et  quflerite  a  me  non  cibum  qui  perit,  sed  qui  per- 


Gulpant  inhocloco  quidam.dicentes  Dominum  phy-  C  manet  in  vitam  aeternam.  Sic  enim  Filius  hominis 


sicflB  disciplinss  ignarum  fuisse,cum  id  quod  intrat 
in  os  non  statim  in  secessum  emittatur,  sed  liquor 
illius  cibi  pei  venas  prius  diffunditur,  deindc  per 
quosdam  meatus,  qui  Graece  pori  dicuntur,  in  se- 
cessum  emittitur.  Sed  dum  illum  reprehendunt, 
suam  imperitiam  ostendunt.  Licet  primum  enim 
ille  subtllissimus  liqffe'  per  venasdifTendatur,mox 
ut  totom  corpus  peragraverit,  insecessum  vadit. 

«  QttflB  autem  prooedunt  de  ore,de  corde  exeunt, 
«eteacoinquinanthominem.»Ipse  exponitqufle  sunt 
ea  qufle  coinquinant  hominem,  dicendo  : 

«  De  corde  enim  exeunt  cogitationes  malae.  »  Ex 
hoo  loco  dalur  intelligi  quia  principale  animfle,  non 
est  seQundttm  Platonem  in  cerebro,  sed  potius  in 


sum,  ut  non  sim  unus  exvobis.Sio  sum  Filiusho- 
minis,  ut  Deus  Pater  me  signaret.  Quid  estsignaret? 
Proprium  aliquid  mihi  daret,  quo  non  confunderet 
cum  genere  humano,  sed  per  me  Hberaretur  geaus 
humanunu 

«  Dixerunt  ergo  ad  eum  :  Quid  faciemus,  utope- 
remur  opera  Dci?  »  Dixerat  enim  illis,  Opcramiai 
escflun  non  qufls  perit,  sed  quse  perraanet  in  vitain 
flsternam.  Quid  faciemus,inquiunt,qui  observando, 
hoc  prfleceptum  implere  poterimus? 

«  Respondit  Jesus  et  dixit  eis :  Hoc  est  opus  Dei, 
«  ut  credatis  in  eum  quem  misit  ille. »  Uoc  estergo 
manducare  cibum  non  qui  perit,  sed  qui  periDanet 
in  vitam  flBtomam.  Discernitur  quidem  ab  operibus 


eorde  ;  «  Quia  ex  corde   procedunt  cogitationea  D  ^*^®^'*?"^  ^P^?^®^"^  ^I®^^»^"^^^^*^^"  ^^*"^"^^ 


meds. » In  hoc  loco  datur  etiam  inteliigi  quod  dia- 
boius  noo  est  auctor  malitiarum,sed  potius  incen- 
tor.  Incentor  etenim  potest  esse,  sed  non  auctor. 
Non  enim  potest  interiora  cordis  nostri  rimflu*i,  sed 
exgestibas  corporis  intelligere  quid  cogitemus.  Verbt 
gratta:  si  vidoritnos  frequenter  pulcbram  mulicrem 
respicere^ex  motu  oculorum  intclligit  cor  nostrum 
amoris  jacuio  esse  vulneratum.  fix  qua  ratione  pro- 
bainr  quod  ipee  nob  est  auctor,  sed  incentoret  cu- 
0i«i«ior  malaruin  cogitationum. 


fidem  sine  operibus  legis.  Et  sunt  opera  qusB  videa- 
tur  bona  sine  flde  Ghristi,et  non  suntbona.«FiDi8 
enim  legis  Ghristus,  ad  justitiam  omni  credeaii 
{fiam.  x).  »  Ideo  noluit  discernere  ab  opere  fidem, 
scd  ipsam  fldem  dixit  esse  opus ;  ipsa  enim  eitfides^ 
quflB  per  dilectionem  operatur.  Neo  dixit,  Hoc  est 
opus  veetrum,  sed  dixit,  «  Hocest  opusDei,tttore- 
datis  in  eum  quem  misit  ille,  ut  qui  gloriatur,  in 
DominogIorieiur(y6'or.i).»  Quia  ergo  invitabateos 
ad  fidem,  illi  ergo  adhuc  queerebant  signa  quibus 
crederent. 
«  Dixerunt  ergo  ei  ;  Quod  ergo  tu  facis  signum, 


«3 


HOanLIiE  DB  TBMPORE. 


274 


t  ut  videamus  et  credamus  tibi?  quid  operaris?  »  A  sanctue  Joseph  patriarcha  portavit,  quem  vere  eol 


Pammne  erat,  quod  de  quinque  panibuB  pasti  sunt  ? 
■eiobant  hoc  quidem,sed  huic  cibo  manna  deccelo 
preferebant.  Dominus  autem  Jesus  talem  se  dicebat, 
ut  Mojrsi  prsponeretur.  Non  enim  ausus  est  Moyses 
de  ae  dicere  quod  daret  cibum  non  qui  perit,  scd 
qui  faabet  vitam  sternam.  Attcndebant  onim  plus 
promittentem,  et  quasi  nondum  videbant  majora  fa- 
cieatem.  AtteBdebant  utique  qualia  fccisset  Moyses, 
adhuc  aliqua-msjera  volcbant  fieri  ab  eo^  qui  tam 
magna  pollicebatur.  Quid  (inquiuntjfacis,  ut  creda- 
mus  tibi,  et  ut  noverimus  quid  operaris  ?  Quia  mi- 
racola  antiqua  huic  miraculo  comparabant,  et  ideo 
qiiasi  minora  ista  judicabant  quas  faciebat  Jesus. 
4(  Patres  nostri,  inquiunt,  manna  manducaverunt 


adorat  et  luna^et  omnes  stells  benedicqnt.  Ad  hoo 
prflBdium  ideovenitDominnSyUt  Samaritani,qui  he- 
reditatem  sibi  patriarch®  Israel  vindicarecupiebant, 
agnoscerent  possessorem  suum,  et  converterentur 
ad  Ghristum  qui  legitimus  patriarch»  haeres  est  fac- 
tus.  Dicit  enim  Gvangelista :  u  Jesus  autem  futigatus 
ex  itinere,  sedebat  sic  super  »  puteum.  Evangelica  sa- 
cramenta  in  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  dictis  factis- 
que  signata  non  omnibus  patent,  et  ea  nonnulli  mi- 
nus  diligdhter,  minusque  sobrie  interpretando,  affe  • 
runt  plerumque  pro  salute  perniciem,  et  pro  -cogni- 
tione  veritatis  errorem.  Interque  illud  est  sacramen- 
tum,  quod  scriptum  est  D(fminum  hora  diei  sexta  ve- 
nisse  ad  puteum  Jacob,fessumque  ab  itinere  resedia- 


ifi  deserto,  sicut  scriptum  est:  Dedit  illis  manna  n  se,amttliereSamaritanapotumpetisse,etoieteraquie 


«  manducare, »  et  non  talia  operaris  quadia  Moyses. 
Panes  hordeaceos  ille  non  dodit,  sed  manna  de 
c(b1o. 

«  Dixit  ergo  eis  Jesus :  Amen,  amen  dico  vobis,non 
«  Moyses  dedit  vobis  panem  de  ccelo,  sed  Pater  meus 
ff  dat  vobis  pancm  de  ccbIo  verum.  Verus  enim  panis 
c  est  qui  descendit  de  ccbIo,  et  dat  vitam  mundo.  » 
V«nis  ergo  ille  panis  est,  qui  dat  vitam  mundo,  et 
ipse  cibus  est  de  quo  paulo  ante  locutus  sum : «  Ope- 
lamini  cibum  qui  non  perit,  sed  qui  pcrmanet  in 
vitam  0ternam  (Joan,  vi).  »  Ergo  et  illud  manna 
hoc  significabat,  et  illa  omnia  signa  mea  crant. 
8igna  mea  dilexistis,  quod  significabatur  contem- 
Ditis. 

«  Dixeruut  ergo  ad  eum  :  Domine,  da  nobis  som- 


in  eodem  loco  discutienda  et  pertractanda  dicuntur, 
De  qua  re  id  primum  tenendum  est,  quod  in  omni- 
bus  Scripturis  summa  vigilantia  custodiri  oportet, 
ut  secundum  fidem  flt  sacramenti  divini  expositio. 
Hora  igitur  diei  sexta,  vcnit  ad  puteum  Dominus  no- 
ster  Video  in  puteo  tenebrosam  profunditatem  :  ad- 
moneoergo  intelligere  mundi  hujus  infirmas  partes, 
id  est  terrenas^  quo  venitDominus  Jesus  hora  sexta, 
id  est  sexta  eetate  generis  humani,  tanquam  sene- 
ctute  veteris  hominis,  quo  jubemur  exui  ut  indua- 
mur  novo,  qui  secundum  Deum  creatus  est.  Veteris 
itaque  hominis  vita,  quse  secundum  camem  tempo* 
rali  conditione  pcragitur,  sexta  eetate  senectute  con- 
cluditur.  Qua  senectute,  ut  dixi,  humani  generis 
Dominus  noster  ereator  et  reparator  advenit,  ut  mo- 


«  per  panem  hunc.  »  Quomodo  mulier  illa  Samari-  C  riente  scilicet  veteri  homine,  novum  in  se  consti- 

tuerct,  quem  exutum  luto  terreno.in  ccelestia  regna 
transferret.  Ergo  nunc  puteus,  ut  dictum  est,  mundi 
hujus  terrcnum  laborem  et  terrorem  tenebrosa  pro- 
funditatc  significat.  Et  quoniam  cxterior  est  homo 
vetus,  et  novus  interior,  dietum  est  ab  Apostolo  : 
«  Et  si  exierior  homo  noster  corrumpitur,  sed  inte- 
rior  renovatur  de  die  in  diem  (//  Cor,  iv).  »  Rectis- 
sime  omnino^quoniam  omnia  visibilia  adexteriorem 
hominem  pertinenl,  quibus  disciplina  Christiana  re- 
nuntiat.  Hora  scxta  venit  Domlnus  ad  puteum,  id 
est  medio  dic  unde  jam  incipit  sol  iste  visibilis  de- 
clinare  in  occasum.Quoniam  nobis  vocatis  a  Ghristo 
visibilium  delcctatio  minuitur^ut  invisibilium  amore 
homo  interior  recreatus  ad  interiorem  lucem  quas 
n  nunquam  cxcidit  revertatur,  secundum  apostolicam 
disciplinam,  non  qmerens  quse  videntur,  sed  qusB 
non  videntur. «  Quse  enim  videntur,temporalia8unt ; 
quae  autem  non  videniur  (eterna  sunt  (/  Cor,  xiii). » 
Quod  autem  fatigatus  venit  ad  puteum,  infirmitatem 
carnis  significat:  quod  scdit,humilitatem.Quiaim- 
becillitatem  camis  pro  nobis  suscepit,  et  honib-ho- 
minibus  tam  humiliter  apparere  dignatus  est.  De  hao 
innrmitale  carnis  propheta  dicit :  «  Homo  in  plaga 
positus,et  sciens  ferre  imbecillitatem  (Isa.  uii). »  De 
hiimiUtate  vero  Apostolus  loquitur,  dicens :  «  Humi- 
liavit  semetipsum  factus  subditus  usque  ad  mortem 
{Philip.  n).  »  Quanquam  illud  quod  sedit  quoniam 


tttiiay  cui  dictum  est  (Joan.  iv)  :  «  Qui  biberit  de 
hac  aqua,  non  sitiet  unquam»  »  continuo  illa  secun- 
dam  corpus  accipiena,  sed  tamen  carere  indigentia 
velens :  «  Da,  inquit,  mihi,  Dominc,  de  aqua,  »  sic  et 
ieli  :  DoiBinc,  da  nobis  pancm  hunc,  qui  nos  refi- 
ciat,  nec  deficiat. 

«  Dt»t  «rgo  eis  Jesus  :  Ego  sum  panis  vita^.  Qui 
«  venit  ad  me,non  esuriet :  et  qui  credit  in  me,  non 
«  sitiet  unquam.  »  Qui  venit  ad  me,  hoc  est,  quod 
•it,  et  qui  oredit  in  me.  Et  quod  dixit,  non  esuriet, 
kec  intelligendum  est,  non  sitiet  unquam.  Utraque 
enim  illa  significat  eteraa  satietas,  ubi  nulla  est 
egefitas.  Panem  de  coelo  dcsideratis,  ante  vos  habe- 
tis,  et  non  manducatis.  8ed  dixi  vobis  quia  et  vi- 
distis  rae^  et  non  cred/distis. 

HOMILIA  XLVII. 

FEIilA   8BXTA  POST   OcuU. 

(loAN.  fv.)  •  In  illo  temporo,  venit  Jesus  in  civi- 
'<  talem  Samariffi,  qus  dicitur  Sichar,  juxta  pras- 
«  dium  quod  dedit  Jacob  Joseph  filio  suo, »  et  reli- 
qaa.  Gum  autem  dixi^  evangelista  in  quo  priedio 
erat  fone  Jacob,  addidit : 

«  Jeeus  autem,  fatigatus  ex  itinere,  sedebat  sic 
«  supra  >  puteum,  quod  sanctus  Jacob  Joseph  filio 
BBodereliquerat.  Quod  preedium  non  tam  Joseph 
quam  Gbristo  arbitror  derelictum  ;  cujUo  Iigurum 


m 


HAYMONIS  HALBERSTAT,  EPISC.  OPP.  PARS  II.-HOMIL. 


m 


solent  sedere  doctores,  possit  alio  iiiiellGctu^  non 
humilitatis  modestiam,  scd  magistri  dcmonstrare 
personam.  Sed  qusri  potcst  quare  a  Samaritana, 
ab  ea  quae  bydriae  implendae  gratia  venerat,  libere 
postulaverit,  cum  ipse  postea  spiritualis  fontis  af- 
fluentiam  se  petentibus  dare  posse  predicaverit, 
Sed  scilicet  sitiebat  Deus  mulieris  illius  fldem,  quae 
quoniam  Samaritana  erat,  et  solebat  Samaria  ido-> 
lolatriffi  imaginem  sustinere.  fpsi  enim  separati  a 
populo  Judaeorum  simulacris  mutorum  animalium, 
id  est,  vaccis  aureis  animarum  suarum  decus  addi- 
xerant.  Venerat  autem  Dominus  noster  Jesus  Ghri- 
stus,  ut  gentium  multitudinem,  quae  simulacris  ser-' 
>ierat,  ad  munimentum  fidei  Ghristianae  et  incor- 
ruptae  religionis  adduceret.  Non  enim  est,  inquit, 
sanis  opus  medicus,  sed  male  habentibus  {Matlh. 
ix).  Ergo  eorum  fldem  sitit,  pro  quibus  sanguinem 
fudit.  Dixerat  ergo  ad  eam  Jesus  : 

«  Mulier,da  mihi  bibere.  »  Et  ut  noveris  quid  si- 
tiebat  Dominus  noster,  post  paululum  veniunt  dis- 
cipuli  ejus,  qui  perrexerant  in  civitatem,  ut  cibos 
emerent.  «  Dicunt  ei :  Rabbi,  manduca.  Ille  autem 
dixit  eis  :  Ego  habeo  escam  manducare  quam  vos 
nescitis.  Dicunt  discipuli  ejus  ad  alterutrum:  Nun- 
quid  aliquis  attulit  ei  manducarePDicit  eis  Jesus  : 
Meus  cibus  est,  ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  misit 
me,  ut  perficiam  opus  ejus.  »  Nunquid  hic  intelli- 
gitur  alia  volunt^s  Patris  qui  eum  misit,  ut  opus 
ejus  perficere  vellet,  nisi  ut  nos  ad  fidem  suam  a 
pernicioso  mundi  errore  converteret?  Qualis  ergo 
cibus  ejus,  talis  et  potus.  Quapropter  hoc  in  illa  mu- 
liere  sitiebat,  ut  faceret  in  ea  voluntatem  Patris,  ut 
perficeret  opus  ejus.  Sed  illa  carnaliter  intelligens, 
respondit  : 

«  Tu  cum  sis  Judaeus,  quomodo  a  me  bibere  pos- 
«  sis,  cum  sim  mulier  Samaritana  ?  Non  enim  co- 
«  utuntur  Judaei  Samaritanis.  Cui  Dominus  noster 
«  dixit  :  Si  scircs  donum  Dei,  et  quis  est  qui  dicit 
«  tibi,  Da  mibi  bibore,  tu  magis  petisscs  ab  eo,  et 
«  dedisset  tibi  aquam  vivam.  »  Et  hinc  ei  ostende- 
rat  non  se  talem  aquim  petisse  qualem  ipsa  intel- 
lexerat.  8ed  quia  ipse  sitiebat  fidem  ejus,  eidem 
sitienti  Spiritum  sanctum  dare  cupiebat.  Hanc  enim 
recte  intelligimus  aquam  vivam,  quod  est  donum 
Dei,  sicut  ipse  ait :  «  Si  scires  donum  Dei.  »  Et  sic- 
ut  idem  Joannes  tcstatur  alio  loco  {Joati,  vji),  di- 
cens  quod  stabat  Jesus  et  ciamabat  :  «  Si  quis  si- 
tit,  veniat  et  bibat.  Qui  credit  in  me,  »  sicut  dicit 
Scriptura,  «  flumina  de  veLtre  ^us  fluent  aquae 
vivae.  *>  Gonsequenter  omnino  qui  credit  in  me,  in- 
quit,  flumina  de  ventre  ejus  fluent  aquas  vivae  :  quia 
primo  credimus,  ut  haec  dona  mereamur.  Haec  ergo 
flumina  aquae  vivae,  quae  illi  mulieri  volebat  dare, 
merces  est  fldei,  quam  prius  in  illa  siticbat.  Gujus 
aquae  vivs  interpretationem  ita  subjicit :  Hoc  au- 
tem  dicebat,  inquit  de  Spiritu,  quem  accepturi 
erant  hi  qui  in  eum  credituri  erant.  Nondum  enim 
erat  Spiritus  datus,  quia  Jesus  nondum  fuerat  glo- 
rificatus.  Hoc  itaque  donum  Spiritus  sanctus  est. 


A.  quod  post  suam  gloriftcationem  dedit  Ecciesiae,  sicat 
alia  Scriptura  dicit : «  Ascendensin  altum,  captivam 
duxit  captivitatem,  dedit  dona  hominibus  {Epha. 
iv). »  Sed  adhuc  illa  mulier  carnaliter  8apit,8ic  enim 
respondit  : 

«  Domine,  ncque  »  hauritorium  «  habe8,etputeus 
«  altus  est,  unde  »  mihi  «  habes  »  dare  «  aquam  vi- 
«  vam?  Nunquid  tu  major  es  patre  nostro  Jacob, 
«  qui  dedit  nobis  hunc  puteum,  et  ipse  ex  eo  bikit, 
«  et  filii  ejus,  ct  pccora  ejus.  »  Nunc  vero  jam  Do- 
minus  exponit,  quid  dixerit. 

«  Omnis,  »  inquit^  «  qui  biberit  cx  aqua  ista,  si- 
«  tiet  iterum.  Qui  autem  biberit  de  aqua  quam  ego» 
dedcro,  «  non  sitiet  in  aeternum  :  sed  aqua  iila 
«  quam  »  dedero,  «  flet  et  in  eo  fons  aquae  salientis 
l^  «  in  vitam  acternam.  »  Sed  adhuc  mulier  prudentiam 
carnis  amplectitur,  respondens  : 

•  Domine,  da  mihi  hanc  aquam,  ut  non  sitiam, 
«  neque  veniam  huc  haurire.  Dicit  ei  Jesus :  Vade, 
«  voca  virum  tuum,  et  veni  huc.  »  Cum  sciretcam 
virum  non  habcre,  cur  hoc  dixerit  qumritur.  Nam- 
que  cum  mulier  dixerit  : 

«  Non  habeo  virum,  dixit  ei  Jesus :  Bene  dixisti, 
«  non  habeo  virum  ;  quinque  enim  viros  habuisti, 
«  et  nunc  quem  habes,  non  est  tuus  vir.  Hoc  vere 
f  dixisti.  »  Sed  non  sunt  haec  carnaliter  accipienda, 
ne  buic  ipsi  adhuc  mulieri  Samaritanaesirailesesse 
videamur :  sed  de  illo  dono  Dei,  si  aliquid  jaro  gu- 
stavimus,  spiritualiter  ista  tractemus.  Quinque  vi- 
ros,  quinque  libros,  qui  per  Moysen  ministrati  sunl, 
nonnulli  accipiunt.  Quod  autem  dictura  est.  «  et 
C  nunc  quem  habes  non  est  tuus  vir, »  de  seipso  Do- 
minum  dixisse  intelligunt,  ut  ista  sit  sensus :  Primo 
quinque  libris  Moysi,  quasi  quiaque  viris  servisti : 
nunc  autem  quem  habes,  id  est  quem  audis,  non  est 
tuus  vir,  quia  nondum  in  eum  credidisti.  Sedquo- 
niam  nondum  credens  Ghri8to,adhuc  itaqueillorum 
quinque  virorum,  id  est  quinque  librorum  copula- 
tione  tenebatur,potest  moveri  quomodo  dicipotue- 
rit :  Quinque  viros  habuisti,  quasi  tunc  eos  jam  non 
habcrety  cum  adbuc  utique  ipsis  subdita  viveret. 
Deinde  cum  quinque  libros  Moysi  nihil  aliud  quam 
Ghrlstum  prtedicent,  sicut  ipse  ait  :  «  Si  crederetis 
Moysi,  crederitis  forsitan  et  mihi :  ille  enim  dc  me 
scripsit  {Joan,  v), »  quomodo  potest  intelligi  a  quin- 
que  illis  libris  recedere  hominem,  ut  ad  Ghristum 
n  transeat,cum  illc  qui  credit  in  Ghristum  non  relin- 
quat  quinque  illos  libros,  sed  spiritualiter  intelli- 
gendo,  multo  beatius  amplectatur  ?  Est  ergo  alius 
intellectus  *,  ut  quinque  viri  intelligantur  quinque 
corporis  sensus  :  unus^  qui  ad  oculos  pertinet,  quo 
lucem  istam  visibilem,  et  quoslibet  colores  formas- 
que  corporum  cernimus.  Alter  est  autein  aurium, 
quo  vocum  et  omnium  sonorum  momenta  sentioius. 
Tertius  narium,  quo  varia  odorum  suavitate  dclec- 
tamur.  Quartus  in  ore  gustus  dulcia  et  amara  sentit, 
et  omnium  saporum  habet  examen.  Quintus  per 
totum  corpus  tangendo  dgudicat  calida  et  frigida, 
molka  et  dura,  levia  et  aspera,  et  quidquid  aliud 


8W 


HOMIU^  DE  TEMPORE. 


278 


estquod  tangeado  senUmus.IstisitaquecarnalibuB  A  ^^^^  connubium^sedcrrordiabolipoUuBdominalury 


quinque  sensibus  primahominisffitasimbuitur,  ne- 
cessitate  naturaB  mortaiis :  quia  ita  post  peccatum 
primi  bominis  nati  sumus^  ut  nondum  reddita  luce 
mcntis,  caanalibus  sensibus  dediti,  carnalem  vitam 
sine  uUa  veritatis  intelligentia  transeamur.  Tales 
necesse  est  esse  infantes,  et  parvulos  pueros,  qui 
nondum  possunt  accipere  rationem.  Et  quia  natu- 
rales  ^unt  isU  sensus,  qui  primam  aetatem  regunt, 
et  Deo  artiCice  nobis  tributi  sunt,  recte  dicuntur 
iidem  mariti,  tanquam  legitimi.  Quoniam  non  eos 
errores  vitio  proprio,  sed  Dei  arUAcio  natura  con- 
tribuit.  Cum  autem  quisque  venerit  ad  «etatem  cu- 
jus  vita  possit  capax  esse  rationis,  si  veritatem  sta- 
tim  comprehendere  poterit,  non  jam  illis  sensibus 


qui  te  adulterina  contaminationecorrumpit.  Etfor- 
tasse  intelligentibus  indicaret,quinquevirorumno- 
mine,  significari  quinque  memoratos  corporis  sen- 
SU8.  Postquinquecarnalesresponsiones,  istamulier 
sexta  reaponsione  nominat  Ghristum.  Nam  prima 
ejus  responsio  est:  «  Tu  cumsis  Jud«eus,quomodo 
a  me  bibere  petis?  >»  Secunda:  u  Domine,  nequein 
quo  haurias  habes,  et  puteus  aitus  est.  »  TerUa : 
K  Domine,  da  mihi  hanc  aquam,  utnonsitiam^ne- 
que  veniam  huc  haurire.  •  Quarta:  c<  Non  habeo 
virum.  »  Quinta:  «  Video  quia  propheta  es  tu,  pa- 
tres  nostri  in  monte  hoc  adoraverunt.  »  Nam  ista 
responsio  carnalie  est.  Garnalibus  enim  datue  fue- 
rat  locus  terrenus  ubi  orarent :  spirituales  autem 


rectoribus  utetur,  sedhabebitvirumspiritumratio-  ^  spiritu  et  veritateoraturosesseDominusdixit.  Quod 


nalem,  cui  sensus  illos  in  famuiatum  redigat  servitu 
tis,  aubjiciens  corpus  suum  cum  anima,  non  jam 
viris  quinque,  idest  quinque  corporeissen8ibu8,qui- 
bvs  subdita  est:  sed  verbum  divinum  habet  legiti- 
mum  viruns,  cui  copulata  est  inhffirens,  cum  et  ipse 
spiritus  hominis  hffiserit  Ghristo;  c  quia  caputviri 
Ghristus  cst,»  amplexus  spiritualia  aeternae  vitae,sine 
ullo  separaUonis  timore  perfruitur,  utait  Apostolus: 
«  Quis  nas  separare  poterit  acharitateChristi  (Rom. 
viii)  ?  »  subauditur,  nulla  res.  Sed  quoniam  illa  mu- 
liererroretenebatur,  quae  significabatmultitudinem 
8£culi  v&riis  supersUtionibus  subjugari,  post  tem- 
pora  illa  quinque  carnaliumsensuumquibusprima 
etas  (ut  diximus)  regitur,  non  ea  verbum  Dei  acce- 
perat  in  conjugium,  sedcomplexuadulterinodiabo- 


postoaquam  locutus  cst,  sexta  mulieris  responsio, 
Christum  fatetur  omnium  justorum  essedoctoreni. 
Dicit  enim: 

c(  Scio  quia  Messias  venit,  qui  dicitur  Ghristus. 
((  Gum  ergo  venerit,  ille  nobis  annuntiabitomnia.» 
Sed  adhuc  errat,  quia  eum  quem  venturum  sperai, 
venisse  non  videt.  Verumtamen  misericordia  Do- 
mini  nunc  error  iste,  tanquam  adulter  expel<- 
litur. 

c<  Dicit  ei  Jesus:  Ego  sum  qui  loquor  tecum.  » 
Quo  audito,  illa  non  respondit,  sed  staUm  relicta 
hydria  sua,  abiit  in  civitatem  festinans,  ut  Evange- 
lium  ct  Domini  adventum  non  tantum  crederet,  sed 
etiam  praedicaret.  Nec  hoc  quod,reiictahydria,di8- 
cessit,  negligenter  prsstereundum  est.  Hydria  for- 


ius  eam  obtinebat.  Itaque  illi  Dominusdicit,videns  C  tasse  enim  amorem  sasculi  hujus  significat,  id  est 


eam  esse  carnalem,id  est  carnaliter  sapere:  cc  Vade, 
voca  viram  tuum,  et  veni  huc^  »  id  est  remove  te 
ab  alTectione  camali,  in  qua  nunc  constituta  es, 
unde  non  potes  intelligcre  quae  loquor.  Et  voca  vi- 
rum  tuum,  idestspirituintelligentiae  praesens  esto. 
Estenim  animaequasi  maritusquodaoimodo  spiritus 
bominis,  qui  animalemalTectionemtanquamconju- 
gem  regit:  non  ille  Spiritus  sanctus,  qui  cumPatre 
etFiIioiacommutabiIiterdatur,scdspiritushominis, 
dc  quo  Apostolusdicii:c(Nemoscitquid  cstinhomi- 
ne,  nisi  epiritus  hominis  qui  est  in  eo  (/  Cor.  n).  » 
Nam  ille  Spiritus  sanctus,  spiritus  Dei  est,  de  quo 
iterum  dicit:  «  Sic  ct  quac  Dei  suntnemo  scit,  nisi 
Spiritus  Dei.  »  Hic  ergo  spiritus  hominiscum  prae- 


cupiditatem,  quia  sibihominesdetenebrosaprofun- 
ditate,  cujus  imaginem  puteus  gerit,  hoc  est  de 
terrena  conversatione  hauriunt  voluptatem,  qua 
percepta,  iterum  in  ejus  appetitum  inardescant; 
sicut  de  aqua  ilia  qui  biberit,  sitietiterum.  Oporte- 
bat  autem  utChristocrcdcnssaecuIorenuntiaret,et, 
rclicta  hydria,  cupiditatem  saecularem  sereliquisse 
monstraret,  non  solum  corde  credensad  justiUam, 
sed  etiam  ad  salutem  ore  confessuraquod  credidit. 
«  Dicit  onim  mulier:  Domine,  video  quiaprophdta 
cc  es  tu.  »  Gcepitvenirevir^nondumplenevenitjquia 
prophetam  Dominum  putavit.  Erat  quidem  et  pro- 
pheta,  nam  de  seipso  ait:  cc  Non  est  propheta  sine 
honore,  nisi  in  patria  sua  (MarCf  vi).  »  Item  de  illo 


sens  est,  id  est  intcntus,  et  se  pietute  subjicitDeo,  j)  dictum  esi  ad  Moysen;  ccProphetameissuscitabode 


intelligit  homo  quae  spiritualilerdicuntur;  cum  au- 
tem  diaboli  error,  tanquam  absente  intellectu,  in 
anima  dominatur,  adulter  est.  «  Voca  ergo  (inquit) 
virum  tuum.  »  idestspiritum,quiest  in  te,  quopo- 
test  homo  intelligere  spiritualia.  Sieumlux  verita- 
tis  illustret,et  ipse  adsit,  colloquar  tibi,ut  spiritua- 
lem  aquam  possis  accipcre.  Et  cum  illa,  (c  non 
habeo,  »  ait,  cc  virum,  bcne,  »  inquit,  c(  dixisti, 
quinque  enim  viroshabuisti,  ^idcstquinquesensus 
carnis  in  prima  astate  rexerunt  te,  cc  ct  nunc  quem 
habes,  non  est  tuus  vir,  »quianonest  intespiritus 
qui  intelligat  Denm,  cum  quo  legitimum  potes  ha- 


fratribus  eorum  similem  tui  (Deut.  xvui).  »  Simi- 
lem  scilicet  ad  formam  carnis,  non  ad  eminentiam 
majestatis.  Ergo  invenimus  Dominum  Jesum  dictum 
prophetam.  Proinde  jam  non  multum  errat  muHer 
ista.  c(  Video,  »  inquit,  ((  quia  propheta  es  tu.  » 
Incipit  virum  adulterum  excludere,  quando  ait: 
cc  Video  quia  prophcta  es  tu,  »  et  incipit  quaerere 
quod  illam  solebat  movere.  Gontentioquippefuerat 
inter  Samaritanos  et  Judaeos,  quia  Judaei  in  templo 
a  Salomone  fabricatoadorabantDominum.Samari- 
tani,  longe  inde  positi,  non  in  eo  adorabant.Ex  eo 
Judaei  meliores  esse  laetabantur,  quia  intempload- 


279 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


orabant  Oeum.  Non  enim  coutuntur  JudxiSamari- 
tanifl,  quia  dicebant:  Quomodo  vos  laetatis,  et  ideo 
V08  nobis  melioros  esse  perhibctis,  quia  templum 
habetis,  quod  nos  non  habemus?  Nunquid  pntres 
nostri,  qui  Deo  placuerunt,  in  templo  adoraverunt? 
Nonne  in  isto  monte  adoravcrunt,  ubi  nos  sumus? 
Melius  ergo  nos  (inquiunt)  in  hoc  monte  Deum  ro- 
gamus,  ubi  patres  nostrirogaverunt.Gontendcbant 
utrique  ignari,  quia,  virum  non  habentes,  ilii  pro 
iemplo,  isti  promonteinflabanturadversusinvicem, 
Dominus  tamen  modo  docet  mulicrom,  tanquamcu- 
jue  vir  coDporit  prssens  esse.  «Dicit  ci  mu)ier:Do- 
«  mine,  vid«o  quia  propheta  es  tu.  Patres  nostri  in 
<  moatehocadoraverant,etvo8  dicistisquiaHieroso- 
i<  lymis  adorareoportet.Dicit  eiJe8us:MuHer,crede 
«  mihi.  •  Veniet  enim  Ecclesia,  sicut  dictum  estin 
Canticis  canticorum  (Cant,  ii):  «  Dilectus  meus  lo- 
quitur  mihi.  »  Ei  iterum :  c<  Surge,  propera,  amica 
mea,  formosa  mea,columba  mea,  immaculatamea, 
et  veni.  Jam  enim  hyems  transiit,  imber  abiit,  flo- 
ree  apparuerunt  in  terra  nostra,  tem^usputationis 
advenit.  Vox  turturis  audita  est  in  terra  nostra.  » 
Iferito  jam  prassente  viro   audit  mulier,  «  crede 
mihi.  »  Jam  enim  est  intc  quicredat,  quiaprsesens 
est  vir  tuus.  GoBpisti  ades?e  intellectu,  quando  me 
prophetam  appelJasti.  Mulier,  crcdemihi  quia,  nisi 
credideris,  non  intelliges.  Brgo  crede  mihi.  «  Quia 
•«  venit  bora,  quando  neque  in  monte  hoc,  nequein 
«<  HierosolymisadorabitisPatrem.  Vos  adoratisquod 
4<  nescitiSy  dos  adoramusquodscimus^quia  salusex 
41  Judieis  est.  Sed  venithoraetnuncest. »  Quaeergo 
faora?  «  Quando  veri  adoratorcs  adorabunt  Patrem 
4n  spiritu  et  veritate.  »  Non  in  monte  isto,  non  in 
iemplo,  sed  in  spiritu  et  veritate.  SpiritusestDeus. 
6i  corpus  esset   Deus,    oportobat  eum  adorari  in 
monte,  quia  corporcus  estmons;  oportebateumad- 
orariiu  templo,quiacorporeum  esttemplum.Spii  itus 
est  Deus,  eteo8quiadoranteum,inspirituotvcritate 
oport6tadorare.«  Nosadoramusquod  scimus,  vosad- 
orati8quodncscitis,quia8a1usexJuda!isest.»Multum 
dedit  Judffiia,  sed  noliistosreprobosaccipere,parie- 
tem  illum  scilioet  Israel  adjunctus  est,  ut  placati 
in  lapide  angulari,  qui  cst  Ghristus,  oopularentur. 
XJnus  enim  paries  a  Jndaeis,  unus  agontibus,longe 
dissiti  parietes*  scd  donec  in  angulo  conjungantur. 
AUenigenffi  autem  et  hospitcs  erant,  et  porcgrini 
a  testamentis  Dei,  secundum  hoc  ergo  dictum  est, 
u  nos  adoramus  quod  scimus.  »  Ex  personaquidem 
JudaH)rum  dictum  est,  sednonomnium  Judxorum, 
Don  reproborum  Judaeorum,  scd  de  talibus  quales 
fuerunt  apostoli,  quales  fuerunt  prophetae,  quales 
fuerunt  omnes  illi  pancti,  qui  omnia  sua  vcndide* 
runt,  et  pretia  rcrum  suurum  adpedesapostolorum 
posuerunt  (Aci.  ii).  Non  enim  repulit  Deus  plebem 
suam,  quam  praescivit  (PsaL  xcm).  «  Dicit  ci  mu- 
Uer:  Scio  quia  Messias  venit,  qui  diciturChristus. 
Gum  ergo  venerit,  ille  nobis  omniademonstrahit. » 
Gum   ille  vencrit,    montem  epernet,    et  tempiuni 
eivcrtet.  DoOebitnos  illeomnin,  ut  in  spiritu  ct  vc- 


A  ritate  noverimus  adoi-ure.  Sciebat  quid  cam  possct 
docere,  sed  jam  docente  nondnmagnoscebat;  jam 
ergo  digna  erat  cui  manifestaretar.  Messias  autem 
unctus  est.  Unctus  Latine,  Gnece  xp^"^  est, 
Hebraice  Messias  est.  «  Ego  dicit  ei  mulier,  Scio 
quia  Messias  venit,  qui  dicitur  Ghristus.  Cum  ergo 
venerit,  iste  nobis  annunliabit  omnia.  Dicit  ei 
Jesus:  Ego  sum  qui  loquor  tccum.  >>  Jam  mulier 
ordinatur  in  fideetregiturbcnevictura.Posteaquam 
aodivit  hoc:  «  ]i]go  sumquiloquortecum,<(jamuUra 
quid  diceret?quandoChristusDominusmanif<8tare 
se  voluit  mulieri,  cui  dixerat:  «  Crede  mihi.  « 

«  Et  rontinuo  venerunt  discrpuli,  et  mirabantar 
«  quia  cum  muliere  ioquebatur.  »  Quia  quaerebat 
perditam,  qui  venerat  qnxrere  quod  ptrierat,  hoc 
l^  illi  mirabantur.  Bonum  enrm  mirabantur,  non  ma- 
lum  suspicabantur.  Ncmotamendixit,QQidqiisris, 
aut  quid  loqueris  cum  ea? 

«  Reliquit  ergo  hydriam  suam  mulier. »  Aadilo, 
«  Ego  sum  qui  loquor  tccum,  »  et  recepto  :n  corde 
Chrieto  Domino,  qiiid  faccret,nisi  jamiiydriamdi- 
mitteret  et  evangelizare  currcrct!  Projecitcupidila- 
tem,  et  properavit  annuntiareveritatem,Hydriavas 
erat  unde  aquahauriebatur,  Gr«concmine  appella- 
tur  uSpb,  quoniam  Graece  aqua  C5wp  dicitur,  tan- 
quam  vas  aquarum  tliceretur.  Projecit  hydriara, 
qu«  non  jam  usui,  sed  oncri  foit.  Avidaquippede- 
sideratiat  aqua  illasaliari,utannuntiaretChri8tum, 
onere  abjecto.  Cucurrit  ad  civitatcm,  et  dicit  illis 
hominibus: 

«  Venile  et  videte  hominem,  qui  dixitmihiomnia 
C  «  quaecunque  feci.  »  Pedetentim,  ne  illi  quasi  ira- 
scerentur  et  indignarentur,  et  perquirerent,  addi- 
dit: 

«  Nunquid  ipsc  est  Christus?  EJxierunt  ergo  de 
«  civilate,  et  veniebant  ad  eum.  Et  rogabant  eum 
«  discipuli,  dicentes:  Rabbi,  manduca.  »  lerant 
emere  cibos,  ct  venerunt. 

«  lllc  autem  dixit  eis:  Ego  cibum  habeo  mandu- 
«  rarc  qucm  vos  neacitis.  Dicebant  ergo  discipuli 
«  ad  inviccm  :NunquidaliquisattuKteimanducare.» 
Quid  mirum  si  mulicr  illa  non  intelligebat  aquara, 
ecce  discipuli  nondum  Intclligcbanlescarr.  Audivit 
autom  cogitationes  illorum,  etiaminstruitutmagi- 
stcr,  non  per  circuitum,8icutillam,cujusadhucvi- 
rum  requirebat,  sed  ctiam  aperte. 
p  «  Meus  (inquit)  cibus  est:  ut  faciam  voluntalem 
«  ejus  qui  me  misit.  »  Ergo  et  potusipseeratinilla 
muliere,  ut  faceret  voluntatcm  ejus  qui  eumnusit. 
Ideo  diccbat:  «  Sitio,  da  mihi  bibere.  »  Scilicet,  ut 
fidem  in  ea  operarelur,  et  fidcm  ejus  biberet,  et 
eam  in  corpus  suum  trajiceret.  Corpus  entm  ejus 
est  Ecclcsia.  «  Ergo  (inquit)  ipse  cibns  meus  cst 
ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  me  misit,  »  ut  pcrli- 
ciam  opus  ejus. 

«  Nonne  vos  dioitis  quod  adhuc  quatuor  menses 
«  sunt  et  messis  vcnit?  »  In  opus  fervebat,  et  opera- 
rios  mittere  disponobat.  Vos  qnatuor  mcnses  com- 
putatis  ad  messem:  cgo  vobis  aliam  messem  albam 


281 


HOMlUiE  DE  TKMPOTIE. 


281 


et  paraUm  ostendo.  «  Ecce  dico  vobis:  Levate  ocu-  A 
K  los  vestros  et  videte  regiones,  quia  jam  albse  sunt 
«  ad  messem.  »  Ei^o  messores  missnrus  est. 

«  In  hoc  enim  est  verbum  verum,  quia  alius  est 
«  qui  seminat,  et  alius  qui  metit.  »  Ut  et  qui  semi- 
nat  simul  gaudeat,  et  qui  metit. 

«  Ego  misi  vos  metere,  quod  vos  non  laborastis. 
«  Alii  laboraverunt,  et  vosin  labores  eorum  intro- 
« istis.  »  Nam  ubi  jam  laboratum  erat,  utique  semi- 
natum  erat;  et  quod  seminatum  erat,  jam  maturum 
factum  falcem  et  triluram  desiderabat.  Quo  ergo 
erant  mcssores  mittendi?  Ubi  jam  proplietae  prsdi- 
caverunt.  Ipsi  enim  seminatores  fuerunt.  Nam  si 
ipsi  non  seminatores,  unde  ad  illam  mulierem  per- 
venerat,  «  Scio  quia  Messias  venit?  »  Jam  ista  mulicr 
fhuctus  maturus  erat,  et  erant  albas  messes,  et  fal-  n 
retn  qusrebanl.  «  Misi  vos  metere  quod  non  scmi- 
nastis.  Alii  seminaverunt,  et  vos  in  eorum  labores 
introistis.  »  Quid  laboraverunt  ipse  Abrabam, 
Isaac  et  Jacob?  Legite  labores  eorum.  In  omnibus 
cnira  laboribus  prophetia  est  Christi,  et  ideo  semi- 
natores  Moyses  et  caeteri  patriarchaB,  et  omnes  pro- 
phetae  mulla  pertulerunt  in  ilio  frigore,  quando  se- 
minabant.  Ergo  jam  in  Judaea  messis  parata  crat. 
Merito  ibi  lanquam  matura  seges  fuit,  quando  tot 
millia  hominnm  pretia  rerum  suarum  afferebant^et 
ad  pedea  apostolorum  ponentes  ( ^cL  ii),  expeditis 
humeriaasarcinissaecularibus,  Ghristum  Dominum 
sequebantur.  Vere  maturamessis.  Quid inde  factum 
est?  De  ipsa  messe  ejecta  sunt  pauca  grana,  et  semi- 
navenint  orbem  terrarum  ;  et  surgit  alia  messis, 
qaae  in  finem  ssculi  metenda  est.  Ad  istam  ergo  C 
messem  non  apostoli,  sed  angeli  mittnntur.  Messo- 
res  (inqoit)  angeli*8unt.  Ista  ergo  messis  crescit  in- 
ter  zrzania,  et  exspectat  purgari  in  fine.  Illa  vero 
messis  jam  matura  erat,  quo  prius  missi  sunt  disci- 
puh,  ubi  propfaetae  laboraverunt  Sed  tamen  videte 
quid  dictum  sit,  «  At  simul  gaudeat,  et  qui  seminat, 
et  quiinetit.  »  Disparis  temporis  labores  habuerunt, 
sed  gaadio  pariter  perfruentur,  mercedem  simul  ac- 
eepturi  aunt  vitam  aeternam. 

«  Excivitate  autem  illa  multi  crediderunt  in  eum 
«  Samarrtanorum,  propter  vcrbum  mulieris  tcsti- 
«  monium  perhibenti8,Quia  dixit  mihi  omnia  qua- 
«  cunqne  feci,  Gum  venissent  autem  ad  illum  Sama- 
«  ritani,  rogaverunt  eum  ut  apad  eos  maneret.  Et 
«  mansit  ibi  duos  dies.  Et  multo  plures  orediderunt  n 
« propter  sermonem  ejus.  Et  mulieri  dicebant :  Quia 
« jam  non  propter  tuam  loquelam  credimuSjipsi  enim 
«  «ndtvimus,  et  «cimus  quia  hic  eat  irere  Salvator 
•  mtindi. »  Et  faoc  paulatim  animadvertendum  est, 
qoia  loctio  ierminata  est.  Mnlicr  prima  nuntiavit, 
et  ad  nrnlierui  testimonium  credidernntSamaritani, 
et  rogavernnt  eum  ut  apnd  eos  maneret.  Et  mansit 
ibi  biduo,  et  plnres  crediderunt.  Et  cum  credidls- 
Knt,  dicebant  mplieri :  «  Non  jam  propter  verbum 
taom  eredioras,  sed  ipsi  cognovimus,  et  scimus  quia 
bic  est  vere  Salvator  mundi.  »  Primo  per  famam, 
postea  per  pnesentiam^  sic  agitur  hodieoum  eis  qui 


foris  sunt,  et  nondum  sunt  Christiani.  Ghrfdtus  nun- 
tiatur  per  Ghristianos  amicos,  tanqnam  ab  illamu- 
liere,  hoc  est,  Ecclesia  annuntianto,  ad  Christum  ve- 
niunt,  et  credunt  per  istam  famam.'Manetapud  eos 
biduo,  hoc  est  dat  illis  duo  praecepta  charitatis.  Et 
multo  plures  credunt  in  eum  flrmius,  quoniam  ipse 
"vereest  Salvator  mundi. 

HOMILIA  LXVIII. 

SABBATO   P08T    Oculi. 

(JoAN.  viii).  «  In  illo  tempore,  perrexit  Jesus  in 
w  montem  Oliveti,  ct  diluculo  iterum  venit  in  tem- 
ii  plum,  »  et  reliqua.  Moos  quippe  Oliveti  sublimita- 
tcm  Dominicae  passionis,  et  misericordiam  designat. 
Quia  et  Graece  l^coc  misericordiam,  olivetum  vocatur 
JXaeav,  et  ipsa  unctio  dD^ipLpia  fcssis  ac  dolentibas 
membris  eolet  afferre  levamen.  Sed  et  hoc,  quod 
oleum  et  virtute  ac  puritate  praeeminet,  et  quem- 
cunque  ei  liquorem  superfundere  volueris,  confestim 
hunc  transcenderc,  eique  superferri  consuevit,  gra- 
tiam  misericordiae  CGelcdtrs  non  inconvenienter  in- 
sinuat,  de  qua  scriptum  est :«  Suavis  Dominus  uni- 
versis,  et  miserationes  ejus  superomnia  opera  qjus 
[Psal.  cxLiv).  »  Tempus  quoque  diiuculi,  exortum 
ejusdem  gratifle  (quia,  rcmota  legis  umbra,  lux  Evan- 
gelicm  veritatis  erat  revelanda  demon^trat.  Pergft 
ergo  Dominus  in  montem  Oliveti,  ut  arcem  miseri- 
cordi»  in  se  constare  denuntiet.  Venit  iterum  dilu- 
culo  in  templum,  ut  eamdom  misericordia*m,  cum 
incipicnte  Novi  testamenti  lumine,  templo  (fidelibus 
videlicet)  suo  pandendam  praebendamqoe  signiflcet. 
•  Et  omnis  (inquit)  populus  venit  ad  eum.  Et  se- 
«  dcns,  docebat  eos.  •  Sossio  Domfni,  bumilitktem 
incarnationis  ejus,  per  quam  nobis  miscreri  dignatus 
est,  insihuat.  Bene  autem  dicitur  quia,  cum  seOens 
doceret  Jesus,  omnis  populus  venit  ad  eum  :  quia, 
postquam  humilitate  suae  incarnationis  proximue 
hominum  factus  est,  libentius  est  amultis  ejus  ser- 
mo  receptus :  a  multis,  inquam,  est  ejus  sermo  re- 
ceptus,  namque  a  pluribus  est  superba  impietate 
contemptus.  Audierunt  enim  mansueti,  et  lastati 
sunt.  Denique  Judaei,  tentantes,  adduxerunt  mulie- 
rem  in  adulterio  doprehensam,  interrogantes  qoid 
de  ea  fleri  juberet,  quoniam  Moyses  talem  lapidare 
mandaverat.  Ut  si  et  ipse  hanc  lapidandam  decer- 
neret,  deridcrent  eum,  quaai  misericorBiae,  qnam 
semper  docebat,  oblitum  :  si  lapidare  vetaret,  stri- 
derent  in  eum  dentibus  suis,  et  quafiri  fautorem  sce- 
lerum,  legique  contrarium  velut  merito  d^mna- 
rent- 

M  Jesus  autem,  inclinans  sedeorsom,  digito  scri- 
«  bebat  in  terra.  »  Per  inclinationem  Jesu,  humili- 
taa  :  per  digitum,  qui  aftfciilorum  compositione 
flexibilis  est,  snbtilitas  discretinnis  exprimitur ; 
porro  per  terram,  cor  humannm,  quod  vel  bonarum 
vel  malarum  actionum  Bolet  reddere  fructus,  osten- 
ditur.  Postulatus  ergo  Dominus  judicare  de  pecca- 
trice,  non  statim  dat  judicium,  sed  prius  se  incli** 
nans  dcorsum,  digito  scribit  in  terra,  acsicdemum 


483 


HATMONIS  HALBEBSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  n.  — HOMH.. 


284 


quam  oboixe  rogatus  judicat.  No8  videlicct,  nos  ly- 
piceinstituens,  utcum  quaBlibet  proximorum  errata 
conspicimus,  non  haec  ante  reprehendendo  judicei- 
mus,  quam,  ad  conscientiam  nostram  humiliter  re- 
versi,  digitoeamdiscretionis  solertersculpamus,  et 
quid  in  ea  Conditori  placeat,  quidve  displiceat,  se- 
dula  examinatione  dirimamus,  juxtaillud  Apostoli ; 
«  Fratres,  elsi  praeoccupatus  fuerit  homo  in  aliquo 
delicto,  vos  qui  spirituales  estis,  instruitehujusmodi 
in  spiritu  lenitatis,  considerans  teipsum,  ne  et  tu 
tenteris  {GaL  vi).  » 

«  Cum  autem  perseverarent  intcrrogantes  eum, 
«  erexit  se  et  dixit  eis  :  Qui  sine  peccato  est  ve- 
«  strum,  prius  in  illam  lapldem  mittat.  »  Quia  hinc 
et  inde  Domino  scribffl  et  Pharisaei  tendebant  la- 
queos  insidiarum,  putantes  eum  vel  immisericordem 
futurum  in  judicando,  vel  injustum,  praevidens  ille 
dolos,  quasi  fila  transit  aranea;,  et  judiciumjuslitiaB 
per  omnia,  et  mansuetudinem  pietatis  ostendens. 
Ecce  temperantia  miserendi,  «  Qui  sine  peccato  est 
vestruiQ;  »  ecceitcrum  justitiajudicandi,  «  Primus 
in  illam  lapidem  mittat.  »  Ac  si  dixisset:  Si  Moyses 
mandavit  vobis  mulierem  higusmodi  lapidare,videte 
quia  non  hoc  peccatores,  sed  justos  facere  praece- 
pit.  Primo  vos  ipsi  justitiam  legis  implete,  et  inno- 
centes  manibus  et  mundo  corde  adlapidandam  ream 
concurrite.  Primo  spiritualia  legis  edicta,  Odem, 
misericordiani  et  charilatem  perlicite,  et  sic  ad  car- 
nalia  judlcanda  divertite.  Dato  autem  judicio  : 

«  Dominus  iterum  se  iDclinans,  scribebat  in 
«  terra.  »  Et  quidem,  juxta  morem  consuetudinis 
humanc,  potest  inlelligi  quod  ideo  coram  tentato- 
ribus  improbis  inclinare  se  et  in  terra  scribere 
vi)luerit,  ut,  alio  vultu  intcndens,  liberam  eis  daret 
exeundi  facultatem,  quos,  sua  responsione  percul- 
sos,  citius  exiturosquam  plura  interrogaturos  esse 
praeviderat. 

«  Dcniquo  audientes,  unus  post  unum  cxibant, 
«  incipientes  a  senioribus.  »  Sed  figurate  nos  admo- 
net  in  eo  quod,  et  anle  datara  et  post  datam  sen- 
tentiam,  inclinans  scripsit  in  terra,  ut  priusquam 
peccantem  proximum  corripiamus,  et  postquam 
debitae  casiigationis  illi  ministerium  reddiderimus, 
nos  ipsos  digna  humilitatis  investigatione  perpenda. 
mus,  ne  forte  aut  eisdem  quae  In  ipsis  reprehendi- 
mus,  aut  aliis  quibu&libet  simus  facinoribus  irretiti, 
sicut  forte  fieri  poterit  ut  ipse  qui  homicidam  reum 
mortis  esse  judicaverit,  ipse  in  seipso  per  odium 
fraternae  n  ortis  reus  esse  ante  oculum  Conditoris 
inveniatur  ;  similiter,  qui  fornicationis  crimen  in 
fratre  accusat^in  seipsosuperbiaefacinusnonvide^tt. 
Ideo  jubetur  judexalieni  criminis  digito  discretionis 
in  corde  suo  describere,  ne  forte  in  seipso  rcus  in- 
veniatur.  Quid  igitur  nobis  in  hujusmodi  periculis 
remedii,  quid  restat  salutis,  nisi  ut,  cum  peccantem 
conspicimus,  ad  illum  mox  inclinemur  deorsum  (id 
est,  quam  dejecti  ex  nostras  conditione  fragilitatis 
simus,  si  aos  divina  pietas  non  sustentet,  humiliter 
inspiciamus)?  Digito  scribamusin  terra^  id  est  discri- 


^  mine  solerlipcnscmus,  neque  enim  reprebendit  nos 
cor  nostrum  in  omni  via  nostra.  Bene,  qui  iQclioa- 
tus  scripsit  in  terra,  erectus  misericordis  verba  de- 
promit :  quia  quod  per  humanae  inGrmitatis  societa- 
tem  promisit,  per  divinae  virtutem  potentias  homiDi' 
bus  donum  pietatis  impendit. 

«  Erigens,  inquit,  «e  Jesus^  dixit  ei :  Mulier,  ubi 
«  sunt  qui  te  accusabant?  Nemo  te  condcmnavit? 
«  Quae  dixit:  Nemo,  Domine.  »  Nemo  te  condemnare 
ausus  est  peccatriccm,  quia  in  se  singuli  cernere 
coeperant  quod  magis  damnandum  cognoscerent 
Sed  qui  accusantium  turbasprolato  justitiiB  pondere 
fugavit,  videamus  accusatam  quanto  misericordis 
munere  sublevet.  Sequitur :  «  Dixit  autem  Jesns: 
«  Nec  ogo  te  condemnabo.  Vadc,  et  jam  amplius 

P  «  noli  peccare.  »  Quoniam  misericors  et  pius  est, 
peccata  praeterita  relaxat.  Quoniam  Justus  est  et 
justitiam  dilexit,  ne  amplius  jam  peccet  int^^ 
dicit. 

HOMILIA  XLIX. 

DOMINICA  QUARTA  IN  QUADRAQESIMA  SIVE  LaStm. 

(JoAN.  VI.)  «  In  illo  tempore :  Abiit  Jesus  trans 
«mareGallilaeae,quodestTiberiadis,Netreliqua.Maie 
Galilaeae,  quod  et  Tiberiadia  dicitur,  pro  qualitate 
ctrcumjacentium  regionum  varits  censetur  nomini- 
bus.  Dicitur  autem  mare  Galilasae,  propter  adjacen- 
tem  patriam^  vel  provinciam  Galilaeam.  Dicitur  au- 
tem  mare  Tiberiadis,propterTiberiadem  civilatem, 
quae  prius  Paneas  vocata  fuit,  sed  postquam  ab  He- 

C  rode  reaedificata  est  in  honore  Tiberii  Gaesaris,  Ti- 
berias  est  appellata:  dicitur  etiam  et  stagnum  Gene- 
sareth,  eo  quod  ex  se  crispantibiie  undis  auram  ge- 
nerare  videatur.  Dicituret  lacus  Gennereth,  propter 
civitatem  Gennereth  adjacentem,  ct  propter  oppor- 
tunitatem  portus.  Mare  quoque  Asphaltum  a  qui- 
bucdam  nominatur.  Gxtenditur  enim  in  longitudine 
centum  quadraginta8tadia,in  latitudinequadraginta 
Nec  propterea  mare  vocatum  est,  eo  quod  aquse  ejus 
amarae  sint;  sunt  enim  dulces  ad  potanduni,  habi- 
lesquc  ftd  piscandum  :  sed  idioma  Hebrseae  lingus 
est,  congregationes  aquarum  appellare  maria,  sicut 
scriptum  est  in  Genesi.  «  Congregationes  aquarum 
appellavit  maria  (Gen.  i).  »  Spiritualiter,  hoc  mare 
navjgerum  praesens  signiOcat  seculum,  quod,  con- 

])  cussum,  quietum  permanerenonpotest.  UndebeDe 
mare  dicitur  a  meando,  eo  quod  aempcr  accedat  et 
recedat.  Sicut  enim  mare  quietum  et  tranquillum 
stare  non  valet,  sic  mundus  conturbationibus  et 
tumultuationibus  commovetur;  nunc  prospcritati- 
bus  elevatur,  nunc  adversitatibus  dejicitur,  crescit 
nascendo,  decrescit  moriendo.  Boc  ergo  mare  Domi- 
nus  pertransiit,  quando,  calcatis  mundi  fluctibus, 
iter  vitae  caelestis  nobis  ostendit.  De  c^jus  transitu 
Petrus  apostolus  ait :  «  Qui  pertransivit  bene  fa- 
ciendo,  et  sanando  omnes  bppressos  a  diabolo  {Act. 
x).  » 
«  Et  sequebatur  eum  multitudo  magna,  quia  vide 


385 


HOMILL€  DE  TEMPORE. 


m 


n  baot  sigaa  qu»  faciebat  super  his  qui  inGrma-  \ 
ff  bantur.  »  Turbs  que  eum  secuts  sunt,  electorum 
Ecdesia  inteUigitur,  ex  omnibus  gentibus  coUecta. 
Hcc  enim  Dominum  quotidle  acquitur,  non  gressu 
pedis,  sed  imitatione  operis.Sequi  enim  Dominum, 
imitari  est,  sicut  ipse  dicit :  «  Qui  mibi  ministrat, 
me  sequatur  {Joan,  xii).  »  Unde  et  in  lege  praecipi- 
tar :  «  Post  Dominum  Deum  tuum  ambulabis  (Lev, 
xvni).  Hlnc  nos  Joannes  admonet,  dicens :  «  Qui 
dicit  se  in  Christo  manere,debet  sicut  ille  ambula- 
Tit  et  ipse  ambulare  (/  (Joan.  ii).»Rcprobi  autem  in 
boc  mari  quasi  piscea  volvuatur,  qui,a  carnalibus 
desideriis  impUcati,  littus  eterns  vits  tangere  ne- 
qoaquam  valent.  Unde  bene  mare  Galilasse  dictum 
est,  que  rota  aive  volubilitas  interpretatur.  Sicut 
enim  rota  mobilia  in  circulo  volvitur,  sed  nullum  n 
iter  perAcit,  sic  illi  qui  in  mundi  amores  radices 
oordis  plantavenint,  cum  sint  mobiles  et  inquieti, 
tamen  iter  coslestis  vits  buIIo  modo  arripiunt.  De 
quibus  per  Prophetam  dicitur :  «  In  circuitu  impii 
ambulant(P5aLxi).  »  Nos  antem,qui  hic  manentem 
civitatem  non  hid^emus,  sed  futuram  toto  desiderio 
inquirimus,  talium  exempla  despicientes,  cum  Do- 
mino  mare  transnavigemus,  et  ea  quae  retro  sunt  ' 
obliviscenles,  ad  ea  qu«  ante  sunt  extenti,  secun- 
dum  vocatiaoem  sequainur  eum  ad  bravium  aeter- 
ns  remunerationis^  quatenus  cum  hac  turba  spe- 
cialiter  ab  illo  instrui,  curari  et  refici  valeamus. 

•  Subiit  ergo  in  montem  Jesus,  et  ibi  sedebat 

«  cum  discipuHs  suis.  «  Mons  in  quem  Dominus, 

transnavigato  mari,subiit,  ccelumsignificatjinquod 

postquam  per  triumphum  sanctae  crucis,  frementis  ^ 

mundi  iluctibus  calcatis,  victor  ascendit.Quod  au- 

tem  ibi  eum  discipnlis  sedebat,  ostendit  quia,  ubi 

praecessit  caput,  secutura  erant  et  membra,  sicut 

ipse  ait  in  Evangelio :  «Volo,Pater,ut,  ubi  ego  sum, 

ibi  sit  et  minister  meus  (Joan.  xii). »  Et  iterum : 

«  Ubi  fuerit  corpus,  illic  congregabuntur  et  aquilse 

(Lfu:.  xvn).  »  Aliter,  per  hunc  montem  sublimior 

doctrina  intelligitur.Dominus  in  monte,verbum  est 

in  alto;  qui  ergo  subiimiorem  doctrinam  vult  acci- 

pere,  cor  de  terf a  ad  coelum  elevet,id  est  de  amore 

mundi  transeai  ad  amorem  Dei.Turbas  ergo  Domi- 

ons  in  convallibus  docet,  curat  et  reficit,  et  cum 

discipulis  in  montem  ascendit,  ut  ostendat  quia 

juxta  capacitatem  auditorum  formandus  est  sermo 

in  praedicatione  doctorum   Non  enim  propter  per-  j) 

fectos  deserendi  sunt  inOrmi,  sed  potius  cum  illis 

tolerandi  ct  corrigendi.  Quasi  cum  quodam  Domi« 

nasin  conyallibus  morabatur,quando  illi  qusorenti, 

Quid  faciendo  vitam  sternam  possidebo  ?respondit 

(Lucxix) :  u  Si  vis  invenire  vitam,  serva  mandata: 

Noo  ocoides,  non  mo^chaberis,  hon  furtum  facies, 

noQ  adulterabis,  non  concupisces  rem  proximi  tui, 

boDora  patrem  et  matrem.»  Et  illi  sublimiora  quas* 

renti,  et  dicenti :  «  Haec  omnla  custodivi  a  juven- 

tate  mea,  »protinus  montem  perfectionis  illi  osten- 

dit,  diceus :  « Adhuc  tibi  unum  deest.  Si  vis  per- 

fectus  esse,  vade  et  vende  omnia  quae  habes,  et  da 


pauperibus,  et  habebis  thesaurum  in  cgbIo,  et  veni» 
sequere  me.  »  Sed  quia  difficile  qui  divitias  habent,- 
vel  amant,huncmontemasccndunt,«abiittristi8,  eo 
quod  dives  esset  vaIde.»Quaai  Paulns  cum  discipulis 
in  convallibus  morabatur,  quando  dicebat :  «  Ergo, 
fratr6s,non  potui  vobis  loqui  tanquam  spiritualibus, 
sed  tanquam  carnalibus,  Quasi  parvulis  lac  vobis 
potum  dedi,non  oscam(/  Cor.  iii).  «  Quasi  montem 
ascenderat,  quando  illis  dicebat :  «  Sapientiam  lo- 
quimur  intcr  perfectos(/  Cor.  ii).  »  Quasi  in  conval- 
libus  morabatur,  quando  aiebat :  c<Propter  forntca- 
tionem  unusquisque  propriam  accipiat  uxorem,  et 
unaquaeque  uxor  suuro  virum  habcat  (/  Cor.  vii).  » 
Quasi  montem  ascenderat,  dum  dicebat  :«De  virgi- 
nibus  autem  preeceptum  Domini  non  habeo,  consi- 
liuni  autem  do.  Bonum  est  illis  ei  sio  permaneant 
secundum  meum  consilium.VoIo  autem  omnes  ho- 
mincH  esse  sicut  et  me  {Ibid.).  »  Non  enim  una 
eademque  doctrina  aequaliter  omnibus  congruit, 
quia  aliter  admonendi  sunt  nuper  conversi,et  aliter 
perfecti ;  aliter  conjugati^  et  aliter  virgines  ;  aliter 
casti^  et  aliter  luxuriosi  ;aliter  ebriosi,  et  aliter  so^ 
brii ;  aliter  superbi,  et  aliter  humiles  ;aliter  aliena 
rapientes,  et  aliter  sua  distribuentes.  Plerumque 
vero  medicinae  antidotum  unum  morhumcurat,alte- 
rum  aocumulat.  Et  panis,  cum  fortiumvitam  robo- 
ret,  pai^^ulorum  necat.  Et  venenum,  cum  vita  sit 
serpentis,  mors  cst  hominis.  Haec  ergo  est  discretio 
in  praedicatione  observanda,  ut  quos  viderit  doctor 
spiritualem  intelligentiam  capere  non  posse,  juxia 
lilteram  doceat^  nec  proptereos  tamen  perfectiores 
relinquat.Quod  exemplo  suo  nobis  Jaeob  patriaroha 
ostendit,qui,cum  ovcs  Laban  avunouli  sui  pasceret, 
et  varia  quflpquepro  mercede  acciperet,  tulit  vit^as 
populeas,  et  amygdalinas,quas  ex  parte  decortica- 
vit,  et  ex  parte  cum  corticibus  reliquit,  et  posuit 
eas  in  canalibus,  ut  in  aspectu  illarum  oves  varios 
foetus  conciperent  {Gen.  xxx).  Quid  Jacob  pastor 
ovium,  nisipastoremEccIesi(Bsigniflcat7Qnid  oves, 
nisi  fldeles  auditores  ?  Unde  prlmo  pastori  dictum 
est :  «  Si  diligis  me,  pasce  oves  meas  iJoan.  xxi).  » 
Aqua  vero  Scripturam  sacram  designat,de  qua  per 
Salomonem  dicitur :  «  Aqua  profunda  sermo  ex  ore 
viri,  et  torrens  redundans  fons  sapientise  (Prou. 
xviii).»  Virgae  autem,  ejusdem  Scripturae  sententiae' 
sunt,  quae  ex  parte  sunt  decorticandse,  ei  ex  parte 
oum  corticibus  relinquendae,  ut  perfectiores  allogo- 
rice  instruantur^minus  capaces  Juxta  litteram  eru- 
diantur. 

«  Erat  autem  proximum  Pascha,  dies  festus  Ju- 
«  daeorum.  »  Non,ut  quidam  putant,  Paschaa  pa»- 
sione,8ed  a  transitu,est  dictum.Ex  eo  vero  tempore 
quo  Domif)as,per  ^gyptum  transiens,  primogenita 
iEgyptiorum  percussit,  et  filios  Israel  liberavit,  Pa- 
scha  jussum  est  celebrari,  quod  Hebraice  pfi€Lse, 
Latine  transitus  dicitur.Dicturus  evangelista  Domi- 
num  ex  quinque  panibus  quinque  milHa  hominum 
satiasse,  praemisit :  «  Erat  proximum  Pasclia,  dies 
festus  JudsBorum,  »ut  intelligamus  quia  tunc  abeo 


»7 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


2M 


•pirituaUier  pascimar,  quando  transiium  celebra-  A  dum,  quia  alia  est  tentaiio  diaboU,  qua  hoffliaem 


muByid  -ef^  quondo  de  vitiis  ad  virtutes  et  de  amore 
aDnndi  ad  amoFrem  transimus  Dei. 

«  Cum  eublevasset  -ergo  Jesus  oculos,  et  vidisset 
tf  q^iia  multHudo  maxima  venit  ad  eum.  ))0cu1i  D> 
m^ni  in  Scnplurisduplioem  babentsignincationemi 
Atiquando  enim  dona  Spkiius sancti  signifieant,ali- 
quando  respectum  miseraiionis.Dona  Spiriiussan- 
cii,  eicnt  in  Zacharia  legilur :« In  lapide  uno  septem 
oeuli  fU]nt(Zar/i.  iTi).  »  Et  Joannes  in  Apocalysi: 
«®t  vidijQt  erco  in  medio  fhronietquatuoranima- 
M«m,etrn  roeflioaoniorum  agnum  stanlem  tanquam 
occisum,  habentem  «omua  septem,  et  oculos  se- 
ptam,  qui  sunt  septem  spiritus  Dei.missi  in  omnem 
terram  <i4p(M;.  v).  «Respecium  miserationis,8icui  in 


teniat  ut  perdat,  et  aKa  Dei,  qna  hominem  tentat 
utprobei.  Quod  melius  cogno8cimuB,si  eaniiBdam 
ientationum  modos  subtilius  di8cutiamus.EBteQim 
teniatio  dialx)li,  qua  hominem  teniat  ui  perdi^;de 
qaaliberari  cupienie8,in  oraiione  quoiidlediciiDas: 
«  Ei  ne  nos  inducae  in  tentationem  (Matth,  vi).»E8t 
autem  ei  alia,  qu»  ex  fragilitate  vfA  •ddectatioQe 
oarnis  oritur,  de  qua  Jacobus  dtcit :  «Tentaturali* 
quis,  a  concupisceniia  saa  abstraciaB,  soluiuset 
illectus  (JacA),  »  Et  Apodtolue  :  «  TenftaAio^s  «on 
apprehendat,nisi  humana  (/  Cor,  x).  «  Esi-etiam  et 
alia,  qua  Deus  hominem  teatat  ut  probei ;  de  qua 
per  Moysen  Israclitis  diciiur  :<  Tentat  vob  Domhios 
Deus  vester,ut  ^ciat  si  diligatis  eum,  an  B0ii(0e8f. 


Psalmo  legitur:  «OcaU  Domini  super  justos  (PsaL  ^  xiii).  »  Et  per  quemdam  sapientera:^  Vasaflguii 


xxxv).  »  Bt  iterum,  »  De  ocelo  respexit  Dominus, 
vidit  omnes  fllies  hominum  {P§aL  xxxii).  ))  Gujus 
eAim  ocnlis  nuda  et  apdrta  suni  omnia,tunc  nos  vi- 
dere  dicitiir,  quando  nobis  dona  suap  miseraiionis 
tribuit,  vel  a  preesnra  iribulationis  liberat^  sicut 
Moym  dioit :  «  Videns  vidi  affliotionem  populi  mei, 
(|ui«8t  )n  ^gyptoyCt  gemitum  eorum  atidivi,  ei  de- 
s^ndi  liliorare  eum  (Exod,  ni).  »  In  hoc  ergo  loco 
8ubleV4fio  oeulorum  Domini  respectom  miseraiionis 
signifiGai^quia  turbas,  quas  postea  pavii,  prius  mi- 
0ericordiier  inspexii.  His  enim  ooulis  DominusPe- 
trom  ^spexii,  qimndo  egressus  foras  amare  flevit 
(Matth.  xxvi). '«  Dicit  ad  Philippum  :  Unde  ememus 
«  panes,  ut  mandacent  hi  ? « Interrogavit  Dominus 
Phflippu^yiion  ui  ab  eoatiquid  disc««ret,  sed  ui  eum 


probat  fornax,6t  homines  justos  tentatio  tdbnktioiiis 
(EcclL  xxvh).  »  Quo  generetentationi«teoAmtDeo8 
Abraham,  ui,  qui  nottts  «rat  Deo,  bominibtiB  tppa» 
rerei  probatus.Taliter  enim  se  opiabattentari  Pro- 
pheta,  cum  dicebat:  «  Proba  me,  Domine, et  tenta 
me  (Psal.  xxv).»  Hoc  igiiur  modo  D^iminns  tentavit 
Philippum,  ut  qui  fgnaras  erai  tant!  mioisterii, 
aoiolus  ei  doctus  peddepetur,et  di8ceret#eo  prssente 
qui  edncii  panem  de  terra,ei  vino  }«iificat  corbo- 
miois,non  dubitare  depaucis  panibus  mtiUastarbBS 
hominum  eatiare  posse.  Hoc  igitur  tentatio  non  eet 
iimenda.sed  potius  propter  probeftionM  toleranAB, 
atque  optanda,Jacobo  apostolo  admonente,(pii  ait: 
«  Omne  gaudium  existimate,  Iratre8,cum  in  varias 
teniationes  inoideritis,8Cionte8  quod  ientatio  patien- 


docerei.  Qaod  facilius  lntelltgimus,si  quibusmodis  C  iiam  operaiur,  patientia  voro  proibationem,probatie 


iiftorrogatio  fiaiperpendamus.Fit  enim  iribus:  aut 
sttidio  reprehendentisyaui  voto  discentis,aut  affectu 
docentisStudioreprehendentis,  sicui  ecribasei  Pha- 
FiBei  Dominum  interrogaveruniyUteum  reprchende- 
pent.velutidequadam  mulierein  aduiteriodeprehen- 
sa  (/iNin.viii),etdedenario(ilf(rtt/i.xxH),  ei  ceetera  si- 
imUa.Votodi8centf8,8icui  aposioli  Dominum  interro- 
gaverani,  dieenies  :«Domi«e,qaandohaec  enmt?Vel 
qood  signum  adventus  tui  ?(Jlfar«.  xiii)r  »  ei  croiera 
tslia.  Affeotu  doceniis,  Bicot  angelus  Joannem  in 
ApocalypBi  inierrogavit,  diccns  {Apoc.  vii) :  «  Hi 
amicii  siolis  albis  qui  sunt.  ettindo  venerani?  »  Quo 
nDBpondeniey  Domine  mi,  tu  nosti,  oontinuo  d03uit 
0um,  dicens  :  «  Hi  sunt  qui  venerunt  et  magnatri- 


ouiem  spem.  Beatus  vir  qui  sufFeri  tentationein, 
quoniam,  cum  probatus  fnerit,  accipiei  ooronam 
vftffi,  quam  repromisii  Deus  diligentibus  se(/i«J.f).» 
«  Respondii  ei  Phiilippus :  Ducentoram  denarto- 
«  rum  panes  non  Buf8o»unicis,utunusquisquemo- 
«dicum  quid  accipiat.»Philippus  os  lampadisitAeT* 
pretatur  :  significat  hoc  in  loco  populam  JudeoFam» 
qui  quondam  os  lampadis  fuft,quanto  aperiooread 
lafudandum  Deum  prosilivii.  I-n  eo  vero  quodait 
«  ducentorum  denariorum  panes  Bon»6afnoere«((^a, 
ut  ufiusqdiBque  modioum  quid  accipiat,»raram  vel 
modicam  ejnsdem  populirsignifleat  ftdem,  quftper 
oorporalem  Domini  prssentiam  €t  parvum  iHiis^rmn 
aposiolorum,  ad  otriusque  Tesiamenti  notitiamac 


buiatione,  «t  iaverant  stolas-suas,  ei  dealbaverunt  i\  cognitionem  hominem  venire  posse  noncredWit. 


eas  in  aanguine  agni.»  Interrogavii  Dominus  disci- 
pulum,  non  ui,  eum  reprehenderei,neque  ut  ab  eo 
atiquid  disoerot,  aed  at  onm  dcceret.  Quod  soliicite 
evaqgelisia  manifeeriare  curavii,  cum  protinus  sub- 
janxit: 

«  Hoc  auiem  dicebat  ienians  eam.>iQuid  esi  quod 
DomTnuB  diBcipulum  tentasse  diciior^cum  Jacobus 
apeetolusdicat  :«NemQ,cum  tentatur,dicat  quoniam 
a  Deotentatur,  quia  Deus  inientator  malorum  est. 
DeuB  enim  neminem  teniat(Jii£?.  i).  »  Si  igitur  Deus 
neminem  teBtat,quareevangeli8iadicit,«  hoc  autcm 
4icebat  tentans  eum?»Ad  qaod  breviter  responden- 


Duoenti  enim  denarii  utrumque  TestaaieBtuffl  sn- 
gnificant. 

«  Bicii  ei  unus  cx  discipttlia  efjus,  Andreas  frater 
«  Simonis  Peiri  :Esi  paer  nnu8htc,qui  habetquin- 
«  qoe  paBCS  faordeaceos  et  duos  pisces.  Sed  bec 
«  quid  sunt  inter  tantos  ?  »  Si  Httera  inspicialur, 
Andreas,hoc  in  locomigorem  fidem  quantulamcon- 
4iue  videtur  habere  Philippo,  cam  dicit:  «<Est  puer 
unus  hic,  qui  habet  quinque  panes  hordeaoeos  et 
duos  pisoes.»  Sed  in  fide  dubitaVit,cnm  subjunxit: 
«  Sed  h©c  -qaid  sunt  inter  iantos  ?»  Signiftcai  enim 
propheticum  8ermonem,qai  cum  Deo  in  came  ven- 


289 


HOMILTyE  DB  TEMPORE. 


290 


turum  prsdixit,  fldem  habuit.  SedcumeumveDieoi-  j^ 
texn  idem  populus  mjaigaa  ex  parte  credere  renuit»  in 
fldedubitavit.  Quos  prfefiguravit  Isaac^quiy  cumcali- 
gantibus  oculis  filium  benediceret^muUa  ei  futura 
predixit,  sed  tamen  quis  prsscns  esset  non  agnovit 
(Gen.xxv),  Puer  in  Scripturis  aliquando  pro  puritate, 
aliquando  pro  levitate  menlis  accipitur.  Propuritate 
sicut  de  Domino  dicitur : «  Ecce  puer  meuselectuB, 
quem  elegi  [Isd  xui}.  »Et  sicut  ipse  discipulissui»: 
«Pueri,  nunquid  pulmentarium  habeti»?  {Joan,  xxi.)» 
Pro  levitatCy  vel  instabilitate  mentis^sicutDominus 
de  Judasis  dicitccGuiassimilabohanegenerationem 
pessimam,  vel  cui  cam  similem  dixerimus?  Similis 
estpuerissedentibusin  forOyludentibus  atquedicen- 
tibus :  Saltavimus  vobiS)  etnon  cantaatis  iplanximu», 
et  non  lamentastis  IMatth.  xi).  »  Est  enim  puerilis  ^ 
«tas  garmla  %i  levis,  nisi  disciplins  verbere  coer- 
ceatur.Puer  namqne  istepopulum  significatJudai- 
cum,  quiy  pro  levitate  vel  instabilitatementis,  in  fide 
etcognitioneDeiflrmus  non  pcrmansit.Qui  quinque 
panes  habuit,  quia  Judaieus  populus  quinquelibros 
Moysi  accepity^ridelicet,  Genesim,  ExodLm,  Levi- 
ticum,  Numeros,  et  Deuteronomium,  qui  Hobraica 
lingua  Beresith^  Veellebsemoth,  Yaicra,  Vaidabber^ 
Ellehaddebarim  nominantur.  Et  bcne  quidem  illi 
panes  hordeacei  fuisse  referuntur,  propter  duritiam 
legis.Hordeum  namque  spissum  habettegumen,et 
non  fkcile  ad  ejus  pervenitur  medullam,  obscuri- 
tatem  legis  significans,  quia  lex  ante  adventum  Do- 
mini  in  tantum  velata  exstitit  ut  nullus  homo  eam 
spiritualiter  intelligere  posset,  quoadusque,veniens, 
benedictionem  daret  qui  legem  dederat.  Si  enim  per  C 
quinque  panes  quinque  libri  Moysi  intelligi^ntur, 
possumus  et  per  duoa  pisces  alios  duos  intelligere 
Iibros,oracnla  scilicet  prophetarum,  et  canticaPsai- 
morum,  qui  post  auctoritatem  legis  sacratiores  in 
eodem  popul  o  habebantur,  quorum  u  n  um  memoriter 
decantando,  alterum  veroin  synagogis  suis  frequcn- 
ter  iegendo,  recitabant.  Et  recte  perhosdnospisocs 
bi  duo  Ifbri  intelliguntur,  quia  talem  populum  in 
Ecclesia  futurum  praedixerunt,  qui  hoc  servare  in 
moribus  quod  piscis  habet  in  natura.  Piscisnamque 
quatuor  habot  naturas :  unam,  quia  sine  aquavivere 
noD  prsvalet ;  secundam,  quia  super  eam  saltum 
dare  consuevit ;  tertiam,  quia  quo  magis  tunditur 
flactibus,  co  amplius  convalescit;  quariam,  quia 
pisces  per  coitum  nec  generant,  nec  generantur.  n 
Sicut  igitur  sine  aqna  vivere  non  potest,  ita  idem 
populus  sine  fonle  baptismatis  in  vitam  intrareper- 
petuam  nequit,  Domino  dicente: «  Nisi  quisrenatus 
fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  sancto,  non  potest  intrare 
in  regnum  Dei  {Joan.  iii). »  Et,  sicut  piscis  super 
aquas  saltus  emittit,  sic  ipse  spiritus  terrena  despi- 
ciens;  penna  contemplationis  sese  ad  coelestiasuble- 
vat,d!cens  cum  Apostolo  :  «  Nostra  autem  conver- 
satio  in  ccelis  est  {Philip.  iu).  »  Et  quemadmodum 
piscia  quanto  magis  fluctibus  tunditur,eo  amplius 
convalescit,  sic  et  perfectus  Ghristianus  tantum  in 
Deo  proficit,  quantum  in  hoc  ssculo  invenit  quod 


durius  portetydicens  cum  Ppopheta:<tInduxi8tinos 
in  laqueumy  posuisti  tribulationes  in  dorso  nostro, 
imposui8tibomines8upercapitanestra.Transivinms 
per  ignem  et  aquam,et  eduxisti  nos  in  refrigerium 
{Psal.  Lxv).  »  Et  sicut  mundi  piscea  per  coitui^  nec 
generant  nec  generantur»  ita  quoque  et  in  Ecclesia 
tales  habentur  qui,  conjugalem  conjunctionem  re- 
spuentes,integritatem  virginalem  8ectantur,,implen- 
te8  illud  quod  Dominus  dicit  in  Evangelio  :  «  Sint 
lumbi  vestri  prscincti,  et  lucerns  ardentes  {Luc. 
iii).  »  Aliter  :  per  duos  pisces,duos  ordinesqui  in 
eodcm  populo  celebriores  habebantur  intelligere 
possumus,  regalem  scilicet  et  sacerdotalem.a  qui- 
bus  regcbantur  et  instruebantur ;  quos  Dominus 
Jesus  in  se  suscipere  dignatus,  ut  fleret  nobis  rex 
pariter  et  sacerdbs  :  rex,  nos  bene  regendo ;  sacer- 
dos^  semelipsum  Deo  hostiam  immaculatam  pro 
nobis  ofTerendo. 

«  Dixit  ergo  Jesus:Facite  homines  discumbere.  » 
Discumbcre  homincs,  est  spirilnaliter  in  flde  quie- 
scere.Tunc  enim  discipulisut  homines  discumbere 
facerent  Dominus  prxccpit.quandoeosinmundum 
ad  pracdicandum  destinavit,  dicens :  «  Euntes  in 
mundum  universum,  docete  omnes  gentes,  bapti- 
zantes  eos  in  nominePatris  et  Filii  et  Spiritus  san- 
cti.  Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit 
{Marc.  xvi).  »  Tunc  autem  discumbere  fecerunt, 
quando«profecti  prsdicaverunt  ubique^Deo  coope- 
rante,et  sermonem  connrmantesequentibussignis,» 
Sed  illud  praetermittendum  non  est  quod,sicutaIio 
evangelista  narrante  cognovimus  :  «  Fecerunt  eos 
discumbereproconvivio,quinqQagenosetcentenos.» 
Ordo  enim  istediscumbentiumvarietatemsignificat 
in  Ecclesia  conversantium.  Quinquageni  igiturdia- 
cumbunt  pcenitentes ;  quinquagenanus  numerus 
poenitentibus  congruit^  quia  quinqnagesimus  psal- 
musin  pcenitentiaestdecantatus,  eiquinquagesimus 
annus  in  lege  jubilsus  est  dictus,  id  est  annus  re- 
missionis ;  centeni  qui,  se  Deo  protegente  nulla  pce- 
nitentia  publica  indigent.  Aliter :  Quinquageni  dis- 
cumbunt  conjugati,  centeni  virgines.  Vel  certe  quin- 
quageni,  qui  terrenas  res  bene  disponunt;  centeni, 
quiperfectionemamore  omniapropter  Deum  derelin- 
quunt. «  Erat  autem  fenum  multum  in  loco. »  Fenum 
herba  est  pratorum,  qus,  dum  viridis  est,  et  visu  est 
delectabilis,  et  sessioni  atque  deambulationi  suavia* 
sedyCum  falce  secata  fuerit, subif o  pristinam  viridi- 
tatem  amittit.  Per  fenum  ergo  delectatio  carnalis, 
sive  ejusdem  frogilitas  camis  designdtur,  quscum 
amatoribus  suis  Jucunda  videatur  et  pulchra,falce 
mortis  prsecisa,  in  ariditatem  pulvern  redigitur, 
Isaia  dicente  :«Omnis  caro  fenum,et  omnfa  gloria 
eju8  quasi  flos  feni.  Exsicoatum  est  fenum,etdecidft 
flos^quia  spiritus  Dei  sufflavit  in  eo  {lsa.XL).»\eTe 
fenum  est  popuIus.Cujusfbni  ariditatem  inspexerat 
Propheta,  cum  dicebat :  «  Homo  sicut  fenum  dies 
eju9,  tanquam  flos  agri,  sic  efflorebit  {Psal.  cii).  » 
Et  Job  :  «  Homo  natus  de  muliere»  brevi  vivens 
tempore^  repletur  multis  miseriis  {Job,  xiv).  »  Qui 


991 


HAYMOiNIS  HALBERSTAT,  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


quasi  flos  egreditur  et  conteritur,  et  velut  umbra  A.  ^^  iUicitisodoribus,De  perillecebras  odorisadpeo 


fugit  et  nunquam  in  eodem  statu  permanet.Turba 
enim  quam  Dominus  pavit,  super  fenum  discubuit 
ut  intelligamus  quia,  si  spiritualiter  ab  eo  reflci 
cupimus,  necesse  est  ut  delectationes  carnis  sub 
mentis  dominio  comprimamusjuxtaillud  Apostoli : 
«  Non  regnet  peccatum  in  vestro  mortali  corpore, 
ut  obediatis  concupiscentiis  ejus,  sed  mortiOcate 
membra  vestra,  qus  sunt  super  terram,  id  est  for- 
nicationem^  immundltiam,  avaritiam  {Rom,  \i;CoL 
iii),  »  ct  caetera  bujusmodi.  »  Discubuerunt  ergo 
«  viri,  numero  quac^i  quinquo  millia. »  Non  absquo 
consideratiooe  projtereundum  est  qnod  in  bac  re- 
fectione  Domini  nulla  femina  interfuipse  memora- 
tur,  sed  tantummodo  vlri.  Vir  quippe  a  viribus  di- 


candum  pertrahamur,sed,sicut  ait  Apo8tolus:«Si- 
mus  Christi  bonus  odor  Deo,  in  omni  loco  (//  Cor. 

ii).»GustodiamusIinguamamaledictione,detractio- 
ne,falsi  tate,murmuratione  etotioso  sermono :  et,pro- 
pter  tacitumitatis  custodiam,interdum  abonisces- 
scmus  eloquiis,  juxta  illod  Prophet®  : «  Dixi,Custo- 
diam  vias  meas,  ut  non  delinquam  in  lingua  mea. 
Posui  ori  meo  custediam,et  obmului,ethumiiiatu8 
sum,  et  silui  a  bonis  (Psal.  xxxvin).»Mors  enimet 
vita,  ut  Salomon  ait,  »  in  roanibus  lingus  (Pm, 
xxiii).  »  Et  :  «  Qui  custodit  os  suum,  custodit  ab 
angustiis  animam  suam  (Prov,  xxi).  »  Tota  cnim 
nostra  religio  quodammodo  commaculatur,  nisi 
linguae  moderationem  posuerimus.  Quia,  sicut  ait 


citur.  Unde  Dominus  ad  beatum  Job  dicit  :  «  Ac-  ^  Apostolus  :  «  Corrumpunt  honos  mores  colloquia 

• •_    .A    ..•        1 __1._^     A. /  r-I.       -        _    _\  •  J  A       •'    _^^1_     /f    /^^^      \  XJH.     T  1_  r«.  .  .     • 


cinge  sicut  vir  lumbos  tuos  [Job,  xxxviii),  «  id  est, 
Sicut  fortis  restringe  luxuriam.Et  in  sapientia  :«0 
viri,  ad  vos  clamito  {Prov,  viu).  »  Ac  si  diceret  : 
Qui  fluxa  et  feminea  mente  sunt,meaverba  audire 
non  possunt.  Hinc  et  in  laude  Joseph  tribulationes 
iEgyptias  fortiter  tolerantis  dicitur :  «  Misit  ante  eos 
virum(G^.xLv).  »Cum  ergoin  hoc  convivioDomini 
tantummodo  viri  fuisse  dicuntur^mystice  monemur 
ut,siquam8uavissitDominns  gustare  desideramus, 
viri  simps,  id  est  fortes  contra  diaboli  tentationes, 
Apostolo  monente:«Viriliter  agite,etconfortamini, 
omnia  vestra  in  charitate  fiant  (/  Cor.xYi),»  Et  an- 
gelo  in  Apocalypsi :  Estote  fortes  in  beIlo,etpugnate 
conlra  antiquum  serpentem.  Nec  ab  hac  rcfectione 
Dominica  femina  jqjuna  remanebit,  si  sexu  femineo 


mala  (/  Cor.  xv).  »  Et  Jacobus  :  »  Si  quis  putat  se 
religiosum  esse,  non  refrenans  linguam  suam,  sed 
seducens  cor  suum,  hujus  vana  est  religio  [Jac. 
i).  »  Custodiamus  manus  ab  effusione  sanguinis.a 
persecutione  et  lassione  proximi,  et  eas  semper  pa- 
ratas  ad  elemosynam  habeamus,  et  ad  id  quod 
bonum  est  operandvm  promptissimas,ut  cum  Pro- 
pheta  dicere  possimus :  «  Lavabo  inter  innocentes 
myinus  meas,  et  circumdabo  altdre  tuum,  Domine 
{Psal.  XXV ). »  Quod  si  fecerimus,  ad  millenarii  nu- 
meri  perfectionem  pervenimus.  Millenarius  quippe 
numerus,  ultra  quem  nulla  computatio  crescit,  eo- 
rum  perfectionem  significat  qui  perfectae  consum- 
matasque  sunt  virtutis.  Quibus  (ut  ait  Apostolus) 
nibil  deestin  ullagratia,exspectantibusreveIationem 


viriliter  tentamenta  diaboli  compresserit  :  sicut  C  Domini  nostri  Jesu  (  hristi  {i  Cor,  i). 


e  contra  vir  sexu  femineae  mentis  efficitur,  si  contra 
impatum  tcutationismollisetdiQsolutusinoperesuo 
invenitur.  Ad  quorum  vituperationcm  dicitur:«Et 
efTeminati  dominabuntur  eis  {Isa.  iii).  •  Bene  autem 
quinque  millia  hominum  fuissereferuntur,propter 
quiuarii  numeri  perfectionem.  Quinarius  enim  nu- 
xnttrus  ad  quinque  scnsus  corporis  pertinet,  visum 
scilicet,auditum^gustum,odoratum  et  tactum.Hos 
igitursensus  sollicite  cu^todire  debemus,8iconvivio 
Domini  interesse  volumus.  Custodiamus  oculos  ab 
iilicito  visu,ne  videant  quod  concupiscant,  propter 
illud  quod  Dominus  ait : «  Qui  viderit  mulierem  ad 
concupiscendinn  eam,  jam  moechatus  est  eam  in 
corde  suo  {Afatlh.  v).  »  Et  iterum  :  «  Non  concu- 


«  Accepit  ergo  Jesus  panes,  ei,  cum  gratias  egis- 
«  set,  distribuit  discumbentibus.  Similiter  et  ex 
«  pisoibus  quantum  volebant.  »  Alius  evangelista 
dicit  quod  accipiens  Jesus  panes,  gratias  agens  be- 
nedixit.  fregit,  dedit  discipulis  suis,ut  apponerent, 
et  apposuerunt  turbae  (Malth.  xiv).  Jam  enim  su- 
perius  per  panes  legem  Moysi  significari  diximus, 
et  per  pisccs  oracula  prophetarum  et  cantica  Psal- 
morum.  Accepit  ergo  Jesus  panes,  fregit,  et  dedit 
discipulis,  quando  post  resurrectionem  suam  sen- 
sum  in  lege  ejus  aperuit,  scilicet  quando,incipieos 
a  Moyse  et  omnibus  prophetis,  interpretabaturillis 
Scripturas  in  omnibus  quae  dc  illo  erant.  Accepit 
etiam  pisces,fregit,et  dedit  discipulis,  quandoctin 


pisces  rem  proximi  tui  {Exod.  xx).  »  Ut  cum  Job  [)  Psalmis  et  Prophetis  spiritualemintellectamosten 


dicere  valeaqaus :  «  Pepigi  foedus  cum  oculis  meis, 
ne  cogitarem  quidem.de  virgine  {ioh.  xxxi.)»  Quod 
ut  facere  possimus,  assidue  cum  Propheta  ore- 
mu9,  (];centes  :  «  Averte  oculos  meos,  ne  videant 
vanitatem  {Psal.  cx.vin).  »  Custodiamus  aures,  ne 
libenter  audiant  verba  maledv^tionis,  detractio- 
nis,  falsitatis  et  scurrilitatis,  sed  semper  apert® 
sint  ad  divinum  verbum  audiendum,  ut  cum  Job 
dicere  possimus  :  «  Auditu  auris  audivi  te,  Do- 
mine  {ioh.  xui).  »  Hinc  nos  propheta  admonet, 
dlcens  :  «  S<^pi  aures  tuas  spinis,  nc  audiant  verba 
detrabentium  [Eccli,  xxviii).  »  Custodiamus  narea 


dit  illis,  dicens  {Luc.  xxiv)  :  Quia  sic  scriptum  est 
in  lege  Moysi  et  Prophetis  et  Psalmis  de  me.  Et  sic 
oportuit  pati  Christum,*et  resurgere  a  mortuiset 
intrare  in  gloriam  suam,  et  prsedicari  in  nomine 
cjus  remissionem  omnium  peccatorum.  Discipuli 
autem  apposuerunt  turbse,  quando  eamdem  intelii- 
gentiam  universo  orbi  praedicaverunt.  De  quibus 
dicitur:  «  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,et 
in  fines  orbis  terrae  verba  eorum  {Psal,  xvin).»  Re- 
fecturus  autem  Dominus  turbam,gratiasegitPatri, 
non  ut  aliquid  indigeret  ab  eo  postulare^qui  cuncia 
postulata  dat  cum  Patre  :  sed  ut  ostenderet  omnia 


293 


HOMlLliE  DE  TEMPORE. 


294 


sancta  ei  justa  ab  eo  esse  qu(Brenda,de  quo  Jacobus  A. 
apostolus  jait :  «  Omne  datum  optimum  et  omne 
doQum  perfectum  desursum  est,  descendens  a  Patre 
luminum  {Jac.  i).  » 

«  Ut  autem  impleti  sunt,  dixit  discipulis  suis  : 
« ColUgite  qus  superaverunt  fragmenta,  ne  per- 
« eant.  »  Magna  hic  Domini  potentia  ostenditur, 
sed  noQ  minor  ejus  humilitas  declaratur.  Magna  est 
emm  potestas  de  quinque  panibus  quinque  millia 
hominum  satiare  ;  sed  mira  bumilitas,  fragmenta 
qu^  remanserunt  non  velle  perire.  Si  autem  per 
panes  Scriptura  intelligitur^  ut  dictum  est,possumus 
et  per  fragmenta  quse  remanserunt,  obscuriores 
quaaque  sententias  ejusdem  Scripturse  intelligere. 
Quod  ergo  plebeia  multitudo  non  capit,  Dominus 
apostolis  ut  colligerent  praecepit :  quia  obscuriores  |^ 
sententias,  quas  simplex  mullitudo  capere  non  po- 
\e?i,  magislri  Ecclesis,  episcopi  scilicet  et  sacer- 
dotes,  in  propriis  pectoribus  debent  recondere,  ut 
tempore  necessitatis  non  solum  ad  eam  docendam, 
sed  ad  defendendam  idonei  inveniantur.  Unde  apo- 
stfilua  Paulus,  cum  virtute«.episcopi  describeret, 
scientiam  Scripturarum  in  eo  eligendam  esse  osten- 
dit,  dicens  :  «  Obtinentem  eum,  qui  secundum  do- 
ctrioam  est,  iidelem  sermonem,  ut  potens  sit  ex- 
hortari  in  doctrina  sana,  et  contradicentes  redar- 
guere  (Tit.  i).  »  Quamvis  enim  melior  sit  sancta 
simplicitas  quam  docta  malitia,  tamen  magistris 
Eceiesiffi  utrumque  convenit,  ut  et  sancta  sit  vita 
propter  exemplum,  et  docta  lingua  propter  erudi- 
tionem  aliorum.  Unde  Domiaus  ait :  «  Omnis  scriba 
doctus  in  regno  coelorum,  similis  est  homini  patri-  C 
familias,  qui  profert  de  thesauro  suo  nova  et  vetera 
(MaUh,  xui).  »  Et  iterum  :  »  Quis  putas,  est  fidelis 
serms  et  prudens,  quem  constituit  Dominus  super 
familiam  suam,  ut  det  iilis  in  tempore  tritici  men- 
aurara?Amen  dico  fobis,  quia  supcr  omnia  bona 
constituet  eum  {Malth.  xxiv).  » 

«  CoUegerunt  ergo  et  implcverunt  duodecim  co- 
«  phinos  fragmentorum,  ex  quinque  panibus  hor- 
«  deaceia  ei  duobus  piscibus,  qus  superfuerunt  bis 
«  qui  manducaverant.  »  Scd  crevit  signum,  auxit 
admirationem,  quia  non  solum  de  quinque  panibus 
quinque  millia  hominum  8atiataaunt,sed  etiam  tot 
fragmenta  remanserunt.ex  quibus  duodecim  cophini 
repierentur.  Per  duodecim  namgue  cophinos,  duo- 
decim  apostoli  congrua  ratione  Ogurantur.Gophinus  q 
eniro  ex  vilibus  ac  minutissimis  contexitur  virgis, 
sic  nimirum  et  aposto^i  dum  non  ex  regibus  et  prin- 
cipibus,  non  ex  plilosophis  et  sapientibus  bujua 
inundi,sed  ex  simplicibus  et  piscatoribus  sunt  electi, 
qnasi  cophini  ex  vilibus  et  minutissimis  virgis  sunt 
contexti,  de  quibus  ait  Apostolus  :  «  Inflrma  mundi 
elegit  Deus,  ut  confundat  fortia  (/  Cor.  ii).  »  Est 
etiam  et  alia  ratio  per  quam  congrue  apostoii  cophi- 
nis  comparantur.  In  cophinis  igitur^iimus  ponitur, 
etin  arentem  terram,id  est  in  gentiiium  corda  detu- 
Ierunt,ut  fructus  uberiores  r6dderent,et  impleretur 
prophetia :  c<  Pinguescent  speciosa  deserti,  et  exsui* 


tatiope  colles  accingenlur.  Induti  sunt  arietes  ovium, 
et  valles  abundabunt  frumento  (P*aL  lxiv).  » 

«  llli  ergo  bomineSiCvm  vidissent  quod  Jesusfe- 
«  cerat  signum,  dicebant :  Quta  hic  est  vere  propheta, 
«  qui  venturus  esl  in  mundum.  »  Merito  homines 
appellantur  ab  evangelista,  quia  humana  tantum 
sapiebant.  Videntes  enim  tale  tantumque  miracu- 
lum.debueciant  dicere  Quod  hic  est  vere  Filius  Dei, 
qui  venit  in  mundum.  Sed,  quia  homines  erant,  et 
humana  sapiebant,  Fiiium  Dei  tacentes^  prophetam 
confltentur.  Sed  nec  in  toto  crrant,  cum  Dominum 
prophetam  confitentur,  quia  sicut  ipae  de  seipso  ait: 
«  Non  cst  propheta  sine  honore,  nisi  in  domo  et  in 
patria  sua  {Marc.  vi).  »  Et  iterum  :  «  Non  oportet 
mori  prophetam  extra  Jerusalem  {Lucm  xiii).  »  Sed 
nos  ab  eo  docti,  et  Spiritu  sancto  instrvcti,  horum 
exempla  refugientes,  confiteamur  cum  Petro  quia 
hic  est  Filius  Dei  vivi,  qui  propter  nos  et  propter 
nostram  salutem  venit  in  mundum,  etiterumven- 
turus  est  judicare  vivos  et  mortuos. 

HOMILIA  L. 
FERiA  SECUNDA  posT  LsBtare. 

(JoAN.  II.) «  Descendit  Jesus  Capharnaum,  ipse  et 
«  mater  ejus,  et  fratres  ejus,ei  discipuli  ejus,  ibique 
«  manserunt  non  multis  diebus.  Et  prope  er^t  Pascha 
c  Juda}orum,et  ascendit  Jesus  Hierosoiymam, »  et  re- 
liqua.  Bene  enim  evangelista  ait  descendisso' Jesum 
in  Capharnaum.  Gapbarnaum  wevo  villa  pulcfterrima 
interptetatur,  significans  hunc  mundum,  ad  quem 
Dominus  noster  Jesus  Christus  pro  salute  humani 
generis  a  palernafiede  nunquam  ^cedens,descendis- 
se  dicitur.  Sed  solet  movere  quosdam,  quod  in  exor- 
dio  lectionis  hujus  evangelicse  dictum  est  qpia,  des- 
cendente  Ga^jharnaum  Domino,  non  solum  matec 
et  discipuli,  sed  et  fratres  ejus  secuti  sunt  eum.  Ne 
defuere  hffiretici  qui  Joseph  virum  Mariae  semper 
virginis  putarent  ex  aiia  uxore  gcnuisse  eos  quos 
fratres  Domini  Scriptura  appellat ;  alii,  majori  per  fi 
dia,  hos  eum  ex  ipsa  Maria  post  natum  Dominum 
generasse  putarent.Sed  nos,fratreschari8siini;ab 
que  ullius  scrupuIai]uaBstionis  pcire  et  confiteri  opor- 
tet,non  tantum  beatfim  Dei  Genitricem,sed  et  beatis- 
simum  castitatis  egus  testem  atqpacustodem  Joseph, 
ab  omni  prorsus  actione  conjugali  mansisse  semper 
immunem^nec  natos.sed  cognatos  eorum,more  Scri- 
pturffi  usitato,  fratres  et  sorores  Salvatoris  vocari. 
Denique  Abraham  hoc  modo  loquitur  ad  Lot :  «  Ne, 
quaeso,  sit  jurgium  inter  me  et  te,  et  pastores  meos 
et  pastores  tuoe :  fratres  enim  sumus  {Gen.  xiii)* »  £t 
Laban  ad  Jacob  :  «  Num,  quia  frater  meus  es,gratis 
servies  mihi  ?  (Gen.  xxix).  •  £t  quidem  constat,quia 
Lot  filius  Aran  fratris  Abraham^  et  Jacob  filius  He- 
beccsB  sororis  Laban;  sed  propter  cogpationem, 
sunt  fratres  nuncup^ti.  Hac  ergo  regula  in  Soripturis 
sanctis  (ut  dixi)  trequentissime  etiam  (ognatos  Ma- 
rise  vel  Joseph  Domini  fratres  appellatos  oportetintel- 
ligi.Quod  autem  propinquantePascha  Jesus^ascendit 
HierosblymaiD^nobis  profecto  dat  ezemplum  quantct 


395 


'  HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PAUS  II.  —  HOMlL. 


m 


aaiiui  vigiluulia  Dominicis  subjici  debeamus  ioipc- 
rtis,  cum  ipse,  in  homritiis  infipmitate  apparens,  ea- 
dem  qu»  ex  dtvinitetis  auctoritate'  statuit  decreta 
custtMiiat.Neenim  putarentservi  absqueorebrisora- 
ttonum  bonommque  ac^tuum  victimis,  vel  flagella 
^adere,  Vei  prajmia  se  posse  percipcre,  etiam  mtcr 
servos  fpse  ad  orandum  immf)Iandumque  Dei  Filiucr 
ascendit.  Qui  veniens  Hierosolymam  quid  ibi  geren- 
tes  mveneri6,  quid  ibideoof  gesserit  videiamus. 

«  Bt  invcnit,  inquit,  io  templo  vendentes  boves  et 
<toves  et  colambas,etnummuhirios  scdcntes.Etcum 
r  fecisset  quasi  fiagellum  de  funiculis,  omnes  ejecit 
<f  de  tcmplo,  oves  quoque  et  bov^es,et  nummulario- 
V  rum  effudrt  ics,  ci  mensas  subverfit.  »  Boves  et 
oves  et  colnmbs  ad  hoc  emebantur  ut  offerrentur 
in  templo.  Nummularii  ad  hoc  sedebant  ad  mensas 
ut  xnter  enL{(tores  vendttoresque  hostiarum  prompta 
esset  pecuTTiffi  taxatio.  Videbantur  ergo  licite  vendi 
in  templo  que  ad  hoc  cmebantur  ut  !n  eodem  tem- 
plo  o.Terrentur  Domiuo.Sed  nolens  ipse  Dominus  aii- 
quid  in  domo  sua  terreniB  negotiationis  gcri,  nec 
ejus  quidem  qu(e  honesta  puiaretur,  negotiatores 
injustos  foras  omnes  simul  cum  his  qui  negotiaban- 
tur  ejecit.  Uuid  ergo,  fratres  mei  ?  quid,  putamus, 
faeeret  Dominns,  si  rixis  dissidentes,  si  fabulis  va- 
canles,  si  risu  dissolutos,  vel  alio  quolibet  scelere 
inveniret  irretitos,  qui  hostias,  qu(B  sibi  immola- 
refttur,  ementes  in  templo  vidit,  et  eliminare  festi- 
navit?  Hffic  propter  illos  diximus  qui,  ecclesiam  in- 
gressi,  non  solum  intentionem  orandi  negligunt, 
verumetfam  detracttonibus  insequuntnr,  addentes 
videlicet  peccata  peccatis,  et  quasi  fVincm  sibi  iongis- 
simum  in  cauda  eorum  augmentatione  texontes,nec 
timentes  ex  eo  diatricti  judicis  examinatione  dam- 
nari.Nara  bia  quidem  in  sancto  Evangelio  legimus 
quodvenienstntemp]oDomiiius,huJusmodinegotia- 
tores  ejecerit.  Nunc  videlicet  (/oan.  ii),  id  est  tertio 
ante  passibnemsuam  anno,  sicut  et  hujus  evangelts- 
tflBsaquentibussoriptis  agnoscimus,  et  ipsa  quo  pas- 
sus  est  anno,cum  ante  quinque  dies  Paschas  sedens 
ia  asino  Hierosolymam  venisset  (UaUk,  xii).  Sed  hoc 
idem  in  templo  sanetffi  Ecclesis  Domini  examine  ac 
quotidiftna  visitatione  gerij  omaiB  qui  reete  sapit, 
inleHigit.  Unde  multum  tremendm  sunt  hffio,dilecli8- 
simi,etdignoexpavesceada  timore,seduIaque  praeca- 
vendum  induatria  ne  veniens  improvisus,perversum 
quM  in  bonis,  unde  merito  flagellari,  ac  de  Ecclesia 
ejioi  debeamus,  inveniat.  It  maxime  in  illa,  quffi 
speoialiterdomus  orationia  vooabitur,observandum 
ne  quid  ineptifm  geramus,  ne  cum  Corfnthiis  audia- 
mus  ab  Apostolo  (/  €or,  xi)  :  Nunquid  domus  non 
habetis  ad  agenda  vel  loquenda  temporalia.aut  ec- 
clesiam  Dei  contemnitis?  et  propheia,  cum  loquere- 
tnr,  dicens  JudcBis  :  «  Dilectua  meus  in  domo  mea 
fecit  scolera  multa  {Jer,  xt). »  Et  quidem  gaudendum 
e9ft,  quiapipei  sumus  in  baptismo  templum  Dei,  teste 
Apostolo,  qui  ait : «  Templum  enim  Dei  sanctum  est, 
qoorf  estis  vos  (/  Cor.  iii),  » ipsi  civitas  Regis  magni, 
de  q«ft  canitur  :  u  FuQdamenta  ejus  in  montibus 


A  s  nctis  (PsaL  lxxxvi),  » id  est  fondamenta Ecclesia; 
in  soliditate  fidei  apostolorum  et  prophetarum.  Sed 
non  minns  tremendum  quod  prsmisit  Apostolus, 
dicens  :  «  Si  quis  autem  temphim  Dei  violaverit, 
disperdet  illum  Deus  (ICor.  iii).  »  Et  ipse  judexju- 
stus  :  «  Di8perdam,inquit,de  civitate  Domini  oinDes 
qiii  operantur  iniquitatem  {Psal.  c).  »  Gaudemluin 
quia  in  nobis  Paschs  solemnitas  agttur,  cum  dc  vi- 
tiis  ad  virtutes  transire  satagimus  :  Pascha  quippe 
transitus  dicitur.  Gaudendum,quiano8tra  pectora, 
civitatem  videlicet suam,  visitaro ;  quialdem  Pascha 
nostrs  bonffi  actionis  praesentia  suae  pietaiis  illus- 
trare  dignatur.  Sed  timendum  satis  ut  ne^nos  inci- 
vitate  suaaliud  quam  ipse  diligit  agentes  inveaiat,et 
ipsesenobisqualemnondiligimusdistrictuscreditor 

P  ostendat,  id  est,ne  nos  in  templo  nummularios,  ne 
venditores  oviura  columbarumve  reperiens,damnct. 
Boves  quippe  doctrinam  vitffi  coelestis,  oves  opera 
munditiffi  et  pietatis,  columbffi  sancti  Spiritusdoua 
designant.  Quia  nimirum  boum  juvamine  sotetager 
exerceri,  ager  est  Domini  cor  coelesti  excultum  doc- 
trina,  et  suscipiendis  verbum  Dei  praeparatum  rite 
seminibus.  Ovcs  innocenter  sua  vellera  vestiendis 
hominibus  prsstant.  Et  Spiritus  super  Dominum 
in  columbffi  specie  descendit.  Vendunt  auLem  boves, 
qui  verbum  Evangelii  non  divino  amore,  sed  terruni 
quffistuo  intuitu  audientibus  impendunt.Quales  re- 
prehendit  Apostolus,  quia  Christum  nuntiarentnon 
sincere.  Vendunt  oves,  qui  humanffi  gratia  laudis 
opera  pietatis  exercent.  De  quibus  Dominus  aitquia 
receperunt  mercedem  suam  {Matth.  vi).Venduntco- 

C  lumbas,  qui  acceptam  Spiritus  gratiam,nongratis, 
ut  prfficeptum  est,  sed  ad  prffimium  dant :  qui  im- 
positionem  manus,  qua  spiritus  accipitur,et8inon 
ad  quffistum  pecuniffi,  ad  vulgi  tamen  favorem  tri- 
buunt,  qui  sacros  ordines  non  ad  vits  meritum,  sed 
ad  gratiam  largiuntur.  Nummos  mutuo  dant,  qui 
non  simulate  coelestibus,  sed  aperte  terrenis  febus 
in  ecclesia  deserviunt,  sua  qusrentes,  non  qus  Jesu 
Ghristi.  Verum  hujusmodi  operarios  fraudulentos 
quffi  merces  maneat  ostendit  Dominus,  cum,facto  de 
funiculis  flagello,  omnes  ejecit  de  templo.lSjiciuntur 
enim  de  parte  sortis  sanctorum,  qui,  inter  saDctos 
positi,  vel  ficte  bona,veI  aperte  faciunt  opera  niala. 
Oves  quoque  et  boves  ejicit,  quia  talium  vitam  pari- 
ter  et  doctrinara  ostendit  esse  reprobam.  Funicoli 

D  quibus  fiagellando  impios  de  templo  expulit,  cre- 
mentasunt  actionum  malarum,  de  quibus  materia 
damnandi  reprobos  districto  judici  datur.  Hinc  et 
enim  dicit  Isaias  :  u  Vffi  qui  trahitls  iniquitatem  in 
funicuKs  vanitatis  {Isa.  i).  »  Et  in  Proverbiis  Salo- 
mon :  «  Iniquitates,inquit,  sus  capiunt  impium,  et 
funibus  peccatorum  suorum  constringitur(Pwv.  v). » 
Qui  enim  peccatapeccatis,pro  quibus  acriusdamne- 
tur,accumulat^quasi  funiculos  quibus  ligetur  ac  fla- 
gelletur,  paulatim  agendo  prolongat.  Nummulario- 
rumquoque,quotexpulerat,effuditffis,etmens&ssub- 

veKit,  quia,damnatis  in  fine  reprobis.etiam  ipsarum 
quas  dilcxere  rerum  tollet  figuramjuxta  hoo  quod 


297 


HOMILTiE  DE  TEMPOHE. 


m 


scriptum  est:«Etmundu8tran8ibit,etconcupisren-  A  quare  solita  comroercia  projiceredebueritetemploy 


lia  ejus  (/  Joan.  ii).  » 

«  Et  bis  qui  columbas  vendebant,  dixit :  AuPerte 
« istahinc,etnoUtefaceredoxum  Patrismeidomum 
u  negotiatiorus.  »  Vendltionemeolumbarumdetem- 
plo  auferri  praeoepit,  quia  gratia  Spiritus  gratis  ac- 
cipi,  gratis  debet  dari.  Unde  Simon  ille  magus,  qui 
banc  emere  pecunia  voluit,  ut  majori  prctio  vende- 
ret,  audivit :  «•  PecuniatuatccumBitinperditionem. 
Non  est  tibi  pars  neque  sors  in  sermone  boc  (Act. 
vin}.  u  Notaodum  autem  quianotisolumvenditores 
sunt  columbaram,  etdomum  Deifociuntdomumnc- 
gotiationis,quisacro8ordines]argtendo,  pretium  pe* 
cuniffi  vel  laudis  voletiamhooorisinquirunt;verum 
hi  quoque  qui  gradnm  vel  gratiam  in  Ecclesia  spi- 


respondit  rectissime  impios  exterminavedetemplo, 
quiaipsumtcmplum  signiflcaverittemplum  covporie 
sui,  in  quo  nulla  prorsos  eesetaltcujiispeccatima- 
cula.  Neque  immerito  typicum  purgaveritasceleri- 
bus  templum,  qui  verbi  Oeitemplttmabfaominibtts 
morte  solutum  divinae  potentia  majestatis  excitare 
posset  a  mortuis. 

«  Disernnt  ergo  et  Judei:  Quadraginta  et  sex 
«  annis  ffidificatum  cst  tempium  hoo,  et  tu  tribus 
u  diebus  excitabts  il1ud?«0oodinte]le]terant,itare- 
sponderunt.  Sed  ne  nos  quoquespiritualom  Domini 
sermonemcarnaliiersentiremua^  evangelisla  subse- 
quenterdequo  temploloqueretur,  expoeait.Ouod  au- 
tem  atunt  de  temp1o,quadragintaetsexanni8fedifica« 


ritualem,  quam  Deo largiente  percepcre,  non  simplici  n  tum  est,non  primam,  sed  secundam  illius  ssdiflcatio- 


inleatione,  scdcujusHbet  buman^causa  rctributio- 
nisexercent,contra  illudapostoli  Petri^uQui  loquitur 
qutsi  sermoncs  Dei,  qui  ministrattanquam  exvir- 
tute  quam  administrat  Deus,  utln  omnibus  honori- 
ficetur  Deus  por  Jesum  Christum  (i  Peir.  iv).  »  Qui- 
cunque  ergo  talcssuntveniente  Domino  deEcclesia 
aurerri(a),auferant  istadr^suisactibus,  ne  faciantdo- 
QQum  Dei  domum  negotiationis.  Necpr^^tereundum 
quia  sollicite  nobis  Scriptura  utramque  Salvatoris 
nostrinaturam,ethumanam  videlicet  commendat^^t 
divinam.  Ut  enim  vereDeiFiliusintelligatur,  audia- 
mus  quod  ipse  Dominusatt:  «NoUtcfaccredomum 
Patris  mei  domum  negotialionis.  »  Aperte  naraque 
se  Filium  Dei  Patris  ostendit,  qui  templum  Deido- 
mum  sui  Patriscognominat.Utrursumverushomi- 


nem  signiflcant.Primus  enim  Salomdn  in  maximare- 
gnisuipacede  centesimo  etseptem  annorum  opere 
perfeci  t:quod  destructu  m  a  Chaldfleis,po8t  sepioagin* 
taannosad  jussionem  Gyri,Per8«laxataeaptiritate, 
reffidificari  cceptum  est.  Sed  filii  transmigrationis 
opus  quod  principibus  Zorobai>e]  et  Je8a  feietebaat, 
propterimpugnalionem  gcntium  vicinarmn  aifteqoft* 
draginta  et  sexannosimp]erenequiverant:quietiam 
numerus  annorum  perfectionem  Dominici  corporis 
aptissime  congruit.  Traduntetenim  naturalium  scri- 
ptores  rerum  forniam  corporis  humani  tot  dierom 
spatio  perflci :  quiavidelicetprimissexaconceptione 
diebus  lactis  habeatsimilitudinem^sequentibusno- 
vem  vertaturin  sanguinem :  deindeduodeoimsolide- 
tur,  reliquis  decem  et  octo  flrmetur,  usquead  par- 
nis  Filius  sentiatur,  recolamusquod  inhujuscnpite  C  fccta  lineamenta  omnium  membrorum,  ethincjam 
lectionis  descendens  in  Caphnrnaum,  matremcomi-      reliquotemporeuspue  ad  tempus  partos  raagnitudi- 


tem  habuisse  perbibetun  Sequitur: 

«  Rccordati  verosuntdisoipuliejus  quiascriptum 
«  est:  Zelus  domus  tua)  comedit  mc.  »  Zelo  domus 
Patris  Salvator  ejeeit  impios  de  templo.  Zelemus  et 
nos,  fratres  charissimi,domumDei  etquantumpos- 
sumos,  ne  quid  in  ea  pravum  geratur,  insistamus, 
Si  viderimus  fratrem  qui  ad  domum  Dei  pertinet, 
superbia  tumidum,  si  detractionibus  assuetum,  si 
ebrietati  servientem,  si  luxuria  enervatum,  si  ira* 
cundia  turbidum,  si  alii  cuiquam  vitiosubstratum, 
studeamus  inquantum  facultas  suppetit  castigare, 
polluta  ac  perversa  currigere;  et  si  quid  detalibus 
emendare  nequimus,  non  sineacerrimamenlesusti- 


neaugeatur.  Sexautem  etnovemetduodecimet  de- 
cem  et  octo,  quadraginta  quinquefaciunt,qoibu88i 
unum  adjecerimus,  idestipsumdiemquodiscretum 
per  membra  corpus  crementum  sumere  ificipit»  tot 
nimirum  diesin  aQdincat]onccorporisDominici,quot 
in  fabrica  templiannosinvenimus.Bt  quiatemplum 
iliud  manufactum,  socrosanctam  Domini  caraem 
quam  ex  Virgine  sumpsit,  ut  ex  hoclocodiscimus, 
ilgurabat,  quia  asque  corpu8ejus,quode8tEcelesia, 
quiauniuscujusqoefldelium  eorpus  animamquede- 
signabat,  .ut  in  plerisque  Scripturarum  locis  inveni- 
mus.Adam  vero  primus  post  peccatum  aodivit((v^^. 
iii):  »Terraes,etinterram  ibis.  »8ecundusvero  Adam 


Qere  dolorem.  Gt  maxime  in  ipsa  domo  orationis,  n  deseipsoait:«Solvitetemplomhoc,etintribo8diebos 


ubieorpusDomini  consecratur,  ubi  angclorumprae- 
aentiasemperadessenon  dubitatur,  nequidineptum 
fi^t,  ne  quid  quod  nostrum  fraternamve  orationem 
impediat,  totis  viribus  agamus.  Sequitur: 

««Responderunt  ergo  Judcei :  Quod signumostendis 
«  nobis,  quia  ha^c  facis?  Respondit  Jesus  et  dixit 
«(  eis:  Solvite  templum  hoc,  etintribusdiebusexci- 
«  tabo  itlud.  »  De  quo  templodicatevangelistapost 
aperuit,  videlicet  de  templo  corporis  sui,  quod  ab 
illis  passione  solutum,  ipse  post  triduum  excitavit 
de  morte.  Quia  ergo  signum  quasrebant  a  Domino, 

(a)  Deest  bic  aliquid. 

Patboi.  GXVIII. 


excitabo  illud  (Joan.  ii).  »  dparsosverofuitprimus 
per  universum  mondom,  qui  in  secundo  collectus 
est,  quod  signiflcatnomen  Adam,quiquatuorIitteris 
scribitur,  id  o^t  aXips,  tfkxoL,  iterum  i}^  et  tiS;  qua» 
quatuor  Utteras  quatuor  partes  orbis  designant,  in 
quibus  sparsus  est  Adam  in  filiis  suis.  Ideo  in  prin- 
cipiis  nominum  partium  muodi,  hsequatuorlittere 
leguntur.  Nam  dfpxxcK,  quod  est  septentrio,  ab  « in- 
cipit;  8(^tc,  quodest  occiden8,a  ^  incipit;et  ivaToX^, 
quod  est  oriens,  ab  «  etiam  inoipit:  ^9ti)i€p{a,  quod 
est  meridies,  a  \»-  incipit:  que  suikt  pariesorbis,  ab 


10 


S99 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS  11.  —  HOMIL. 


m 


his  qualuorlitterisincipientes.QuaBlilterffisiincom-  A 
puto  Graeco  considerentur,  quadragintasexfaciunt: 
nam  »  unum,  S  quatuor,  et  iterura  a  unum,  \l 
quadraginta,  qui  siraulducti^suntquadragintaspx; 
mystice  designant  annos  quibus  templum  corporis 
Christi  in  utero  virginaliffidificatum  est^sicutsupe- 
rius  diximus.  Caro  autem  Christi,  quas  de  Adam 
sumpta  esty  destructa  est  a  Judaois,  et  aseipsoite- 
rum  aedificata  est,  secundum  Scripturas  propheta- 
rum.  £L  ideo  dicit  evangelista: 

«  lloc  enim  dicebat  de  templo  corporissui.  Cum 
u  ergo  resurrexisset  amortui8,recordati  sunt  disci- 
«  puli  ejus,  quia  hoc  dicebat  decorporesuo,  etcre- 
«  diderunt  Scripturx,  »  id  est  prophetarum  dictis, 
qui  prsedixerunt  Chrislum  tertia  die  resurgere,»  et 
«  sermoni  quem  dixitJesus,»idestquodait:aSolvite  ^ 
templum  hoc,  etintribusdiebusexcitaboilIud.>Hoc 
est,  tertia  die  resuscilabo,qd^odvossolvilisincruce. 
Sequitur: 

«  Cum  autcm  esset  JesusHierosolymisin  Pascha 
«  in  die  festo,  multi  credideruntinnomineejus,vi- 
«  den^es  signa  quo;  faciebat.  Ipse  autem  Jesusnon 
c(  cred<Aiat  semetipsum  eis,  eo  quod  ipsenossetom- 
«  nes.  Et  quia  opus  ei  nonerat  utquistestimonium 
«  perhiberet  de  homine,  ipse  enim  scicbat  quidesset 
«  in  homine.  »  Non  enim  sic  credebant  in  eum,  ut 
digni  essent  Christum  habitarein  eis,quorumnde8 
catechumenis  compararipotest,  quicreduntinChri- 
stum,  sed  Chrlstus  non  credit  seipsum  eis.  Quia 
«  nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aquaetSpiritusancto, 
non  potestintroirein  regnum  Dei  {Joan.  iii).  »  Nemini 
vero  secredit  Christus,  nisi  qui  dignus  estintroire  C 
in  regnum  Dei.  Unde  etecclesiasticaconsuctudoca- 
techumeniscorporis  etsanguinisChristicommunio- 
nem  non  tradit,  quia  non  sunt  renati  ex  aqua  et 
Spiritu,  quibus  tantum  credilur  participatio  corporis 
et  sanguinis  Christi. 

HOMILIA  LI. 

FERIA  TERTIA   POST   IJBtare. 

(JoAN.  vii.)  «  In  illo  tempore:  Jam  die  festo  me- 
«diante,  ascendit  Jesus  in  templum,  et  docebat;et 
«  mirabantur  Judaei,  dicentes :  Quomodo  hic  litteras 
«  scit,  cumnondidicerit?»Etreliqua.Illequilatebat, 
docebat  et  palam  loquebatur,  et  non  timebat.  Illud 
enim,  ut  lateret,  erat  exempli,  hoc  potostatis,  sed 
cura  doccret  mirabantur  Juda^i.  Omncs  quidem 
(quantum  arbitror)  mirabantur,  sednonomnescon-  rv 
vertebanlur.  Undc  admiratio?  quia  multi  novcrant 
ubinatus,quemadmodumfueriteducatus;nunquam 
eum  viderant  litteras  discentem,  audiebant  tamcn 
dc  lege  disputantcm,  legis  testimoniaproferentem, 
quae  nemo  poLeat  proferre  nisi  legisset,nemoIegerit 
nisi  litteras  didici&sct,  et  idco  mirabaulur.  Eorum 
autera  admirutionc  magislio  facta  est  insinuandae 
altius  verilalis  occaaio.  Ex  eoruiii  quippe  admira- 
tione  et  verbis  dixit  Dominua aliquid prolundum,  et 
diligentius  inspiciendum.QuidergoresponditDonii- 
nus  eis  admirantibus  quomodo  scirct  litteras,  quas 
TkOXk  didicerat? 


«  Moa,  inquit,  doctrina  non  estmea,  sedejusqui 
«  misit  me.  »  Hic  est  enim  profunditas.  Yidetur 
enim  paucis  verbis  contraria  locutus :  Non  enim  ait: 
Ista  doctrina  non  est  mea,  sed  «  mea  doctrinanon 
est  mea.  »  Quomodo  mea,  et  non  mea?Qu(Bstioest 
quomodo  fleri  possit  utrumque,  et  meaetnoDmea. 
Si  enim  diligenter  intuemur  quod  ipsoia  eodemdi- 
cit  sanctus  evangelista :  « In  principiopratYerbum, 
et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Yerbum 
{Joan,  i),  >  independethujussolulioquaestionis.Ouo; 
e:?t  ergo  doctrina  Patris,  nisi  Verbuia  Patris?  ipse 
ergo  Christus  Palris  doclrina,  sive  Verbum  Patria. 
Sed  quia  Verbum  non  potestessenullius^scdalicu- 
jus,  et  suam  doctrinam  dixit  seipsumetnonsuam, 
quia  Patris  est  Verbum.  Hoc  dixisse  videtur  Domi- 
nus  Christus,  «  mea  dectrina  non  est  mea,  »  ac  si 
diceret:  Ego  non  sum  a  meipso.  Quamvis  enim  Fi- 
lium  Patri  dicamusetcrcdamus£equalem,nccullam 
in  eis  esse  naturae  vel  substantiae  distantiam.nec inler 
gcnerantem  atque  generatumaliquod  interfuissein- 
tervallum,  tamen  hocservato  etcustodito,  istadici- 
mus  quod  ille  Pater  est,iileFiIius.Paterautemnon 
est,  si  nonhabeatFilium:FiliusnOn  est,  si  non  ha- 
beat  Patrem.  Sed  tamen  Filius  Deu8dePatre,Pater 
autem  Deus,  sed  non  de  Filio  Patcr.  Deus  de  Deo, 
lumen  de  lumine.  Pater  lumen,  Filius  lumen:  non 
duo  lumina,  sed  unum  lumen.  Pater  Deus,  Filius 
Deus;  non  duo  dii,  sed  unus  Deus  Pater  et  Filius. 
Spiritus  sanctus  do  Patreet  Filioprocedens,  et  ipse 
Deus;  sicut  Pater  Deus,  sicutPiliusDeus,  sicetiam 
Spiritus  sanctus  Deus:  non  tres  dii^sedunusDeus, 
unum  lumen,  una  substantia,  una  natura,unama- 
jestas,  una  ceternitas,  una  magnitudo,  una  potentia, 
una  bonitas.  Vidit  itaqueipseDominusChristusDei 
sapientia,  hoc  tam  profundum  arcanumnonomnes 
intellecturos,   in  consequentibus  dedit  consilium 
quod  intelligere  est  credere.  Deusenimperprophe- 
tam  dixit:  Nisi  credideriti8,nonintelligetis(/sa.Nii, 
juxta  L.VX).  »  Ad  hoc  pertinet  quod  hic  etiam  Do- 
minuB  sccutus  adjunxit: 

«  Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus  facere,  cogno- 
«  scetde  doctrina,  utrumexDeo  sit,anego  araeipso 
«  loquor.  »  Quid  est  hoc  «si  quisvoluntatemvolue- 
rit  faccre?»  Scd  ego  dixcram:  si  quis  crediderit,et 
hoc  consilium  dcdcram:sinonintellexi8tis,inquam 
creditc;  inlcllcctus  enim  merces  cstfidci.  Ergonoli 
quicrerc  intelligere  utcredas,sedcredeutintellig&8, 
quoniam  nisicredidcritis,noninteiligetis.  Cumergo 
ad  possibilitutem  intelligendi,  consilium  dederim 
obcdientiam  credendi,  ut  dixerimDominum  Jesum 
Christum  hoc  ipsum  conjunxissc,  in  consequenti 
sententia  invenimus  eum  dixisse:  «Si  quisvoluerit 
voluntatem  ejus  facere,  »  hoc  est  credere:  sed  quia 
cognoscit,  hocestintelligit,  omnes  inteiligunt.  Quia 
vero  quodait:  «  Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus 
facere,  »  hoc  pertinet  ad  credere,  ut  diligentius  in- 
telligatur,  opus  est  nobis  ipso  Domino  nOstro  expo- 
sitoro,  ut  indicot  uobis  utrum  vera  credere  perli- 


30! 


HOMlLliE  t)E  TEMP0R6. 


30^ 


neut  ad  facere  voluntatem  Patris  ejus.  Quis  nesciul  A 
hoo  esse  facere  voluntatem  Dei,  operari  opusejus? 
id  est  quod  illi  placet.  Ipse  autem  Dominus  aperte 
alio  loco  dicit :  «  Hoc  est  opus  Dei  ut  credatis  in 
eum  quem  iile  misit  (Joan,  vi).  »  Ut  crcdatis  in 
eum,  non  ut  credatis  ei :  non  autem  continuo  qui 
crcdit  ei  credit  in  eum  ;  nam  et  dsmones  credebant 
ei,  et  non  credebant  in  eum.  Rursus  etiam  de  apo- 
siolis  ipsius  possumus  dicere :  Credimus  per  Pau- 
ium,  sed  non  credimus  in  Paulum ;  credimus  per 
Petrum.  sed  non  credimus  in  Petrum.  Credidit  in 
eum  qui  justifical  impium,  deputatur  fidesejus  ad 
juslitiam.  Quid  ergo  est  credcre  in  eum?  credendo 
amare,  credendo  diligere^  credendo  ad  eum  scribi, 
et  ejus  membris  incorporari.  Ipjra  ergo  (ides,  quam 
de  nobis  exigit  Deus,  est  quse  per  dilectionem  ope-  ^ 
ratur.  Si  iotelligis  verba  Dei,  intellige  quia  Christus 
Fiiius  Dei  est,  et  doctrina  Patris  non  est  ex  ipso  : 
non  ex  nibilo,  non  ex  aliis  subsistentibus,  sed  ex 
Patre  tantum,  in  Patre  manens,  asqualis  Patri. 

«  Qui  a  semetipso  loquitur,  gloriam  propriam 
«  qusriL  »  Hic  erit  qui  vocatur  Anticbristus,  extol- 
lens  se,  sicut  Apostolus  dixit,  super  omnc  quud  di- 
citurDeus,etquodcolitur.  Ipsum  quippeannuntians 
Dominus  gloriam  suam  quassiturum,  uon  gloriam 
Patris,  ait  ad  Judseos  :  «  Ego  veni  in  nomine  Patris 
mei,  et  non  suscepistis  me.  AHus  veniet  in  nomine 
suo,  bunc  suscipietis  (Joan,  v).  »  Signillcavit  eos 
Antichristum  suscepturos,  qui  gloriaDi  nominis  SU| 
qussiturus  est,  inflatus,  non  soiidus.  Et  ideo  insta. 
biiis,  sed  utique  ruinosus.  Dominus  autem  noster 
Jesus  Christus  magnum  exemplum  nobis  praebuit  G 
bumilitatis.  Nempe  sequalis  est  Patri ;  nempe  «  In 
principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum, 
et  Deus  erat  Verbum  (Joan,  i)  ;  »  nempe  ipse  dixit, 
et  verissinne  dixit:  «  Tanto  tempore  vobiscum  sum, 
et  non  cognovistis  me?  Philippe,  qui  vidit  me,  videt 
et  Patrem  (Joan,  xiv).  »  Nempe  ipse  dixit,  et  veris- 
sime  dixit :  «  Ego  etPater  unum  sumus  (Joan.x).n 
Si  ergo  cum  Patre  unum,  aiqualis  Patri  Deus  de 
Deo,  Deus  apud  Deum  costernus,  immortalis,  pari. 
ter  incommutabilis,  pariter  sine  tempore,  pariter 
creator  et  dispensator  temporum,  tamen  quiavenit 
in  tempore,  et  formam  servi  accepit,  et  habitu  in- 
ventus  est  ut  homo,  quserit  gloriam  Patris,  non 
suam.  Quid  tu ,  homo,  facere  d^beSyqui  quando  al  iq  uid 
boni  facis,  gloriam  tuam  qusris :  quando  autem  aii.  n 
quid  mali  facis,  Deo  caiumniam  meditaris  ?  Intende 
tibi,  crealura  es,  agnosce  Creatorem :  servus  es,  ne 
contemnas  Dominum :  adoptatus  es,  sed  non  meritis 
tuis  :  quaere  gioriam  ejus  a  quo  habes  hanc  graliam 
bomo  adoptatus:  cujus  gloriam  quaesivit,  qui  est  ab 
illo  UDicus  natus  «  Qui  autem  quaerit  gloriam  ejus 
«  qui  misit  illum,  hic  verax  est,  et  injustitia  in  iilo 
non  est.  »  In  Antichristo  autem  injustitia  est,  et  ve- 
rax  non  est,  non  est  a  quo  missus  cst.  Non  enim  est 
miasiis,  sed  venire  permissus.  Omnes  ergo  pcrtincn- 
tes  ad  corpus  Chrisli,  ne  inducamur  in  laqueos  Anti- 
christiy  Qon  quacramus  gloriam  nostram.  Sed  si  ille 


quaesivit  gloriam  ejus  qui  eum  misit,  quanto  magis 
nos  ejus  qui  nos  fecit?  Sequitur. 

«  NonneMoyses.inquit,  deditvobislegemyetnemo 
»  ex  vobis  facit  legem  ?  »  Nam  si  legem  fecissetis, 
in  ipsis  litteris  Christum  agnosceretis,et  praescntem 
non  occideretis. 

«  Quid  me  quaeritis  interHcere?»  Ideoenim  quae- 
ritis  me  interficere,  quia  nemo  ex  vobis  facit  legcm ; 
«  rcspondit  ei  turba :  »  Quid  responderit  videle : 
«  Daemonium  babes?  Quis  te  quaent  interficere?  • 
Quasi  non  fuit  pejus  dicere,  Dflemonium  habes  quam 
eum  occidere.  Ei  quippe  dictum  est :  quod  daemo- 
nium  habebat,  qui  dsmones  expellebat:  quid  possit 
aliud  dicere  turba  turbuienta,  quid  possitaliud  olere 
ccenum  commotum,ni8i  putridum?Turbaturturba; 
unde  ?averitate.  Turbam  iippitqdinisturbavitclari- 
tas  lucis.  Oculi  autem  non  habentes  sanitatem,  non 
possunt  ferre  luminis  claritatem,  Dominus  autem 
non  piane  turbatur,  sed  in  suaveritate  tranquilius, 
non  reddidit  malum  pro  malo,  nec  maledictum  pro 
maledicto.  Quibussi  diceret:  Dflemoniumhabetispo- 
tius  vos,  verum  utique  diceret.  Unde  enim  hocdice- 
rent  de  veritate,  «  Daemonium  habes, »  nisi  eos  dia- 
boli  faisitas  irritaret  ?  Quid  ergo  respondeat,  tran- 
quiilius  audiamus,  et  tranquilie  vivamus. 

«  Unum  opusfeci,  etomnes  miramini.  »  Tantum 
est  ac  si  diceret:  Quid  si  omnia  opera  mea  videritia? 
Ipsius  enim  opera  erant  qus  in  mundo  videbant. 
Fecit  unam  rem  et  turbati  sunt,  quia  salvum  fecit 
hominem  in  sabbato,noninte]ligente8Dominumesse 
sabbati  fiiium  hominis,  qui  sabbatum  propter  homi- 
nem  constituit,  non  hominem  propter  sabbatum.  Nec 
sabbatum  dcstruxit,  quia  sanum  fecit  hominem  in 
sabbato,  quia  ad  salutem  hominum,  hominibussab- 
bati  custodia  data  est. 

«  Propterea  Moyses  dedit  vobis  circumcisionem ; » 
bene  factum  est  ut  acciperetis  circumcisionem  a 
Moyse,  «  non  quia  ex  Moyse  est,  sed  ex  patribus. » 
Abraham  quippe  primus  accepit  circumcisionem  a 
Domino.  «  Et  in  sabbato  circumciditis  hominem.  » 
Convincit  vos  Moyses,in  lege  accepistis  ut  circumci- 
datis  octavo  die,  accepistis  in  lege  ut  vacetis  septimo 
die.  Si  octavus  dies  illiua  qui  natus  est  Qccurrerit 
ad  diem  septimum  sabbati,  quid  facitis  ?  Vacabitis, 
utservetis  sabbatum,  an  circumcidetis,  utimpieatis 
sabbato  sacramentum  diei  octavi  ?  Sed  novi,  inquit 
quid  facitis, «  circumciditis  hominem. »  Quare?  quia 
circumcisio  pertinet  ad  aiiquod  signum  salutis,  et 
non  del>ent  homines  sabbato  vacare  a  salute.  Ergo 
nec  mihi  ira^cimini,  quia  salvum  feci  totum  homi- 
nem  in  sabbato. 

«  Si  circumcisionem,  inquit,  accipit  homo  in  sab- 
«  bato,  ut  non  soivatur  iex  Moysi.  »  Aliquid  enim 
per  Moysen  iniiiaconstitutionecircumcisionissalu- 
britcr  institutum  cst.  «  Mihi »  operantl  salutem  «  in 
«  sabbato»  quare«indignamini?»  Forteenimiiiacir- 
cumcisio  ipsum  Dominum  significabat,  cui  isti  cu- 
ranti,  et  sananti  indignabantur.  Jussaest  enim  adhi- 
beri  ootava  die.  Et  quid  estcircumcisio,  nisi  cftrai^ 


303 


HAYMONIS  HALBRRSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  H.  — HOMIL. 


noi 


oxspoliatio?  Significatergo  istacircumcisiocxspolia-  A 
lioneniacordecupiditalumcarnalium.Nonorgosine 
causa  dataest,  et  in  eo  membro  ncri  jussa.  Quoniam 
per  illud  membrum  procreatur  crcatura  mortalium, 
ct  per  unum  hominem  resurrectio  mortuorum.  Et 
(Rom.  v)  «  per  unum  hominem  peccatum  intravitin 
mundum,  et  per  peccatum  mors, »  ideo  quisque  cum 
prajputio  nascitur,  quia  omnis  homo  cum  vitio  pro- 
paginis  nascftur.  Et  non  mundat  Deus  sive  a  vitio 
cum  quo  nascimur,  sive  a  vitiis  quae  male  vivendo 
addimus,  nisi  per  cultellum  petrinum,  id  cst  Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum.  «  Petra  enim  Ghri- 
Btus  (/  Cor,  x).  »  Cultellis  enim  petrinis  circumcide- 
bant,  et  petrac  noniine  Christum  figurabant,  ctpraj- 
sentem  non  agnosccbant,  sed  insupereum  occidere 
cupiebant.  Quod  vero  circumcidilia  hominem  in  sab-  ^ 
bato,  intelligite  hoc  signiflcari  opus  bonum,  quod 
ego  feci  totum  hominem  in  sabbato  salvum ;  quia  et 
curatus  est,  ut  sanus  esset  in  corpore  ;  et  credidit, 
ut  sanus  esset  in  anima. 

«  Nolitc  judicare  personaliter,  sed  rectc  judicium 
judjcate.  »  Quid  cst  hoc  modo  ?  Quasi  per  legem 
Moysi  circumciditis  sabbato,  non  irascimini  mihi 
personaliter  verilati.  Veritatem  attendite,  et  justum 
judicium  judicate.  Si  secundum  veritatem  judicatis, 
nequeMoyscn,  nequc  me  condemnabitis,  et  veritale 
cognita  mc  cognoscitis,  quia  <<  ego  sum  veritas 
{Joan.  xiv).  »  Hoc  vitium,  fratres,  quod  Dominus 
notavit  hoc  loco,  evaderein  hoc  saeculo  magni  labo- 
ris  est,  non  personalilcrjudicare,  sed  rectum  judi. 
cium  retinere.  Admonuit  quidem  Dominus  Juda^os, 
sed  non  minus  admonuit  et  nos.  Illos  convicit,  nos  C 
instruxit :  illos  redarguit,  nos  exacuit.  Non  putemus 
hoc  nobis  ideo  non  dictum,  quia  tunc  ibi  non  fui- 
mus:  nos  itaque  sic  audiamus  Evangelium  quasi 
praesentem  Dominum.  Nc  dicamus :  0  illi  felices  qui 
eum  videre  potuerunt ;  multi  in  eis,  qui  viderunt  cum 
carnaliter,  occiderunt,  mulli  autem  in  nobis ;  qui 
non  viderunt,  crediderunt.  Quis  est  qui  non  judicat 
personaliter,  nisi  qui  (Equaliter  diligit?Qui  ajquaii- 
ter  omnes  diligit,  aequaliter  de  omnibus  judicat.  Ne 
hoc  dictum  putemus  de  illis  quos  pro  honore  gra- 
duum  diverso  modo  honoramus,  sed  doillisquorum 
causas  dijudicare  jubcmur.  Dominua  igitur  Jesus 
non  manifeste,  sod  occulteasccnditad  diem  fcstum, 
non  quia  timebat  ne  teneretur,  sed  ut  significarct 
etiam  ipso  diefesto,  qui  celebratura  Judosis,  occul-  n 
tatum  et  summum  esse  mysterium.  Sed  mox  appa- 
ruit  potestas,  quaeputabatur  timiditas.  Loquebatur 
enim  palam  in  die  festo,  ila  ut  mirarentur  tur- 
bae,  et  dicerent,  quod  audivimus  cum  lcctio  lege- 
retur. 

«  Nonne  hic  est  quem  quaerunt  iiiterncere?Ecce 
«  palam  loquitur,  et  nihil  ei  dicunt.  Nunquid  vere 
«  cognoverunt  principes  quia  hic  est  Christus?  » 
Qui  noverant  qua  sajvitia  quaerebatur,  mirabantur 
qua  potentia  nan  tenebatur.  Inde  non  plene  intelli- 
gentes  illius  potentiam,  putaverunt  e«se  principum 
scientiam  quod   ipsi    cognovcrant,  eunidcm  esse 


Christum ;  idco  pepcrceruntei,  quemtantopcreocci- 
cidendum  quaesierunt.  Deinde  illi  ipsi  apud  seipsus 
quid  dixerunt?  «  Nunquid  verecognoveruntprinci- 
pes  quia  hic  est  Christus?»  Fecerunt  sibi  quacstio- 
nem  qua  eis  videretur  non  esse  Christus,  adjungea- 
tes  enira  dixerunt: 

«  Sed  istum  novimus  unde  sit.  Christus  autem 
«  cum  venerit,  nemo  scit  unde  sit.  »  Quid  estquod 
dixcrunt  JudaBi :  «  Christus  cum  venerit,  nemo  scit 
unde  sit,  »  cum  Herode  inte»*rogante  locum  nalivi- 
tatis  cjus  demonstraverunt  Juxtaprophetiam  Micbcce 
prophetae  ?  Et  ex  hoc  certum  locum  nativitatis  illius 
eos  noBse,  sed  considerandum  est  quid  se  nosse 
putarcnt,  ct  quid  sc  noscire  dixerunt.  Locum  vcro 
nativitatis  illius  sciebant  per  prophetarum  dicta,  scd 
divinam  ejus  nalivilatem,  quacx  Deo  Patre aBlerna- 
liter  natus  est,  propter  impietatem  cordis  sui  ne- 
sciebant,  Isaia  dicente  :  •  Generationem  ejus  quis 
enarrabit  ?  »  (Isa,  lui).  Denique  et  ipse  Dominus  ad 
utrumque  respondit,  et  de  bumaaitatis  fragilitate,et 
de  Divinitate  majestatis,  dicens  : 

«  Clamabat  ergo  docens  in  templo  Jesus :  Et  me 
«  scitis,  ct  unde  sim  scitis.  »  Recto  crgo  dixit : « Et 
mc  scitis  ct  undc  sim  scitis,  »  id  est  secundum  car- 
nem  nativitatem  meam  nostis,  et  nobilitatem  pa- 
rentum  meorum,  et  effigiem  vultus  mei  nostis ;  se- 
cundum  Divinitatcra  autem  non  nostis,  quia  «  a 
«  meipso  non  veni,  sed  est  verus  qui  me  misil, 
«  qucm  vos  non  scitis.  »  Sed  ut  eum  sciatis,  cre- 
dite  in  eum  quem  misit.  Et  sciatis  quod  «  nemo 
Deum  vidit  unquam,  nisi  unigcnitus  Filius,  qui  cst 
in  sinu  Patris,  ipse  enarravit  {Joan.  i).  »  Et  nemo 
cognovit  Patrem,  nisi  Filius,  et  cui  voluerit  Filius 
revelare.  Denique  cum  dixisset:  «  sed  est  vcrus  qui 
misit  me,  qucm  vos  nescitis,»  ut  ostenderet  eis  unde 
possent  scire  quod  nescicbant,  subjecit: 

«  Ego  scio  eum. »  Ergo  a  me  quffirite  ut  sciatia 
eum.  Quare  autem  scio  eum  ?  «  Quia  ab  ipso  suro, 
«  et  ipsc  me  misit.  »  Magnifice  utruroque  monstra- 
vit:  ab  ipso,  inquit,  sum,  »  quia  Filius  de  Patre; 
et  quidquid  est  Filius,  da  illo  est  cujus  est  Filius. 
Ideo  Dominum  Jesum  dicimusDeumdc  Dco,  Patrem 
non  dicimus  Dcum  dc  Deo,  sed  tantum  Deum.  Et 
dicimus  Dominum  Jcsum  lunien  dc  lumine,  aed  Pa- 
trcm  tanlum  lumen.  Ad  hoc  ergo  portinet  quod 
dixit  «  ab  ipso  sum.  »  Quod  autcm  videtis  me  in 
carnc,  «  ipse  me  misit:  »  ubi  audis  « ipseraemisit.i 
noli  intelligcre  naturic  dissimilitudinem,  sed  gene- 
rantis  auctoritatem. 

«  Qua?rebant  ergo  eum  apprehenderc,  et  nemo 
«  misit  in  illum  manus,  quia  nondum  veuerat  hora 
«  ejus.  »  Hocest  quia  nolebat ;  qui  enim  voluntate 
natus  est,  voluntate  passus  est.  Sicut  horam  pr«- 
vidcbat  sibi  nativitatis  sua3,  ita  horam  praedestiua- 
vit  passionis  sux.  Si  hora  mortis  nostrce  illius  est 
voluntas,  quanto  magis  hora  passionis  suae  in  arbi- 
trio  voluntatis  suae  vcnit?  Magna  igitur  miserioordia 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  factum  esse  eum  propter 
nos  iu  lemporc,  pcr  qucm  fucta  sunt  tempora ;  fa- 


305 


nOMlLI^  DE  TEMPORE. 


306 


ctum  esse  inter  omnia,  «  per  quem  facta  sunt  om-  A 
nia  {Joan.  i) ;  »  faclum  esse  quod  fccit.  Factus  est 
quod  feeerat ;  Tactus  est  enim  homo  qui  hominem 
fecerat,  ne  pcriret  quod  fecerat.  Secundum  hanc 
dispensaiionem  Jam  venerathora  nativitatisetnatus 
erat,  sed  nondum  venit  hora  passionis.  Ideo  non- 
dum  passus  erat,quia  nondum  venerat  hora  in  qua 
pati  voluisset.  Ideo  in  cruce  legitur  eum  di  :is8e, 
dum  omniaperfectasuntsecundum  scripturas  pro- 
phetarum  :  «  Gonsummatum  est  :et  inclinato  capite 
Iradidit  spiritum  {Joan,  xix).  »  Dum  vero  voluit, 
consummata  fuerant  quse  de  eo  scripta  sunt,  et 
ooasummatis  omnibus,  potestate  propria  emisit 
spiritum. 

u  De  turba  autem  mulli  crediderunt  in  cum.  » 
Humiles  et  pauperes  salvos  faciebat  Dominu8,prin-  ^ 
cipes  insaniebant.Et  ideo  medicum  non  solum  non 
agnoscebant,  sed  etiam  occidere  capiebant. 

HOMILIA  LII. 

FERU   QUARTA  POST   LxlarC, 

(JoAN.  IX.)  w  In  illo  tempore  prieteriens  Jesus,vi- 
«  dit  hominem  c®eam  a  nativitate.  »  Et  rcliqua.Ea 
quippequse  fecitDominus  nostor  Jesus  Christus  stu- 
penda  atque  roiranda,et  operaet  verbasunt.Opera, 
quia  facta  suDt ;  verba,  quia  signa  sunt.  Si  crgo 
quid  signiHcet  boc  quod  faetum  estcogitemus,gena8 
humanum  est  iste  caccus.Hsecenim  caecitas  contigit 
in  primo  homine  per  peccatum,  de  quo  omnes  ori- 
ginem  duximus.non  solum  mortis,sed  etiam  iniqui- 
talis.  Si  enim  csecitas  est  infidelitas,  et  illuminatio  ^ 
fides,quem  fidelem,  quando  venit  Christu8,invenit? 
Ideo  evangelista  de  Christo  dicit :  «  Et  praeteriens 
Jesas.  »  Sic  praeteriit  enim  Christus,  et  non  in  via 
peccatorum  nostrorum  stetit,sicut  in  quadam  para- 
bolaipse  Dominus  ait  (Lm  x) :  «  Venit  cnim  Sama- 
rilanus  secus  viam,  »  qui  venit  sanare  vulneratum 
semivivum.  Prtieteriitcscumilluminare,  quivulne- 
ratus  in  paraboladicitur,hic  in  re  gesta  cscusiliu- 
miaatur.  Vidit  ergo  hominem  cascum,  non  utcun- 
qae  cacam,  eed  cscam  a  nativitate.  Omnes  enim 
homines,  praeter  illum  solum  qui  ox  Virgine  natus 
est,  originali  peccato  ceeci,  id  est  cum  peccato 
nati  sunt,  quod  ex  r&dice  peccati  primi  parentis 
traxerunt. 

tf  Interrogaverunt  eum  discipuli  ejus :  Rubbi.  »  q 
Magistrum  appeliabant,  qui  discnro  dcsidcrabant. 
Qusstioaem  quippe  Domino  proposucrunt,tanquam 
magistro.  «  Quis  peccavit?  hic,  aut  parentes  ejus, 
«  ut  cfficus  nasceretur  ?  Respondit  Jesus  :  Neque 
«  hic  peccavit,neque  parentcs  ejus.  »Quid  cst  quod 
dixit?  Si  nullushomo  sine  peccato,  nunquid  parcn- 
tes  hujus  cseci  sinepeccato  erant?Nunquidipsesine 
peccato  originali  natus  erat,  vel  vivendo  nihil  ad- 
diderat?  Si  ergo  etparentes  ejus  habuerunt^ecca- 
tum  etiste  habuit  peccaium,quare  Dominus  dixit: 
«  Neque  hic  peccavit,  neque  parcntes  ejus,  »nisi  ad 
rem  respondit  dc  qua  interrogatus  cst,  cur  cajcus 


» 
nasceretur?  Habebant  autem  peccatum  parentes 

ejus,  sed  non  in  ipso  peccatum  ftictum  est  ut  es- 

cus  nasccrctur.  Si  ergo  non  peccato  parentum  fti- 

ctum  est  ut  cajcus  nasceretur,  quare  caecus  natus 

est?Audi  magistrum  docentem,quaerit  credentera, 

ut  faciat  intelligentem  :  ipse  causam  dicit  quaro  sit 

ille  ca?cus  natus.w  Neque  hic  peccavit,neqae  paren- 

tes  ejus,  scd  ut  manifestcntur  opera  Dei  in  illo.  » 

Non  solum  quid  in  hoc  tantummodo  caeco  acturus 

sim,sed  ut  manifestetur  quid  in  caeoitate  totins  hu- 

mani  gcneris  pcr  me  agendum  sit.  Deinde  secutus 

adjunxit : 

«  Me  oportet  operari  opera  ejus  qui  misit  me, 

«  donec  dies  est.  »  Memento   quomodo  universam 

gloriam  illi  dat,  de  quo  est,(iuia  ille  habet  Filium 

qui  de  illo  sit,ipse  non  habet  dc  quo  sit.  Quae  snnt 

opcra  Domini  propter  quod  venit  Filius  Dei  in  mun- 

dum,nisi  cajcitatem  humani  gcneris  illuminare,vul- 

nerata  qua^que  sanare,  perdita  requirere,  deformia 

reformare?  Scd  quid  est  quod  dixit.  «  Mc  oportet 

operari  opera  ejusqui  misit  me,donec  dies  est?  Ve- 

nit  enim  nox  quando  nemo  potest  operari.xConstat 

exprcssum  ac  definitum  diemcommemorasse  Domi- 

num  hoc    loco  seipsum,    id  est    lumcn   mundi. 

«  Quandiu,  inquit,sum  in  hoc  mundo,  lumen  sum 

mundi.  »  Ergo  ipse  operatur,  quandiu  est  in  hoc 

mundo.  Putamus,  fratres,  eum  fuisse  hic  tunc,  et 

modo  non  hic  esse?Si  hoc  pntamus,  jam  ergo  post 

ascensum  Domini  facta  est  nox  fsta  metuenda,  ubi 

nemo  possit  operari.  Sed  post  asconsionem  facta  est 

nox  ista,  quid  est  quod  ait  discipulis  suis  ascen- 

dcns  in  coelura  :  «Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus 

diebus,  usque  ad  consummationcm  sa^culi  {Matth. 

xxviii)?  »   qui  tunc    corporali    prajsentia  fuit  in 

mnndo,  nunc  divina  potcntia  prxsens  esrt  ubique 

in  mundo.  Audivimns  diem,  audiamus  quae  sit  nox 

ista.   Quid  igitur?  quid    dicemus   de  nocte  ista, 

quando  erit,quando  nemo  poterit  operari  ?  Nox  ista 

impiorum  erit,  nox  ista  eorum  erit  quibusin  fme 

dicetur :  «  Ite  in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est 

diabolo  et  angelis  cjus  (Matth.  xxv).  »  Sed  et  nox 

dicta  est  flamma  ignis.  Audi,  quia  ct  nox  est  quae 

de  quodam  servo  dicitur  (Matth.  xxu):  «  Ligate  ilH 

manus  et  pedes,et  projicite  eum  in  tenebras  eXteflo- 

res.  »  Opeietur  ergo  homo,  ne  illa  nocte  praevenia- 

tur,ubi  nemo  possit  operari.  Modo  est,  ut  operetur 

pcr  diloctioncm  :  et  si  modo  opcramur,hic  est  dies, 

hic  cst  Chrisius.  Audi  promittentcm,et  ne  arbitrc- 

ris  absenlcm.  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus 

diebus  usquc  ad  consummationem  saeculi  {MatUi. 

xxviii).  »  Ibi  enim  erit  nox,  ubi  nemo  possit  ope- 

rari,  sed  recipere  quod  opcratuscst.  Aliud  est  tem- 

pus  operationis,   aliud   receptionis.  Reddet  enim 

unicuique  sccundum  operasua.  Audiamus  sollicita 

mcntc  Apostolum  nos  exhortantem  operari.  ^Dicit 

enim  :  «  Dum  tempus  habemus,  operemur  bonum 

(Grt/.'t/.vi).  »  Quid  enim  Christus  dixerit  admonendo 

bonos,  terrendo  molos,  audivimus;  sed  videamus 

quid  fecerit. 


307 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


308 


«  H(BC  cum  dixissct,  exspuit  in  lerram,  ct  fccit  \ 
«  lutum  ex  sputo,  et  linivit  super  oculos  ejus,  et 
«  dixit  ei :  Vade  et  lava  in  natatoria  Siloc,  qus  in- 
«  terpretatur  mum.  »  Quid  fecit  Dominus  perspi- 
cuum  est.  Illuminatio  enim  facta  est  in  csco,  sed 
magnujn  mysterium  commendatur  in  humanoge- 
nere.  Exspuit  in  terram,  et  ex  saliva  lutum  fecit, 
quia  (c  Verbum  caro  factum  est  (Joan.i),  »  et  unxit 
oculos  c«ci.  Inunctus  erat,et  nondum  videbat,mit- 
tit  illum  ad  piscinam  quse  vocatur  Siloe.  Pertinuit 
autem  ad  evangelistam  commendarc  nobis  hujuspi- 
scins  intelligentiam,  et  ait:  »  Quod  interpretatur 
missus.  »Jam  quis  est  missus  agnoscitis.  Nisi  enim 
ille  fnisset  missus,nemo  nostrum  fuisset  ab  iniqui- 
tate  dimissus.  Lavit  erg>)  oculos  in  ea  pi8cina,quflB 
interpretatur  missus,  Baptizatus  est  in  Christo  :  si  n 
ergo  quando  eum  inseipso  quodammodo  baptizavit, 
tunc  illuminavit :  quando  inunxit,fortasse  catechu- 
roenum  fecit.  Potestquidem  aliter  atque  alitertanti 
sacramenti  exponi  ct  pertractari  profunditas,  sed 
hoc  sufliciat  charitati  vestrs.  Ungitur  catechume- 
nus,  id  est  docetur  ut  credat  in  Christum  ;mittitur 
ad  piscinam  baptismi,ut  illuniinetur,  ut  lumen  ve- 
rum  agnoscatfUt  remissionem  peccatorum  accipiat, 
ut  ex  fllio  irsB  efflciatur  filius  Dei,  illuminatusque 
veniat  priBdicare  Christum. 

c<  Itaque  vicini,  et  qui  videbant  eum  prius,  quia 
t  mendicus  erat,  dicebant :  Nonne  hic  est  qui  se- 
«  debat  et  mendicabat?Alii  dicebant  :quia  hic  est : 
«  alii  autem ;  nequaquam,  sed  simiiis  est  ejus.  » 
Aperti  oculi  vultum  mutabant.  «  IUe  vero  dicebat : 
«  quia  ego  8um.»Voxgrata,ne  damnaretur  ingrata.  C 

«  Diccbantergoei:Quomodo  aperti  sunt  oculitui  ? 
«  Respondit  :Ille  homo  qui  dicitur  Jesusjutum  fecit, 
«  et  unxitoculos  meos,  et  dixitmihi :  Vade  ad  na- 
«  tatoriam  Siloe,  et  lava.  Et  abii,  et  lavi,  et  vidi.  » 
Ecoe  annuntiator  factus  est  gratise,  evangelizat, 
confitetur.  Vidcns  ccecus  ille  confitebatur,  et  cor 
impiorum  stringebatur,quia  non  habebant  in  corde 
quod  jam  habebat  in  facie. 

«  Dixerunt  ei :  Ubi  est  ille  ?  Ait :  Nescio.  »  In  his 
verbis  animus  ipsius  adhuc  inuncto  similis  erat, 
nondum  videnti.Sedponamu8,fratres,tanquam  ilhim 
inunctionem  in  animo  habuerit,  et  prsedicat,  et 
nescit  quem  prsdicat. 

«  Adducunt  ergo  euni  ad  Pharisaeos,  qui  cascus 
«  fberat.  Erat  autem  sabbatum,  quando  lutum  fecit  g 
«  Jesus,  et  aperuit  oculos  ejus.  Iterum  ergo  inter- 
«  rogabant  eum  PharissBi  quomodo  vidissct.  IUe 
«  autem  dixit :  Lutum  mihi  posuit  super  oculos 
•  meos,  et  lavi,et  vidoo.  Dicebantergo  cx  Pharisaeis 
«  quidam.  »  Non  omnes,  scd  quidam :  jam  enim 
inungebantur  quidam.  Quid  ergo  diccbant,  ncc  vi- 
dentes,  nec  uncti  ?  «  Non  est  istt,  homo  a  Deo,  qui 
«  sabbatum  non  custodit.»Ipse  potius  custodiebat, 
qui  sine  peccato  erat,  sabbatum  spirituale,  hoc  est 
non  habere  peccatum.  «  Omnis  qui  facit  peccatum, 
servus  est  peccati  (Joan.  viii).  »Sed  isti  nec  videntes, 
ut  dixiy  nec  inuncti,  sabbatum  carnalitcr  obscrva- 


bant,  spiritualiler  violabant.  «.  Alii  dicebant:  Quo- 
«  modo  potest  homo  peccalor  haec  signa  facere  ?  » 
Ecce  sunt  inuncti.  «  Et  schisma  erat  in  cis.  »  Dies 
illo  divisus  erat  inter  lucem  et  tenebras. 

«  Dicunt  ergo  csco  iterum  :  Tu  quid  dicis  de  co, 
«  qui  aperuit  oculos  tuos  ?  quid  de  illo^seDtis?quid 
«  existimas  ?  quid  indicas  ?  »  Querebant  quemad- 
modum  homini  calumniarentur,ut  de  synagoga  pd- 
leretur,sed  a  Christo  inveniretur.Sed  ille  constanter 
quod  sentiebat  cxpressi.Ait  enim  :  «  Quia  propheta 
«  est,»adhuc  quideminunctusincorde,nondumDei 
Filium  confitetur,  nec  mentitur.Tamen  ipse  Domi- 
nus  de  seipso  ait :«  Non  est  propheta  sine  honore, 
nisi  in  patria  sua  [Matth,  xi).  » 

«  Non  crediderunt  ergo  Judsi  de  illo,quia  cscus 
«  fuisset,  et  vidis8et,donec  vocaverunt  parentes  ejus 
«  qui  ^nderat,  et  interrogaverunteos,  dicentes:Hic 
«  est  filius  vester,  quem  vos  dicilis  quia  cscusna- 
«  tus  est  ?Quomodo  ergo  nunc  videt  ?  Responderunt 
«  eis  parentcs  ejus,  et  dixerunt :  Scimus  quia  hic 
«  est  filius  noster,et  quia  caecus  natus  est.Quomodo 
«  ergo  nunc  videat,  nescimus  :aut  quis  ejus  aperuit 
«  oculos,  nos  ncscimus  ;ip8um  interrogate,  astatem 
«  habet,  ipse  de  se  loquatur.  »  Quasi  dicerentiSci- 
rous  quia  hio  filius  noster  est,  et  quia  c»cus  natus 
est :  sed  jusle  cogeremur  loqui  pro  infante,  si  ipsc 
pro  se  loqui  uon  posset.  Iste  olim  cscus  loquitur, 
modo  videt.Caecum  a  nativitate  novimus,loquentem 
olim  scimus,  videntem  modo  videmus.  Ipsum  in- 
terrogate,  ut  instruamini. 

«  llaec  dixerunt  parentes  ejus,quia  timebant  Ju- 
«  daeos.  Jam  enim  conspiraverant  Judsei,  ut  si  quis 
«  eum  conlitoretur  csse  Christum,extra  synagogam 
«  fieret.  ProptercaparentesejuB  dixerunt  :quia£ta- 
«  tem  habet,  ipsum  interrogate.  Vocaverunt  ergo 
«  rursum  bominemqui  fueratcaecus^etdixeruntei: 
«  Da  gloriam  Deo.  »  Quid  est  «  da  gloriam  Deo?  > 
Nega  quod  accepisti.Hocplane  non  est  Deogloriam 
dare,  sed  Deum  potius  blasphemaro.«Da,  inquiunt, 
gloriam  Deo  {Joan,  v).  » 

«  Nos  scimus  quia  hic  homo  peccator  est.  Dixit 
«  ergo  eis  iile  *  St  peccator  est,  nescio.  Unum  scio, 
«  quia  Cfficus  cum  essem,  modo  video.  Dixerunt 
«  ergo  ei  :Quid  fecit  tibi  ?  quoroodo  aperuittibi  ocu- 
«  los?»  Et  illejam  stomachans  adversum  duritiam 
Judaeorum,  et  ex  caeco  videns,  non  ferens  caecos. 

«  Rcspondit  eis :  Dixi  vobis  jam,et  audistis.  Quid 
«  iterum  vuitis  audirc?Nunquid  et  vos  vultis  disci- 
«  puli  ejus  fieri?  »  Quid  est  «  nunquid,  »  nisi  quia 
ego  jam  sum  ?  Nunquid  et  vos  jam  video  ?  sed  non 
video  vos  videre. 

«  Maledixerunt  ei,  ct  dixerunt :  Tu  discipulusil- 
«  lius  sis.»  Tale  malediclum  super  nos,et  superfi- 
lios  nostros.  Malcdictum  est  enim  si  cor  discutias, 
non  si  verbaperpendas.«  Nos  autem  discipuli  Moysi 
«  sunftis.  Nos  scimusquiaMoysi  locutus  est  Deus.  » 
Ilabctis  enim  Dominum  dicentem :  «  Si  crederelis 
Moysi,  crederetis  et  mihi  {Ihid,),  »  De  me  enim 


309 


IlOMILIifi  DE  TKMPORE. 


310 


Bcripsit  ita:  Me  sequimini  servum,  et  dorsum  po-  A  dita  est,  reformat.  Quapropter  Psalmisia,  cum  non 


nitis  contraDominum. 

«  Respondit  ille  homo,  et  dixit  eis :  In  hoc  cnim 
«  mirabile  est,  quia  vos  nescitis  undc  sit,et  aperuit 
«  meos  oculos.  Scimus  autem  quia  peccatores  Dcus 
«  non  audit ;  sed  si  quisDei  cultorcst,  et  volunta- 
»  tem  ejus  facit,  hunc  exaudit.  »  Adhuc  inunctus 
loquitur,  nam  peccatores  exaudivit  Deus.  Si  enim 
peccatores  Deus  non  audiret,frustra  ille  publicanus 
oculos  in  terram  demittens,  et  pectus  suum  percu- 
tiens,  dicerct :  «  Domine,  propitius  esto  mihi  pcc- 
calori  (Luc.  xvin).  »Etper  istam  confcsmoncm  me- 
roit  justiflcationem,  quomodo  isle  caecus  illumina- 
tionem.  Sed  peccatoribus  lavandum  est  cor  poDni- 
tentijB  lacrymis,  ut  exaudiantur :  et  fiat  in  corde 


sohim  primordialem  mundi  creationem,sed  et  quo- 
lidianam  creaturaj  gubernationem  ad  laudem  Crea- 
toris  referrel.ait  inter  cffitera  :«  Omnia  in  sapientia 
fecisti  [Psal.  ciii).  »  Si  Christum  Dei  virtutem  et 
Dei  sapicntiam  recte  confitemur,et  omnia  insapien- 
tiahac  regitDeus,constat  nimirum  quia  Paterusque 
modooperatur,operaturet  Filius.  Ergo  Pater  meus, 
inquit,non  scxsoIum,ut  putatis,diebus  primis  ope- 
ratus  est,  vcrum  usque  modo  operatur,non  novum 
creaturae  genus  instituendo,  scd  quae  in  principio 
creaverat,ne  dcficiant,propagando.«Et  ego  operor,» 
subauditur,  usque  modo,  cum  eo  cunctadisponens, 
regers,  accumulans.  Ac  si  apcrte  dicat :  Quid  mihi 
invidetis?  cur  mc  vituperatis,  caeci  legis  doctores. 


illoram  quod  factam   est  in  facie  csci  hujus,  et  n  quod  informahominissabbatosalutemuniushomi- 

*•  ■       W^  •!•  J*  *  L  L  ^^  '  _  _   j  •      •  j  T\  •       •        •*        •• 


sentiant  Deum  illos  exaudire,  qui,  ut  peccatores 
BaWaret,  venit  in  mundum. 

«  A  ssculo  non  est  auditum,  quia  quis  ape- 
«  ruit  oculos  coeci  nati.  Nisi  esset  hic  a  Dco,  non 
«  poterat  facere  quidquam,  »  libere,  constanter,  et 
veraciter.  H«ec  enim  quae  factasunta  Domino,a  quo 
fierent,  nisi  a  Deo?  Aut  quando  a  discipulis  talia 
fierent,  nisi  in  eis  Deus  habitaret? 

«  Responderunt  et  dixerunt  ei :  In  peccatis  natus 
«  es  totus.  »  Quid  e8t«  totus?  »  cum  oculis  clausis; 
sed  qui  aperuit  oculos,  salvat  et  totum.  Ipse  dabit 
in  corde  resurrectionem,  qui  in  facie  dedit  illumi- 
nationem.  «  In  peccatis  natus  cs  totus,  et  tu  doces 
nos?  «  Et  ejecerunt  eum  foras,  »  Ipsi  illum  magis- 
tnim  fecerant,  -utdiscerent  toties  interrogavorunt : 
ct  inlerrogatum  docentem  projecerunt. 

«  Dum  ergo  audivit  Jesus  quia  ejecerunt  eum 
«  foras,  et  cum  invenisset  eum,  dixit  ei :  Tu  credis 
«  in  Filium  Dei  ?  »  Modo  lavat  faciem  cordis.  * 

u  Respondit,6t  dixit  »  quasi  adhuc  inunctus:«Quis 
«  est,Domine,utcredam  in  eum?Et  dixit  ei  Jesus:Et 
«  vidisti  eum,  et  qui  loquitur  tecum  ipse  est.  Tunc 
v  prostratus  adoravit.eum.  »  Denique  jam  facie  lota 
cordis,  et  mundata  conscientia,  agnoscens  illum 
non  fllium  Joscph  quod  ante  crcdiderat,  sed  Filium 
Dei  quem  yidcbat,  ait :  «  Credo,  Domine.  »  Sed  pa- 
rum  est  dicere  Credo.  Vis  videre  qualem  credat? 
«  Procidens  adoravit  cum.  >  Si  Dcum  Dei  Filium 
non  credidisset  quem  videbat,  nullatcnus  adorasset 
cam.  Incumbite  ergo  orationibus  peccatorcs.  Con- 


nis  operatu8sum,qui  in  natura  Divinitatis  una  cum 
Deo  Patrc  totum  genus  humanum,imo  totam  mundi 
machinam,  ot  cuncta  visibilia  ct  invisibilia  quietus 
semper  operor  ?  Sed  ipsi  talis  ac  tanti  mysterii  mi- 
nus  capaccs. 

«  Propterea  magis  quaerebant  eum  interficere, 

c(  quia  non  solum  solvebat  sabbatum,8ed  et  Patrem 

M  suum  dicebat  Deum,  a?qualem  se  faciens  Deo.»In 

eo  maxime  doIebant,quia  is  qucm  v-»rum  ex  infirmi- 

tate  carnis  hominem  noverant,se  verum  Dei  Filium 

credi  volnisset,  id  est  non  gratia  adoptatum,  ut  c«e- 

tcros  sancto8,quibus  loquitiir  Propheta  :«Ego  dixi : 

Dii  estis,  et  filii  Excelsi   omnes  {PsaL    lxxxi),  sed 

natura  Patri  pcr  omnia  roqualem.  Notandum  sane 

quod  dictum  est :  «  aequalem  se  facicns  Deo,»ad  Ju- 

C  daiorum  personam  dictum,  qui  putabant  Dominum 

Jesum  prasdicando  facere  quod  non  es8et,et  non  ve- 

raciler  intimarc  quod  esset.Commoti  ergo  sunt  Ju- 

d.-ci^et  indignati;merito  quidem,quod  audebat  homo 

a;qualem  se  facere  Dco;  scd  ideo  immerito,  quia  in 

homine  non  intelligebant  Deum.  Carnem  videbant, 

Deum  nesciebant  ;habitaculum  cernebaiit,habitato- 

rem  ignorabant.  Caro  enim  illa  tcmplum  erat,Deus 

inhabitabat  intus.  Non  ergo  Jesus  carnem  o^quabat 

Palri,  non  formam  sorvi  Domino  comparabat:  non 

quod  factum  est  propter  nos,sed  qucd  erat  quando 

fecit  nos.Quisnan.quesit  Christus(catholicis  loquor) 

nostis,  quiabene  credidistis  non  Verbo  tantum,sed 

c  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in   nobis 

(Joan.i).  »  Kcccnsete  de   Verbo  quid  nostis  ?  «  In 


fitemini  peccata  vestra,  orate  ut  deleantur,  oratc  jj  prineipio  erat  Verbum,ct  Vcrbum  erat  apud  Deum, 


ut  minuantur,  orate  ut  vobis  proficicntibus  ipsa 
deficiant. 

HOMILIA  LIII. 
FERU  QUiNTA  posT  LxUire. 
(JoAN.  v.j  «  In  illo  tempore,dixit  Jesusturbis  Ju- 
«  deorum  :  Patermcuausquemodooperatur,  et  ego 
M  opcror,  »  et  reliqua.  Operatur  Pater  et  Filius,  ut 
naturarum  diversitas  permaneat,quae  in  prima  con- 
ditione  mundi  condita;  sunt.Idco  dictum  est  in  Psal- 
mis:  «  Qui  finxit  sigillatim  corda  eorum  [PsaL 
uxn).  »  Non  incognitaanimarumgcncra,  scd  ejus- 
dem  substantias  animas,qus  in  priuio  houiino  con- 


et  Deus  erat  Verbum  (Ibid.).  »  Ilic  sequalitas  cum 
Patre,  sed  «  Verbum  caro  factumest,et  habitavitin 
nobis.  »  Hac  carne  major  est  Pater  ;  ita  Pater  et 
ajqualis  et  major.  iEqualis  Verbo,  major  carne : 
eequalis  ei  per  quemfecitnos,major  eo  quifactus  est 
propter  nos.  «  Commoli  sunt  vero  et  turbati  Judaei,» 
quiu  sc  .Tqualem  Christus  Patri  fccit,qui  hominem 
tantuinmodb  intellexerunt,  non  Deum  :  carncm  vi- 
derunt,  Divinitatem  non  crceiderunt. 

«  Dixit  enim  :  Non  potest  a  se  Filius  facere  quid- 
«  qnam,  nisi  quod  vidcrit  Patrem  facientem.»  Non 
alia  opera  facit  Pater  quae  vidcat  Filius :  et  alia 


311 


HAYMONIS  HALBERST.\T.  EMSG.  OPP.  PARS  H.  —  HOMH.. 


312 


Filins  quo!  viderit  Patrom  facientem,  sed  eadem  j^  su8citare,quam  laDguidossanare.SedsiGut  suscitat 


operaipsaPater  et  FiiiuBsimiliter.Quaecunque  enim 
ille  fecerit,  hoec  et  Filius  similiter  facit.  Non  cum 
lUe  fecerit  alia,Filius8imiliterfacit;8ed  qu(ccunque 
ille  fecerit,  haoe  et  Filius  similiter  facit.  Sed  h®c 
facit  Filius  quas  fecerit  Pater,  per  Filium  facit  Pa- 
ter.  Si  per  Fiiium  facit,  qua3  facit  Pater,  non  alia 
Pater,  aiia  Filius  facit,  sed  eadem  opera  sunt  Patris 
et  Filii.  Et  quomodo  ea  facit  et  Fiiius  et  eadem  et 
similiter  ?  Ne  forte  eadem,  sed  dicis  «  similiter.  » 
£adem,inquit,etsimiliter:et  quomodo  possiteadem 
non  similiter,  dum  omnia  qua;  Patcr  facit,  per  Fi- 
lium  facit,  sicutdictum  est:«0mDiaperip8urofacta 
sunt,  et  sine  ipso  factum  est  nihil  (Ibid.),  »Ideo  si- 
militer  dixit :  quia  eadem  facit  Filius  qu»  facit  et 


Patcr  mortuos  et  vivificat,  sic  et  Filius  quos  vuU 
vivificat.  Non  enim  alios  Pater,alio8  FiliuBvivincat, 
scd  una  potestas  unam  viviricationem  facit,  qus 
etiam  potestas  uno  honorc  honoranda  est.  Et  iideo 
consequenter  subjunxit : 

«  Pater  enim  uon  judicat  quemquam,  sed  omne 
i<  judicium  dedit  Filio  :  ut  omnes  boQorificeDt  Fi- 
c<  lium,  sicut  bonorificant  Patrem.Qui  non  bonorifi- 
i(  cat  Filium,  non  bonorificat  Patrem,  qai  misitil- 
«  ium.  »  Pater  non  judicat  quemquam,  quia  Patris 
persona  in  homine  suscipitur,nec  in  judiciovidebi- 
tur,  sed  sola  Filii  forma,  quae  judicata  est  injasto« 
et  juste  judicat  vivos  ac  mortuos.  Nec  cnim  Filius 
vidcbitur  in  judicio  in  ca  natura,  qua  consnbstan- 


Pater,  quiaunaPatriset  Fiiii  in  Divinitate  substan-  ^  tialis  est  Deo  Patri,  scd  inea  qua  oonsubstaotialis 
tia  et  operatio,  una  voluntas  et  potestas,una  vitaet      cst  matri,  et  bomo  factus  est.  Ita  inteliigendum  est, 


essentia.  Et  squalia  omnia  sunt  in  Patre  et  Filio, 
nisi  quod  Pater  Pater  est,  et  Filius  Filius  est.  Se- 
paratio  esL  in  personis,  scd  unitas  in  natura. «  Non 
enim  potest  Filius  a  se  facere  quidquam^nisi  quod 
viderit  Patrero  facientem.  »  Non  dei>emus  carnaliter 
intelligerehancsententiaiD,quasi  duorum  hominum 
Patris  et  Filii,  unius  ostcndentis,  alterius  videntis: 
uniuB  ioquentis,  alterius  audientis  :  quia  nec  Pater 
minoremhabetpotestatem,  necmsgprem  Uei  Filius, 
cum  Patre  et  Filio  distantia  Divinitatis  non  sit,  sed 
una  m<gestas.  Ideo  subjecit :  »  Omnia  enim  qutc^ 
«  cunque  facitPater,eadem  etFilius  facit  similiter.  >i 
Significationem  unius  natura30stendit,et  unius  ope- 
rationis  :  quia  communis  est  operatio  Patris  et  Fi- 


«  Pnter  non  judicat  quemquam^sed  omnejudiciQoa 
dedit  Filio,  »  ac  si  diceretur:  Patrom  ncmovidcbit 
iu  judicio  vivorum  et  mortuorum,sedomnes  Filium: 
quia  ct  Filius  hominis  cst,  ut  possit  et  abimpiisvi- 
deri,  cum  et  illi  videbuntin  quem  pupugerunt  Quod 
ne  conjicere  potius  quam  apcrtedemonstrare  videa* 
mur,  proferimus  ejusdcm  Domini  certam  mani' 
festaniquescntcntiam,  quamostendimusipsamfuis- 
se  causam,  ut  diceret :  «  Pater  non  judicat  quem- 
quam,  sed  omne  judicium  dcditFilio:»quiajudcxiB 
forma  Filii  hominisapparebit,quas  formanoQ  est  Pa- 
tric,Fod  Filii.Nec  ea  Filiiin  quaaBqualisest  Patri,  sed 
in  qua  minor  estPatre,  ut  sit  injudicioconspcuus 
bonis  et  malis,  »  ut  omnes  honorificent  Firmm,s}C- 


lii,  quorum  est  una natura,una  etiam  operatio.ldeo  C  ut  honorificant  Patrem.  »  Qui  non  honorificat  Fi- 


consequenter  subjunxit: 

«  Pater  diiigit  Fiiium,  et  omnia  demonstrat  ei 
«  qus  ipse  facit.  »  Ut  ostendertt  omnem  hanc  Pa- 
tris  demonstrationem  fidei  nostra;  ease  doctrinam ; 
et  ut  nequaquam  hic  ignoratio  in  Filio  possit  in- 
teiligi,  cui  Pater  opera  omnia  qua;  ipse  faceret 
monstraret,  continuo  ait : 

«  Et  majora  hisopera  demonstrabit  ei^ut  vosad- 
«  miremini.  Sicut  enim  Pater  suscitat  mortuos  ct 
«  vivificat,  sic  et  Fiiiusquos  vultvivificat.»Eaenim 
Patrem  demonstrare  Fiiio  dicit,  qux  mirentur :  et 
quae  eadem  essent,  ilia  mox  docuit.  «  Sicut  enim 
Pater  suscitat  mortuos,  et  vivificat,  sic  et  Filius 
quos  vult  vivificat.»Ex<cquata  virtus  est  per  naturo; 


lium,  non  honorificat  Patrem.Quid  est  enim,  «bo- 
norificat  Patrem,  >»  nisi  quod  habeat  Filium?Aiiud 
est  enim,  cum  tibi  commendptur  Deus,  quia  Deus 
est  :et  aliud,cum  tibicommendatur  Deus,quia  Pater 
est.  Cum  tibi  quia  Deus  est  commendatur,  Creator 
tibi  commendatur,  omnipotens  tibi  commendatur: 
Spiritus  quidam  summus,  eternus,  invisibilis,  in- 
commutabilis  tibi  commendatur.  Gum  vero  tibi, 
quia  Patcr  est,  commendatur,nihil  tibi  aliud  quam 
Filius  oommendatur.  Quia  Pater  dici  non  potest,  si 
Filium  non  habct:sicut  ncc  Filius,  si  Patrem  non 
haijet.  Sed  ne  forte  Patrem  quidem  honorifices  tan- 
quam  majorem,  Filium  vero  tanquam  minorem,  ut 
dicas  :  Honorifico  Patrem  :  scio  enim  quod  habeat 


indissimilis  unitatem,  et  domonstrationen  operum.  n  Filium,  et  non  error  in  Patris  nomine.  Nnn  enira 
Non  ignorationis  instructio  est,  sed  nostro;  fidei,      Patrcm  intelligo  sine  Filio,  h< 


qua)  non  Filio  scientiam  ignoratorum,  sed  nobis 
confesaicnem  nativitatis  invexit.  Demonstrare  enim 
Patrem,  est  per  Filium  facere  quos  facturus  est.Nam 
majoraoperasuat  rcsurrcctio  mortuorum,  quaj  crit 
in  novi6simodie,quam  istiuslanguentid  sanitas,qui 
Christi  vorbo  sanatus  cst,  ex  quo  nata  est  hujus  oc- 
casio  tota  scrmonis.Dicitenim:»  ut  vos  mirominit» 
et  hoc  difRcile  cst  vidore,  quomodo  tanquam  tem- 
poraliter  Filio  coa?tcrno  aliqua  domonstrot  anornus 
Pater,omnia  Bcienti  quoj  ostapud  l^utrcm.  Quio  snnt 
tamen  iliamnjora?MaJnra  orgosunt  operamortuoa 


houorifico  tamen  et  Fi- 
lium  tanquam  minorem.  Corrigat  te  ipse  Fiiius,  et 
revocet  te,  dicens  : «  Etoranes  iionorificent  Filium.» 
non  inferius,  sed  sicut  honorificant  Patrem.  «  Qui 
crgo  non  lionorificat  FiUum,nccPatrem  honorificat, 
qui  misit  ilium.  »  Ego,  inquit,  mt^orem  honorem 
volo  darc  Patri,  minorem  Filio.  Ibi  toliis  honorem 
Putri,  ubi  mogorem  das  Filio.  Quid  enim  tibialiud 
videtur  ista  scntentia,  nisi  quia  Pater  equalepi  sibi 
Filium  generare  aut  noluit,  aut  non  potuit  ?  Si  no- 
luit,  invidit;  si  non  potuit,  defecit.  Non  ergo  vides, 
quia  ita  scnticndum,  ubi  majorem  honorem vis  dare 


3i3 


mUlUJE  m  TBMPORE. 


314 


Patri,  ibi  es  contumeliosus  in  Patrem.  Proinde  sic  X 
boDondca  Filium  quomodo  honorincas  Patrem,  si 
vis  honoriOcare  et  Filium  et  Patrem. 

«  Amen  amen  dico  vobi8,quia  qui  verbum  meum 
«  audit,et  credit  ei  qui  misit  me,habetvitam  ster- 
K  nam.  Et  in  judicium  non  veniet,  sed  transit  a 
(t  morte  in  vitam.  »  Et  boc  attendite,  »  qui  verbum 
mcum  audit,  »  et  non  dixit,  Crede  mihi,  sed  «  credit 
eiqui  me  mi8it.»Verbum  ergo  Filii  audiat,  utPatri 
credat.  Quare  verbum  audit  tuum  et  credit  alteri  ? 
Nonnecum  verbum  aiicqjus  audimus,  eidem  verbum 
proferenti  credimus,  loquenti  nobis  iidem  accom- 
modamua  ?  Quid  ergo  voluit  dteere,  «  qui  verbum 
Bieum  audit,  et  credii  ei  qui  misit  me,  »  nisi  quia 
verbum  ejus  est  in  me?Et  qnis  estquiaudit  verbum 
meum, nisi  qui  audit  me, et  qui  credit  in  me?Gredit  n 
autera  ei  qui  misit  me,  quia  oum  illi  credit,  verbo 
^us  credii ;  cum  autem  verbum  ejus  credit,  mihi 
credit :  quia  Verbum  Patris  egosum.  Non  enira  trans- 
iret  de  morte  ad  vitam,  nisi  primo  esaet  in  morte. 
ttorluus  ergo  erat  et  revixit,  perierat  et  inventus 
est.  Fit  proinde  jam  qucedam  resurrectio,  et  trans- 
euot  omnes  a  morte  quadam  ad  quamdam  vitam :  a 
morte  infidelitatis  ad  vitam  fidei,  a  morte  faisitatis 
ad  vitam  juaiili®.  Esi  ergo  et  ista  resurrectio  mor- 
tuorum.  Aperiai  illam  plenius,  et  lucescat  nobis  ut 
C€epit. 

«  Amen,amen  dieo  vobiA,  quia  venit  boraetnunc 
K  est,quando  mortui  audient  vocem  Filii  Dei,etqui 
«  audierint  vivent.»  Hoc  proprium  estpriorum^qui 
8ic  audiunt  de  incamationQ  ejus,ut  credantquiaFi- 
lius  Dei  est;  id  est,  sic  eum  proptersefactuei^aoci'  C 
piunt  minorem  Paire  in  forma  servi,  ui  credant 
quia  squalis  est  Pairi  in  forma  Dei.  Et  ideo  se* 
quiiur. 

«  Sicut  enim  Pater  habet  vitam  in  semetipso,  ita 
«  dedit  ei  Filio  viiam  habere  ifx  semetipso.  »  Quod 
ergo  ait : «  Dedit  Filio  viiam  habere  in  semettpso, 
breviter  dicat,  genuitFiliumvitamin  sehabentem. » 
Neque  enim  erai  sine  vita,  et  accepit  vitam,  sed 
naacendo  viia  esi.  Pater  vita  esi  non  nascendo,  Fi- 
lius  viia  est  nascendo.  Paier  de  nuUo  Patre,  Filius 
de  Deo  Paire.  Paterpropter  Filium  esi;  Filius  vero, 
et  quod  Filius  est,  propter  Patrem  esi :  et  quod  esi, 
a  Paire  esi.Hoc  dixit,«  vitam  dedit  Filio, »  ut  babe- 
reteumin  semetipso,  ianquam  diceret :  Paier,  qui  esi 
vita  in  semeiipso,genuit  Filium^quiesBetin  semet-  n 
ipso.  Pro  eo  enim  quod  genuit^  voiuii  intelligi  dedil 
inquamsicniquam  diceremos :  Dedii  iibiDeuseese. 
Sequiiar  enim  ei  dicii  : 

K  Et  poieatatem  dedit  ei  Judicium  facere,  quia 
f  Filius  hominis  est »  Puio  nihil  esse  manifestius. 
Nam  Filius  Dei  aequalis  Patri  non  accipit  haac  po- 
testatem  Judieium  faciendi,  sed  faabei  illam  eum 
Patre  in  occulio.  Accepit  auiem  illam^  ut  boni  eima- 
li  enm  videant  jndicaDtem,quia  Filius  hominisest. 
Visio  quippe  Filii  bominis  exhibebiturei  malis.  Nam 
vifiio  form«e  Dei,  nonnisi  mundis  oorde,  quoniam 
ipsi  Deum  videbuni,id  esi  solis  piis,  quorum  dile* 


ctioni  hoc  ipsum  promittit,  quia  ostendet  seipsum 
illis.  Et  ideo  vide  quid  sequiiur  : 

«  Nolite  mirari  hoc,  »  inquii.  Quid  noe  probibei 
mirari,  nisi  illud  quod  revera  miratur  omnisqui  non 
inteIligit?Et  ideo  diceretPatremdedisseeipoieeia* 
tem  Judicium  facere,  quoniam  filius  bomanis  esi, 
cum  magis  quasi  hoc  exspectaretur,  ui  diceret,quo- 
niam  Filius  Dei  esi^sed  quiaFiliumDei^secundum 
id  quod  in  forma  Dei  equalis  est  Patri,  videre  ini* 
qui  non  poasunt.oporiet  ut  Judicem  vivorumetmor- 
inorumyCum  coramJudicabuntur,etJu8ti  videsntei 
iniqui.  «  Nolite,  inquit,  mirari,  quoniam  venit  hora 
«  in  qua  omnes  qui  in  monumentis  suni  audient 
«  vocem  Filii  Dei.  £i  procedent  qui  bena  egeruni, 
«  in  resurrectionem  vit»  :  qui  mala  gesseruni,  in 
«  resurrectionem  judicii.  »  Ad  hoe  ergo  oportebai 
ut  ideo  acciperet  iliam  poiestaiem»  qui  filiushomi- 
nis  est,  ut  resurgentes  omnes  videreni  eum  ia  for- 
ma,  in  qua  videri  ab  hominibus  potest»  eed  alii  ad 
damnaiionem,  alii  ad  vitam  etemam.  Qu»  esi  au- 
iem  vita  eiema,  nisi  iiia  visio  que  non  coocediiur 
impiis?»Ui  cognoscani  te,  inquit,  unuia  verum 
Deum,  etquem  misisti  Jesum  Ghrisium,  (/(Nm.xvii).» 
Quomodoetipsum  JesumChristum,  nisiquemadmo- 
dumunum  verum  Deum  quiosienditetseipsumillis? 
Non  quomodo  se  ostenderet  etiam  puniendis  in  for- 
ma  filii  hominis.  Secundum  illam  visionem  bonus 
est,  secundum  quam  visionem  Deuanpparetmundis 
corde,  ui  aiiPaaimista :  Quoniam  «  quam  bonua  brael 
Deus  reoiis  corde  (PsaL  lxxii).  •  Quando  autem  ju- 
dicem  videbunt  mali,  non  eis  videbitur  bonus,  quia 
non  ad  eum  gaudebunt  corde,8ed  tunc  se  plangent 
omnes  iribus  terrae^  in  numero  utique  malorum 
omnium  ei  fideiium.  Propter  hoo  eiiam  ille,  qui 
eum  dixerat  magisirum  bonum,qu«ren8  ab  eo  con- 
silium  consequend»  vitae  Qternse^respcmdit: «  Quid 
me  inierrogas  de  bono?  Nemo  bonu8,nisi  «nus  Deus 
(Matth.  xix),»  cum  homincm  alio  ioco  dicaibonum 
ipse  Dominus:irBonus  homo,  de  bono  ihesauro  cor- 
dis  sui  profertbona  :  et  malus  bomo,de  malo  tbe- 
sauro  cordis  sui  profert  maia  {Matth.  xii).  »  9ed 
quia  ille  vi tam  «etemam  qusrebat,  vita  autem  (eierna 
est  in  illa  contemplatione,quia  nonadpcenamvide* 
tur  Deus,  sed  ad  gaudium  sempiternum,  duas  hic 
resurrectiones  ipse  Dominus  Jesus  Ghrisius  in  bis 
verbis  nobis  demonstrai  :  primam,  qua;  in  fidc  est, 
resurgemlo  a  peccatis,  de  qua  ait :  «  Amen,  amen, 
dico  vobis,  quia  venit  b(H*a  in  qua  moriui  audient 
vocem  Filii  Dei.  »  Alteram  ubi  ait :  «  Amen,amen, 
dico  vobis,  quia  venit  bora  in  qua  omnes  qui  in  mo- 
numento  suni,  audient  vocem  Fiiii  Dei.  »  Illaprior 
est  resurrectio  animarum,  illa  sequcns  resurrectio 
erit  corporum.Qui  vero  in  hac  prima  non  resurgit, 
nec  ibi  ad  eum  resurget. «  Hora  autem  nunc  est,ut 
resurgant  mortui.»Hora  erit  in  0ne  s®culi,utresur- 
gant  ct  morlui.  Sed  si  resurgant  nunc  in  mente, 
tunc  in  carne  resurgent.  Nunc  ia  mente  per  verbum  * 
Dci,id  esi  per  Filium  Dei,re8urgent:  tunc  in  carne 
per  Verbum  Dei  carofacium,fiIiun  hominis.Neque 


315 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  0P1>.  PARS  H.  —  UOMIL. 


316 


enim  ad  judicium  vivorum  et  mortuorum  Pateripse 
venturus  est,  nec  tamen  reccdit  a  Filio  Pater.  Quo- 
modo  ergo  non  ipsc  venturus  est^Quianonipsevi- 
debitur  in  judicio.  Videbunt  in  quem  pupugerunt. 
Forma  illa  erit  judex  quaj  stetitsub  judiceiillaju- 
dicabit,qua?  judicata  est.Judicata  est  enim  inique, 
judicabit  juste.Talis  apparebit  judex,qualis  videri 
possit  a  quibus  coronatus  eat.  Distinctio  est  inter 
illud  verbum,  quod  superius  dixit,  «  quod  mortui 
audicnt  voccm  Filii  Dei  :  »>  et  inter  illud,  quod  hic 
ait:«Venit  hora  qnando  omnes  qui  in  monumentis 
eunt  au.lent  vorom  Filii  Dei.  »  Ibi  vero  ait,  «  au- 
dient, » id  est  obedient ;  ideo  ista  resurrectio  est  ad 
vitam  ;  illa  vero  quae  futura  est,  de  qua  dicit,«au- 
dient  vocem  Filii  Dei,»id  est,audient  ut  resurgant 
ad  judicium.Non  addidit  hic,ad  vilam:quiaomnes 
ad  gloriam  nonresurgent,8edmuItiadp<Bnam.Ideo 
addidit  de  futura  resurreciione, «  Qui  bene  fecerunt, 
in  resurrectionem  vit«;  qui  maleegerunt,in  resur- 
rectionem  judicii,  »  id  est  damnationis^quiahic  ju- 
dicium  pro  pcena  posuit.  Tunc  eritultima  palca,ut 
separet  bonos  a  malis,triticum  apaleis.Tunc  ibunt 
impii  inigncm  ffitcrnum,justi  autemin  vitam  a;ter- 
nam. 

HOMILIA  LIV. 
FERiA  SEXTA  POST  L^starc. 

(JoAN.xi.)«  In  illotempore,eratquidcm  languens 
«  Lazarus  a  Bethania,  de  castello  Maria;  et  Marthae 
«  sororum  ejus,»  et  reliqua  Plurimavero  in  hoc  mi- 
raculo  resuscitationis  Lazari,  quia  manifesta  sunt, 
expositione  in  singulis  non  indigemus.In  superiorc 
lectione  manifestat  evangelista,  quod  Dominusexiit 
de  manibus  eorum  qui  lapidare  eum  voluerant,  et 
abiittrans  Jordanem,ubi  Joannesbaptizabat.  Ibi  ergo 
Doniino  constituto,  infirmabatur  in  Bethania  Laza- 
rus,  quod  castellum  erat  proximum  Hierosolymis. 

«Mariaautem  erat  qus  unxitDominum  unguento, 
«  et  extersit  pedes  ejus  capilli^  suis,  cujus  frater 
«  Lazarus  infirmabatur.  Miserunt  ergosororesejus, 
«  dicentes  :  »  Jam  intelligimus  quod  roiserunt  ubi 
erat  Dominus,  quoniam  absens,trans  Jordanem  sci- 
licct,  miserunt  ad  Dominum,nuntiantes  quod  «egro- 
taret  frater  earum,ut  si  dignaretui',  veniret  ut  eum 
ab  a^gritudine  liberaret.  Ule  distulit  sanare,  ut  possct 
resuscitare.Quid  ergo  annuntiaveruntsororesejus? 
«  Domine,  ecce  quem  amas  infirmatur.  »  Non 
dixerunt,Veni,amantienimtantummodonuntiatum 
fuit ;  nonausee  sunt  dicere,Veni  et  sana ;  nonsunt 
aus®  dicere:Ibi  jube,  et  hic  fiet.Cur  enim  non  ists 
laadantur,  sifidesillius  centurionis  inde  laudatur, 
quod  ait  :  «  Non  sum  dignus  ut  intres  sub  tectum 
meum,  sed  tantum  dic  verbo,  et  sanobitur  puer 
meus?  «  {Luc,  vii.)  Nihil  horum  istae,  sed  tanlum- 
modo  :  «  Domine,  ccce  qucm  amas  inflrmatur.  » 
Sufllcit  ut  noveris,  non  enim  amas  et  deseris.Dicit 
quis,  quomodo  per  Lazarum  peccator  significabutur, 
et  a  Domino  sic  amabatur?  Audiat  eum  dicentem: 
«  Non  veni  vocare  justos^  sed  peccatores  (MaUh. 


A  ix)  :  »  quod  nequaquam  diceret.  si  peccatores  con- 
versos  non  amarot. 

«  Audiens  autem  Jesus.dixit  illis:Infirmitashfflc 
«  non  est  ad  mortem,  sed  pro  gloria  Dei,ut  glorifi- 
«  cetur  Filius  Dei  peream.wTalisglorificatioipsius 
non  ipaum  auxit,  sed  nobis  profuit.  Hoc  ergo  alt, 
«  non  est  ad  mortem,  »  quia  ipsa  mors  Don  est  ad 
mortem,  sed  potius  ad  miraculum,quofacto,crede- 
rent  homines  in  Christum,  et  vitarent  veram  roor- 
tem.Nam  sunt  ha?retici  qui  hoc  negant,quodFiliiis 
Dei  sit  Dcus,  occe  audiant :  «  Infirmitas  ergo  hccc, 
inquit,non  est  ad  mortem,8edpro  gIoriaDei.»Oua 
gloria?Cujus  Dei?  Audi  quod  sequitur:  Utglorifi- 
cetur  Filius  Doi  per  eam(Joan.xi).  »Per  quam?Per 
illam  inlirmitatem. 

n  «Diligebat  autem  Jesus  Marthamct  sororemejus 
«  Mariam  et  Lazarum.  »  II  le  autem  languens,  ills 
tristes,  omneselecti  :  sed  diligebat  et  languentium 
salvator,  imo  etiam  mortuorum  suscitator,  et  tris- 
tium  consolator. 

«Ut  ergo  audivit  quod  innrmabatur,tuncquidcm 
«  mansit  in  eodem  loco  duobus  diebu8.iNuntiave< 
runtillro,  mansit  illic  ille.Tandiu  ductum  esttem- 
pus,  quoadudque  quadriduum  compleretur  :  noa 
frustra,  quia  forte,  imo  quia  certe  et  ipse  numerus 
dierum  intimat  aliquod  sacrameutum. 

«  Dcinde  post  h«c  dicit  discipuIi8Suis:Eamusia 
«  Judsam  iterum.  »  Ubi  pene  fuerat  lapidatus,  qui 
proptereainde  discessisse  videbatur,  ne  lapidarctur. 
Discessit  enim  ut  homo,sedin  redcundoquasiobli- 
tus  infirmitatcm,  ostendit  potestatem.«  Eamus,in- 

C  quit,  in  Judffiam.  »  Deinde,  hoc  dicto,videtequem- 
admodum  discipuli  territi  fuerint. 

«  Dicunt  ei  discipuli  :  Rabbi,  nunc  quaercbant  te 
«  Judffii  lapidare,  et  iterum  vadis  iiluc?  Rcspondit 
«  Jesus  :  Nonnc  duodecim'6unt  horae  diei?  »  Quid 
sibi  vuItistaresponaio?Illi  dixerunt:  »  Modo  tevo- 
lebant  Judaei  lapidare,etiterum  vadis  illuc,uttela- 
pident?»Et  Dominus:«Nonne  duodecim  horaesunt 
diei  ?  » 

«  Si  quis  ambulavcrit  in  die,  non  ofiendit,  quia 
«lucem  hujus  mundi  videt.Siautem  ambulavcritin 
«  nocte,  ofTendit,  quia  lux  non  ost  in  eo.  »  De  die 
quidem  locutus  est,  sed  ad  nostram  intelligentiam, 
quasi  adhuc  nox  est,  invoccmus  diem,  ut  repellat 
noctem,ct  cor  lumine  illustrct.QuidenimDominus 

Q  dicere  voluit?Quantum  mihi  videtur,quantumsub- 
jacet  altitudo  profunditasquc  sentenlicc.redarguere 
voluit  dubitationem  illorum  et  infidelitatem.  Volue- 
runt  cnim  dare  Domino  consilium  ne  moreretur,  qui 
venerat  mori,ne  ipsi  morerentur.Sic  etlam  quodam 
alio  loco  sanctuB  Petrus  diligens  Dominum,  sed 
adhu<^non  plene  intelligcns  cur  venisset,timuitne 
morcretur.  Et  vita:^  disciplicuit,  id  est  ipsi  Doniino. 
Cum  ergo  vcllent  dare  consiIiumhomincsDco,disci- 
puli  magistro,  servi  Domino,  ffigroti  medico,  corri- 
puit  eos  et  ait:  «  Nonne  duodecim  sunt  horaidici? 
Si  quis  ambulaverit  in  die,  non  ofTendit.  »  Me  sc- 
quimini,  si  non  vultis  oiTendere.  Nolite  mihi  consi- 


3\1 


ROMILIiE  DE  TEMPORE. 


3i& 


l'inii  dore,  quos  a  me  consilium  oporlet  accipcrc.  A 
Quo  ergo  pertinet,  «  Nonne  duodecim  horae  sunt 
diei  ?  »  Quia  ut  dicm  se  esse  ostenderet^  duodecim 
dietcipulos  elegit.  Si  ego  sum»  inquit,  dies,  et  vos 
horrc,  nunquid  horsdiei  consilium  dant?  Horac  diem 
seqiiuntur,  non  horas  dies.  Si  ergo  11  li  horae,  quid 
ibi  Judas,  et  ipse  intcr  duodecim  horas  ?  Si  hora 
erat,  hicebat,  si  lucebat,  quomodo  diem  ad  mortem 
trahebat?  Sed  Dominus  in  hoc  verbo,  non  ipsura 
Judam,  sed  successorem  ipsius  pra:videbat.  Juda 
enim  cadentc,  successit  Matthias,  et  duodenarius 
roansit.  Non  enim  frustra  duodecim  discipulos  ele- 
giU  nisi  quia  ipse  spiritualis  est  dies.  Sequantur 
ergo  horae  diem,  pra^dicenthorse  diem.Horae  illustren- 
tur  a  die.Uoro)  illuminentur  a  dic.Pcr  horarum  prse- 
dicationem,  credat  mundus  diem.  Ergo  ait  de  com-  n 
pendio  :  Me  sequimini,  si  non  vultis  errare. 

«  Ex  post  h<xc  dicii  eis  :  Lazarus  amicus  nof^tor 
tf  dormit,  scd  vado  ut  a  sommo  excitem  eum.  »  Vo- 
rum  dixit ;  sororibus  mortuus  erat,  Domino  dormie- 
bat:hominibusmortuuserat,qui  eum  suscitare  non 
poterant.  Nam  Dominus  tanta  facilitate  suscitabat 
de  sepulcro,  quanta  tu  non  excitas  dormientem  de 
lccto.  Ergo  secundum  potentiam  suam  dixit  dormien- 
tem,  quia  et  alii  mortui  dicti  sunt  in  Scripturis  saspe 
dormientes,  sicut  Apostolus  dicit : «  De  dormientibus 
autem  nolo  vos  ignorare,  fratres,  ut  non  contriste- 
mini  sicut  et  caeteri,  qui  spem  non  habent  (/  Tfies,  ii). » 
Ideo  et  ipse  dormientes  appellavit ,  quia  resu  rrectu  roa 
proDuntiavit.  Et  in  alio  loco  :  Omnes  quidem  dor- 
miemus,  sed  non  omnes  resurgemus  (/  Cor,  xv), 
mortem  nostram  dormitionis  nomine  significans*  G 
Nam  corpus  dum  deseritur  ab  anima,  dormit  in 
sepulcro  usque  ad  resuscitationem  in  novissimo  die. 
Anims  vero  dum  deserunt  corpora,  diversas  rece- 
ptiones  habent :  gaudium  bonse,mala3  tormenta.Sed 
cum  facta  fuerit  resurrectio,  et  bonorum  gaudiura 
amplius  erit  et  malorura  tormenta  graviora,quando 
cum  corpore  torquebuntur.  Dura  Dominus  de  donni- 
tione  amici  dixerat,  discipuli  responderunt,quomodo 
intellexerunt : 

« Domine,  si  dormit,  salvus  erit.  »  Solent  enim 
somnia  esse  aegrotanti  interitus  vel  salutis  indi- 
cia. 

«  Dizerat  autem  Jesus  de  morte  ejus,  illi  autem 
•  putaverunt  quia  de  dormitione  somni  diceret.  Tunc 
«  ergo  dixit  eis  Jesus  manifeste.  »  Subobscure  enim  n 
dixerat,  «  dormit.  »  Ait  ergo  manifeste  : 

n  Lazarus  ergo  mortuus  est,  et  gaudeo  propter 
« vos  ut  crcdatis,  quia  non  eram  ibi.  »  iEger  enim, 
non  mortuus  fuerat  nuntiatus,  sed  ut  lateret  qui 
creavcrat,  et  ad  cujus  manus  anima  moricntis  ex- 
ierat.  Hoc  est,  quod  ait,  «  gaudeo  propter  vos  ut 
credatis  quia  non  ibi  eram,  ut  jam  inciperent  admi- 
^A^f  quia  Dominus  potuit  dieere  mortuum,  quod 
nec  viderat,  nec  audierat.  Ubi  sane  meminisse  debe- 
Qiu9,quod  adhuc  etiam  ipsorum  discipuIorum,qui  in 
eom  non  crediderant,  miraculis  aedificabatur  fides : 
non  ut  esse  inciperet,  sed  ut  ea  quae  jam  esse  cocperat, 


crosceret  :  quamvia  tali  verbo  usus  sit,  quasi  tunc 
credere  inciperent.  Non  enim  ait,  gaudeo  propter 
vos,  ut  vestra  Hdes  augeatur,  sive  flrmetor  ;  sed  ut 
credatis,  quod  intelligendum  est,  ut  amplius  robu- 
stiusque  credatis. 

c(  Sed  eamus  ad  eum.  Dixit  ergo  Thomas,  qui 
•  dicitur  Didymus,  ad  condiscipulos :  Eamus  et  nos, 
u  ut  moriamur  cum  eo.  Veoit itaque  Jesus^  et  invenit 
«  eum  quatuor  dies  jam  in  monumento  habentem. » 
De  quatuor  diebus  multa  quidem  dici  possunt,  sicut 
se  habent  obscura  Scripturarum,  qua;  pro  diversitate 
intelligentium  multos  scnsus  pariunt.  Dicamus  et 
nos,  quid  nobis  videatur  significare  mortuus  quatri- 
duanus.  Quomodo  enim  in  ilio  c«co  intelligimus 
quodammodo  humanum  genus,  sic  forte  et  in  isto 
mortuo  multos  intellecturi  sumus  ;  diversis  enim 
modis  una  res  significari  potest.  Homo  quando  na- 
scitur,  jam  cum  morte  nascitur,  quia  de  Adam  pec- 
catum  trahit ;  unde  dicit  Apostolus  :  «  Per  unum 
hominem  peccatum  intravit  in  mundum,et  per  pec- 
catum  mors :  et  ita  in  omnes  homines  pertransiit, 
in  quo  omnes  peccaverunt  (Rom,  v).  »  Ecce  habes 
unum  dicm  mortis,  quod  homo  trahit  de  morte  pro- 
paginem.  Deinde  crescit,  incipit  accedere  ad  rationa- 
les  annos,  ut  legem  sapiat  naturalem,  quam  omnes 
habent  in  corde  fixam.  Quod  tibi  fieri  non  vis,  alteri 
ne  feceris.  Nunquid  hoc  de  paganis  dicitur,  et  non  in 
natura  ipsa  quodammodo  legitur  ?  Furtum  faccre 
vis  ?  pati  utique  non  vis.  Ecce  lex  in  corde  tuo :  Quod 
non  vis  pati,  facere  noli.  Et  hanc  legem  transgre- 
diuntur  horaines  :  ecce  alter  dies  mortis.  Data  est 
etiam  lex  divinitus  per  famulum  Dei  Moysen.  Di- 
ctum  eat  ilIic:«Non  occides,  non  moechaberis,  non 
falsum  testimonium  dices.  Honora  patrem  tuum  et 
matrem,  non  concupisces  rem  proximi  tui  [Ejcod. 
xx).  »  Ecce  lex  scripta  est,  et  ipsa  contemnitur,  et 
ad  tertium  diem  mortis  qui  restat,  venitur.  Et  Evan- 
gclium  praidicatur,  regnum  ccelorum  difTamatur 
ubique,  Ghristus  minatur  gehennam^  vitam  promit- 
titasternam.  Et  ipsum  contemnitur,  transgrediuntur 
homines  Evangelium.  Ecce  quartus  dies  mortis.  Me- 
rito  jam  putet.  Nunquid  de  talibus  neganda  est  mi- 
sericordia  ?  Absit.  Etiam  ad  tales  excitandos  non 
dedignatur  accedere. 

«  Multi  autem  ex  Judaeis  venerant  ad  Martham 
«  et  Mariam,ut  consolarontureas  de  fratre  suo.  Mar- 
h  tha  autem  ut  audivit  quia  Jesus  venit,occurrit  illi. 
«  Maria  autem  domi  sedebat.  Dixit  ergo  Martha  ad 
u  Jesum  :  Domine,  si  fuisses  hic,  frater  meus  non 
«  fuisset  mortuus.  Sed  et  nunc  scio,  quia  quascunque 
«  poposceris  a  Deo,  dabit  tibi  Deus. »  Non  dixit,  sed 
et  rogo  te  modo  ut  suscites  fratrem  meum.  Hoc 
tantum  dixit :  scio  quia  potes  si  vis ;  utrum  autcm 
facias,  judicii  tui  est,  non  praesumptionis  me». 

u  Dicit  illi  Jesus  :  Resurget  frater  tuus.  Dicit  ei 
u  Martha  :  Scio  quia  resurget  in  novissimo  die.  »  De 
illa  resiirrectione  secura  sum,  de  hac  incerta  sum. 

u  Dicit  ei  Jesus  :  Ego  sum  resurrectio  et  vita.  » 
Dicis,  resurget  frater  tuus  in  novissimo  die ;  verum 


S19 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  -  HOMIL. 


330 


est,  sed  per  quem  tunc  resurget,  potest  ot  modo  re- 
surgere :  quia  «  ego  sum  resurrectio  et  vita.  »  Ideo 
vita,  quia  resurrectio.  «  Quia  si  credit  in  me,  non 
morietur  in  aptcrnum.  »  Quid  est  hoc,  «  Qui  credit 
«  in  me,  etiam  si  mortuus  fuerit,  vivet?))Sicut  La- 
zarus  mortuus  est  ct  vivet?Ouia  non  est  Deus  mor- 
tuorum,  sed  vivorum.  De  olim  mortuis  patribus,  hoc 
est  Abraham,  Isaac,  Jacob,  tale  responsum  Juda?is 
dedit  :  «  Ego  sum  Deus  Abraham,  et  Deu-s  Isaac^ 
et  Deus  Jacob  (Exod.  iii ;  Luc.  xx).  »  Non  est  Dcus 
mortuorum,  sed  vivorum.  Omnes  enim  illi  vivunt. 
Crede  er^^o.  et  si  mortuus  fu^^ris,  vives  :  si  autem 
hon  crcdis,  et  cum  vivis  mortuus  es.  Unde  est  ergo 
mors  in  anima?  Quia  non  est  fides  in  ea.  Unde  est 
in  corpore?  Quia  non  est  ibi  anima.  Ergo  animoc  tuas 
vita,  fides  est.  Sicut  anima  corporis,  vita  est  corpo- 
ris ;  ita  Rdes  animfe,  vita  est  animae.  «  Qui  credit 
in  me,  etiam  si  mortuus  fuerit  in  carne,  vivet  in 
anima,  »  doncc  resurgat  caro  nunquam  postea  mori- 
tura.  Hoc  est,  qui  credit  in  me,  licet  moriatur,  vivet. 

«  Et  omnis  qui  vivit  »  in  carne,  «  et  credit  in 
me,  »  et  si  morietur  ad  tempus  propter  mortcm 
CJ  rnis,  «  non  morietur  in  a;tcrnum  »  propter  vitam 
spiritus,  et  immortalitatem  resurrectionis.  Hoc  est 
quod  ait :  «  Et  omnis  qui  vivit  et  credit  in  me,non 
morietur  in  a^ternum.  » 

«  Gredis  hoc.?  Ait  illi  :  Utique  Domine.  Ego  cre- 
«  didi  quia  tu  es  Christus  Filius  Dei  qui  in  hunc 
«  mnndum  venisti. »  Quando  hoc  credidi  quia  tu  es 
resurrectio,  credidi  quia  tu  cs  vita,  credidi  quia  qui 
credit  in  te,  et  si  moriatur,  vivet.  Et  qui  vivit  et 
credit  in  te,  non  morietur  in  aeternum. 

«  Et  cum  haec  dixisset,  abiit  et  vocavit  Mariam 
«  sororem  suam  silentio,  dicens :  Magister  adest,  et 
«  vocat  te.  »  Advertendum  est,  quemadmodum  sup- 
pressam  vocem  silentium  nuncupavit.Nam  quomodo 
siluit,  qua3  dixit,  «  Magistcr  adest,  et  vocat  te.  » 
Advertendum  etiam  quemadmodum  evangelista^non 
dixerit,  ubi  vel  quando,  vel  quomodo  Mariam  Do- 
minus  vocaverit,  ut  hoc  in  verbis  Marthae  potius  in- 
telligeretur,  narrationis  veritate  servata. 

«  nia  ut  auriivit,  surrexit  cito,  et  vcnit  ad  eum. 
«  Nondum  enim  venerat  Jesus  in  castellum,  sed  erat 
«  adhuc  in  illo  loco  ubi  occurrerat  ei  Martha.  Judaei 
M  igitur,qui  erant  cum  illa  in  domo,  et  consolaban- 
«  tur  eam,  cum  vidisscnt  Mariam,  quia  cito  sur- 
«  rexit  et  exiit,  secuti  sunt  eam,  dicentes  :  quia  ve- 
«  nit  ad  monumentum,  ut  ploret  ibi.  »  Quare  hoc 
pertinuit  ad  evangelistam  narrare?Ut  videamus 
quso  occasio  fecerit,  ut  plures  ibi  essent  quando  La- 
zarus  resuscitatusest.  Putabantenim  Juda;i  propte- 
rea  illam  festinare,  ut  doloris  sui  solatium  lacrymis 
quicreret,  secuti  sunt  eam,  ut  tam  grande  rairaculum 
quadriduani  moitui  resurgentis  tcstes  plurimos  in- 
veniret. 

«  Maria  ergo  cum  venisset  ubierat  Jesus,  videns 
«  eum,  cecidit  ad  pedes  ejus,  et  dixit  ei  :  Domine, 
«  si  fuisses  hic,  non  esset  mortuus  frater  meus.  Jo- 
f  sus   ergo   ut  vidit  eam   plorantem,  ot  Judaeos 


A  «  qi"  cum  illa  erant  plorantes,  fremuit  spiiita,  et 
«  turbavit  seipsum,  et  dixit:  Ubi  posuistis  earo?» 
Aliquid  nobis  insinuavit  ft*emendo  spiritu,  cttur- 
bando  seipsum.  Quis  enim  eum  posset,  nisi  ipse 
scipsum,  turbare?  Itaque  primo  hic  attendite  po- 
tcstatem,  et  sic  inquiritc  significationem  :  Turbaris 
tu  nolens,  turbatur  Christus  quia  voluit;contrista- 
tus  est  Jesus,  verum  est,  sed  quia  voluit;  esurivit 
Jesus,  verum  est,  sed  quia  voluit ;  dormivit  Jesos, 
verum  est,  sed  quia  voluit ;  mortuus  est  Jesus,  ve- 
rum  est,  sed  quia  voiuit.  In  illius  poteslate  erat, 
vel  sic  affici,  vel  non  affici.  Veram  enira  animam 
suscepit  et  carnem,  totius  hominis  sibi  coaptans 
in  person(B  unitate  naturam.  Nam  etanima  Apostoii 
vcrlH)   illustrata  eat ;  anima  Pctri  et  anima  Pauli 

H  verbo  illustrata  cst;  aliorum  aposlolorum,  sancto- 
rum  prophetarum  anims  verbo  iliustrat^  sunt; 
sed  de  nulla  dictum  est  :  «  Verbum  caro  factum 
est  (Joan,  i),  »  de  nulla  dictum  est :  «  Ego  et  Pater 
unum  sumus  (Joan,  x).  »  Anima  Ghristi,  ct  caro 
Christi,  cum  verbo  Dei  una  persona  est,  unus  Chris- 
tus  est.  Ac  pcr  hoc  ubi  summa  potestas,  secun- 
dum  voluntatis  nutum  turbatur  inOrmitas,  hoc  est 
quod  ait  :  «  Turb^vit  semelipsum.  »  Quid  est  ergo 
quod  turbat  semetipsum  Christus,  nisl  ut  significet 
tibi,  quomodo  turbari  tu  debeae,  cum  tanta  mole 
peccata  gravaris  et  premeris  ?  Attendisti  enim  te, 
vidisti  te,  oomputasti  tecum  ;  illud  feci,  et  pepcrcit 
mihi  Deus;  illud  commisi,  et  sustinuit  me;  Evan- 
gelium  audivi,  et  contempsi ;  baptizatus  snm,  et 
it^^rum  ad  eadem  rcvolutus  sum  ;  quid  faciot  quo 

C  eo?  unde  evado?  Quando  ista  dicis,  jam  frcmitspi- 
ritus,  quia  fides  fremit.  In  voce  frementis  apparet 
Spes  rcsurgentis.  Ergo  fides  tua  de  Christo,  Chri- 
stus  in  corde  tuo ;  ergo  fremat  Christus  in  corde 
tuo.  Flevft  ergo  Christus  amicum  mortuura,  quem 
venit  rcsuscitaturus.  Quare  cnim  ftevit,  nisi  quia 
hominem  flere  docuit,  oppressum  pondere  peccato- 
rum  ?  Quare  frcmuit  et  turbavit  semetipsflm,  nisi 
quia  fidcs  heminis  sibi  merito  displicentis,  fremere 
hunc  admodum  debet  in  accusatione  malorura  ope- 
rum,.ut  violentioB  pcDnitendi  cedat  consuetudo  pec- 
candi  ? 

Et  dixit :  «  Ubi  posuistis  eum  ?  »  Scis  quia  mor- 
tuus  sit,  et  ubi  sit  sepultus  ignoras  ?  Et  ista  signi- 
ficatio  quae  est?Non  ausus  sum  dicere,  nescit.Quid 

[)  cnim  ille  nescit?  sed  quasi  nescit.  Undehocproba- 
mus?  Dominum  audi  dicturum  in  judicio  :  «  Non 
novi  vos,  discedite  a  me  (Mallh,  vii).  »  Quid  cst, 
non  novi  vos  ?  Non  vos  video  ip  lucc  mea,  non  vos 
video  in  illa  justitia,  quam  novi.  Sic  et  hic,  tanquam 
nesciens  talem  peccatorem,  dixit  :  «  Ubi  posuistis 
eum?  »  Talis  est  vox  Domini  in  paradiso,  postea- 
quam  peccavit  Adam  :  «  Adam,ubi  es  (Gen,  in)  ?  ** 
«  Dicunt  ei  :  Domine,  veni  et  vide.  »  Quod  est,  vide 
et  miserere.  Videt  enim  Dominus,  quando  misere- 
tur.  Unde  illi  dicitur  :  «  Vide  humilitatcm  meam 
ct  laborem  meum,  et  dimitte  omnia  peccata  mea. « 
(PsaL  xxiv.) 


321 


iiumuM  DE  tkmpuhe: 


32^ 


i<  Lacr}'inatus  est  Christus.  DixeruDtcrgo  Judasi:  \ 
tt  Ecce  quoroodo  amahat  eum.  •  Quid  eet,  amubat 
cum  ?  Non  venit  vocare  justos,  sed  peccatores  ad 
pGenilentiam  {Marc.  ii.} 

•  Quidam  autem  dixerunt  ex  ipsis:  Non  potcrat 
*  bic,  qui  apcruit  oculos  Cicci  nati^faoere  ut  hic  non 
«moreretur?  ■  Qui  noluit  facere  ut  non  more* 
retur,  plus  est  quod  facturus  est,  ut  mortuus  susci- 
tetur. 

«  Jcsus  ei^o,  rursus  fremens  in  scmelipso,  vcnit 

■  ad  monBmentum.  »  Fremit  et  in  te,  si  disponis 
rtwiviscere.  Omni  homini  dicitur,  qui  premiturpcs. 
sirna  consuetudine :  «  Venit  ad  mbnumentum.  » 
« Erat  autem  spelunca  et  lapis  superpositus  erat 
ei. »  Mortuus  sub  lapide,  rcus  sub  lege.  Scitis  enim 
quialex  quae  data  est  Judsis,  in  lapide  scriptaest:  ^ 
omnesautem  rei  sub  lege  sunt.  Bcne  viventes  enim, 

in  lege  non  sunt,  justo  lex  posita  non  est.  Quid  est 
ergo  lapidem  removere  ?  Gratiam  prjedicare.  Apo- 
stolus  enim  Paulus  ministrum  se  dicit  Nuvi  Testa- 
menli,  non  littero,  sed  spiritu.  Nam  «  littcra,  inquit, 
oocidil,  spiritus  autem  viyificat  (//  Cor.  ui}.  »  Lit- 
tera  oocidens,  quasi  lapis  est  premens. 

«  Removete,  inquit,  lapidem, »  removctc  legis  pon. 
dus,  gratiam  praBdicate.  «  Dicit  ei  Martha,  soror 
« ejus  qui   mortuus  fuerat :    Domine,  jam  foBtet» 

■  quatriduanus   enim  est.  Dicit  ei  Jesus  :  Nonne 

<  dixi  tibi,  quoniaro  si  crcdidcris,  videbis  gloriam 
"  Dei  ?  M  Quid  est,  Vidcbis  gloriam  Dei  ?  Quia  et 
foetentem,  et  quatriduanum  suscitut.  «  Omnes  enim 
peccaverunt,  et    egent  gloria  Dei  {Rom,  lu).  »  Et : 

<  Ubi  abundavit  peccatum,  superabundavit  gratia  C 
Rom.  v).  » 

u  Talcrunt  ergo  lapidem.  Jesus  autem  elevatis 
'  sursum  oculis  dixit :  Pater,  gratias  ago  tibi,  quo- 
'<  niamaudisti  me.  Ego  autem  sciebam,  quia  semper 
"  me  audis,  sed  proptcr  populum,  qui  circumstat, 
«  dixi,  ut  credant  quiatu  me  misisti.  Hsc  cum  di- 
"  xisset,  voce  magiia  clamavit  »  Fremuit,  lacry- 
mavit,  voce  magna  clamavit,  ut  animo  perpendas 
quam  dirTicile  surgit,  quem  moles  mala;  consuetudi- 
nispreioit;  scd  tamen  surgit,  occulta  gratia  intus 
vivificatus.  Surgit  postvocem  magnam,  qua  clama- 
vit: »  Lazarc,  veni  foras.  Et  statim  prodiit  qui 
"  fuerat  mortuus,  ligatus  pedes  et  manus  institis,  et 
"  facies  illius  sudario  erat  ligata.  »  Quomodo  pro- 
ce>^sit  ligatis  pedibus  miraris,  et  non  miraris  quia  jv 
surrexit  quatriduanus  ?  In  utroque  potentia  Domini 
erat,  non  vires  mortui.  Processit,  et  adhuc  ligatus 
H,  adhuc  involutud^  tamen  foras  jam  processit, 
quid signiGcat  ?  Quando  contemnis,  mortuusjaces; 
et  si  tanta  quanta  dixi  contemnis,  sepultus  jaces  ; 
sorgis,  quando  confiteris.  Quid  est  enim  procedere, 
nisi  ab  occultis  velut  exuendo  manifestari  ?  Sed  ut 
confitearis,  Deus  facitclamando,  id  est  magna  gratia 
vocando.  Ideo  processit  mortuus,  adhuc  ligatus, 
adhuc  reus,  ut  solverentur  peccata  ^us.  Ministris 
ergoliocdixit: 

«  Solvite  eum,  et  sinite  abire»i  Potuitenim  liga- 


menta  solvcrc,  qui  mortuum  rcsuscitavit.  Sed  pro- 
ptcr  unitatem  sanctic  Ecclesias,  et  iudividuam  cha- 
ritatcm  dicitur  ministris»  id  est  discipulis  Ghri^'i : 
«  Solvite  eum.  »  Quia  sine  unitate  catholicie  fldoif 
et  charitate  ecclesiastico:  sanctitatis,  peccata  noa 
solvuntur. 

«  Multi  autem  cx  Judaiis,  qui  venerant  ad  Ma- 
«  riam,  et  viderant  quoc  fecit  Jesus,  credideruot  in 
c<  eum.  Quidam  autem  cx  ipsis  abierunt  ad  Phari- 
u  sfROBy  et  dixerunt  eis  quas  fecit  Jesus.  »  Non 
omnee  ex  Judoiis  qui  convcnerant  ad  Mariam,  sed 
quidam,  sive  ex  cis  qui  non  credidcrant,  abierunt 
ad  Pharisaos,  ct  dixcrunt  quoe  fecit  Jesus '.  sive  an- 
nunttando,  ut  et  ipsi  credercnt,  sive  potius  proden- 
do,  ut  &{evirent :  sed  quomodolibet,  ct  a  quibusli- 
bet,  ad  Pharisaeos  ista  perlata  sunt. 

HOMILIA  LV. 
SABBATO  posT  Lxtare, 

(JoAN.  viii).  <i  In  illo  tempore:  Dixit  Jesusturbis: 
«  Ego  sum  lux  mundi.  Qui  sequitur  mo,  non  ambu- 
«  latintenebris,  »et  reliqua.Ubimanifestedocet,non 
solum  qua  auctoritate  mulicri  peccata  dimiscrit  (ut 
paulo  superius  rcfcrt),  scd  ctiam  quod  ipsc  sit «  vera 
lux,  quae  illuminat  omnem  hominem  vcdientem  in 
huncmundum  {Joan,  i). »  Cujus  perpetuum  splendo-* 
rem  humana  fragilitas  videre  non  potuisset,  nisi 
nube  carnistegeretur,  pcr  quam  quasi  per  quoddam 
lucidissimum  speculum,  divini  luminis  claritas  hu- 
manis  mentibus  innotesceret,  qua;  flde  purganda  est, 
ut  tanti  luminis  aspectu  digna  efficiatur.  Unde  se- 
cutus  ait:  «  Qui  sequitur  me,  non  ambulat  in  tene- 
brisy  sed  habeat  lumen  vitas.  »  Qui  meis  modo 
jussis  et  exemplisobsequitur,  non  timebit  in  futuro 
tenebras  damnationis,  sed  lucem  potius  vitaQ,  ubi 
nunquam  prorsus  moriatur,  habebit.  Itaque,  fratr  s 
mei,  sequamur  Christum  lumen  mundi,  ne  ambule- 
mus  in  tenebris.  Tenebra3  metuendse  sunt,  morum, 
non  oculorum :  etsi  oculorum,  non  exteriorum,  sed 
interiorum.  Unde  discernitur  non  album  ct  nigrum, 
sed  justum  et  ii^justum.  Antequam  ergo  veniret  Do- 
minus  nostcr  JesusChristus,  multas  ante  se  lucer- 
nas  propheticas  accendit,  et  misit.  De  his  erat  etiam 
Joanncs  Baptista,  cui  tam  magnum  ipsum  lumen» 
quod  est  Dominus  Christus,  perhibuit  testimonium, 
quali  nulli  hominum.  Ait  enim  :  «  Inter  natos  mu- 
lierum  non  surrexit  major  Joanne  Baptista  {Matth. 
xi).  »  Ilic  tamen,  quo  nemo  erat  major  inter  natos 
mulicrum,  dicit  dc  Domino  nostro  Jesu  Christo : 
«  Ego  quidem  baptizo  vos  in  aqua.  Qui  autem  venit 
post  me^  fortior  me  est^  cui  non  sum  dignus  calcea- 
menta  solvere  {Matth,  iii).  »  Videte  quemadmodum 
se  luccrna  diei  submittat.  Lucernam  vero  ipsum 
Joannem  fuisse  Dominus  ipse  testatur.  Ille  erat  (in- 
quit)  lucerna  ardens  et  lucens,  et  vos  voluistis  ad 
horam  exsultare  in  lumine  ejus.  » 

«  Responderunt  ergo  Pharisaei :  Tu  de  teipso 
«  testimonium  diois,  testimonium  tuum  noa  est 


323 


HAYiMONlS  HALBEIISTAT.  EPISG.  OPt>.  PARS  11.  —  HOMlL. 


324 


M  vorum.  »  Videamus  quid  audiant,  audiamua  ct  A  nirct  ad  crucem.  Dislulit  quidem  potentiam,  scd 


nos,  sed  non  sicut  illi :  illi  contemnentes,  nos  cre- 
dentcs ;  illi  Christum  occidere  volentes,  nos  per 
Christum  vivere  cupientes.  Interim  ista  distantia 
distinguat  aures  mentesque  nostras,  ct  audiamus 
quid  Judaeis  responderit  Dominus. 

«<  Respondit  Jesus,  et  dixit  eis :  Et  si  ego  de 
«  meipso  testimonium  perhiboo,  verum  esl  testimo- 
«- nium  meum  :  quia  scio  unde  venio  et  quo  vado.  » 
Patrem  volebat  intelligi.  Et  si  Patri  gloriam  dabat 
Filius,  ffiqualis  glorificat  eum  a  quo  est  missus, 
quantum  debet  bonrin  glorificare  eum  a  quo  est  crea- 
tus?  «  Bcio  nnde  veuio,  et  quo  vado.  »  Iste  qui  in 
.prssentia  vobis  loquitur,  habet  quod  non  deseruit, 
sed  tamen  venit.  Non  enim  venieado  inde  discessit, 


publicavit  misericordiam.  Unde  distulit  potenliam? 
Quia  dc  cruce  descendere  noluit,  qui  potuit  de  sepuU 
cro  resurgere.  Unde  publicavit  misericordiam?Quia 
pendens  in  cruce,  dixit :  «  Pater,  ignosce  illis,  quia 
nesciunt  quid  faciunt(Lur.  xxiii). »  Siveergo  propler 
hoc,  quianonvenerat  judicaremundum,8ed  salvare 
mundum,  dixit :  «  Ego  non  judico  quemquam;  »sive, 
quemadmodum  commemoravi,  quoniam  dixerat, 
«Vos  secundum  carncm  jiidicatis, »  addidit, « Egonon 
Judico  quemquam  :  »  ut  intelligamus,  Christum  noa 
secundum  carnem  judicare,  secundum  quod  ab  ho- 
minibus  judicatus  est.  Non  ut  cognoscatis  jam  ut 
judicem  Christum,  audite  quid  sequitur: 

«  Etsi  judico  ego,  judicium  meum  verum  est. » 


aut  redeundo  nos  dereliquit,  qui  dixit:  «  Ecce  egn  |^  Eccehabet  ct  judicium.  Sed  agnosce  Salvatorcm,  ns 


vobiscum  sum  omnibus  diebus,  usque  ad  consum- 
mationem  s®culi  {MiUth,  xxviii)  »  Ergo  verum  est 
tcstimonium  luminis,  sive  se  ostendat,  sive  aliter: 
quia  sine  lumine  non  potest  videri  lumen,  et  sine 
lumine  non  potest  videri  quodlibet  aliud,  quod  non 
est  lumen.  Sicut  enim  lumen  et  seipsum  ostendit^ 
et  quffi  circa  sunt :  ita  et  Christus,  et  seipsum  os- 
tendit,  et  alios  ilhmiinat,  qui  charitate  circa  se 
sunt,  et  sequuntur  illum,  non  pedum  grcssibus,  sed 
charitatis  oilHciis.  Duosadventus  Domini  nostri  Jesu 
Christi  legimus  in  Scripturis  sanctis  a  prophctis 
essc  pracdictos :  unum  misericordias,  qui  peractus 
est,  alterum  judicii,  qui  vcnturus  est.  Prima  ergo 
dispensatio  Domini  nostri  Jesu  Christi  mcdicinalis, 
non  judicialis.  Nam  si  primo  venisset  judicaturus. 


sentias  judicium.  Quare  aatem  dixit  judicium  suum 
verum  esse  ?  «  Quia  solus,  inquit,  non  sum,  scd  ego 
«  et  qui  misit  me,  Pater.  »  Quid  est  missio  Christi, 
nisi  incarnatio  ejus?  Missus  est  Christus,  idemest, 
si  dicas,  incarnatus  est  Christus.  Et  a  Patre  missus 
erat,  et  a  Patrc  nunquam  recessit.  Et  hic  fuit  per 
incaruationem ,  et  hic  est  modo  per  divinitatem.  Fides 
ergo  mundat  corda  nostra,  ut  intellectus  impleat 
corda  nostra.  Et  ut  intelligamus,  mysterium  salutis 
nostrae  altum  cst,  profundum  cst,  secretumest,  una 
substantia  est,  unadivinitasest,  unamajestasPatris 
ct  Filii.  Pater  non  passusest,  sed  solus  Fihus.Ergo 
intelligamus  missionem  Filii  nominatam  incamatio- 
nem  Filii:  Patrem  autem  incarnatum  esse  non  cre- 
das.  Unde  ergo  verum  est  judicium  ejus,  nisi  quia 


neminem  invenisset  cui  prsmia  justitiaB  redderet.  C  verus  estFiliusPatris?Ideodixit:«Judicium  meum 


Quia  ergo  vidit  omnes  peccatores,  et  omnimo  esse 
neminem  immunem  a  morte  peccati,  prius  erat  ejus 
misericordia  prasroganda,  et  post  exercendum  judi- 
cium.  Quia  de  illo  cantaverat  Psalmus:  »  Misericor- 
diam  ct  judicium  cantabo  tibi,  Domine  {PsaL  c).  » 
Non  enim  ad  judicium  et  misericordiam.  Nam  si 
primum  esset  judicium,  nuUa  esset  misericordia; 
sed  primo  misericordia,  postea  judicium.  Qua;  est 
prima  misericordia?  Creator  hominis  homo  esse  di- 
gnatus  est,  factus  quod  fecerat,  ne  quod  fecerat  per- 
iret.  Quid  huic  misericordiffi  addi  potest?  Addidit 
tamen.  Nam  reprobatus  ab  hominibus,  pro  quorum 
salute  venerat  in  mundum,  irrisiones  sustinuit,  fla- 
gella,  sputa,  opprobria  inimicorum,  turpissimam 


verum  est,  quia  solus  non  sum,  sed  ego,  et  qui  me 
misit  Pater.  »  Idem  ergo  in  alio  loco  dixit:  «  Egocl 
Pater  unum  sumus  {Joan,  x).  »  Unum  in  substantia, 
duo  in  persona.  Unum  dixit,  in  substantiseuuitate; 
sumus  dixit,propterpcrsonarum  distinctionem.Audi 
quid  dixit :  «  Ego,  etqui  me  misit,  Patcr. » Distingue 
personas:  agnosce  quia  Pater,  Patcr  est;  agnosce, 
quia  Filius,  Filius  est ;  ne  in  barathrum  Sabellianum 
pervenias.  Etnoli  dicere,  aliud  et  aliud:  sed  dicalius 
etalius.  Non  aliud  in  substantia,  scd  alius  in  perso- 
na.  Non  Pater  major,  non  Filius  minorin  divinilatis 
gloria :  sed  crede,  unum  sumus.  In  co  quod  dixit 
ipsa  Veritas,  unum,  libera  te  ab  Ario  ;  quod  dixit, 
sumus,  libcra  te  a  Sabellio.  Si  unum,  non  ergo  di- 


mortem  crucis.  Hoec  omnia  sustinuit,  quiavoiuit,  ut  d  versum;  si  sumus,  non  crgo  unus.  Dejudicio  dixe 


salvaret  hominem  quem  creaverat.  Nullum  genus 
mortis  intolerabilius  fuit  cnice,  propter  longos  cru- 
ciatus :  sed  nihil  gloriosius  quam  signum  crucis 
portare  in  fronte.  Unde  Apostolus  ait,  gloriam  cru- 
cis  praedicans :  «  Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in 
cruce  Domini  Jesu  Christi,  pcrquem  mihi  mundus 
crucifixus  est  et  ego  mundo  (Gal.  vi.)  »  Quia  venit 
neminem  judicare,  consequenter  Judaeis  respondit : 
«  Vos  secundum  carnem  judicatis,  ego  non  judico 
ff  quemquam.»Pertulitinjustumjudicium,utageret 
justum  :  sed  in  co  quod  perlulit  injustum,  niiseri- 
cordiae  fult.  Denique  ita  humili9  factus  est,  ut  perve- 


rat :  «  Ego  non  judico  quemquam ;  »  de  testimonio 
nunc  vult  diccre. 

«  In  lege,  »  inquit,  «  veslra  scriptum  est.  »  Vestra 
dicit,  tanquam  diceret,  In  lege  quae  vobis  a  Deo  data 
est,  sicut  dicimus  :  Panem  nostrum  quoUdianum, 
quem  a  Deo  nobisdari  poposcimus.'Quid  est  quod  in 
lege  eorum  scriptum  est :  «  Quia  duorum  hominum 
«testimoniumverumest.»Nunquidsemperduohomi- 
nesverumdicunttestimonium?Nonoeduofalsit«stes 

contra  Susannam  falsum  protulerunt  testimonium 
(Daw.xiii.)?  Et  Judajis  quoerentibus  falsum  testimo- 
niumcontraChristum,  dicit  evangelista:  «Venerunt 


3i5 


HOMILliE  DE  TEAIPORE. 


326 


novissime  duo  falsi  ieaica  {Matth,  xxvi).  »  Nunquid  A  dubitationis  verbum  est,  quando  diciturab  homine 


quia  duo  erant,ideo  falsi  testes  non  erant?Quid  de 
duobus  dicimus  vel  tribus  ?  Universuspopulusmen- 
titus  est  contra  Christum.Si  ergo  totus  populus,qui 
constatexmagna  hominum  multitudiDo,  falsumtes- 
timoniumdiccreinventu3est,quomodoaccipiendum 
est:  •  Inoreduorum  veltrium  testium  stabitomne 
Terbum  (Deut,  xix),  »  nisi  quia  hoc  modo  permys- 
terium  Trinitas  commendata  est,  in  qua  perpetua 
stabilitas  veritatis  est  ?Sivi8  habere  bonam  causam, 
habeto  duos  vel  tres  testes,Patrem  et  Filium  et  Spi- 
ritumsanctum.DeniqueyquandoSusanna.castafemi- 
na  fidelisquc  conjux,  a  duobus  falsis  testibus  urge- 
balur,  Trinitas  illi  in  conscientia  atque  in  occulto 
sufTragabatur.IUa  Trinitas  de  occulto  unum  tcstem 


dubitante  :  ideo  dubitante,  quianesciente.Cumvero 
dicitur  aDeo  verbumdubitationi8,rum  Deum  n''hil 
utique  lateat,  illa  dubitatione  arguitur  infidelitas, 
non  opinatur  divinitas.  Homines  enim  de  his  rebus 
quas  ccrtas  habent,  aliquando  increpative  dubitant 
id  est  verbum  dubitationis  ponunt,  cum  corde  non 
dubitant.  Velut,  si  indigneris  servo  tuo,  etdicas: 
Gontemnisme?considera,forsitandominustuussum. 
Hinc  et  Apostolus  ad  quosdam  contemptores  suos 
loquens,  ait:  «  Puto  autem  et  ego  spiritum  Dei 
habeo  (/  Cor,  vii).  »  Quod  dlcit  puto,  dubitare  vide- 
tur,  sed  ille  increpobat,  non  dubitabat.Et  Dominus 
Christus  alio  loco  increpans  inOdelitatem  futuram 
generis  humani :  «  Cum  venerit,  »  inquit,  t  Filius 


Danieiem  excitavit,  et  duos  convicit.  Ergo  quia  in  -p  hominis,putas  inveniet  fidem  in  terra(LtM;.xviii)  ?  » 


lege  vestra  scriptum  est  duorum  hominum  testimo- 
nium  verum  csse,  aceipite  verum  testimonium,  ne 
sentiatis  judicium:«Egoenim,»inquit,  «  non  judico 
quemqnam,  sed  testimoniumperhibeode  meipso.» 
Differojuiiiciuai^non  dififero  testimonium.Eligamus, 
fratres,  testimonium  l)ei,  quia  testimonium  Doive- 
rum  est  ;etquomodotestis  est  omnium  quae  agimus, 
judexerit  omnium  quae  fecimus.Et  alium  nonqusrit 
testem,nisi  seipsum  :  qui  omnia  secreta  cordis  no- 
stri  considerat,  et  quid,  vel  ex  quo  fonte  procedat. 
Ideo  testis,  quia  non  quaerit  alium  unde  cognoscat 
qui  sis,  vel  qualis.sit  vita  tua,  qui  reddit  unicui- 
quc  sacundum  opera  sua.  Responderunt  ergo  Ju- 
diei  Domino  loquenti  de  Patre  suo,  et  dixerunt : 
«  Ubi  est  Pater  tuus  ?  wPatrem  Christi  carnaliter 


Scit  ergo  omnia,  per  quem  facta  sunt  omnia,et  ta- 
men  dubitando  increpat  :«Si  me  8ciretis,et  Patrem 
meum  forsitansciretis.»Increpat  infideles,admonet 
fideles,  ut  sciantunam  csse  cognitionem  Patris  et 
Fiiii,  quatenus  sciant  cognitionem  FiliiDei  cognitio- 
nem  csse  et  Patris.ldeo  discipulo  electo  poscenti  ut 
ostenderet  eis  Patrem,re8pondit :  «  Tanto  tempore 
vobiscum  sum,  et  non  cognovistis  me?Philippe,qui 
videt  me,videt  et  Patrcm  {Joan.  xiv).  »  Si  dissimilis 
essct  Filius  Patri,  nunquid  diceret  discipulis  suis  : 
«  Qui  me  videt,  videtetPatrem?  «  Nunquid  diceret 
Judsis  :«Si  me  sciretis.ct  Patrem  meum  sciretis  ?  » 
«  Hffic  verba  locutus  est  Jesus  in  gazophylacio^ 
«  docensin  tempk).  »Magna  flducia  sine  timore  Non 
enim  pateretur,  si  nollet:  quia  nec  nasceretur,  si 


acceperunt,  quia  verbo  Christi  secundum  carnem  C  noilet.QuidcstquodhaecverbaJesusingazophylacio, 


judicaverunt.  Erat  autem  qui  loquebatur,  in  aperto 
caro,  in  occulto  Verbum  :  homo  manifestus,  Deus 
occultus.  Videamus  ergo  quid  ad  hsc  Dominus  re- 
spondit :  «Ubi  est,  »  inquiunt,  «  Pater  tuus?»Audi- 
vimus  enim  te  dicere,  «  solus  non  sum,  sed  ego  et 
qui  me  misit  Pater.  »  Nam  solum  te  videmus  ;  Pa- 
trem  tuum  tecum  non  videmus.  Quomodo  te  di- 
cis  soluTO  non  esse,  sed  cum  Patre  tuo  esse  ?  Age: 
oslende  nobis  tecum  esse  Patrem  tuum.  Et  Domi- 
nu^iNunquid  me  vldetis,  et  Patrem  meum  non 
videtis  ?  Hoc  onim  sequitur,  hoc  suis  verbis  ipse 
respondit,  quorum  verborum  expositionem  nos  antc 
praemisimus.  Videteenim  quiddixerit.  «  Respondit 
« Jesus  :Neque  mc  6citis,neque  Patrem  meum.Si  me 


docens  in  templo,  Jocutus  est  ?  Gazophylacium  est, 
ubi  thcsauri  conduntur.Jesusingazopbylacioloque- 
batur  Judasis,  dum  in  parabolis  locutus  est  turbis: 
nam  gazophylacium  fuit  Christi,in  quo  omnia  latu- 
erunt  mysteria  tunc  aperienda,dum  ipse,qui  latuit 
in  littera,  loquebatur  :non  in  proverbii8,sed  palam 
omnia  fidelibus  suis  enarrans.Nam  etgazophylacia 
adhfierebant  iemplo,quia  ipse  Ghristustemplum  est, 
de  quo  ipseait:  «  Solvite  templum  hoc  (Joan,n),  » 
Cui  omnia  mysteria  veteris  lcgis  adhaercbant,  et  ad 
eum  omnia  respiciebant,donec  veniret  ad  aperienda 
singulorum  gazophylacia  mysteriorum,aperiente  eo 
sensus  fidelium  suorum,  ut  intelligerent  quae  late- 
bant,  sicut  evangelista  ait :  «Tunc  aperit  illis  sen- 


sciretis,forsitanetPatremmeamsciretis.  »  Dicitis  n  sum,  ut  intelligerent  Scripturas  (Lim;.  ii).  »  Dcnique 


ergo:  «Ubi  est  Patertuus,»  quasi  jam  sciatis,  quasi 
totum  hocsim,quod  videtis.Ergoquiame  non  nostis^ 
ideovobisPatremmeum  nonostendo.dominem  quae- 
rilis,  quia  secundum  carnem  judicatis.  Quia  vero, 
secundum  quod  videtis  aliud  sum,  et  aliud  secun- 
dum  quod  non  videtis,  Patrem  autem  meum  loquar 
occultum.  Occultus  prius  cst,  ut  me  noveritis,  tunc 
ct  Patrem  meum  scietis  :  «Si  enim  me  sciretis,  for- 
sitau  et  Patrem  meumscireti8.»llle  qui  omniascit, 
quando  dicitforsitan,non  dubitat,  sed  increpat.  At- 
tendeenim  quomodo  increpative  dicatur  ipsum  for- 
85tan,  quQd  videlur  csse  verbum  dubitationis  :  eed 


quid  sequitur,audiamus  :«  Nemo  apprehendit  eum. 
«  quia  necdum  venerat  hora  ejus.  »  Scilicet  omnia 
sunt  dispositionis  suie,  omnia  voluntatis  suae.Quia 
qui  voluntate  natus  est,  voluntate  et  passus  est.  Si 
ergo  pati  noilet,  non  pateretur ;  sed  si  non  pate- 
retur,  sanguis  illius  non  funderetur  ;8i  sanguis  iile 
non  funderetur,mundus  non  redimeretur.  Agamus 
itaque  gratias  et  potestati  divinitatis,ct  miserationi 
infirmitatis  ejus,de  occulta  potentia,quam  Jud^i  non 
noverant,  unde  illis  modo  dictum  est : 

«  Neque  me  nostis,  neque  Patrem  meum.  »Etde 
carne  buscepta,quam  Judaei  noverant,  et  cujus  pa« 


327 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP*  PAUS  II.  —  HOMIL 


328 


ti-iam  sciebant.  Unde  illis  alio  loro  dixit :  «  £t  mc 
scitis,  et  unde  sim  scitis. «  Utrumque  noverimus  in 
Ghristo,  et  unde  «qualis  Patri,  et  unde  illo  m«gor 
est  Pater :  illud  Verbum  est,  illud  caro  ;  illud  Deus 
est,  illHd  homo  ;  aed  unus  Ghrtfetus,  Dens  et  homo. 

HOMILIA  LVI. 

DOMINIGA  QUINTA  IN  QUADHAGE8IMA,   QUiE   DlGrrUR   IN 

PASSI0N£  DOMINI. 

(JoAN.  viii).  «  In  illo  tempore :  Dicebat  Jesus  tur- 
«  bis  Judsorum,  etprincipibus  saoerdotum  :Ouis  ex 
«  vobis  arguet  me  de  peccato  ?  Si  veritaicm  dico, 
«  quare  vos  non  creditis  mibi ? »et  reliqua. Postquam 
Dominus  Judffios  cotivicit,  et  eos  filios  diaboli  esse 
ostendit,  dicens  (Joan. viiij  '•  «  Vos  ex  patre  diabolo 
estis,  et  desideria  patris  vcstri  facere  vultis :  >»  et 
postquamCquflB  in  eadem  hiatorta  superius  leguotur, 
quia  de  genere  nobiiitatis  gloriabantur,  dicentes  : 
c<  Semen  Abrahie  sumus,  et  nemini  servivimus  un- 
quam»),demon8travitnihil  prodesse  nobiiitatem  cai^ 
nissine  nobilitatementis,-adjunxit,  dicens  :  «Amen 
amen  dico  vobis,quia  omnis  qui  facit  peccatum,ser< 
vus  est  peccati.  Servus  autem  non  manet  in  doino 
in  eeternum.iUt  crgo  ostenderet  quia  si  eum  imitari 
velient,  Hlii  Dei  esse  possent,  adjunxit  hoc  quod  in 
capite  hujus  lectionis  habetur :  «  Quis  ex  vobis 
arguet  me  depeccato?  «Quis,  pronomen  inBnilum, 
aliquando  vim  interrogantishabet,aliquandoabne- 
gantis.  Interrogantis,  sicut  per  Psalmistam  dicitur 
(Psal.  xiv):  «  Domine,  quis  habitabit  in  taberna- 
culo  tuo  ?  aut  quis  requiescet  in  monte  sanctotuo  ?» 
Ad  quam  interrogationem  protinus  respondetur, 
cum  subditur :  «  Qui  ingreditur  sine  macula,et  ope- 
ratur  justitiam.  »  Abnegantis,  sicut  Salomon  ait: 
«  Quis  potest  dicere^Mundum  estcor  meum,purus 
Bum  a  peccato  (Prou.xxj^f  »  £t  iterum  :  «  In  inferno 
autem  quis  confttebitur  tibi  (PsaL  vi)  ?»  ubi  subau- 
diendum  est  per  singula,  nuUus.  Ita  et  in  hoc  loco 
abnegative  ponitur,cum  a  Domino  dicitur : «  Quis  ex 
vobisarguet  me  de  peccato?  »  subauditur,  nuUus. 
Nemo  eum  de  peccato  arguere  poterat,  qui  ut  pec- 
catorea  a  peccato  solveret,  in  mundum  absquepec- 
cato  venerat.  Aiii  namque  homines  similes  sibi  de 
peccatis  redarguere  possunt,  sive  de  prsteritis^sive 
de  futuris,  quie  perpetrari  possunt:  Dominum  au- 
tem  Jesum  Christum  nec  de  prsteritis,  nec  de  fu- 
turis  ullusredargucre  praevalet,quia  carnem  quidem 
ex  carne  traxit  Adam,  sed  tamen  nuUam  culpam 
peccati  ex  origine  traxit  Adao.  De  quo  veracissime 
apostolus  PetruB  ait:  «  Qui  peccatum  non  fecit, 
nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus  (/  Petr.  ii).  »  Et 
ipse  Dominus  de  seipso :  «  Venit  ad  me  princeps 
hiyus  mundi,  et  in  me  non  habet  quidquam  [Joan. 
xiv).  »  Nec  aolum  ejus  sancta  conceptio  atque  nati- 
yitas  abaque  peccato  fuit,  sed  etiam  omnis  ejus 
operatio,  prsdicatio,  atque  inter  homines  conver- 
salio  irreprehensibilis  apparuit,  sicut  tpse  ait  in 
Evatigelio :  «Si  male  locutus  sum,  testimonium  per- 
hibe  de  malo  (Joan.  xviii).  »  Et  iterum :  «  Opera 


A.  qu^  ego  facio  in  nomine Patris  mei,ip6ate8timonium 
perhibent  de  me  (Joan,  x).  »  Ut  aulem  ostenderet 
eos  a  peccatis  liberari  posse,  siin  eirai  credercvel- 
lent,  subjunxit,  dicens  :  «  Si  veritatem  dico,  quare 
«  non  creditis  mihi?  »  Veritas  ipse  est  qui  ait: 
«  Ego  sum  via,  veritas,  et  vita  (Joan.  xiv).  »  Ac  si 
diccret :  Gum  mibi  qui  veritas  aum,  a  Patre  veri- 
tatis  venicns,  veritatem  vobis  loqncnti  non  credi- 
tis,  profecto  filios  illius  vos  esse  ostenditis,  qui  ab 
initio  meadax  fuit,  et  in  veritate  non  stetit,  quo- 
niam  veritas  in  «o  non  est. 

«  Qui  est  ex  Deo,  verba  Dei  audit.  »  Id  his  ver- 
bis  unusquisque  suam  conscientiam  probare  potest, 
utrum  ex  Deo  sit  aa  non.  Qui  enim  v4H>bumDei  li- 
benter  audit,  etlibentius  eperecomplet,nu}lomodo 


B 


se  ex  Deo  csse  dubitet,  quoniam  sicut  Domious  ait 


in  Evangelio:  «  Non  est  arbor  mala  faoiens  fruclus 
bonos  (Malth.  vii).  »  Qui  vero  vecors  et  durus  ver- 
bum  Dei  audire  contemnit,  vel  «i  cum  aare  corpo- 
ris  audierit,  illud  nullo  studio  vel  labore  in  opere 
mittere  conatur,  profecto  se  ex  Deo  txon  esse  mani- 
festat ;  quales  erant  isti,  quibus  a  Domino  dicitur: 
«  Propterea  vos  non  auditis,  quia  ex  Deo  non  estis.» 
In  quibus  verbisquestio  oritur,quareDomiD'usdicat 
Judasis :  «  Vos  ex  Deo  non  estis, »  cum  aiibiscnptom 
sit:  «  ViditDeus  cuncta  quae  fecit,  eterantvalde 
bona  {Gen.  i).  »  Et  iterum :  «  Qui  manet  in  aHer* 
num,  oreavit  omnia  simul  (Eccli.  xviii).  »  Adquod 
diccndum,  quia  non  negat  eos  natura  ex  Dco  esse, 
sed  vitio.  Aliud  est  enim  natura  in  homine,  aliud 
peccatum  :  Natura  in  homine,  a  Deo  creala  valde 

C  bona  esL,  peccatum  a  diabolo  inventum  est.BoDum 
quippe  sine  malo  esse  potest,  malum  vero  sine  bo- 
no  esse  non  potest ;  quia  privatio  boni,  nibil  aliud 
est,  nisi  inventio  mali.  Igitur  conditione  ox  Deo 
erant,  sed  vitio  ex  Deo  non  erant.  Quod  apertius 
cognoBoimus,  sipauiulum  hujuslectionissuperiord 
attendamus.  Legiinus  enim  quia  eosdem  Judsos 
filios  Abrahae  confessus  est,  dicens  (iom.  viii]: 
«  Scio  quia  filii  Abrahae  estis ;  »  et  post  pauca  esse 
filios  Abrahae  negavit,  subjiciens :  «  Si  filii  Abrabe 
estis,  opera  Abrahaa  faeite.  »  Ergo  per  propaginem 
carnis  filii  erant  Abrahie,  sed  per  imitationem  hu- 
militatis  et  fidei,  non  erant  filii  Abraha;.  Sic  ergo, 
ut  dictum  est,  natura  ex  Deo  erant,sed  vitioex  Deo 
non  erant.  Quod  genus  locutionis  adeo   usitatissi- 

n  mum  est  in  Scripturis,  ut  etiam  in  communi  locu- 
tione  reperiatur.  Verbi  gratia  :  video  hominem  pec- 
catorem  ;cum  hominem  nominamu8,naturam  intel- 
ligimus ;  cum  subjungimus  peccatoi^m,  vitium. 
Siuiiliter  etiam  et  hominesbonosdioimus  et  homi- 
nes  malos :  bonos,  quia  a  Doo  sunt  conditi  ;raaios, 
quia  vitiosi.  £t  dicimus  angelum  bonum,  et  ange- 
lum  malum:non  quod  ipse  per  naturam  malus  esse 
possit,  sed  quodvitio  semalum  esse  fecit.Sedquod 
Dominus  verbis  deJudaeistestatur,  sciiioet  quod  ex 
Deo  non  essent,  ipsi  de  se  operibus  manifestant. 
Nam  ex  correptione,  qua  emendari  debuerant,  de- 
teriores  effecti  sunt.  Quia  sicut  sequitur ; 


3iJi 


HOMlUi*:  DE  TEMPOHE. 


330 


u  Responderunty  et   dixorunt  ei :   Nonne  bene  A  verat  esse  custodem,  illum  seilicet,  cui  Ppopheta 


{(  diciams  nos,  qula  SamariUnus  es  tu,  et  dicmo- 

K  niuQQhabcs?  »  Quod  ut  ad  vituperationecn  perti- 

neat,  illos  Dominumdcemoniumhaberedixisseyma- 

nifestum  est.  Sed  quid  vituperationis^habeat^  quod 

eun)  Samaritanum  nominaverint,  propter  eos,  qui 

bistoriam  ignorant,  coma)emorandum  est.  Legimus 

enim  io  Regnorum  Ubris  (iJI  Heg,  xii),  quod  decem 

tribus  filioruin  israel  in  Samaria  ad  auggeslionem 

ieroboam,  qui  peccavit,  et  peccare  feoit  Israel,  re- 

licto  Deo  patrum  suorum,  vitulos  aurcos  et  argen- 

teos,  quos  ipsein  BetheletDanstatueratyColuerint. 

ElIdcircosusciiavitDominus.contrainoBSalmanasar 

regem  Assyrioram,  quiduxitcoscapiivoe  inexteras 

naliones,  ita  tamen,utineorumregionealia8gentes 

constitueret.  Qixsb  etiam  cum  ibideossuoscolerent,  .. 

misit  Domiousineospessimasbestias,  ursos  scilicet 

et  leones,  ad  quorum  morsus  et  plagas  cumplures 

morcrentur,  miBerunt  nuntios  ad  regem,  dicentes: 

0  Terra  in  qua  habitamus  optio^a  est,  sed  habita- 

tores  suos  devorat,  eo  quod  igooremusltgitimaDei 

terrs  colere.  »  Tunc  rex,  initoconsilio^misitunum 

de  sacerdotibus  HebraBorum  qui  eos  legltima  Dei 

terrie  colere  dooeret,  et  eo  tempore   ipsse  gentes 

Deum  cmli  calucrunt,  non  tamen  idola  sua  relin- 

quentes.  Tribus  autem  Juda  etHenjamin,iaquibus 

reges  de  stirpe  Drvid  regnabant,  sicut  ei  Dominus 

promiserat  lucernam  ei  ae  daturum  ex  semineejus 

in  iBternum,  necdum  adhuc  ductas  in  captivitatem^ 

inJerusalem  manebant.  ExquotemporeJudffiidicti 

suot.  noQ  ut  quidam  putant,  a  Juda  Machabaeo. 


suam  fragilitatemcuatodiendam  commendavit,cum 
dixit:  «  Gustodi  nic,  Domine,  ut  pupillam  oeuli 
{Psal,  x).  »  Et  iterum :  «  Custodi  ine  a  kqneo, 
^uem  statuerunt  mihi  {Piol.  cxl).  »  Et:  «  Non 
dormitabit  neque  dormiet,  qui  cu«todiiIsrael  {PsaL 
cxx).  »  Et :  c(  Custodiens  parvulos  DominuB  (Pial. 
cxiv).  »  Iste  est  enim  ille  Samaritanus,  qui  proxi- 
mum  suum  inveniens  vulneratum,  ftlligavit  vulnera 
.eju8,et  imponens  illuminjumentum6uum,duxititi 
stabulum,  ct  curam  cjos  egi t ([.»<?.  xvn).  Dequo  per 
prophetam  Isaiam  dicitur:  «  OnusDumaadmecIa- 
mat  ex  6eir:  Gustos,  quid  de  nocte,ousto8,  quidde 
nocte?  Dixit  custos:  Venit  mane  etnojc.SiquceritiSy 
qusrite ;  convertimini  et  videte  (/m.  xxi).  •  «  Sed 
«  honorifico  Patrem  meum,etvoeinhonorftstisme.» 
In  mullis  locis  Evangeliiinveminus  Filium  Patrem 
honorificasse.  Non  eolum  enim  incamattonis  suae 
mysterium  ad  Patris  gloriam  retorsit,  sed  ettam 
prffidicatiocem,  miraculorum  ostensionem  et  inGr- 
morum,  sicut  ipse  ait :  «  Ego  a  meipso  non  veni, 
sed  Patcr  meus  misit  me  Joan,  vni).  »  Et  iterum: 
«  Mea  doclrina  non  est  mea,  sed  pjusqui  mfsitme, 
Patris  {Joan,  vii).  •  Et  alibi :  «  Pater  major  me  est 
{Joan,  xiv).  »  Et  iterum:  «  Pater  sancte,  manife- 
stavi  nomen  tuum  hominibus,  quos  dedisti  mihi 
{Joan,  xvii).  »  Et  iterum :  «  Ego  a  meipso  nihil  fa- 
cio  {Joan.  \iu),  »  Et  in  passione:  «  Pater,  ai  fleri 
potest,  transeat  a  me  calix  iste  {Matth,  ixv^.  »Sed 
Judsei  Filium  Patrem  honorantem  inhoBcraverunt, 
quando  dixerunt :  «  In  Beelzebub  principe  dtemo- 


Tanta  igitur  discordia  intcr  Judsos  et  prasdictos  G  niorum  ejicit  demonia   {Matth.  xii).  »  Bi  iterum: 


Samaritanos  excrevit^  ut  nullus  Judjeorum  familia- 
riter  coiloquium  faabere  dignaretur  cum  eis,  nec 
convivium  participare,  nec  aliquam  societalem  ha- 
bcre,  sicut  ostenditmuli^r$a(naritana,quaeDomino 
tlixisBe  fertur,  sicut  in  Evangelio  legitur:  «  Quo- 
fflodo  tn  Judaeus  cum  sis,  bibero  a  me  poscis,  qua; 
sum  mulier  Samaritanp?  Non  enim  contuntur  Ju- 
ds^i  Bamaritanis  {Joan.  iv).  »  Quemcunque  autem 
Judsi  improperio  lacessere  vol^bant,  illum  Sama- 
rilanum  vocabant.  UndecontraDominumfellecon^ 
moti,  quia  nec  veramalaquseexprobrarent  invenire 
poleraot,  falsa  improperia  imposuerunt,  dicentos 
eum  dxmonium  habere.  et  Samaritanum  esse.  Bt 
cum  in  vcritale  eis  respondere  posset,  Yos  dsmo- 


«  Nonne  bene  dicimus  nos,  quiaSamaritanus  estu, 
et  dffimonium  habes  {Joan.xm)  ?  »  Bt: «  Hic  homo 
non  est  a  Deo,  qui  sabbatum  non  custodit  {Joan, 
ix).  •  Et:  «  Si  non  esset  hic  malefactor,  non  tibi 
tradidissemus  eum  {Joan,  xviii).  » 

«  Ego  non  quaero  gloriam  meam :  est  qui  quierat 
«  et  judicet.  »  Gum  Filius  Dei  multa  signa  faceret, 
multas  virtutes  ostenderet,  gloriamsuam  nonquas- 
sivit.  Ut  nos  ejus  exemplo  instructi,  dicamus  de 
bono  quod  agimus  nongloriari,nefortedirigaturad 
nos  illa  sententia,  quae  ait :  «  Qui  superbis,  terra 
et  cinis  {Eccli.  x)?  »  Unde  Apostolus  gloriantem  in 
se  prtesumptionem  reprimit,  dicens :  «  Quid  habes 
quod  non  accepisti  ?  quid  gloriaris  quasi  non  acce- 


Qium  habetis,  noiuit,  sed  vernm  malum  quod  in  n  peris   {l  Cor.   iv)?  »  Sed   quoBritur   quare  dicot: 


ipsis  esse  cognovit,  patienteriacuit,  imitabiiem  no- 
I^is  patientiam  ostendens,  ut  quotiescunque  a  pro- 
^  mig  LDJurias  patimur^  eorum  vera  mala  patienter 
^amuB,  ne  forte  talis  correptio  nonexdilectione, 
^d  ex  vindicta  nata  videatur. 

'<  Respondit  Jesus  et  dixit  illis:  Ego  dtemonium 
•  Qon  habeo.  >>  N/ot^dum  autem  quod  duo  ei  op- 
posita  fuerunt,  sed  ipse  unumnegavit^alterumvevo 
tacendo  consensit.  Negavit  se  daimoniutn  habere, 
Qon  iamen  negavit  se  esse  Samaritanum.  Samari- 
tanus  quippe  interpretatur  custos.  Noluit  ergo  Do- 
minus  se  Samariianum  essenegore,sc  nostrumno- 

Patroi.  CXYIII. 


«  Ego  non  quaero  gloriam  meam,  est  qui  querat 
et  judicet^  »  cum  alibi  dixisse  legatur:«  Paternon 
Judicat  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio 
{Joan,  v)?  »  Si  Pater  omne  judicium  dedit  Filio, 
quare  idem  Filiuspostacc^ptamcontumeliamdicit: 
«  Est  qui  quaerat  et  judicet?  »  Ad  quod  dicendum, 
quiajudiciuminScripturisduplicemsignincationem 
habet.  Aliquando  autemaddiscretionem,  aliquando 
pertinct  ad  damnationem,  Nisi  enim  ad  discretionem 
pertineret,  nequaquam  Psalmista  diceret :  «  Judiea 
me,  Deus,  et  discerne  causam  meam  de  gente  non 
sancta  {PsaL  xui}.  »  Et:  <c  Deus,  innomine  tuo 

11 


33{ 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


3'^2 


salvum  me  fac  (PsaL  liii).  »  Et  nisi  ad  condemna-  A  conditionimortissubstravitJuxtaaenlentitmDomiDi 


tionem  pertineret,  Salvator  nullomodo^n  Evangelio 
dixisset:  «Veniethora,quandomortuiaudientvocem 
Filii  Dei,  et  procedentqui  bonacgcrunt,  in  resurre- 
ctionem  vitae :  qui  vero  mala,  in  resurrectionem  judi- 
cii  (Joan,  v).  »  Ergo  in  hoc  loco  Judicium  addiscre- 
tionem  pertinet,  cum  ait:  u  Egonon  quaerogloriam 
meam,  est  qui  qusrat  et  judicet.  »  Ac  si  diceret : 
Est  Pater  meus  qui  discernit  intercausam  mcam  et 
vestram.  Mittens  enim  Dous  Pater  Fiiium  suum  in 
mundum»  non  solum  a  rcprobis,  sedetiam  ajustis 
ejuscausam  longediscretam  ostendit.  Alii  enim  cum 
peccato  nascuntur,  ille  sine  peccato  est  natus;  alii 
ad  mensuram  accipiunt  Spiritum  sanctum,  in  eo 
autem  habitatomnisplenitudodivinitatis  corporali- 


comminantis:  «  Quocunquedie  comederitiBexligno 
scienti»  boni  et  mali,  mortemoriemiDi(Gen«.  11;.» 
Et  unde  Scriptura  dicit:  «  Quis  est  homoquivivet, 
et  non  videbit  mortemf »  [Psal.  Litxviri.jSubaudi- 
lur,  nullus.  Haec  autem  lexhuraanaBConditionicon- 
stituta  est,  ut  qui  gustaverit  vitam,  trustet  et  mor- 
tem,  maxime  cum  de  Domino  scriptum  est: «  El 
Domini  Domini  exitus  mortis  (P^a^  lxvii).  »Q\im 
ergo  dicit:  «  Si  quis  sermonem  meum  sprvavcrit, 
mortemnonvidebitinaBternum?»Adquoddiccnduin 
quia  alia  est  mors  animae,  et  atia  corporls.  Anima 
namque  per  peccatum  moritur,  sicut  scriplumest: 
«  Anima  quas  peccaverit,  ipsa  morietur  [Ezech. 
xviii):  »  corpus  vero  propter  pcenam  peccati.  quia 


ter,  sicut  Isaiasait:  «  Et  requievitsupereumspiri-  ^  sicut  ait  Scriptura:  «Peccatacumconsummatafue 


tus  Domini,  spiritu8sapientiaeetintcliectus,spiritus 
consilii  et  fortitudinis,  spiritus  scientias  etpietatis, 
et  replevit  eum  spiritus  timoris  Domini  {Isa,  xi).  » 
De  qua  discretione  per  Psalmistamdicitur:  «  Unxit 
te  Deus  Deus  tuus  oleo  laBtitiae  prae  participibus  tuis 
(PsaL  xuv).  »  Secundum  vero  illud  judicium,  quo 
reprobi  ia  condemnationem  mittentur,  Pater  non 
diciturquemquamjndicare,sedomnejudiciumdedit 
Filio:  quia  justum  et  aequum  est  ut  Filius  Dei,  qui 
ab  hominibus  injuste  est  judicatus,  in  universali 
judicio  judex  vivorum  et  mortuorum  appareat,  et 
segregct  bonos  a  malis.  sicut  ipse  ait:  «  Cum  se- 
derit  Filius  hominis  in  sede  majestutis  suae,  tunc 
congregabuntur  anteeum  omnesgentes,  etseparabit 
eos  ab  invicem,  sicut  pastor  separatovcs  ab  haedis 


rint,  generant  nlortem  (Jac.  i).  »  Utriusque  igitur 
genus  mortis  Dominus  comprehendit,  cum  dicit: 
«  Sine  mortuos  sepelire  mortuos  suos  (Luf.  n). » 
id  est  ut  mortui  animaesepeliantmortooscorporis. 
Vita  quippe  corporis,  animaest:  etvitaanimaeDeus 
est.  Sicut  enimmoriturcorpusdineanima,Bicaniina 
sine  Deo.  De  hac  ergomorte,idestde  morteanims, 
de  mortc  perpetua,  de  mortc  gehennali  dicit: « ?i 
quis  sermonem  meum  servaverit,  mortemnonvide- 
bit  in  aeternum.  »  Quoniam  quicunque  praecepium 
Domini  custodierit,  licetinmortemcorporisiQcidat, 
tamen  a  mortc  animae  liberabitur,canen9  cumPro- 
pheta:  «  Siambulavcro  inmedioumbraemortis.non 
timebo  mala,  quoniam  tu  mecum  es  (Psal.  \xn). » 
Unde  Dominus  in  Evangelio:  c<  Egosum  resurrectio 


(MaUh,  xx\).  »  De  quo  judicio  alibi  in  Evangelio  C  et  vita,  qui  credit  in  me,  etiara  si  mortuus  Tuerit, 


legitur:  •  Potestatem  dedit  ei  Patcr  facerejudi- 
cium,  quia  fiiius  hominis  est  (Joan,  v). »  Et  Aposto- 
lus:  «  Omnes  nos  manifestari  oportet  ante  tribu- 
nal  Christi,  ut  referat  unusquisque  prout  gessit, 
sive  bonum,  sive  malum  (II  Cor.y).  »Necalicuiim- 
possibile  debet  videri,  uno  judicii  nomineduas  ha- 
bere  significationes.  cum  multa  taliainvenianturin 
Scripturis.  Est  enim  tentatio  adducens  gloriam.  et 
est  tentatio  adducens  pcccatum.  Est  timorservilis, 
quem  perfecta  charitas  foras  expeilit:  et  est  timor 
castus,  qui  permanet  in  saeculum  sa;culi.  Sic  estet 
judicium  quod  pertinetaddiscretionem,etjudici,um 
quod  ad  condemnationem.  Sed  nec  ingratus  Domi- 
nus  beneflcium  suae  pracdicationis  subtrahit.  Nam 


vivet.  Et  omnis  qui  vivit  et  credit  in  menon  morie- 
tur  in  asternum  (Joan,  xi).  »  Ei  Joannes  in  Apoca- 
lypsi:  «  Beatus  etsanctusquihabetparteminresur- 
rectione  priaia  {Apoc.  xx).  »  In  his  secunda,  id  est 
animae,  mors  non  habet  potcstatem,  id  estquando 
anima  de  vitiis  in  hoc  saeculo  transit  ad  virtute?. 
Quodutfaciliusintelligatur,  aliquodponamuscxem' 
plum.  Verbi  gratia,  quibusdamdictumest:Adoraie 
idola,  alioquin  interficiemin'.  At  illi  magismorlera 
corporis  timentes  quam  animae,  adoraverunt,  et  io 
mortcm  animae  inciderunt,  nectantummortemcor- 
poris  perenniter  cvaserunt.  Detalibusscriptumesl: 
«  Mors  peccatorum  pessima  {PsnL   x\xin).  »  Aliis 
etiam  dictum  est:  Adorateidola,alioquinmitlemini 


quos  per  incrcpationem  corriginon  videbat,  blanda  ])  in  caminum  ignis  ardentis.  llli  vero  magismortem 


promissione  ad  corrigcndum  provocat,  dicens: 

«  Amen,  amendicovobis,  siquissermonemmeum 
«  servaverit,  mortem  non  vidobit  in  aeternum.  » 
Semper  enim  ameninEvangeliogeminatur,utquod 
dicit,  credatur  verius.  Quaeriturautem  quaredicat: 
«  Si  quis  sermonem  meum  scrvavrrit,  morlem  non 
videbit  in  aeternum,  »  cum  legamus  sanctos  patres 
servasse  Domini  sermonom,  et  tamen  mortein  cor- 
poris  nuUo  modo  cvaiiiase,  oxcoplo  Elia  ct  Enoch, 
qui  quamvis  adhuc  vivant,  mortom  tamcn  corporis 
non  evadent.  Ex  quo  onim  primus  parons  noster 
.praeceptum  vitffi  contompsit,  su  suamqud  sobolom 


animae  quam  corporis  limentes,  fiducialiterrespon- 
derunt,  dicentes:  «  Potens  est  nos  Dominus  de  ca- 
mino  ignis  ardentis,  et  de  manibustuis,o  rexjibe- 
rare.  Quod  sinoluerit^  notumsit  tibi,quiadeostuo3 
non  colimus,  et  statuam  aureamquamerexisti,non 
adoramus  (Dan.  iii).  »  Etideoquiamagisdilexerunt 
vitam  animae,  quam  timuissentmortemcorporis,et 
istam  ad  tempus  evaserunt.  Etsi  in  caminomore- 
rentur,  «•pretiosa  cst  in  conspectu  Domini  mon 
sanctorum  ejus  {PsaL  cxv).  »  Sed  quaeritor  quart 
dixerit,  «  Mortemnonvidebitin  aeternum.wcamhae» 
visum  potius  auferal,  quam  tribuat.Ad  quodelian 


m 


HOMILIiE  DE  TEMPOllE. 


334' 


respoadendum,  quia  videre  ia  hoc  loco  pro  seatire  A  sed  ejus  qni  misit  me  Patris  (Joan.  vi).»l}nde  alibi 


vel  experiri  ponitur.  Sicut  enim  et  fossa  Cfiecadici- 
tur,  Don  quod  oculis  careat,  quos  nunquam  habuit, 
sed  quia  eos,  quos  intra  se  retinet,  nou  videntes 
facil;  et  sicut  tristea  lupinos  dicimus,  non  quod  ipsi 
tristes  vel  ieti  esse  possint,  sed  quia  de  se  gustantes 
tristes  reddunt,  pfopter  amaritudinem :  sic  etmors 
nderi  dicitur,  eo  quod  amaritudinem  suam  sentiri 
racit.  Sed  quia  Judsi  in  mortem  inciderant  anima}, 
ita  ut  eam  miaime  viderunt  : 

« NuDC  cognovimuB  quia  d(emonium  habes. 
«  Abraham  mortuus  est  et  prophetffi :  et  tu  dicis :  Si 
« quis  scrmonem  meum  servaverit,  non  gustabit 
« morlem  io  sternum. »  Quomodo  intellexerunt,ita 
etFCspoaderunt.  Ac  si  dicerent :  Et  si  hucusquein- 


scriptum  est:«Puter  8ancte,egote  clarificavi  supcr 
terrauijOpus  consummavi  quod  de«iisti  mthi  utfacc- 
rem  {Joan.  xvii).  »  Ex  nulla  vero  causa  alia  magis 
Judffii  contra  Dominum  irascebantur,  quam  ex  ea, 
quodDeum  illorum  Patrem  suum  esse  dicebat,  sicut 
idem  Joannes  alibi  08tendit,cum  dicit : «  Propterea 
quaerebant  Judaei  Jesum  interflcere,  quianon  solum 
sabbatum  8olvebat,8ed  etiamPatremsuumdicebat 
Deum,  aequalem  se  faeiens  Deo  (Joan,  v).  »  Bed 
quamvi8irascerentur,quamvisindignarentup,quam- 
vi8  fremerent,  Veritas  semper  tamen  dicebat  verita- 
teoi,  ostendens  nobis  quia  quotiescunque  pro  veri- 
tate  scandaium  nascitur,  melius  est  ut  scandaium 
sustineatur,  quam  veritas  relinquatur. 


dabii  fuimns  te  daemonium  non  habere,nuncvera-  ^      «  Et  non  cognovistis  eum.  »  In  hoc  se  JudaeiPa- 


citer  credimus,  cum  diois  :  «  Si  quis  sermonem 
meum  servaverit,  mortem  non  gu8tabit,cum  Abra- 
ham  mortuus  sit.  »  Quod  enim  Dominus  de  morte 
animjs  dicebat,ille  de  morte  corporea  intelligentes, 
cm  quodam  jurgio  responderunt,  dicentes  : 

«Nunquid  tu  mayor  es  patre  nostro  Abraham,qui 
"  mortuuB  e8t  ?  et  propbetae  mortui  sunt.  Quem 
«teipsum  facis?  »  Ac  si  dicerent :  Nimium  extulie- 
ris,  superllue  elevaris,  ultra  modum  erigeris^  cum 
servatores  sermooum  tuorum  Abrahae  et  prophetis 
pnsferre  pra^sumis,  quos  constat  et  sermonem  Do- 
mioi  servasse,  et  tamen  mortuos  corpore  esse.  Et 
quiatemporalem  gloriflim  non  permanentem  vidit  eos 
quxrere,  ad  humilitatem  sectandam  provocando  eos, 
respondit :  «  Si  ego  glorifico  meipsum,  gloria  mea 


trem  non  cognovisse  ostenderunt,  quia  Filium  ejus  ab 
eo  miseum  non  crediderunt.Bi  enim  Patrem  cogno- 
vissent,  utique  et  Filio  ejus  credidissentySicut  ipse 
Filius  eis  dicit ;  tSi  Deus  Pater  vester  esaet,  diligare- 
tis  utique  et  me,  quia  a  Deo  exivi  et  veni  {Joan, 
viii). »  Bene  etiam  subditur : «  Ego  autem  novi  eum. » 
Aliter  enim  Filius  Patrem  novit,  et  aliter  nos.  Nos 
vero  ex  tempore  ab  ilio  iiluminati,  parum  de  ejus 
subtili  uatura  sentimus.  lUi  autem  nosse  Patrem  est, 
coaeternum  et  consubtauitialem  sempercumeoesse, 
sicut  ipse  dicit  :  «  Sicut  novit  me  Pater,  et  ego 
agnosco  Patrem  {Joan.  x). »  «  Et  si  dixero  quianescio 
«eum,ero  similis  vobi8,mendax.  »Gum  enim(utait 
Scriptura)«  omnis  homo  meGdax(P«a/.cxv},»Deua 
autem  solus  verax,sicut  ipse  ait  :  •  Ego  sum  veri- 


nihil  est  (Jaan.  viii).  »  Ac  si  diceret :  Gloria  mea  C  taa  (Joan.  xrv),  »  multo  deterius  Judaei  mendaces 


Qibil  esse  posset,  si  ego  meipsum  glorificare  vellem. 
Ir^Q  gloria  veslra  nihil  est  :  quia  ab  invicem  glo- 
mtQ  quffiritis  :  et  gloriam  quae  a  80I0  Deo  est,non 
desideratis.Scriptum  est  enim:«  Laudettealienus, 
et  non  os  tuum :  extraneus,  et  non  labia  tua  {Prov. 
xvii).  >}  Unde  et  subditur  : 

'( Est  Pater  meus  qui  gloriflcat  me,  quem  voe 
"  dicitis  quia  Deas  noster  est.  »  Si  quis  historiam 
saDcti  Evangelii  recenseat,  facile  potest  reperire 
qualiter  Pater  Filiiim  glorincaverit.  Glorificavit  Fi- 
lium  Pdter,  quando  eo  baptizato  vox  de  ccelo  into- 
nuit,  dicens  :  Tu  es  Filius  meus  dilcctus,  in   te 
complacui  {Marc.  1).  »  Gloriflcavitetiam,quando  et 
coram  discipulis  in  monte  transfiguratus  est,  et 
^adem  vox  intonuit, dicens  :  «  Hic  est  Filius  meus-n 
<^ilectu3,in  quo  mihi  bene  complacui,ipsumaudite 
.XfUth,  xvii).  »  Glorilicavit,  quando  tales  virtutes 
^t  signa  per  eum  fecit,  ut  ipsum  hominem  Deum 
esse  ostenderet.  Unde  eodem  Filio  dicente  :  «  Gla- 
rifica  me  tu,  Pater,  apud  temetipsum,  claritate 
qoam  habui    priusquam     mundus    fieret   {Joan. 
svii), ))  respondit  Pater  :  «  Et  clarificavi,  et  iterum 

clariiicabo  {Joaii.  xi).  »  Glarificavit  alibi  Fiiius 
Patrem,quando  dixit:«  Ego  a  meipso  non  veni,sed 
Pater  laeus  misit  me  (Joan.  viii).  »  Ciarificat  etiam 
quando  opera  et  virtutes,  quas  fecit,  ad  Patris  glo- 
riam  reduxit,  dicens :  «  Mea  doctrina  non  est  mea, 


erant,  qui  Filium  Dei  dsmonium  habere  dicebant. 
«  Sed  8cio  eum,  et  sermonem  ejus  aervo.  »  Ac  si 
diceret :  Sed  invisibilem  Deum  videre  non  valetis, 
ex  operibus,  qua  in  nomine  ejus  facio,  me  ab  illo 
missum  esse  cognoscere  potestis,  sicut  ipse  ait : «  Si 
mihi  non  creditis,  vel  operibus  credite  {Joau.  x).  » 
Et  iterum:  «  Opera  qu»  ego  facio  in  nominePatris 
mei,  ipsa  testimonia  perhibent  de  me  {Jbid).  »  Et 
quia  inde  me  eum  cognoscere  manifesto,  quia  ser- 
monem  ejus  servo,  profecto  vos  falso  illum  cogno- 
scere  gioriamini,cujuB  praecepta  contemnitis.Unde 
Joannes  apostolus  : «  Si  quis  dixerit,quoniamdiligo 
Deum,  et  mandata  ejus  non  custodit,  mendax  est 
(/  Joan.  II).  » 

«  Abraham  pater  vester  exsultavitut  videretdiem 
«  meuDfl ;  vidit,  et  gavisus  est. »  Queerit  fortasse  ali- 
quis,  ubi  vel  quando  beatus  Abraham  patriarcha 
diem  Ghristi  vidisse,  etgavisusesseinveniatur.  Sed 
si  ejus  operadiligenterinspicirou8,eteaspirituaiiter 
consideramus,  citius  cognoscimus,  ubi  vel  quando 
diem  Ghristi  viderit,  et  gavisus  sit.  Legimus  enim  in 
Genesi  quia,  cum  esset  senex  provectaeque  etatis, 
servnm  seniorem  domus  suee  vocavit  ad  se,  et  ait 
illi :  <  Mitte  manum  tuam  sub  femore  meo,  et  jura 
mihi  per  Deum  coeli,quod  non  accipias  uxoremfilio 
meo  de  filiabus  Chanaan,  inter  quos  habito,  sed 
proflscaris  ad  terram  et  cognationem  meiam,  et 


335 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG    OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


Vi 


indn  filio  mco  Isaac,  accipias  uxorero  (Gen.  xxiv).»  A      «Tulerunt  ergo,lapide8,at  jacarentineom.wft^ 


Quid  Eibi  vult  talis  adjuraUo?Qaid  Dcus  coeli  ad  fe- 
roar  Abralue  pertinet,  aut  iemur  Abrahs  ad  Doum 
coili?  Si  aoteiD  per  feraur,  ut  quid  per  Deum? 
et  8i  per  Deum,  ut  quid  per  femur  adjuravil? 
Nimirum  per  fermur  propago  carnis  de8ignatur?Cum 
igitur  servum  per  Deum  cocli  et  femur  adjuravit, 
ostendit  quia  intellexit  illum  de  stirpe  suanascitu- 
rum,  qui  sic  ad  ejus  femur  pertinet,  ut  merito  Deus 
cobH  crederetur,  et  sic  vidit  Abraham  diem  Christi, 
et  gavisus  est ;  inelTabili  namque  gaudio  potuit  cx- 
8ultare,quando  eum  de  stirpesuapraeviditnascitu- 
rum,per  quem  non  solum  ipse  salvaretur,  sed  etiam 
totus  mundus  redimeretur,  et  impletur  promissio 
Domini  ad  enm  dtcentis  :  •  in  semioe  tuo  benedi- 
centur  omnes  gentes  (Gen.  xxti).  »  Sive  aliter  : 
Abraham  diem  Christi  vidit,  et  gavisus  est,  quando 
in  figura  sanctaB  Trinitotis  tres  angelos  meridie  ho- 
spitio  8uscepit(6^.  xviii).  Tres  enim  vidit,  et  unum 
adoravit,  quia  in  Trinitate  unilatem  credidit.  Ibi  ergo 
personam  Christi  intellexit,et  tuncdiem  ejusvidit, 
et  gavisusest.Unde  ipsa  Scripturastatim  subjunxit 
dicens  :  «  Credidit  Abraham  Deo,  et  reputatumest 
illi  ad  justitiam  (Hom.  iv).  »  Et  quia  8spc  praefati 
perfldiJudsiprofundumdivinitatismysteriumpene- 
trare  nequibant,in  setate  humanitatis  ca^cismcnti- 
bus  oberrabant,  dicentes  : 

u  Quinquaginta  annos  nonduni  habes  et  Abraham 
«  vidisti ?»Ouia  viderunt  Dominum  Jesum  Christum 
hominem,nonconsiderabantDeumes8econjunctum, 
ad  humanitatem  tantum  respicientes,  ideo  dicebant 


B 


cle  ad  lapides  cucurreruat^qui  lapideum  Gor!ial»»< 
bant,  quibus  bene  congmit,  quod  eorapi  ptiribos 
per  prophetam  dictum  fuerat:  «Nervus  ferreuseer- 
vix  tua^  et  frons  tua  «nea  (l$a.  xlviii).  »  Non  eaim 
erant  de  iliis  quibus  Dominus  per  prophetam  aii: 
c  Auferam  a  vobis  cor  lapideum,  el  dabo  vobis  cor 
carneum  fEzech,  xi),  »  sed  in  saxomm  soliditate 
duri  erant,  quoniam  DominumJesumChrietuniDci 
Filium,qui  per  eorum  prophetas  eis fiierAl  promis' 
sus,  miraoula  facientem,  predicaitem,  etoperaotein, 
sicut  scriptum  babebant^praesentiftlitervidebantet 
non  recognoscebant,  sed  lapidarevolebant.  Etquia 
non  venerat  potestate,  sed  humilitate  hosteH  suo^ 
vincere,  jure  subditur:*  Jesos  aulcmabscoodit^, 
«  et  exivit  de  templo. »  Vae  Judaeis  a  quibua  8eab»> 
coodit.  Abscondit  enim  se  abaspectibuseorumro^ 
porCi  qui  non  merebantur  eum  videre  mente.  Noa 
enim  Dominus  ante    manus  persequeDtium  mt 
abscondit,  ut  mori  timeret,qui  pro  nobiamoriTe- 
nerat,  sed  humihHatis  gratia,  ut  congnio  tempore 
congraam  mortem  susciperet,  videlicet  crueis.  Di- 
gnum  namque  eratut,quiaprimus  homoperlignQm 
vctitum  ceciderat,per  lignum  sanctae  crucis  restau* 
raretur,  quod  in  sequentibus  manifestius  habetur. 
Sed  pulchreutraqnc  Domini  natura  in  fiaehujusi  |^ 
ctionis,divina  scilicetet  humana,  nobisdemoDstra* 
tur,si  hanc  cum  altera  conferamus.  Legimus  eDim 
quia  cum  ducerent  eum  usquead  superciliummoD* 
tis^super  quem  civitaseorum  «diflcataerat^utinde 
eum  prsBcipitarent,  ipse  transiens  per  mediumillo- 


nondumeumquinquagintaannoshabere.Etquoniam  C  rum  ibat  (Lue.  iv).  Et  in  eodem  Joanne,  quia  cum 


Dominus  Jesus  Christus  verus  Deus,  sine  initio  et 
sine  flne  ubique  prassens  est.antequinquagintaan- 
noe Abraham  viderat,  et  videbat.  Sed  ille  qui  minus 
quam  quinquaginta  annos  per  humanitatem  habe- 
bat  ut  ostenderetseante  omniasaeculaperdivinita- 
temeaae  aiyunxit : 

•  Amen,amen  dico  vobis,antequam  Abraham  fle- 

«  ret,  ego  sum.  •  Ubi  notandum,  ut  ostenderet  se 

verumDeume88e,nDnd]xit,Egofui,  sed,«  antequam 

Abraham  fleret,  ego  sum.  «  Sum  quippe  praesentis 

temporis  Yerbum,nec  praeteritum,nec  futurumso- 

nat,  sed  semper  praeaens.  Et  ideo  illi  boH  congruit, 

cui  nec  prasterita  transeunt,  nec  futura  succedunt, 

aed  semperilliest  es8e,aeternumetincommutabilem 

permanere.  Unde  quaerenti  Moysi  :  «  Si  dixerint  n 

mihi »  fllii  Israel,  «  quod  est  nomen  »  tuum,  quid 

dicam  eis?  respondit  :  Haec  dices  flliis  Israel:«Ego 

sum  qui  sum;  qui  est,misit  me  ad  vos  (Exod.m), » 

Nec  solum  ante  Abraham  est,sed  etiam  ante  omne 

initium,  sicut  ipse  ait:  «  Ego  principium,  qui  etlo- 

quor  vobis  (Joan.  viii),iicui  inlaudo  sapientiae  dici< 

tur  :  «  Dominus  pqssedit  nie  iiiitio  viarum  suarum 

{Prav.  vin).  »  Et  iterum  :  «  Ego  ex  ore  AJtissimi 

prodivi  (Eccli.xviv).  ■  Postquam  a  Domino  se  supe- 

ratos  esse  viderunt,  ita  ut  verba  verbis  opponere  non 

possent,  felleinvidiaecommoli,  lapidibuseum  necare 

oonati  sunt.  Unde  et  subditur  : 


mississent  principes  et  sacerdotes  milites,  qui  eum 
comprehenderent,  Jesus  processit  obviam  illis,  at 
interrogavit  eos : «  Ouemqufleritis?At  illi  respoode- 
runt :  Jesum  Nazarenum.  Aitillis :  Ego  sum.  )»Statim 
ut  dixit^ego  8um,abierunt  retrorsum  et  cecideruot 
in  terram  (Joan  xviu).  Quasi  ergo  homo  ab  oculis 
iapidantium  se  abscondit,sed  quasi  Deus  periDedium 

persequentium  transivit,  et  inimtcos  prostravitsoos.! 
Qui  enim  solo  verbo  inimicos  prostravit,  Deudest.j 
Qui  autem  corporaliter,  ut  hoiao  inter  alios  homi- 
nes,  se  abscondit,  homo  verus  erat. 

IIOMILIA  LVII. 

FERIA  SECUNOA  POST  JudiCd. 

(JoAN.  vii).  »  In  illo  tcmpore :  Miserunt  principes 
4  et  Pharisaei  ministros,  ut  apprehenderent  Jesum.  ^ 
Miserunt  ministros,  ut  eumcomprehenderent,qoem 
apprehendere  non  potuorunt,  adhuc  nolentem  ut 
comprehenderetur,  sed  audierunt  docentem,quive- 
nerant  apprehendcre  innocentem. 

«  Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Adhuc  modicum  tempM 
«  vobiscum  sum. »  Quod  modo  vultis  facere,factufi 
estis,  sed  non  modo,  quia  modo  nolo.Quareadhuc 
modo  nolo  ?  •  Quia  adhuc  modicum  tempus  ^'obis- 
cum  sum,et  tunc  vado  ad  eum  qui  misitme.»l|n- 
plore  dcbeo  dispensationem  meam,et8ic  pervenu* 
ad  passionem  meam. 


337 


HOMILIiE  Dii:  TCMPURE. 


338 


N  Qasretis  me  et  non  invenietis  me,  et  ubi  sum 
(c  cgo,  vos  non  poteetis  venire.  »  Hic  jam  resurrc- 
etioDem  suam  predixit.  Noluerunt  enim  agnoscere 
prcseDtem,  et  postea  quaesierunt  eum,  cum  viderent 
DuitiludiDem  jam  credentem.  Magna  enim  signa 
ficU  sunt,  etiam  cum  Dominus  resurrexit,etcum  in 
asiam  ascendit,  tunc  per  discipulos  facta  sunt  ma- 
goa,  sed  ille  per  illos^  qui  et  per  ipeum.  Ille  quippe 
iliiB  dixerat :  «  Sine  me  nihil  potestis  facere  {Joan. 
zv). »  Quare  non  potuerunt  venire  ?  Quia  non  volue 
ruot  credere,  quia  nullus  sine  fide  salvari  potest. 
•(  Dixerunt  ergo  Jud®i,  »  non  ad  ipsom,  sed  ad 
semetipsos  :  «  Quo  bic  iturus  est,  quia  non  inve- 
<  oiemus  eum?  Nunquid  in  dispersionem  gentium 

•  itaruB  est,  et  docturus  gentes  ?  »  Non  enim  scie- 
baot  quid  dixenint,  sed  quia],ilie  voluit  prophetave- 
rDnt.Iturus  enim  erat  Dominus  ad  gentes,  non  prae- 
seatia  corporis  sui,  sed  potestate  divinain  discipu- 
iissuis,  de  quibus  dixit  per  prophetam  :  «  Quam 
pulchri  pedes  evangelixantium  pacem,evangelizan- 
tiom  booa!  » {Isa,  xxv ;  llom,  x.)  In  his  pedibus  Chri- 
9tus  iturus  erat  ad  gentes,  et  per  eos  docturus  gen- 
te6,utCdem  acciperent  gentes,  quara  Judasi  spreve- 
mi.  Qui  verum  nescientes  prophotaverunt  qui  igno- 
ravcrunt  Ghristum  diccntem :  «  Et  ubi  sum  ego  vos 
Bon  polestis  venire.  »  Quare  vos  non  potestis  ve- 
m1  Quia  non  vultis  credere.  Quid  est  quod  dixit, 
*ubi  sum  egO|  »  nisi  in  sinu  Patris,  cpnscmpiter- 
*u(i  Patri?  In  tcrra  loquebatur,  sed  in  Patris  sinu 
K  esse  monstrabat.  Ante  caiteras  dispensationes 
I)<)mini  Dostri,ct  doctrinas  salutis  nostrs,  et  dubi- 
ialiooes  Judsoruin  de  Domino  Jesu  Christo,  qua3 
^itit,  quibus  alii  confunderentur,  alii  docerentur, 
flovissiino  fbstivitatis  illius  die  (tunc  enim  ista  age- 
i*ntur,quaB  appellabantur  scenopcgia,  id  est  taber- 
nacQlorum  constructio,  quia  festivitate  jam  ante 
s^mlDit  charitas  vestra  fuisse  disertum)  vocat  Do- 
ninus  Cbristus,et  hoc  non  utcunque  loquendo,  sed 
clamaiido,  ut  qui  sitit,  veniat  ad  eum.  Sitimus,  ve- 
n:amQs :  et  non  pedibus,  sed  affectibuSy  ncc  mi- 
^ndo,  sed  amando  veniamus.  Quanquam  etiam 
^UDduminteriorem  homincm,  et  qui  amat  migrat. 
Elaliud  est  migrare  corpore,  aliud  oorde.  Migrat 
fyrpore,  qui  motu  corporis  mutat  locum.  Migrat 
corde,  qui  motu  cordis  affectum  mutat.  Si  aliud 
iinafi,  aliud  amabas,  non  ibi  eras.  Glamat  ergo  no- 
^s  Dominus,  stabat  enim  et  clamabat  : 

«  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me  et  bibat.  Qui  credit 

*  iQ  me,  sieut  dicit  Scriptura,  flumina  de  ventre 
"  ('jus  fluent  aquas  viva;.  »  Quod  hoc  esset  quando 
^^gelista  exposuit,  immorari  non  debemus.  Unde 
«>iim  dixerit  Dominus  :  «^i  quis  sitit,  veniat  ad 
^i  et  bibal.  Et  qui  rredit  in  me»  flumina  de  ventre 
^JQs  flueut  aqus  vivse, »  consequenter  exposuit  evan- 
griisla,  dicens  : 

"  Hoc  autera  dixit  de  Spiritu,  quem  accepturi 
"  cfant  credentes  in  eum.  »  Hoc  tantura  sciamus, 
l^od  de  charitate  hoc  clamabat  Dominus  Jesus.  Gla- 
n^ftbttt  ergo  et  dicit,  ut  veniamus  et  bibaums,  si  in- 


A.  tus  sit  animus.  Et  dicit,  quia,  cum  biberimus,  flu- 
mina  aqus  vivs  fluent  de  ventro  nostro.  Venter 
interioris  hominis  est  conscientia  cordis  ejus.  Bibito 
ergo  isto  liquore^  reviviscit  purgata  conscientia,  et 
hauriens  fontem  habebit,  etiam  ipsa  fons  erit.  Quid 
cst  fons,  vel  quid  est  fluvius,  qui  manat  de  ventre 
interioris  hominis?  Benevolentia,  qua  vuit  coBStt- 
lere  proximo.  Bibunt  ergo,  qui  credutit  in  Doinino. 
Si  enim  putat,  quia  quod  bibit,  soli  ipsi  debeat  suf- 
flcere,  non  fluit  aqua  viva  de  ventre  ejus.  Si  autem 
proximo  festinat  consulere,  ideo  non  siccatur,  quia 
manat.  Videbimus  quid  nunc  sit,  quod  bibunt,  qui 
credunt  in  Deum,  quia  utique  Christiani  simuB,  et 
si  credidimus,  bibimus.  Et  unusquisque  in  se  debet 
cognoscere  quod  bibit,  si  bibit  exeo  quod  bibit.Non 

n  enim  nos  deseret  fons,  si  non  deseramus  fontom. 
Exposuit  evangelista,  et  dixit  unde  Dominus  clamas- 
set,  ad  qualem  potum  invitasset,  quid  bibentibus 
propinasset,  dicens  :  «  Hoc  autem  dioebat  de  Spi- 
ritu  quem  accepturi  erant  credentes  in  eum. «  Non- 
u  dum  enim  erat  Spiritus  dtftus,  quia  Jesus  nondum 
«  fuerat  glorificatus.  »  Quem  dicit  spiritum,  nisi 
sanctum  Spiritum?Nam  unusquisque  bomo  habet 
in  se  proprium  spiritum,  id  est  animum.  Animus 
enim  cujuscunque  ejus  est  spii^itus,  de  quo  dicit 
Paulus  apoBtolus  :  «  Quis  enim  scit  hominum,  qua 
sunt  hominis,  nisi  spiritus  qui  in  ipso  est  (/  Cor, 
ii)?  »  Sed  quid  est  quod  ait  :  «  Nondum  enim  erat 
Spiritus  datus,  quia  Jesus  nondum  erat  glorifica* 
tus  ?  »  Nunquid  non  Spiritus  sanctus  fuit  in  sanctis 
Doi  ct  prophctis,  patriarchis,  qui  multa  per  Spiri- 

C  tum  sanctum  futura  prsedixerunt  ?  Igitur  et  de  Eli- 
zabcth  legitur  {Luc,  i),  Spiritu  sancto  repletam  esse, 
et  de  Zacharia  similiter  dicente  cvangelista :  «  Et  Za* 
charias  replctus  cst  Spiritu  sancto,  et  prophetavit.  » 
Quid  est  quod  dicit,  Spiritus  sanctus  nondum  fuerat 
datus?  Multa  ergo  indicia  praM^edentis  Spiritus  san- 
cti  habemus,  antequani  Dominus  gloriflcaretur  re- 
surreclione  oamis.  Non  enim  alium  Spiritum  etiam 
propbeta3  habuerunt,  qui  Christum  venturum  prs- 
nuntiaverunt,  sed  modus  quidam  futurus  erat  do- 
nationis  hujif8,qui  omnino  anteacongrcgatos  homi- 
nes  accepto  Spiritu   sancto,  linguis  omnium  gen- 
tium  fecit  locutos  fuisse.  Post  resurrectionem  autem 
suam,primum  quando  apparuit  discipulis  suis,  dixit 
illis  :  «  Accipite  Spiritum  sanctum  {Joan,  xx).  »  De 

n  hoc  ergo  dictum  est :  Non  erat  Spiritus  datus,  quia 
Jesus  nondum  fuerat  glorificatus,  et  insufllavit  in 
faciem  corum.  Quo  fl&tu  primum  hominem  quem 
fecit,  vivif icavit  et  de  limo  erexit.  Quoflatuanimam 
membris  ejus  dedit,  significans  eumdem  esse  spiri- 
tum,  quem  insullQavit  in  faciem  eorum,  ut  a  luto 
exsurgeront,  et  luteis  operibus  renuntiarent.  Tunc 
priraum  post  rcsurrectionem  suam,  quam  dicit 
cvangelista  glorificationem,dedit  discipulis  suis  Spi- 
ritum  sanctum.  Deinde  commoratus  cum  eis  qua- 
droginta  diebus,  ut  libcr  Actuum  apostolorum  de- 
monstrat(/tc/.i,ii),ipsi8videntibus,etvidendodedu- 
centibus,  ascendit  in  CGolum.  Ibi  peractis  decem  die- 


339 


HAYMONIS  HALBEaSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS.  II.-HOMn-. 


340 


bas  pentecostes,  misit  illis  desuper  Spiritum  san-  A 
ctum,  qui  fsicut  dixi)  fuerant  uno  in  loco  oongre- 
gati.  Aceeptoautem  Spiritu  sancto,  omnium  genlium 
linguis  locuti  sunt.  Quffirit  aliquis  forsitan,baptizati 
in  Ghristo,  et  in  oharitate  praeceptorum  ejus  viven- 
tes,  quare  omniiim  gentium  linguis  non  loquantur, 
dum  certum  est  Spiritum  sanctum  eos  accepisse  ? 
Quia  ipsa  Ecclesia,  qus  est  corpus  Christi,  omnium 
gentium  linguis  loquitur.  Quod  tunc  in  primitiva 
Ecclesia  presignatum  est,  qum  in  Judaea  tantum- 
modo  gente  initiata  est.nunc  vero  ex  omnibus  gen- 
tibus  congregata.  Quomodo  vcro  unus  tunc  homo 
loquebatur  linguis,  ita  modo  unitas  sanctae  Eccle- 
sifiB  omnibus  loquitur  linguis.  Accepimus  ergo  et 
nos  Spiritum  sanctum,  si  amamus  Ecclesiam,  si 
charitate  compaginamur,  si  catholico  nomine  et  fide  » 
gaudemus.  Igitur  quantum  quisque  amat  Ecclesiam 
Christi,  tantum  habet  Spiritum  sanctum.  Habemus 
ergoSpiritum  sanctum,  si  amamus  Ecclesiam.  Ama- 
mus  autem,  si  in  ejus  compage  et  charitate  consis- 
timu8,quam  Apostolus  omnibus  virtutibus  fiducia- 
liter  prieposuit.  Quicunque  ipsam  habet  cuncta  ha- 
bebit  bona  :  quiasine  illa  nihil  proderit,  quidquid 
habere  potuerit  homo,  de  qua  beatus  Jacobus  apo- 
stolus  ait  :  «  Qui  autem  ofTenderit  in  uno,  factus 
est  omnium  reus  (Jac.  ii).  m  De  hac  etiam  et  ipsa 
Veritas  ait :  c<  In  hoc  enim  cognosoent  omnes  quia 
discipnli  mei  estis,  si  dilectionem  habueritis  ad  in- 
vicem  (Joan,  xiii).  » 

HOMILIA  LVIIL 

FEmA  TERTIA  POST  Judica, 

(JoAN.  VII.)  «  In  illo  tempore  :  Ambulabat  Jesus  C 
«  in  Galileam,  non  enim  volebat  in  Jud«eam  ambu- 
i<  lare,  quia  qusrebant  eum  Judsi  interflcere,  »  et 
reliqua. 

Hoc  inflrmitati  nostr»  prsbebat  exemplum,  non 
ipse  perdiderat  potestatcm,  sed  nostram  consola- 
batur  fragilitatcm.  Futurum  erat  (ut  dixi)  ut  aliquis 
fidelis  ejus  absconderet  se,  ne  a  persecutoribus  in- 
veniretur.  Et  ne  illi  pro  crimine  objiceretur  latibu- 
lum,prscessit  in  capite,quod  in  membrisconnrma- 
retur.  Potuit  enim  Christus  ambulare  inter  Judsos 
et  non  occidi,  qui  ait :  «  Potestatem  habeo  ponendi 
animam  meam,  et  potestatcm  habeo  iterum  su- 
mendi  eam.  »  Hanc  potestatem  ostendit  dum  voluit, 
dum  ad  voccm  illius  retro  ceciderunt,  qui  eum  cum 
armis  venerunt  apprehendere.  |) 

«  Erat  autem  in  proximo  dies  festus  Judaeorum 
scenopegia.  »  Scenopegia  dies  festus  erat  Taberna- 
culorum,quo  Judaei  mense  septimo  in  tabernaculis 
sub  ramis  arborum  habitarc  diebus  septem  jubcban- 
tur»  ad  memoriam  habitationis  illorum  in  eremo. 
Iste  erat  dics  festus,  quem  Judo^i  magna  solcmni- 
tatc  celebrabant,  ut  reminisc^rentur  bene.^ciorum 
Domini,  qui  cos  eduxit  de  terra  i^Sgypti.  Dies  festus 
more  Judeorum,  dicitur  non  unus  dies,  sed  quot- 
t|uot  illius  fcstivitatis  ftierunt,  quasi  unum  diem 
festum,  proptcr  uniua  fostivilatis  coiisuetudinem 
nominare  solehant. 


((  Dixerunt  ergo  ad  eum  fratres  ejus :  Transi 
((  hinc,  et  vade  in  Judaaam.  »  Fratres  enim  Domiai 
usitatissiroo  sanctae  Scriptura  more,  consaDguinei 
sanctffi  MariflB  semper  virginis  dicebaotur.  N&m 
Abrabam  et  Lot  fratres  sunt  dicti,  cum  Abraham 
patruus  esset  Lot.  Et  Laban  et  Jacob  fratres  sunt 
dicli,cum  esset  Laban  avunculus  Jacob.Gumergo 
audieritis  fratres  Domtni,  Mariae  cogitate  coQsaagui' 
nitatem,  non  iterum  parientis  uilam  propogiDem.Bi- 
ximus  fratres  qui  fuerint,  audiamus  quid  dixerint : 
((  Transi  hinc,  et  vade  in  Juda;am,ut  discipuli  tui  vi* 
((deantoperatuaquae  facis.»Opera  Domiaidiscipulos 
non  latebant,  sed  istos  latebant.  Isti  cnim  fratres,  id 
est,  consanguinei  Christum  consanguineum  haben? 
potuerunt.  Gredere  autem  ineum  ipsa  propinquitate 
fastidierunt,  ideo  continuo  evangelista  secutus  est: 

<(  Nequc  enim  fratres  ejus  credebant  in  eum.  *> 
Quare  in  eum  non  credebant?Quia  humaDamgio- 
riam  requircbant,  dicentes  ad  eum :  «  TniDsi  binc 
et  vadc  in  Judteam,  ut  discipuli  tui  videaatopera 
tua  quae  facis.  » 

«  Ncmo  quippe  in  occulto  aliquid  facit,  etquxnl 
«  ipse  in^palam  esse.  Si  haec  facis,  manifesta leip- 
((  sum  mundo.  »  Namhis  verbis  ostenditur,glonam 
illius  carnaliter  quaerere  eos ;  quasi  dixisseut :  Facis 
mirabilia,  sed  abscondite.  Tran^i  in  Juda^am,  ut 
principatus  gentis,  et  civitas  caput  regni,  videant 
mirabilia  tua.  Innotescere,  appare  omnibus,ut  lau- 
dari  possis  ab  omnibus.  Quid  ergo  ad  haec  Dominus 
Jesus  dicit^  audiamus  : 

((  Meum  tempus  nondum  advenit,  tempus  autem 
c(  vestrum  semper  est  paratum.  »  Apostolus  dicit : 
((  Postquam  venit  plenitudo  temporis,  misit  Deus 
Filium  suum  {GaL  iv).  »  Tempus  vero  gloriffi  Chri- 
sti  necdum  venit,  cum  basc  locutus  est,  quod  ilH 
videntur  quaerere,  qui  ei  suadebant  ire  in  Judiam 
miracula  facere,  mundo  innotescere,  ne  latensigoo- 
bilis  putaretur.  Sed  ille  voluit  altitudinem  humili- 
tate  procedere  et  ad  ipsam  celsitudincm  per  humi- 
iitatis  viam  pervenire.  «  Tempus  autem  vestrum, » 
id  est  mundi  gloria,  «  semper  est  paratum.  » 1^^ 
enim  tempus  gloria?,ut  qui  venit  in  humilitatc.vo- 
niat  in  altitudine  :  qui  venit  judicandus,  veniat  ju- 
dicaturus  :  qui  venit  occidi  a  mortuis,  veniat  judi- 
care  de  vivis  ct  mortuis. 

«  Vos  ascendite  ad  diem  festum  hunc.  ■  Quid  ^s^ 
hunc?  Ubi  gloriam  humanam  quaerilis.  Quid  c^t 
hunc  ?  Ubi  extendore  vultis  carnalia  gaudia,  non 
(cterna  cogitate. 

u  Ego  enim  non  ascendam  ad  diem  festum  hunc, 
«(  quia  tempus  nondum  impletum  est. » lo  die  festo 
gloriam  vos  humanam  quaBritis  «  meum  vero  tem- 
pus,  »  id  est,  gloria  mea,  «  nondum  venit. » Ip^e 
cnim  dies  festus  meus,  non  diebus  istis  pcrcurrcns 
ct  transiens,  sod  pcrmanens  in  a»temuro,  ipsecru 
festivitas,  gaudium  sine  fine,  aetemitas  sine  labf' 
serenitas  sine  nube. 

«  H(cc  cum  dixisset,  ipse  mansit  in  Galil***  Ut 


341 


UOMlLIiE  DE  TEMPORE. 


342 


A  aatem  ascenderuntfratresejuB,  tunc  et  ipse  ascen-  A  Christus  nuncupatus  est  Deus:  eed  expressius  flr- 


« dit  ad  diem  festum,  non  inanifeste,  sed  quasi  in 
M  occulto. »  Ideo  non  ad  diem  festum  hunc,  quia  non 
gloriari  temporaliter,  sed  aliquid  salubriter  docere, 
corrigere  homines,  de  die  festo  aeternc  admonerc, 
ab  amore  ssculi  avertere,  et  ad  Deum  converlere. 
Quid  est  autem  quod  quasi  latenter  ascendit  ad 
diem  festum?  Non  vacat  et  hoc  Domini  opus.  Nam 
omnes  dies  festi  Judaeorum,  in  figura  fuerunt.  Ideo 
Christus  latenter  ascendcbat  in  eis,  quia  Ghristus 
latuil  in  iilis:  populo  vero  priori  occullus,  modo  vc- 
ro  meliori  populo  manifestus.  Quiaquod  ille  populus 
ioumbra  agebat,  nos  vero  manilosta  luce  facimus. 
Licetquidamintelligerc  veiint,  hancDomini  respon- 
sionem,  qua  ait :  «Ego  non  ascendo  ad  diem  fcstum 
bunc  (Joan.  vii),  »   ad  passionem   illius  pertinere  :  ^  cst  quod  haec  encaenia,  quo;  hic  leguntur,  non   ad 


miusque  fldelium  omnium  unanimitas clamat:  Chri- 
stus  Deus  est,  bonus  est,  verus  Oeus  eat,  teste 
egregio  prsdicatore,  qui  ait :  Quorum  patres  ex 
quibus  Christus,  qui  est  super  orania  Deus  bene- 
dictus. 

nOMILIA  LIX. 

FERIA   QUAKTA   POST    JudiCtt, 

(JoAN.  x).  «  In  illo  tcmpore,  facta  sunt  encaenia 
«  Hierosolymis,  ct  hiems  erat.  Et ambulabat  Jesus  in 
H  tcmplo  in  porticu  Salomonis, »  et  reliqua.  Encsnia 
autcm  Yocabatur  solemnitas  dcdicationis  templi, 
quam  popuIusDeiexanti(ina  patrum  traditione,  per 
annossinguloscclebrareconsueverat.  Sed  notandum 


quia  Cbristus  non  in  festivitate  scenopegi»,  sed  in 
festivitate  paschali,  qua  agnus  occidi  solebat,  cruce 
ascendit. 

(<  Judsis  autem  qua;rebant  eum  in  die  festo,  »  an- 
tequam  ascenderet.  Priores  cnim  fratres  ascende- 
rant,  et  non  tunc  ascendit  ille  quando  illi  putabant 
el  volebant  ut  jam  hoc  impleretur  quod  ait:  Non  ad 
hunc,  id  est,  ad  quem  vos  vultis,  primum  vel  secun- 
dum  diem.  Ascendit  autem  poslea,  ut  Evangelium 
loquitur,  mediato  die  festo,  id  est  cum  jam  illius 
diei  festi  tol  dies  praeterissent,  quod  remansissent. 
Ipsam  enim  festivitatem  quantum  inteliigendum  est, 
dicbus  plurimis  celebrant. 

«Oicebant  ergo  :  Ubi  est  ille?  Et  murmur  mui- 
« lum  erat  de  eo  in  turba.  »  Unde  murmur?  De 


primam  templi  dedicationcm,  sed  al  ultimam  per- 
tinent :  quod  cx  eo  facile  colligitur,  quia  hieme 
facta  rcferuntur.  Prima  siquidem  templi  dcdicatio  a 
Sulomone  temporeautumni;secundaautem  aZoro- 
babcl  et  Jesu  sacerdote  tempore  verno ;  tertia  a 
Juda  Machaba^o  tcmpore  hiemis  est  facta,  quando 
speciaiiter  constitutum  esselcgitur,  uteadem  dedi- 
catio  per  omnes  annos  in  memoriam  solemnibus 
revocarctur  officiis:  quam  etiam  ad  tempus  usque 
Dominicse  incarnationis  obscrvatam  fuisse,  sicut 
modo,  cum  legeretur  evangelium,  audivimue.  Qu» 
etiam  dedicatio,  salubri  consuetudine,  in  Ecclesiis 
Christi  reser^ari  moderno  tempore  dinoscitur,  Con- 
sidcrandum  nobis  est  quare  evangelista  dixisset 
htcc  encaenia  hiemis  tempore  facta  esse.  Omnino 


coateatione.  Quae   fuit  contentio?  «  Quidam  enim  C  propter  duritiam  Judoiorum  et  infidelitatem,  qu» 


« dicebant :  quia  bonus  est.  Alii  autem  dicebant : 
«  QOQ,sed  seducit  turbas.  >-  De  omnibus  ejus  servis 
hoc  diciturmodo,  quicunque  eminent  in  aliqua  gra- 
tia.  Alii  dicunt,  «  bonusest:  »  alii.  «  non,  sed  sedu- 
citturbas.  »  Unde  hoc?  quia  vitanostra  abscondita 
estcum  Christo  in  Deo.  Hoc  patitur  corpus  Christi 
Qsque  in  finem  ssculi  a  mundi  amatoribus,  quod 
tuDc  passus  est  a  Judsorum  murmuratoribus.  Nec- 
dum  frumentuon  a  paleis  segregatum  est  {Malth, 
m\  ut  grana  frumenti  congregentur  in  horreum,  et 
pale£  coinburantur  igne  xterno.  Quod  dictum  est 
ergo  deDomino,  valet  ad  consolationem,  de  quocun- 
qae  hoc  dictum  fuerit  Christiano. 
»  Nemo  tamen  palam  loquebatur  de  illo  proptcr 


frigoris  nomine  scepe  designari  legitur.  «  Et  ambu- 
labat  Jesus  in  templo  in  porticu  Salomonis.  »  Si 
crgo  Dci  Filius  ambularc  voluit  in  templo,  in  quo 
caro  et  sanguis  brutorum  animaiium  offerebatur, 
muUo  magis  nostrae  orationis  doraum,  ubi  carnis 
ipsiusac  sanguinis  sacramenta  celcbramus,  visitare 
gaudebit.  Si  pcrambulare  non  dcspexit  porticum,  in 
quo  rex  qnondam  mortalis  ac  terrenus  quamvis 
polentissimus  ad  orandum  stare  solebat,  quanto 
magis  penelralia  cordium  nostrorura  invisere, 
atque  illustrare  desiderat,  si  tamen  ea  porticum 
esse  Salomonis,  hoc  est,  si  ea  timorem  suum,  qui 
est  •  initium  sapicntiae  (PsaL  cx), »  habere  perspexe- 
rit.  Neque  enim  putandum  est,  quia  domus  so- 


«melum  Judsorum.  »  «  Quidara  dicebant,  bonus  q  lunimodo  sit,  in  qua  ad  orandum  vel  ad  mysteria 

celebrarida  conveninius:  multomagis  templum  ejus 
appcllaniur  ct  sumus,  cum  manifeste  dicat  Aposto- 
lus  :  «Vos  eslis  templura  Dei  vivi,  sicut  dixit  Deus  : 
Inhabilabo  in  eis,  et  inter  illos  ambulabo  (//  Cor. 
vi).  n  Ostendit  vero  evangelista  cur  dixisset  hiemis 
tempore,  dum  inquit : 

((  Circumdederunt  eum  Judaei.  «Circumdederunt 
itaquc  cum  tenlationis  gratia,  non  veritatis  agno- 
sceiKlaj  voluntate.  «  Et  dicebant :  Quousque  animara 
«  nostramtoIlis?SitucsChristus,  dicnobis  palam.» 
llupc  vero  non  voluntale  fidci  inquirendo,  scd  illi 
quem  inteirogabant  insidiando,  et  calumniam  in- 


&?t:aliiautcm  dicebant,  non,  sed  scducit  turbas.  » 
Sooitus  eorum  apparebit  tanquam  aridorum  fluvio- 
nim :  •  seducit  turbas,  »  clarius  sonaliant:  «  bonus 
*6t,  )i  pressius  susurrabant.  Modo  autera  fratres, 
qaamvis  nondum  vencrit  illa  gloria  Christi  qum  nos 
sternos  factura  cst,  modo  tamen  ita  crescit  Ecclesia 
ejus,  ita  enim  dignatus  est  per  cuncta  diffunderc,  ut 
eliam  susurretur,  seducit  turbas;  sed  clarius  perso- 
Qat,  bonus  est.  Nam  nova  hsresis  in  angulis  ucculle 
suBurrat:  Christuscstadoptivus:  sed  clarius  univer- 
salis  sanctae  Elcclesiffi  voxresonat:  Glirislus  est  Fi- 
^ias  Dei.  Propitius  sibilant  quoque  serpentiuo  ore. 


343 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


344 


Btruendo  dicebant,  ut  invenirent  quomodo  accusa-  A 
renteilm,  nolentes  eum  credere  Deum,  sed  homincm 
pinrtim  tantummodo  futurum,  etregem  csteris  om- 
nibus  exceisiorem  esse  venturum.,  Qua  etiom  de- 
mentia  poiteri  eorum  usque  in  prfiescns,  et  donoc 
Antichristum  pro  Ghristo  suscipiant,  errare  non  ces- 
sant.  EtsiChristumcssc  responderet,  cogitabanteum 
tradcre  potestatiprapsidispuniendum,  quasi  contra 
Augustum  repugnans,  iHicitum  sibiusurparetimpe- 
rium.  Scd  ipse  nostrae  saluti  consulens  proptcr  quos 
haBC  scribenda  erant,  ita  responsum  temperavit 
siium,  ut  ad  calumniantium  ora  concluderet,  ctquia 
Christus  est,  fidelibus  aperta  voce  panderet.  IlJi 
enim  do  homine  Christo  qnaBrebant,  ipse  autera  di- 
vinitatis  suae,  qua  eBqualis  est  Patri,  pailim  mystc- 
ria  narrat.  Ouid  ergo  JudsDi  circumdantes  Dominum  « 
dixerunt,  videamus.  «  Quousque,  inquiunt,  animam 
nostram  toliis  ?  Si  tu  es  Cbristus,  dic  nobispalam.  » 
Non  venitChristusin  se  credentibus  animam  toile- 
ro,  sed  animam  vivificare.  Sed  ipsi  sibi  Judaei  ani- 
mam  per  infidelitatem  tulerunt,  qui  tentare  Chri- 
stum,  non  in  Christum  credere  congregati  sunt. 

«  Hesponditeis  Jesus:  Loquor  vobis,  et  non  cre- 
c<  ditis. »  Proprie  ostendit  quis  esset  dum  dixit: 
«  Loquor  vobis,  »  id  est,  Verbum  Dei,  coaBternum 
Patri,  I  quia  opera  quaB  ego  facio  in  nomine  Patris 
mei,  hsBC  testimonium  perhibent  de  me. »  Quod  est 
FiliusDei,  qui  gloriam  suam  non  quaBsivit,  sed  ejus 
qui  misit  illum,  quia  una  estgloriaPalris  ct  Filii. 
Sed  banc  fidem  corda  infidelium  accipere  nequive- 
runt,  de  quibus  ait : 

«  Sed  voB  non  creditis.  »  Causamque  reddit  cur  C 
non  crederenl:  «  Quia  non  eslis  ex  novibus  meis.  » 
liveB  sunt  credendo,  ovessuntpastorem  sequendo, 
oves  sunt  Redemptorem  non  contemnendo,  oves 
sont  per  ostium  intrando,  oves  sunt  exeundo,  et 
pasoua  ittveniendo.  Quomodo  ergo  istis  dixit: 
«  Non  estis  ex  a\n'bus  meis  ?  »  Quia  videbat  oos  ad 
sempiternAm  futuros  perditionem,  non  ad  vitam 
aeternam  sui  sanguinis  pretio  comparatos. 

«  Oves  mcaB  vocem  mcam  audiunt,  et  ego  cognosco 
«  eas,  et  sequuntur  me,  et  ego  vitam  aBternam  do 
«  eis.  »  Dicit  enim  «  Cognosco  eas.  »  Consuetudo 
8anct«Scripturap  est  diccre,  Deum  nosse  quidquid 
eHgit.  Apodlblo  dicente  {//  Tim.  ii):  NovitDominus 
qni  sunt  ejus  :  et  iHiid  nescire,  quod  non  approbat 
dignum  vitae  «ternaB.  Unde  ad  impios  dicturus  erit:  D 
«  Non  novi  vos  (Mallk,  vii).  »  Scquitur  de  ovibus  : 
«  El  ego  vitam  ajternam  do  cis.  »  llaec  sunt  pascua 
qua?  superius  promisit  ovibus  suis,  ubi  nulla  herba 
arescit,  tolum  virct,  totum  viget,  totum  intogrum 
permanet:  et  quitlquid  semel  accipitur,  semper  ha- 
bctur.  «  Et  non  peribunt  in  aeternum.  »  Hic  subau- 
diendum  est,  quomodo  vos  peribitis  qui  non  eslis  ex 
ovibas  meis.  «  Et  non  rapiet  eas  quisquam  de  manu 
«  mea,  »  id  ost  de  potestate  mea. 

«  Pater  meus  quod  dedit  mihi,  majus  omnibus 
«est.  »  Quod  dedit  PaterFilio,  majus  omnibus  est 
ut  ipse  illiesset  unigenitus  Filius,eequalisot  consub- 


stantialis.  Quid  est  quod  dedit?  Utique  gignendo 
dedit,  quia  non  minorem  sibi  genuit,  non  tcmpore 
posteriorem,  sed  coaeternum,  sine  initio  temporis 
sempcr  Deum.  Non  est  dicendum,  non  erat  ante- 
quam  natus  erat :  nunquam  entm  non  nalus  crat, 
qui  Patri  coaBtornus  erat.  Qui  sapit,  capiat:  quinon 
capit,  credat.  Nulriatur  fide,  utpossitcapercVerbum 
Dei,  quiaVerbom  Filius.  Semperergo  Filiusetsem- 
per  aBqualis.  Non  enim  crescendo,  sed  nascendo 
a;qualis  est,  qui  scniper  natus  de  Patre  Filius,  do 
Doo  Deus,  de  »^terno  coaeternus.  Pater  autem  non 
de  Filio  Dcus,  Fiiius  de  Patre  Dcus.  Idco  Deus  Pa- 
tor,  ideo  gignondo  dedit  ut  Deus  esset,  gignendo 
dedit  ut  asqnalis  essct:  hoc  est  quod  majus  esl  om- 
nibus.  Idco  transccndit  iste  Joannes  omnes  allitu- 
dines  crcaturarum,  et  millia  cxercitus  angelorum, 
et  mngna  omnia,  pcrvenit  ad  illud  quod  msgusest 
omnibus,  et'  dixit :  «  In  principio  crat  Ycrbum,  et 
Vcrbum  crat  apud  Deum,  et   Deus  erat  Verbum 
{)oan.  i).  »  Hoc  est  quod  mnjus  oninibtis  esl,  idest, 
ut  sim  Vcrbum  ejus,  ut  sim  unigenitus  Pilius  ejus, 
ut  sim  splcndor  lucis  ejus.  Ideo  nemo  rapit  oves  de 
manu  mea,  et  nemo  potest  rapere  de  mana  Patris 
mci.  Manus  Patris  ct  manus  Filii,  una  manus.  id  cst 
una  potcs*as,  una  divinitas,  una  majcstas,  unaster* 
nitas,  una  ffiqualitas.  Quam  videlicct  aBquaiitatem 
ipse  Dominusin  divinitatehabuit,  priusquam  mun- 
dus  csset  apud  Patrem,  ipse  in  humilitatc  cx  tem- 
pore  incarnationis  accepit. 

«  Bt  nemo  pot»*st  rapere  de  manu  Patris  mei. » 
Aperte  dat  inteliigi  unam  atque  indissimilem  esse 
manum,  hoc  est  virtutem  suatn  et  Patris',  atque  ideo 
se  Christum  esse  credendum,  qui  non  sicut  caeteri 
sancli  factus  per  gratiam  ex  temporc,  scd  verus 
sOmpcr  cxstiterit  Filius  Dei  (Joan»  x),  quod  etiam 
sequenti  sententia  luc«  clarius  aperit  dicens. 

«  Ego  et  Pater  unum  sumus.  »  Onum,  inqmt,sn- 
mus,  una  nobis  substantia,  una  cst  divinilas,  una 
est  aeternitas,  perfectaajqualitas,  dissimilitudo  nulla. 
Quibus  profecto  verbis  non  praesentem  soiummodo 
Judajorum  quaistionem,  quaro,  an  ipse  essel  Chri- 
stus,  interrogabant,  explicavit,  sed  etiam  haerctico- 
rum  perfidiam,  quam  flituram  praevidit,  quantum 
sit  cxsecranda,  monstravit.  Gonticescat  SabeilioSj 
audiens :  «  Ego  et  Pater,  »  qui  unam  personam  Pa- 
tris  et  Fiiii  prava  doctrina  disseruit;  Nam,  et  «  ego 
ct  Pater,  »  duos  pcrsonae.  Item  erubescat  Arius,  au- 
diens,  «  unum  feumus,  »  qui  duas  naturas  in  Patreet 
Filioastruit,dum«unum,»  unamnatm^am  significat, 
sicut  «sumus,  »  duas  pcrsonas.  Sequamur  aposto- 
licam  fidem,  quam  bcatus  Pelrus  princeps  aposto- 
lorum  confessus  est :  •  Tu  es  Christus  Filiua  Dei 
vivi  Qfatth.  xvi).  »  Judaei  videlicet  verba  Domiai 
audientcs,  hncusque  festinavcrunt.  Dum  vero  ail: 
«  Kgo  et  Pater  unum  sumus,  »  non  pertulerunt,  scd 
more  suo  duri  ad  Inpides  cucurrerunt,  sicut  efan- 
gelista  dicit : 

«  TuIeruntlapidcsutlapidareTit  eum.  »  Dominus 
non  patiebatur  quod  nolebat  pati,  et  nonestpassus 


345 


HOMILliE  DE  TEMPOhE. 


346 


nidi  quod  voluit  pati.  Adhuc  eoslapidare  eupientes 
aJloquitur. 

«  Sustnlerunt  lapides  Judsi,  ut  lupidarent  eum. 
u  Rpspondit  eis  Jesus:  Multa  bona  opera  ostendi 
«  vobis  a  Patre  meo,  propter  quod  corum  opus  me 
ff  lapidatis?  At  illi.  responderunt:  De  bono  opere 
«  non  iapidamus  te»  sed  de  blasphemia,etquia  tu, 
«  homo  cum  sis^  facis  teipsum  Deum.  »  Ad  illud 
respondenint  quod  dixerat:  «  Ego  et'  Pater  unum 
sumus.  »  Ecce  Judiei  intellexerunt  quod  Arianinon 
inteliigunt.  Ideo  enimiratisunt,quoniamsenserunt 
non  posse  dici :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus, »  nisi 
obi  squalitae  estPatris  et  Filii.  Deus  autem  videte 
quid  responderit  pravis.  Videt  eos  non  ferre  splen- 
dorem  veritatis,  et  eos  tentavit  in  verbis. 

»  Nonne  scriptum  est  in  lege  vestra^Midcstvobis 
data,  «  quia:  Ego  dixi:  Dii  estie?  »  Deus  dicit  per 
prophetam  in  psalmo  omnibus:«Egodixi:Diie»tis.» 
El  legem  appellavitDominusgeneraliteromnesillas 
Scripturas,quamvis  alibi  spccialiter  dicat  legem.a 
prophetis  Qam  distinguens,  sicuti  est :  «  Lcx  et  pro- 
phet»  usquc  ad  Joannem  (Luc,  xvi).  »  Et  iterum: 
«  In  his  duobua  preceptis  tota  lex  pendet  et  pro- 
phetae  [Maith,  xxn).  »  Aliquando  autem  in  tria  dis- 
tribuit  easdem  Seripturas,  ubi  ait:  «  Oportebat 
impleri  ooinia  quas  scripta  sunt  in  lege  Moysi,  et 
prophetis,  et  psalmis  de  me  {Luc.  ulL).  »Nuncvero 
etiam  psalzzios  legis  nominenuncupavityubi  scriptum 
eat:  «  Ego  dixi:  Dii  estis.  » 

«  Si  illos  dixit  deos  ad  quos  sermo  Dei  factus  est, 
«  et  non  potest  solvi  Scriptura,  quem  Patersancti- 
«  ficavit  ct  misit  in  mdndum,  vo8  dioitis,  quia  bla- 
«  sphenias,  qnia  dixi,  Filius  T}m  sum  ?  »  Si  sermo  Dei 
factuft  est  ad  homines,  utdicereBtur  dii,  ipsum Ver- 
bum  Dei quidem apud Deum,  quomodo  non  est Deus? 
Si  per  sermonem  Dei  fiunt  homines  dii»undeparti- 
cipant  non  est  Ueus?  Si  luminailluminatadiisuntj 
Inmen  quodilluminat  quomodo  non  est  Deus?  Si  cal&- 
facti  quodammodo  igni  salutaridiiefnciuntur^unde 
calefiunt  non  est  Deu8?Accedi8adlumen,iIIumina- 
m,zi  inter  filiosDei  nuiiieraris:sirecedisalumine, 
obscurariaet  in  teaebris  computaris.  lllud  tamen 
iamen  non  accedit  ad  se,  quia  non  recedit  a  se.  Si 
ergo  V08  deos  fecit  sermoDei,  quomodo  nonest  ver- 
bum  Dei  Patris?  Ergo  sanctificavit  Filiumsuum.  et 
misit  in  oiundum.  Forte  aliquisdicat:  Si  Patereum 
sanctificavit  aliquando  non  aanctus  fuit.  Ad  quod 
dicendnm :  SanctiOcavit  quoraodo  genuit  eum,  ut 
8anctu8esset.Gigncndoeidcdit,quiasanctumgenuit 
eum.  Nam  si  quod  saactificatur,  ante  noneratsan- 
ctum,  quomodo  dicimus  Deo  Patri,  «  Sanctificetur 
nomen  tuum?  » 

«  Si  non  facio  opera  Patris  mei,  nolite  credare 
«  mihi.  Si  autem  facio^  etsimihinonvultiscredere, 
•  operibus  credite^  ut  cognoscatls  et  credatis  quia 
« in  me  eat  Pater>  et  egoinPatre.  «NonenimFilius 
sic  dicit :  c<  Id  me  est  Pater,  et  ego  in  illo,  »  quo- 
modo  possunt  dicere  homines.  Si  enim  benecogite- 
«ttis,  in  Deosumus,etsibenevivamus,Deus  innobis 


A.  est.  Fideles  enim  participantes  eju8gratiam,etillu- 
minati  ab  ipso,  in  illo  sumus  et  ipee  in  nobis :  sed 
non  sicut  unigcnitus  Filius  ille  in  Patre,etPaieria 
illo,  tanquam  squalis  ineo,cutestsqualis.Denique 
nos  aliquando  possumus  dicere:  In  Deo  sumu8,  et 
Deus  in  nobis:  non  autem  possumus  dicere:  Egoet 
Deus  unum  sumus.Nonne  possumus  dicere:In  Deo  ee, 
quia  Deus  te  continet?  Deusest  inte,quiatemplum 
Dei  factus  es?  Sic.  Sed  nunquidquiainDeoea,Deuff 
es?  vel  quia  in  te  Deus  est,  potesdicere^Quimevi- 
det  Deum  videt,  quomodo  Unigenitus  dixit:  «  Qui 
me  videt,  videt  et  Patrem?  »  {Joan,  xiv).Etiterum: 
u  Ego  ct  Patcr  unum  sumus?  »  Non.  Agnosce  pro- 
prium  Domini,  et  munus  servi.  Proprium  Domini 
est  flBqualitas  Patris;  munus  servi  est  participatio 
Salvatoris. 


D 


HOMILIA  LX. 

FERIA   QUINTA   POSt  JudtCa. 


(Joa:«.  vji.)  «  In  illo  terppore,  cum  audissentqui- 
«  dam  deturbasermonesJesu,dicebant:Hice8tvere 
«propheta.»ctrcliqua.  Cum  ergoloquebaturChristus 
in  die  novissimo  festivitatis  ea  qus  supre  hujua 
textu  Evangelii  posita  sunt,  nata  est  deillointurba 
dissensio,  aliis  putantibus  qundipseessetuhristua^ 
aliis  dicentibus  quia  de  Galilasa  non  exsurgct  Ghri- 
stus.  Qui  vero  missi  fuerantuteumtenerent,  redie- 
runt  immunes  a  crimine,  et  pleni  signo  admira- 
tionis.  Nam  et  testimonium  perhibuerunt  divine 
doclrinaB  ejus,  cum  dicerent  a  quibus  missi  eraot: 

«  Quare  non  adduxistiseum?Re8pondereuoteia; 

C'  «  Nunquam  se  audisse  hominemsiclocutum.»Noii 

enim  usquam  sic  loquitur  homo.  Ille  autem  sic  lo- 

cutus  eet,  quia  Deus  erat  et  homo«TamenPfaari8au 

testimonium  eorum  repellentes,  dixerunt  eis: 

«  Nunquid  et  vos  soducti  estis?  »  Videmus  enim 
deiectatos  vos  esse  sermonibus  illius. 

«  Nunquid  aliquisde  principibuscrediditineum» 
«  aut  ex  PharisaBis?  Sed  turba  b«c,  qu»  non  novit 
«  legem,  maledicti  sunt.  »  Qui  non  noverantlegem, 
ipsi  credebant  in  eum  qui  miserat  legem.  Et  eum 
qui  miserat  legem,  contemnebant  illi  qui  docebant 
legem,  ut  impleretur  quod  dixerat  ipse  Dominus: 
Bgo  veni,  ut  non  videntes  videant,  et  videntescAci 
fiaat.  C^ci  enim  facti  sunt  Pharisoi  doctores,  illu- 
minati  sunt  populi  legem  nescientes  et  in  auctorem 
Q.legis  credentea.  Nicodemus  tamen,  unus  ex  Phari- 
sffiis,  qui  ad  Dominumnoctevenerat,  etipsequidem 
non  credulus,  sedUmidus(namideoetnoct6venerat 
ad  lucem,  qaia  illuminarivolebat,  etscrritimebat),. 
respondit  Judsis: 

«  Nunquid  lex  vestra  judicat  bominem  nisi  au- 
«  dierit  ab  ipso  prius  et  cognoverit  quid  faciat?  » 
Volebant  enim  illi  pcrversi  ante  esse  dampatores 
quam  cognitores.  Sciebat  enim  Nicodemus,  vel  po- 
tius  credebat,  quia  si  tantummodo  eum  patienter 
vellent  audire,  forte  similes  flerent  illis,  qui  missi 
sunt  tenere  eum,  et  malucrunt  credere  illi  quam 
tenere  illum.  Responderunt  exprsjudiciocordissui; 


Ji47 


HAYMONIS  HALBEIiSTAT.  EHSC.  OPP.  PAKS  II.  —  HOMIL. 


348 


«  Nunquid  et  tu  Galilsus  es?  »Id  est  quasiaGa-  A 
lileo  seductus.  Dominus  enim  Galilsus  dicebatur, 
quoniam  deNazaretb  civitate  erant  parentes  ejus: 
secundum  Mariam  dixi  parentes,  non  secuudum  vi- 
rile  semen.  Non  enimquflesivit  interranisi  matrem, 
quia  jam  babebat  desuperPatrem.  Nam  utraqueejus 
nativitas  mirabilis  fuit:  divina,  sine  raatre;  bu- 
mana,  sine  bomine  patre.  Inquiunt  ergo  illi  quasi 
legis  doctores  ad  Nicodemum:  «  Scrutare  Scriptu- 
«  ras,  et  vide  quia  propbeta  a  Galilssa  nonsurgit.» 
Sed  Doniinus  propbetarum  secundumOrdincmpro- 
phetarura  inde  surrexit. 

«  Et  reversisunt,inquitevangeli3ta,  unusquisque 
«  in  domum  suara.  » 


HOMILIA  LXI. 

FERIA  SEXTA   POST  JudiCQ, 


B 


(JoAN.  XI.)  «  In  illo  temporc,  collegerunt  ponti- 
«  flces  et  Pbarisffii  concilium  adversus  Jesum,  et 
«  dicebant :  Quid  facimus,  quia  bic  bomo  multa  signa 
«  facit?»etreIiqua.Nectamendicebant,  credamusin 
eum.Plusenimperdilibominescogitabantquomodo 
nocerent  et  perderefit,quamquomodosibi  consulc- 
rent  ne  perirent,ettamentimebant  ctquasi  consu- 
lebant.Dicebantenim :  «Quid facimus,  quia  bicbomo 
multa  signa  facit?  » 

«  Si  dimittamus  eum  sic,  omnes  credentineum. 
«  Et  venient  Romani,  et  tollent  nostrum  locum  et 
«  gentem.  »  Temporalia  perdere  noluerunt,  etiam 
vitam  sternam  non  cognoverunt,  ac  si  utrunque 
amiserunt.Nam  etRomani  propter  Domini  passionem 
et  glorificationem  tulerunt  ab  eis  locumetgentem,  C 
et  pugnando  et  transfcrendo.  Et  illud  eos  scquitur, 
quod  alibi  dictum  est:  «  Filii  autem  regni  ibunt  in 
tenebras  {Matth,  vui).  »  Hoc  autem  timuerunt,  ne  si 
omnes  in  Christum  crederent,  nemo  remaneret,  qui 
adversus  Romanos  civitatem  Dei  templumque  tuta- 
ret:  quoniam  contra  ipsumtemplum,etcontrasuas 
paternas  leges  doctrinam  Ghristi  esse  sentiebant. 

«  Unus  autem  ex  ipsis,  Gaipbas  nomine,  cum 
«  csset  pontifex  anni  illius,  dixit  eis:  Vos  nescitis 
«  quidquam, neccogitatis quia expedit vobis ut unus 
«  raoriatur  bomo  pro  populo,  et  non  tola  gens 
«  pereat.  Hoc  autero  a  semetipso  non  dixit,  sed 
«  cum  esset  pontifex  anni  illius,  propbetavit.  » 
Hic  docuit  etiam  per  homines  malosprophetiaespi- 
ritum  futura  praBdicere,  quod  tamen  evangelista  j) 
divino  attribuit  sacramento,  quia  pontifex  fuit,  id 
est  summus  sacerdos.Potestautemvosmoverequo- 
modo  dicatur  pontifex  anni  iiiius.  cum  Dominus 
Btatuerit  unum  summum  sacerdotem,  cui  mortuo 
unus  succederet.  Sedihtelligendumquod  per  ambi- 
tiones  et  contentioncs  inter  Judaeos  postea  consti- 
tutum  est  ut  plures  essent  qui  per  annos  singulos 
suis  vicibus  ministrarent.  Nam  de  Zacbariahocdi- 
citur:  «  Factum  est  autem,  ut  oum  sacerdotio  fun- 
geretur  in  ordine  vicis  su«b  ante  Deum,  secundum 
constitutionem  sacerdotii  sorte  exiit  ut  incensum 
poncret.  Ingressus  autem  in  templum  Domini, »  etc. 


(Luc,  I.)  Hinc  apparet  plures  eos  fuisse  et  vices 
suas  babuisse.  Nam  incensum  non  licebat  ponere, 
nisi  summo  sacerdoti,  et  sorte  etiam  unuin  annum 
administrabant,  qiiibus  alio  anno  alii  succedebant, 
ex  quibus  sortecxiebat  qui  incensumponeret.Qiiid 
est  ergo  quod  propbetavit  Caipbas,  quia  Jesusmo- 
riturus  erat  pro  gente,  et  non  tantumprogente,8ed 
ut  filios  Dei,  qui  erant  dippcrsi,  congregaret  in 
unum?  Hoc  evangelista  addidit.  Nam  Caiphas  de 
sola  Judasorum  gente  propbetavit,  in  qua  erantoves, 
de  qutbus  ipse  Pominus  ait:«  NonsummissiisDisi 
ad  ovcs  qufB  perierunt  domus  Israel.  »  8ed  noverat 
evangelista  alias  ovcs.quae  non  erant  de  hoc  ovili, 
quas  oportebat  adduci,utesscntunum  ovileetunus 
pasi  or.  HaBC  au  tem  secu  nd  um  praBdestinationem  dicla 
sunt,  quia  nequeovcs  ejus,  necfiliiDeiadhuccrant, 
quia  nondum  crediderant. 

«  Ab  illo  ergo  die  cogitaverunt  ut  interficfrent 
«  eum  Jesus  autem  jam  non  in  palara  ambulabat 
«  apud  Judffios,  sed  abiit  in  regionem  juxla  deser- 
tum,  in  civitatem  qa®  dicitur  Ephratm,  ct  ibi 
«  morabaturcum  discipulis  suis. »  Non  quiapotentia 
ejus  defecerat,  in  quautique,  si  vellet,etpalamcum 
Judfflis  conversaretur  et  nibil  ei  facerent:  sed  in 
bominis  infirmitale vivendi  exemplum  discipulis  de- 
monstrabat,  in  quo  apparet  non  esse  peccatum,  si 
fideles  ejus  quisuntmembraeju8,oculispcrsequen- 
tium  scse  subtraberent,  et  furorem  sceleratorum  la- 
tendo  potius  de\atarcnt  quam  se  ostendendo  ma^is 
accenderent. 

UOMILIA  LXH. 

SABBATO   POST  Judica  IN  VIGILIIS   PALMABCM. 

(JoAN.  vi)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  turbis 
«  Judffiorum:  Amen,  araendico  vobi8,nisi  mandu- 
«  caveritis  carnem  filii  bominis,  et  bibentis  ejus 
«sanguinem,nonbabebUisvitaminvobi8,))etreliqua. 

Quomodo  quidemdetur,  etquisnammodassitman- 
ducandi  istum  panem,ignoratis.Verumtamen«nisi 
manducaveritis  carnem  filii  hominis,  et  biberitis 
ejus  sanguinem,  non  habebitis  vitam  in  vobis.  >» 
Haec  non  utique  cadaveribus,  scd  viventibns  loque- 
batur.  Unde  ne  istam  vitam  intelligentes  dehacre 
litigarent,  secutus  adjunxit: 

«  Qui  manducat  meam  carnem,  et  bibit  meum 
M  sanguinera,  habet  vitam  aetemam.  »  Hanc  ergo 
non  babet,  qui  istum  panem  non  manducat,  nec 
istum  sanguinembibit.Namtemporalem  vitamsme 
illo  utcunque  bomines  in  boc  saBCulo,'qui  non  sunt 
per  fidem  in  corporeejus,  baberepo8Sunt:aBternam 
autem  nunquam,qusBsanctispromittitur.  Neautem 
putarent,  sic  in  isto  cibo  et  potu  (quem  carnaliter 
sumunt,  et  non  spiritaliter  intelligunt  in  fide)  pro- 
mitti  vitam  aBternam,  ut  qui  eam sumerent, jam nec 
corpore  morerentur,  buic  cogitatiorii  est  dignatus 
occurrcre.  Nam  cumdixiseet:«Ouimanducatmeam 
carnem  et  bibitmeumsanguinem,babetvitamaeler- 

nam,  »  continuo  subjecit,  et  dixit: 
«  Ego  resuscitabo  eum  in  novissimo  die.  »Utsci- 


349 


HOMIUiE  DE  TBMPORE. 


350 


licet  babeatinterim  secundum  spiriium  vitamster- 
nam  in  requie,  qu«B  eanctorum  Spiritus  suscipit : 
quod  autem  ad  corpus  attinet,  nee  id  vita  eterua 
frauftctur  in  resurrectione.mortuorum  in  novissiroo 
die. 

•  Caro  enim  mea,  inquit,  vere  est  cibus,  ot  san- 
w  guis  meus  vere  est  potus.  »  Cum  enim  cibo  et 
potu  id  appetant  homines  ut  non  esuriant  neque 
sitiant,  hoc  veraciter  non  prffistat,  nisi  iste  cibus  et 
potus  qui  eos  a  quibus  sumitur  immortales  et  in- 
corruptibiles  facit,  id  est  societas  ipsa  sanciorum, 
ubi  pax  erit  et  unitaa  plena  atqne  perfecta.  Propte- 
rea  quippe,  sicut  etiam  hoc  ante  nos  inteJlexerunt 
homines  Dei,  Dominus  noster  Jesus  Cbristus  cor- 
pus  et  sanguinem  suum  in  eis  rebus  commendavit, 
quae  ad  unum  aliqnid  rediguntur  ex  multis.  Nam- 
que  aliud,  scilicetpanisyin  unum  ex  muttis  granis 
conficitur  Aliud,  scilicet  vinum,  in  unum  exmul- 
tis  acinis  conficitur.  Deniquejamexponit  quomodo 
id  fiat  quod  loquitur,  et  qmd  sit  manducare  cor- 
pus  ejus  et  sanguinem  hibere. 

«  Et  qui  manducat  meam  carnem,  et  bibit  meum 
«  sanguinem,  in  me  manet,  et  ego  in  eo.  »  Hoc  est 
ergo  manducare  illam  escam  et  illum  bibere  potum, 
in  Ghristo  manere,  et  illum  manenteminse  bibere. 
At  per  hoc  qui  non  manet  in  Ghristo,  et  in  quo  non 
manet  Ghristus,  procul  dubio  nec  mandUcat  spiri- 
tualiter  ejus  carnera,  licet  carnaliler,  et  visibiiiter 
prematdentibus  sacramentum  corporis  et  sanguinis 
Christi,  sed  magis  tantae  rei  sacramentum  ad  judi- 
cium  sibi  manducat  et  bibit,  qui  immundus  pras- 
sumpsit  ad  Ghristi  accedcre  sacramenta,  quae  alius 
nemo  digne  sumit,  nisi  quimundus  est,  de  quibus 
dicitur :  «  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum 
videbunt  (Malth,  v).  » 

«  Sicut  me  misit,  inquit,  vivens  Pater,  et  ego  vivo 
«  propter  Patrem.Et  qui  manducat  me^etipsevivet 
•  propter  me.  »  Non  enim  Filius  participatione  Pa* 
tris  6t  melior,  qui  natua  estsequalis :  sicut  partici- 
pationeFilii,per  unitatem  corporisejus  et  sanguinis, 
quod  ilia  manducatio  potatioque  significat,  efGcit 
nos  meliore8.Vivimusergonos,propterip8um  man- 
ducanteseum,  idest,  peripsumaccipientes*8sternam 
vitam,  quam  non  habebamus  ex  nobis.  Vivit  autem 
ipse  propter  Patrem  missus  ab  eo,  quia  semetipsum 
exinanivit,  faotus  obediens  usque  ad  Hgnum  crucis. 
«  Sicut  me  misit  vivens  Pater,  et  cgg  vivo  propter 
Patrem.  Et  qui  manducat  me,  et  ipse  vivet  propier 
me.  »  Ac  si  diceret :  Ut  vivam  propier  Patrem,  id 
est,  ad  illum  tanquan;)  ad  majorem  referam  vitam 
meam,  exinanitio  mea  fecit,  in  qua  me  misit.  Ut 
autem  quisquam  vivatpropterme,participatio  facit, 
quia  mandacat  me.  Ego  itaque  humiliatus  vivo 
propter  Patrem,  ille  rectus  vivit  propter  me.Non  de 
ea  naiura  dixit  qua  semper  est  «equalis  Patri,  sed 
de  ea  in  qua  minorfactus  est  Patre  ;  de  qua  etiam 
superius  dixit :  «  Sicut  Pater  habet  vitam  in  semet- 
«  ipso,  ita  dedit  Filio.vitam  habere  in  semetipso 


A  (Joan.  v),  »  id  est  genuitFilium  vitam  habentemin 
semetipBo. 

«  Uic  est  panis  qui  de  coelo  descendit,  »  ut  illum 
manducando  vivamu8,quia  seternam  vitam  ex  nobis 
haberepossumus.  «  Non  sicut  manducaverunt,  in- 
«  quit,  Patres  vestri  manna  et  mortui  sunt.  Qui 
t  manducat  hunc  panem,  vivet  in  stcrnum.  »Quod 
ergo  iili  mortui  8unt,ita  vult  intelligi,ut  non  vivant 
in  asternum.  Nam  temporaliter  profecto  et  bi  mo- 
rientur  qui  Christum  manducant :  sed  vivunt  in 
fleternum,  quia  Ghristus  est  vit®  aeternffi  signum. 
Qui  manducat  et  bibit,boc  est,si  manet  et  manetur, 
si  habitat  et  iobabitatur,si  baeretutnon  dcseratur. 
Hoc  ergo  nos  docuit  et  admonuit  mysticis  verbiSjUt 
simus  in  ejus  corpore  sub  ipso  capite  in  membris 

n  ejus,  edcntes  carnem  ejus,  non  relinquentes  unita- 
tem  ejus.  Sed  qui  aderant  plures,  non  intelligendo 
scandalizati  sunt.  Non  enim  cogitabant  hsc  au- 
diendo,  nisi  carnem,  quod  ipsi  erant,Apostolus  au- 
tem  dicit,et  verum  dicit:«Sapere  secundumcarnem, 
mors  est  [liom,  viii}.  »  Garnem  suam  dicit  nobis  Do- 
minus  manducare,  et  saperc  tamen  secundum  car- 
nem  mors  est.  Gum  de  carne  sua  dicat,  quia  cibus 
est  vitffi  aeternffiy  ergo  nec  carnem  debemus  sapere 
secundum  carnem,  sicut  in  his  verbis : 

«  Mulii  itaque  audientes,  »  non  ex  discipulis,sed 
«  ex  ejus  discipulis,  dlxerunt :  Durus  est  hic  sermo, 
«  quia  potest  eum  audire?»  Si  discipuli  durumha- 
buerunt  istum  sermoncm,  quid  inimici?  Et  tamen 
sic  oportebat  ut  diceretur,  quod  non  ab  omnibus 
intelligeretur.  Secretuni  Dei  intentos  debet  facere, 

C  non  adversos.  Isti  autem  cito  defecerunt,  ialia  lo- 
quenteDomino  Jesu  Ghristo,non  credideruntaliquid 
magnum  dicentem,  et  verbis  illis  aliquam  gratiam 
cooperantem :  sed  prout  voluerunt,  ita  intellexe- 
runt,  ei  more  hominum,  quasi  qui  apud  eos  erat 
Jesus,  hoc  disponeret  carnem,  qna  induium  erat 
Verbum,  veluti  concisam  distribuere  credeniibus 
in  se.  «  Durus  est,  inquiunt,  hio  sermo^quis  potest 
eum  audire  ?  » 

«  Sciens  autem  Jesus  apud  semetipsum  quia  mur- 
«  murabani  discipuli  ejus  de  eo.  »  Sic  enim  apud 
se  isia  dixeruni,  ut  ab  illo  non  audirentur  :  sed 
ille  qui  eos  noverat  in  seipsis,  audiens  apud  seme- 
tipsum,  rcspondit  et  ait :  «  Hoc  vos  scandalizat?  » 
Quia  dixi,  carnem  meam  do  vobis  manducare,  et 

n  sanguinem  meum  bibero,hoo  vos  nempe  scandalizai. 
«  Si  ergo  videreiis  Fillum  hominis  ascendentem 
•  ubi  erat  prius.  »  Quid  esi  hoc  ?  Hic  solvit  quod 
illos  moverat,  hinc  eruet  unde  fuerant  scandalizaii, 
hinc  plane  videbiiur  quod  noninielligerent.IUi  enim 
putaveruni  illum  erogaturum  corpus  suum,illeau- 
iem  se  dixit  ascensurum  in  coelum,  utique  inte- 
grum.  «  Gum  videriiis  filium  hominis  ascendeniem 
ubi  erat  prius, »  cerie  vel  tunc  vidQbitis  quia  non 
eo  modo  quo  puiaiis,.  erogat  corpus  suum :  ceric  vol 
tunc  inieliigetis,  quia  graiia  ejus  non  consumitur 
morsibus.  In  his  verbis  perspicue  intelligiiur  Ghri- 
sium  esse  unam  personam,dum  dixii  filium  homi- 


35f 


HAYMONiS  HALBEUSTaT  EPISC.  OPP.  PARS  U.  —  HOMIL. 


352 


His  esse  priUs  in  ccbIo.  In  terra  loquebalur,in  c(bIo  A  GhriBti  non  habot,  hic  non  est  ejus.  »  -^  «  Spirittiii 


se  esse  dicebat.  Quo  pertinet,  nisi  ut  intelligamus 
Unand  personam  essc  Ghristum  Deum  et  hominem, 
non  duas  ?  ne  fldes  nostra  sit  quaternitas,  non  tri- 
nitfed.  Christusergo  unus  est,verbum,  anima,  caro: 
Uhus  Christus,  Filius  Dei  et'  frlius  hominis.  Unus 
Christus  Filius  Dei  semper  fllius  hominis  ex  tem- 
pore.  Tamfen  unus  Christus  secundum  unitatem  per- 
sdn»  in  coelo  erat,  quando  in  terra  loquebatur.  Sic 
eral  fillus  hominis  in  ccBlo,quomodo  Pilius  Dei  erat 
iti  terra  :  FiliUs  Dei  in  terra,  in  suscepta  carne  : 
fliltus  hoininis  iu  cobIo,  in  unitate  personae.  Quod 
ftlox  latius  expor.it,  quid  intersit  inter  spiritum  et 
carnem,  et  quid  inter  carnaliter  Christum  mandu- 
care  velte,  Vel  spiritaliter  accipere.  Ait  enim  : 


ergo  est  qui  viviflcat,  oaro  non  prodest  quidquaiii. 
Verbaquae  ego  locutus  mim  vdbis,  spirUus  ctvita 
sunt.  »  Quid  est  «  spiritus  et  vita  sunt?  »  Spi^ita- 
liter  intelligenda  sunt.  Si  ergo  intellexisti  carnali* 
ter,  spiritus  et  vita  tibi  sunt :  si  intellexisti  camali- 
ter,etiam  sic  illa  spiritus  et  vita  sunt,  sed  tibi  non 
sunt,  0  homo,  qui  spiritaiiter  ea  non  intelligis,nec 
fide  ca  venerari  nosti. 

«  Sed  8UQt  quidam  ia  vobia  qui  non  credunt.oEt 
ideo  non  intelliguut  quia  non  credunt.  Propheta 
enim  dixit:  «  Nisi  credidentis,non  inteHigeti8(2»i. 
vii,  secuudMm  LXX).  »  Per  fidem  copulamur,  per 
intellectum  viviHcamur.  Prius  hsreamus  per  fidem 
ut  sic  post  vivificemur  per   intellectum.  «  Sciet>at 


«  Spiritus  cst  qui'Viviflcat,caro  non  prodest  quid-  n  <<  enim  ab  initio  Jesus  qui  essent  oredentes,et  quis 


quam.  »  Paulo ante  dixlt: «  Nisi  manducaveritis  car- 
nem  niii  hominis,  et  biberitis  ejus  sanguinem,non 
habebitis  vitam  in  vobis  ;  et  modo  dicit :  «  Caro 
Aon  prodest  quidquamj  »  id  est  si  carnaliter  vultis 
intelligere  qude  dico.«Caro  non  prodest  quidquam,» 
si  sldcarnemintelligitis  manducandam,8icutalium 
criburii,  sicut  carnes  quas  emuntur  in  macelU8.»Spi- 
ritus  ergo  est  qui  viviflcat,  )*  per  spiritum  prodest 
caro,  quae  per  seipsam  non  prodcst :  quia  «  liltera 
occidit,  splritu&  autem  viviflcat.  »  Nam  per  camcm 
dplHtus  aliquid  pro  salute  nostra  egit.  Caro  vas  ftiit. 
quod  habebAt,per  quam  spiritus  salvrtvit  nos,  utons 
Crgano  camis  ad  salutem  humani  generis  :quiadia- 
bolus  utcbatur  serpente  quasi  organo  ad  subversio- 
nfetri  primi  parentis  nostri:  «  Spiritus  est  qui  vivifi- 


«  traditurus  eseet  eum.  »  Nam  ibi  Judas  erat  inter 
eos  qui  scandalizati  sunt^quem  Christus  non^siluit, 
nec  aperte  ostendit,  ut  omnee  timerent,  quaiDvis 
uous  perinet.  Sed  posieaquam  dixit  et  distinxit 
credentes  a non  credentibus,  expressit  causam  quare 
non  credant. 

«  Propteroa  dixi  vobis,  inquit,  quia  nemo  potest 
«  venire  ad  me,  nisi  fuerit  ci  datum  a  Patre  meo. » 
Dabilur  enim  a  Patre  credentibus  fldes,  ut  nemo 
glorietur  in  flde  sua,  quae  a  se  non  est,  quasi  pro- 
pria,  sed  a  Deo  data,  quasi  grata. 

«  Ex  hoc  multi  discipulorum  ejus  abierunt  retro, 
«  et  jam  non  cum  illo  ambulabant.»  Abierunt  retro, 
non  post  Christum,  sed  post  Satanam.  Isti  autem 
sic   redierunt   rctro,  quomodo   praecisi  a  corpore 


c(it,  carb  autem  non  prodest  quidquam,  »  sicut  illi  C  Ghristi,  nec  ultra  redeuntes  ad  eum,  quia  fixifide 


iritellexerunt  carnem,  non  sicut  ego  doad  mandu- 
Cat)dum  meam  camem.Proinde :  «Verba,inquit,qu6e 
<f  egb  locutus  ffum  vobis,  spiritus  et  vita  sont.  » 
Diximus  enim  hdc  Dominum  commendasse  in  man- 
d'ucattone  camis  su«  et  potatione  sanguinis  sui,ut 
in  illo  irianeamua  et  ipsein  nobis.  Manemus  autem 
in  illo  cum  sunfius  membraejus,  manet  autem  ipse 
in  nobis  cum  sumus  templum  ejus.  Utautemsimus 
rtemb^k  eJuSjUnitas  nos  compaginat;utcompagirtet 
unitas,quid  facit,nisi  charitas  Deif  Unde  Apostolus : 
«  CharitaSjinqult,  Der  diffustiestincordibusnostris 
per  Spirflum  8anctum,qui  datusestnobis(/}{w/i.v).» 
firgospirilusestquivivificat,  spiritus  enimfacit  viva 
mettibra.  Nec  viva  ineinbra  spiritus  facitj  nisi  qixis 


liter  in  corpore  ejus  non  fuerunt;  et  hi  non  pauci, 
sed  multi.  Audiamus  ergo  quod  ad  paucos  dixerit, 
qui  remanserunt. 

«  Dixit  ergo  Jesus  ad  duodecim  :  Nunquid  et  vos 
«  vultis  abire?  »Non  disce^sittunc  Judas^sed  quia 
remanebat  cumOomlno,jam  non  apparebat^postea 
nfianifestalus  est.  Respondit  Petrus  pro  omnibus, 
unus  pro  muUis,  unitat  pro  univiereis.  AifeQim 
ervangelista : 

«  Respondit  ergo  ei  Simon  P^l*us :  Dbmine,  ad 
«  qu«m  ibimus?»  Quasi  dicat^RepeUis  nds  ate?  da 
nobis  alterum  simtlem  te,ad  queni  ibimtia,si  tc  re* 
linquimus?  Si  a  te  recedimus,  «  ad  queiki  ibimus?» 

«  Vet^ba  vitae  aBternm  habes.  »  Videte  quemiadfflc- 


in  corpore,quod  vegetat  ipsc  spiritus,  inveriit.  Nam  0  dum  Petrus  danteDOBfllno.recreaifteSplrilusttnctc 

spiritus  qui  cst  in  te,  0  homo,  quo  constas  ut  homo 

sis,  ndnquidvivificat  membrum,  quod  separatum 

inyonerit  a  came  tua  ?8piritum  tuum  dico  animam 

tUftm.  Anima  tua  non  vlvificat,  nisi  membra  quaa 

sUnt  in  came  tua  :unum  si  tollis,  jam  ex  animatua 

non  viviflcatur,  quia  unitati  corporis  tui  non  copu- 

latur.  Hasc  dicuntur  ut  amemus  unitatem  et  timea- 

mus  separationem.  Nihil  enim  sic  debet  formidare 

Christianus  quam  separari  a  corpore  Christi.  Si 

eriim  separatur  a  corporeChristi,nonestmembrum 

ejus  ;  si  est  membrum  ejus,  non  vegetatur  spiritu 

ejuB.  «  Quisqui$  autem,  inquit  Apbstolusjspiritum 


inteltexit.  Unde,  nisi  quia  credldlt  verba  vitttster 
nm  ?  Vitam  enim  flsteniaih  habes  in  mihistratione 
corporis  et  sanguini^  tui. 

«  Bt  nos  credimu8,quia  cog»C^oi«s.  >»Nod  dixit: 
Nos  cognovimus  e(t'  credimus,  eed  «  credimus  et 
cognovimuB.  »  Credimus  enim  ut  cogttoscereffi^s. 
Nam  si  priusoognoecereetdeirfde  cHMlereveHeinus, 
nec  cognoscere  nec  credere  valerenms.  0*nd  credi- 
mus,  vel  quid  cognovimue?  «  Quta  tu  es  Christas 
FHlius  Dei.  »  Id  est,  quia  ipsa  vita  «stema  tu  es,  et 
non  das  in  carne  et  sanguine  tuo  nisi  quod  es. 

«  Re^pondit  J^Bus  :Nonneego-vosduodeoim  degif 


353 


IIOMILI^  DE  TEMPORE. 


3S4 


JB 


«  ct  unus  ex  yobia.diaboluBeat?  Oicebat  autem  de  ^ 

«  Juda  Simonis  Scariotbis.  Hic  enim  erat  eum  tradi- 

ji  turusy  cum  esset  unus  ex  duodeoim.  >»  Unus  ex 

duedeeicQ  eoat,nQn  (ide.sed  numero  ;  non  veritate, 

sed  simulallone.  Sed  quomodo  intelligendum  est: 

.*Noane  ego  vos  duodecime]egi,»dum  illeunqsjd 

est  filtus  diaboli  dicitur  esse,  nisi  quia  aliierelecti 

sunt  Uli  undecim,aliter  et  iUeunu8?Eiecti  suntilli 

ut  manerentiuCibristOfQtut  sonusiUoruroexiretper 

orbem  terrarum :  eleotus  est  ille  unus,  ut  disponsa- 

tio  divinc  misericordiaB  in  salute  humani  goneris 

impleretur  per  eum  :  unde  bonitas  Dei  bene  utitur 

malttia  ejus.  6icut  in  venditione  Jo$epb  bene  usus 

est  Deus  malitia  fratrum.ut  ex  opere  malo  illorum 

bonitas  Dei  ostenderelur  in  saiutem  rauUorum :  slc 

malum  Judee  in  bonum  versum  est  nostrum  Quod 

facit  malusmaleutendobonisDei,  sibi  nooet,  ponbo- 

nitatem  Dei  destruere  poterit.  Quare  duodecim  ele- 

git  GbnstuB  ?  Duodonarius  numerus  sacratus  est. 

Non  enim  quia  periit  inde  unus,  ideo  illiusnumeri 

honor  ademptus  est,nam  in  loco  pereuntisaliussub- 

rogatus  est.  ManslLnumerusconsccratus.numerus 

duodenarius:quia  per  universo»im  orbem,  hoc  ost 

per  quatuor  cardinesmundi,Trinitatem  fucrantan- 

nuotiaturi.  Ideo  quaterniolecti^sunt,  uta^nctaTri- 

nitasperquatuor  partes  orbis  pra^dicaretur.Namet 

annus  duodcnario  numero  currit, et  ordo  signorurp 

in  cffilis,  per  qus  sol  et  luna  currere  noscuntur, 

duodenario  numero  distinguitur.  Ideo  boc  numero 

primos  pr/edicatores  Dominus  Ghristus  direxit  in 

mundum.  Nec  numerus  Juda  pereunto  violatus  est, 

sed  alius  eo  loco  subrogatus,  de  cigus  numeri  sacra-  C 

tissima  signiticationeipseGhristus  in  Evangelio  ait, 

de  excellentiasima  sanctoruro  gloria:«Gum  autem 

sederit  iilius  bominis  in  sede  majestatis  su(b,  sede- 

bitis  etvos  supersedesduodecim^judicantes  duode- 

cim  tribus  Israel  {MaUk.  xix).  » 

IIOMILIA  LXllI. 

DOMINICA  PALMARCM. 

(Matth.  xxi.)  « In  illo  tempore,  cum  appropinquas- 
«  sent  Hierosolymis,  et  venissent  Bethphage,  »  et 
reliqua.Gumappropinquassent^Dominusvidelicetet 
apostoli  iliuSiHlerosolymis.tendebat  Jesus  adpassio- 
i\em,quiajam  instabat  tempus  passionis  suffl.Quin- 
qoesiquidem  dies  ante  paschalem  festivitatem  venit 
cumturbamuItainierusalem.Posthancautemvicem  n 
ooDrecessitinde^donecibi  patereluretibi  resurgeret. 
«  Ad  montem  Oliveti.  »  Mons  Oliveti  non  longe  ab 
Jerusalem  erat,  sed  distat  (sicut  in  libro  Antiquo- 
rum  invemmu8}spatium  millepassuum.  Bethphage 
viculus  est^viculus  dico^  quia  in  terra  repromissio- 
nisomnes  vill»  maxime  muratae  erant,unde  etvici 
et  viUauiiaappeUtttionecenaentur.  Betbpbageenim 
interpraiatttr  domus  (mccx  vel  maxUlarum,  ea  de 
ciusa,  quouiam  aacerdotes  in  templo  Domini  per 
ootoDos  dtes  vioem  suis  administrationis  explentes, 
completo  divino  mysterio,  nocte  ad  eumdem  vicu- 
lum  8occedebant,et  bostias  et  sacriflcia  qu»  in  die 


a  populoacciptebant,  nocte  ibi  consumebantetcom- 
edebant.  Vel  certe  idco  domus  buccof  vel  maxiUa' 
rum  intfirpretatur,  quia  sace.rdotes  ibidem  |ng^'cr 
legcm  Dominicordemeditabantur  etore  rumioabcmt. 
Gumergo  Dominusad  huncmoptemOUvcti  vcnis^iet, 
et  ad  hunc  viculum  Bethphage  : 

«  Misit  duos  discipulos,  dicens  eis:  Ite  incastel- 
«  Jum  quod  oontra  vos  est.  »  GastcUum  de^poctive 
appeUavit  Jerusalem.Qus  enim  anteacivitosraagni 
regis  appellabatur,  et  urba  sancta,postmodum,im- 
ininentetemporeDominici9epassionis,quiaDominum 
erat  interfectura,  non  jam  civitas,  sed  casteUum 
despective  nuncupatur.  De  quobene  dicitur, «  quod 
cst  contra  vos,»  quia  etdoctrinaa  Ghristi,et  doctri- 
joffi  apostolorum  contraria  existebat.  SpirituaUte;* 
Dethphage  signiiicat  Ecclcsiam  primitivam.  Etbene 
Betbphage  vicus  in  monte  poaitus  dicitur,  qui^ 
omnis  Ecclesia  Gbristi  in  monte  consistit,  iu>c  est, in 
Gbristo.  Undeper  propbetam  dicitur : «  Venite,  ascen- 
damus  ad  montem  Domini,»otc.(Jfu::A.  iv.)Et  bcne 
etiara  in  latore  montis  positus  esse  dicitur,  qui^i 
videUcet  ex  Domini  latero  prsccssit  consecratio  et 
redemptio  primitivs  Ecclesiae.  Le^'imus  eoim  cuqi 
Dotninuaincruce  positusGsset,etjam  spiritumemi- 
sisset,  unus  ex  miUtibus  lancea  latus  ejus  aperult,  et 
continuo  exivit  sanguis  et  aqua.  Quo  sanguinesan- 
cta  Ecclsia  redimitur,  aqua  vero  quotidie  a  pecca- 
tis  abluitur.Gum  ergo  venisset  Dominus  perincar- 
nationis  mysterium  adpopulum  Judsorum  salvan- 
duro,  misit  duos  discipulos  Jcrusalem,  hoc  estin 
bunc  mundum,utsuaprffldicatione  rebeUium  cord^i 
gentilium  iidei  Ghristi  subjugareat,  et  universas 
gentes  fidei  suas  subjicerent.  Et  bene  dicitur  «  quod 
est  contra  voa.  »Quia  totus  mundus  jugum  (ideire^ 
cipere  nolebat,  misit  duos  discipulos,  hoc  est  duos 
ordines  prsdicatorum,  scUicet  Judsorum  et  gep- 
tium.Vel  duosmisitproptergeminsedilectionisprje- 
ceptum,quo  prscipimur  ut  diligamusDeumextotp 
corde,et  proximum  nostrum  tanquam  nosipos.Vel 
ideo  binos  misit^propter  doctrinam  et  operatione^, 
quia  doctor  et  in  doctrinaet  in  opere  perfectusde- 
bet  esse.  «  Ite,  et  invenietis  asinam  aligatam,  et 
«pullum  cum  ea.  »Juxta  litteram  quidem  humilitos 
magna  Salvatoris  commendatur,  qui  Jerusalem  ten- 
dens,  non  equo  superbo  neque  pbaleratoinvehivo- 
luit,sed  potius  asinam  et  puHum  ejus,viliascUicet 
aniraalia,  ad  sedendum  quaesivit.  Juxta  spiritalem 
inteUigentiam,per  h«c  duo  animalia  onus  duorum 
populorum  aperte  declardtur.Asina  enim^qusone- 
ribus  ferendis  assueta  est,  populum  Judsorum  signi- 
ficat,  qui  longo  tempore  sarcinam  legis  traxerat. 
PuUusei^o,  qui  lascivus  et  liber  est,s)gnincatgen- 
tUium  plebem,  qus  ante  adventum  Domini  sine  legis 
doctrina  et  prophetarum  quasi  liberaet  vaga  incessit . 
Etbeneutriquealligati  dicunturfuisse,  quia  veniens 
Redemptorinmundum,  utrumquepopulum  vinculis 
peccatorum  suorum  alligatum  invenit.Undeetapo- 
stolus  Paulus  dicit:  «Quianon  est  distinctio,  omne^ 
enim  peccaverunt^  et  egent  gloria  Dei  (Rom,  x)«  » 


3S5 


HAYMONIS  HALBEnSTAT.  EPISC.  0H>.  PAKS  II.  —  HOMIL 


356 


V  Solvltc.  »  Solvile  gentes  a  vinculis  pcccatofum.  A  Sion.»  Vos  apostoli  et  ciBtert  quiDominomcomita- 

mini  Jerusalem  tendentem,  «  dicite  BliiB  Sion,  »id 
est  populo  Jerusalem  ad  festivitatem  congregato. 
Historiaiiter  filiam  Sion  appellai  Jeaisalem.  Ston 
enim  arx  erateminens  in  mediocivitaiiSyCtpriiici- 
patum  tenens  super  asdificia  civjtatis.  «  Scce  rex 
tuus,  >>  aon  alienigena,  non  extraneus  ut  Herodes,de 
te  carnis  originem  sumens.  c<  Venit  tibi.uNon  vacai 
quod  dixit  «  tibi  »Hoc  est^si  intdU^xeris  adventum 
ejus,  et  eum  devote  receperis,  «  venit  tibit » id  est 
ut  saWet  te.  Si  autem  non  inteUexeria  advcntum 
illius,  repolleris,  veniet  contra  te,  boc  est  ut  perdat 
te.  <c  Mansuetus.  »  Ista  sunt  indicia  regis  tui.Man- 
suetus,  non  Terox,  non  erudelis,  sicut  aiii  reges^qui 
antea  dominabantur  tui,  sed  mitiSfSicut  ipsadixit: 
cc  Discite  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde. » 
{MaUh.  II.) 

(c  Sedens  super  asinam  et  puUum,  »  id  est  non 
vcnit  ad  te  sedens  super  equum  amatorem  litis  et 
discordis,  sed  sedcns  super  asinam.pacis  et  tran- 
quilitatis  aroicam.AUegorlceSion  illam partem  san- 
ctse  Ecclcsiae  dcbemus  intelligere  quae  est  in  illis 
sanctis  qui  jam  cum  Christo  regnant  et charitatem 
ilUus  contemplantur.  Filium  vero  Sion  deberausin- 
telligere  {)ra.'sentem  Ecclesiam,qu8eadhuca  Ghristo 
peregnnatur  in  terra.  Quae  merito  filio  supernae  civi- 
tatis  dicitur,  quia  iUi  qui  nos  ad  coslestem  patriam 
praecesscrunt,  Udem  et  bonu  opera  nos  do<iucrunt, 
iUi  etiam  sacro  baptismate  nos  regeneraverunt. Esl 
igitur  vox  prophetae  ad  praedicatores  dicentis:  Dicitc, 
vos  sancli  praedicatores,  qui  adhuc  peregrimini  in 


«  Et  adducite  mihi,  »  vestra  praedicatione  et  mira- 
culrs.  Licet  enim  omnipotens  Deus  gentes  ad  tempus 
dereliquerit,  ut  salvaret,  non  tamen  in  aetcrnum 
contempsit,  ut  perderet.  Nccesse  est  enim  ut  fiat 
hoc  quod  per  Psalmistam  dixit  :  c(  Homines  et  ju- 
menta  salvabis,  Domine  (PsaL  xxxv).  >» 

cc  Et  si  quis  vobis  aUquid  dixerit,  dicite  quia  Do- 
vminus  hisopus  habet.»Praecepit  Dominusapostolis 
suis  ut  tcmpore  suae  prasdicationis  non  ccdcrent 
principibus  et  regibus  gentium  prohibentibus  eod  a 
doctrina  et  salute  populorum.  Legimusenimsecun- 
dum  alios  evangt^listas  (Marc  xi,Luc.xix),quiacum 
discipuIivenistiontavidomumsolventespuUum,dixe- 
runt  domini  domus  :  c(  Quid  facitis  solventes  pul- 
lum?  •  At  Uli  dixerunt,  quia  Dominus  operamejus  p 
desiderat.  Mox  enim  ut  sancti  apostoli,  acceptodi- 
vinitus  praecepto,  mundo  praedicaverunt,  statim  re- 
ges  gentium  et  principes  eisobsistere  Coepcrunt,  ne 
pullum  solverent,  id  est  no  populum  gentilem  a 
cultura  idolorum  averterent:scddiscipuU  iUiscon- 
stanterinsinuavcruntquodDominusoperamUlorum 
desiderasset.  Quo  in  loco  queri  potest  curdiscipuli 
de  animalibus  dic^nt,  cc  Dominus  hic  opus  habet, » 
cum  Ecclesia  ei  dccantct :  c(  Bonorum  meorum  non 
indiges?  »  (PsaLxy )  Gentibus  (ut  de  numerositate 
illarum  construat  sibi  c(  Ecclesiam,  non  habentem 
maculam  neque  rugam) » ideo  Domlnus  opus  habet, 
ut  damna  patriae  coelcstis,  quae  labentibus  pravis  an- 
gelis  coutraxcrat,muItitudine  gentium  reparentur. 
<c  Et  confestim  dimittet  eos,  »  Completo  ministerio 
illorum  animalium,animalia  quidem  ad  pristinum  C  ^Vrig  rChrisroTdicitesanc^^^ 


dominum  reductasunt,  sed  fignra  iUorum  anima- 
Uum  penes  Dominum  rcmansit.Non  ergodebemus 
putare  quod  postquam  animalia,  hocestpopuluscre- 
dentium,ad  Dominum  adducuntur,  itcrum  ad  pristi- 
nos  dominos,  id  est  ad  servitium  dacmonum  dimit- 
tanturised  itapotlus  intcUigcndum  est  quod  dicit: 
c(  Et  confestim  dimittct  eos, »  quia  cun:  homines  ad 
fidem  Christi  adducuntur^mox  remittuntur  non  in 
daemoniacum  servrtium.  sed  in  liberum  arbitrium 
rediguntur.  ((  Hoc  autem  totum  factum  est.  »  Quid 
totum?UtDominuspropteranimaUaadducendadis> 
cipulos  in  civitatem  mitteret,  ut  vUibus  animalibus 
in  civitatem  regiam  portaretur.  Consuetudo  est  beati 
Matthaei  evangelista;  ut  cuncta  quae  de  Domino  no- 


tuus.»  Rex  sanctae  Ecclesiaein  primo  adventuvenit 
mansuetus,  ut  eam  redimeret :  in  secundo  etiam 
adventu  veniet  mansuetus,  ut  eam  ab  hoc  saeculo 
subtrahal,  et  in  numerum  ccelestium  civium  transfe- 
rat.Juxta  lilteram  non  facile  est  credcndum,utDo- 
minus  in  tam  parvo  itinere  utrique%nimaUinsedcrit. 
Feruntenim  doctores  a  monte  OU veti  usqueJerusa- 
lem  mille  tantum  spatiumpedum  interesse,sedaut 
asinae  insedit,et  pullus  liber  incessit:  aut,  quodpo- 
tius  credendum  est,  puUo  insedit,et  asina  absque 
sessore  fuit.  Sed  ubicunque  historia  deficit,  aut  ali- 
quid  turpitudinis  habet,  ad  spiritualera  intellectum 
est  recurrendum.  Nam  et  si  Dominus  utrique  ani- 
mali  insidere  non  potuit,  juxta  mj-sterium  tamcn 


stro  JcsuChristonarratesse^compIeta,dicatetiam|)  utriquepopuIo,JudaeorumvideUcetetgentium,prffi 

8idet,et  praesidendo  duciteos  JerusaIem,hocestad 
visionem  patriae  ccelestis. 

«  Euntes  autem  discipuli.  »  Accepto  praedicandi 
praecepto,  apostoli  universum  orbem  peragraveruot, 
et  seminarium  divinae  fidei  uLique  disperserunt. 

(c  Et  imposuerunt  super  eoa  vestimenta  sua.  » 
Vestimenta  apostolorum,  quae  iHidis  tergis  anima- 
lium  imposuerunt,  significantdoctrinamet  praecepta 
eorum,  quibus  corda  gentium  calefeoeruntut  Domi- 
numpotuissenthaberesessorem.NiBi  enimiUi  quiin 
Christo  crediderunt^vestimcntis  apostolorum  ador- 


testimoniis  prophcticis  ante  fuisse  praedicta. 

c(  Dicite  filiae  Sion.  »  Hoc  exemplum  de  Zacharia 
propheta  sumptum  est  [Znch.  ix).  Scicns  enim  san- 
ctus  propfaetaper  Spiritum  sanctum  incredulitatem 
animi  Judceorum,  praenoscens  etiam  Spiritu  sancto 
revelante,  quod  venientc  domo  Jerusalem,  essent 
cum  contradicturi,  et  blasphemUs  et  contumeliis 
afTecturiypraesumptioncm  cordis  eorum  anteacura- 
vit  reprimere,etadventumRedemptoris  studuitprae- 
dicere,  quibus  indiciis  possent  eum  agnoscere.  Et  est 
vox  prophetae  conversa  ad  apostolos  et  caeteros  qui 
Dominum  comitabantur,  Hlloquentis  :  «c  Dicite  filise 


357 


HOMlLIiE  DE  TEMPORE. 


358 


natifuissentynequaquamDominuinsessoremhabere  A  sive  salvi/ica,ui  subaudiatur, populum  iuum  Israel, 


meruissent. 

((  Plurima  autem  turba.  »  Plurima  turba  qua;  ve- 

stimenta  sua  stravit  sub  pedibus  animalium  Domi- 

num  portantium,  multitudinem  martypum  signifi- 

cat,  qui  vestimenta  sua,  id  est  corpora  sua.  in  via 

istius  vit»straverunt,  ut  animalibusportantibus  Do- 

minum,id  est  simplicibus,  itergradiendiad  patriam 

ccelestem  facerent :  et  ut  nos  quoque  inoffenso  gradu 

possimus  pcrvenire  ad  Jerusalem,  id  est  ad  coelestem 

patriam.  Potest  et  aliter  intelligi  quod  animalia  Do- 

ininum  portantia,  super  se  quidem  vestimenta  apo- 

siolorum  ferebant,  quasi  majoris  dignitatis,  turbsB 

vero  confusae  et  vulgaris  vestimenta  sub  pedibus 

coQCuicabant.  Turbarum  enim  vestimenta  csremo- 


vel  totum  mundum,  vel  (ul  alii  volunt'  interpretatur 
saltu,  ut  sit  sensus  :  »  Osanna  filio  David,  »  id  ost 
salus  filio  David. 

«  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Doroini.  »  Quod 
dicit,  benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  «  in- 
telligitur,  quia  Filius  a  Patre  venit  in  mundum.  Quia 
quidquid  secundum  carnem  in  hoc  mundo  egit,  to- 
tum  ad  gloriam  et  nomen  Patris  sui  retulit,dicens  : 
«  Pater  in  me  manens,  ipse  facit  opera  (Joan.  iv).  » 
Quod  addunt :  «  Osanna  in  excelsis,  »  est  sensus 
quod  incarnatio  et  passio  Domini  Salvatoris  non 
solum  hominibus  salus  fuit,  sed  etiam  salus  et  gau- 
dium  angelorum  in  ccelo.  Deus  enim  multitudo  crc- 
dentium  ad  ccdIos  transfertur,  numerus  angelorum» 


nias  veteris  legis  significant ;  vestimenta  apostolo-  n  qui  labentibus  pravis  angelis  imminutus  fuerat, 
rum,doctrinametpra!ceptaNoviTestamentidemon-      —   •*-'^-  •• 

strant.  Animaliaergo  Dominus  portantia  vestimenta 


apostolorum  super  se  habent,  vestimenta  turbarum 
sub  pedibus  suis  conculcant :  quia  omnes  in  Ghri- 
stum  credentes  proeccpta  apostolorum  super  se  at- 
teodunt,  mandata  vero  et  neomenias  atque  institu- 
tioDes  Testamenti  Veteris  pro  uihilo  deputant.  Quo- 
tiescunque  enim  circumcisionem  spernimus,  sabba- 
tum  violamus,  neomenias  abjicimus,  quid  aliud 
quam  vestimenta  turbarum  pedibus  nostris  concul- 
camus  ? 

«  Alii  csdebant  ramos  de  arboribus. »  Per  arbores 
debemus  inteUigere  divinas  Scripturas.  Ramos  ergo 
de  arboribus  csdunt,  qui  de  Scripturis  diversis  utilia 
qusdam  excerpunt,  ad  utilitatem  illorum  qui  ad 


multitudine  gentium  restauratur. 

HOMILIA  LXIV. 


IN   DIE  SANGTO   PALMARUM 

Passio  Damini  noslri   Jesu    Christi  secundur$ 

Matthanim, 

fMATTH.  XXVI,  xxvii.)'<  lu  illo  tcmpore,  dixit  Josus 
«  discipulis  suis :  Scitis  quia  post  biduum  Pascha 
fiet,  »  et  reiiqua.  Legimus  Dominum  ante  sex  dies 
Paschae  venisse  Hierosolymam,  cum  frequentia  tur- 
barum  et  cum  ramis  palmarum.  Ab  illo  ergo  die  quo 
Hierosolymam  vectus  asino  intravit,  usque  ad  hunc 
diem  quo  hxc  praedicebat  apostolis  suis^intelligimus 
prfficessisse  quadriduum  etsuperesse  hiduum  usque 
ad  Pascha.  Allegorice  vero  biduum  significat  duo 


ccelestem  patriam  tendunt.  Potest  et  aliter  intelligi.  ^  Testamenta,  Vetus  et  Novum,  qux  sectatores  etob- 


Per  arbores  possumus  inteiligere  paganos ;  per  ra- 
mos  arborum,  paganorum  filios.  Ramos  ergo  de  ar- 
boribus  abscidit  quisquis  filios  paganorum  a  ritu 
et  superstitione  patrum  suorum  abstrahit. 

«<  Turba  autem  quae  prfficedebat  et  qu®  sequeba- 
«  tur.  »  Memores  turbs  mirabilium  qus  Dominus 
inter  eoa  fecerat^  mortuos  suscitando,  leprosos  cu- 
rando,super  mare  non  infusis  vestigiis  ambulando, 
et  caetera  talia  mirabilia  faciendo,  appropinquante 
iilo  ad  passionem,  iaudes  et  gratias  ei  devota  mente 
referre  studebant  de  miraculis  et  bonis  operibus, 
quae  inler  eos  fecerat,  dicentes  : 

«  Osanna  filio  David,  »  etc.  Sed  spiritualiter  quod 
lurba  quae  Dominum  praecedebat,  et  quae  sequeba- 


servatores  suos  ad  claritatem  vits  aeterns  perdu- 
cunt.  (c  Post  biduum  »  vero,  id  est,  post  manifesta- 
tionem  duorum  Testamentorum,  verum  Pascha  in 
mundo  celebratum  est.  Pascha  autem  non  est  Grae- 
cum,ut  quidam  autumant,  sed  Hebraeum.  Hebraice 
enim  Pesach  interpretatur  transitus.  Primo  ideo 
transitus,  quia  in  hac  die  transit  Dominus  super 
iEgyptum.  iEgyptios  vastans  et  Israoliticum  popu- 
lum  liberans.  Deinde,  quia  ipsa  die  transiens  exter- 
minator  per  regnum  ifigyptiorum,  primogenita  eo-  ' 
rum  interfecit.  Tertio,  quoniam  in  hac  celebritate 
festivitatis,  Redemptor  noster  de  hoc  mundo  transi- 
vit  ad  Putrem,  sicut  Joannes  plenius  manifestat,  di- 
cens :  «  Ante  diem  festum  Paschae  sciens  Jesus  quia 


tur,  consona  voce  laudis  dominum  coUaudabant,  D  ^^"^'  ^J"^  ^^^'^  ^^  transeat  ex  hoc  mundo  ad  Patrem 


hoc  significat  quod  populus  Judaeorum,  qui  in  fide 
prascessit,  et  gentes  quae  eos  secutae  sunt,  pari  et 
squali  fide  et  concordi  Deum  omnipotentem  collau- 
dant.  Eadem  enim  fides  quae  fuit  in  patriarchis  et 
prophetis  ante  adventum  Salvatoris,  eadem  est  in 
omnibus  gentibus  post  resurrectionem  illius. «  Osan- 
na  filio  David. »  Osanna  compositum  est  ex  duobus 
sermonibus  Hebraeis.  Osia  enim  apud  illos  salvifica 
vel  salvum  fac  sonat,  et  na  interjectio  obsecrantis 
est,  sed  composito  nomine  flt  osanna  per  elisionem 
i  vocalis,  et  per  geminationem  n  consonantis,  cum 
rectius  diceretur  Osiana:  interpretatur.autem  salva. 


(Joan,  xix).  »  Quarto  modo,  ut  nos  mystice  infor- 
maremur  quia  f.er  Christi  passionem  transitum  ab 
hac  mortalitate  ad  veram  immortalitatem  tranaire 
habuimus.  «  Et  fiiius  hominis  tradetur  ut  crucifiga- 
(c  tur.  »  Errant  qui  putant  Dominum  horruisse  vel 
timuisse  passionem,  cum  non  solum  ante  biduum 
passionem  suam  pra^dixit,  verum  multo  ante  eam- 
dem  passionem  praedixerat.  Et  instante  eadem  pas- 
sione,  noluit  declinare  insidias,  sed  caeteris  ire  no- 
lentibus,  sponte  se  ad  passionem  obtulit.Multis  mo- 
dis  traditus  est  Dominus :  Primum  tradidil  eum  Deus 
Pater,  sicut  Paulus  apostplus  dicit :  «  Proprio  Filio 


359 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  KWSC.  OPP.  PAHS  II.  —  HOMIL. 


360 


«uo  lion  pcpercitDeus,  sedproomnibustradidit  il- A  iiarrat  quia  ex  spicis  nardi  fiierit  confectom.  Pit 


lum  {Rom,  viii).  »  Deindetradiditipse  Filiussemet- 
ipsum,  sicut  idem  Paulus  dicit :  »  Qui  tradidit  se- 
metipsuin  pro  nobis  (Epkes,  v).  »  Tertio  tradidit 
eum  Judas  Judaeis,  Judsi  tradiderunt  eum  Pilato  ad 
judicandum,  Pilatus  militibus  ad  cruciHgendum. 

«  Tunc  congregati  sunt  principcs  sacerdotum,  et 
((  seniores  populi  in  atrium  principis  sacerdotum. 
«  qui  dicitur  Caiphas.  »  Reprehenditur  in  hoc  loco 
iniquitas  et  malevolentia  Judsorum.  Qui  enini  vici- 
no  Pascha  debuerant  se  praeparare,  parietes  tempii 
levjgare,  pavimcntum  verrere,  et  hostias  et  sacrifi- 
cta,  quiB  ofTerenda  eiatit  in  solemnitate  Paschae, 
prosparare,  et  seuiclipsos  ad  festum  Paschae  cele- 
i)randum  praeparare,  congregantur  ineuntes  consi- 
lium,  quomodo  Dominum  morti  tradant. 

«  Dicebant  autem  :  Non  in  die  festo,  nc  foiie  tu- 
«  multus  fieret  in  populo. »  Sic  v^etur  simplex  ser- 
mo  sonarc,  quasi  ob  seditionem  caverint  Judaei  do- 
minum  in  die  fcsto  comprehcndere,  tiuientesseditlo- 
nem  turbarum.  Quod  non  proccdit,  sed  potius  ita 
intelligcndum  est,  quia  timebant  ne  auxilio  populi 
demanibus  illorum  tolleretur,  quia  omnes  sicut  pro- 
phetam  euin  habebant.  «  Ne  fortc  tumultus,  »  id  est 
ne  motio  «  fieret  in  populo.  » 

«  Cum  autem  esset  Jesus  in  Bethania,  in  domo 
«  Simonis  leprosi.  »  Hecte  exsequendum  putabat 
evangelistaquid  Dominusegeritin  Bcthaniaantesex 
dies  Paschffi,  pridie  antequam  iret  Jerusalem  sedens 
asino.  Quod  autcm  dicit,  «  in  domo  Simonis  le- 
prosi,  >  Simonemhunc  non  debemus  putareco  tem- 


quidem  ex  radice  optimum,sed  pretiosiuseetquod 
fit  ex  spicis.  Mysticc,  dev^otio  Mariee  fidem  Ecclesis 
significat,  quie  Domini  quidem  caput  ungit  cum  po> 
tentiam  divlnitatis  illius  prflcdicat,  dicens  cum 
Joanne  apostolo  :  «  In  principio  erat  Verbum  {Joav. 
i).  »  Pedes  ungit,  cum  inOrmitatem  hamanilatis 
ejus  pr(cdicat,  dicens  cum  eodem  Joanne :  •  Et 
Verbum  caro  factum  cst  (Ibid.),  » 

«  Videntes  autem  discipuli,indignati8untdicen- 
«  tes :  Ut  quid  perditio  hoec  ?  »  Hic  videnturdissonaro 
Matthaeuset  Joanncs,  cum  Joannes,  soltimmodohanc 
indignationem  Judsc  designaverit,  reddens  causam 
quare  indignatus  sit  in  efpusione  unguenti,  scilicet 
quia  fur  erat,  et  loculos  habens  ea  qua:  mittebantur 
P  portabat.  Sed  tropus  quidam  est,  qui  appellatur 
synecdoche,  plerumque  singularetn  pro  plurali,  fre- 
quenter  vero  pluralem  pro  singulari  numeropooens. 
Hoc  ergo  genere  locutionis  possumus  dicere  hic  a 
Matthaco  positum  csse  pluralc  pro  singulari,discipu- 
los  videlicet  diccns  indignatos  fuisse.  Diccndumest 
autem  quia  si  aHi  discipuli  indignati  sunt;  Judas 
autem  non  causa  pauperum,  sed  causa  invidiae,do- 
lens  sacculis  suis  subtrahi  quod  in  Domiai  capite 
fundcbatur. 

«  Potuit  cnim  islud  venundari  multo, »  subauditur 
pretio,  «  et  dari  pauperibus.  » 

«  Sciens  autem  Jcsus,  ait  illis :  Quid  molesti  estis 
«  huic  mulieri?  Opus  bonura  operata  est  in  me. » 
Mitis  ct  benignus  magister  non  arguit  discipuios  de 
muKeris  indignatione,  non  addit  ad  ultimuro  ipsum 


pore  fuisseleprosum,sed  quidem  leprosus  fuerat,  etC  suum  proditorem  et  traditorem  invidia  erga  sc  !a- 


mirabiliteraDominocuratuSjpristinoscilicetnomine 
permanente,  ad  memoriam  curationis  illius  :  sicut 
Matthaus publicanus  dicitur,  non  quia  adhucpubli- 
canus  esset,  sed  quia  olim  publicanus  exstiterit.  Et 
pulchre  Dominus  ante  passionem  in  Bethania  fuisse 
legitur.  Bethania  quippe  mierpreiniuT  domusobedien- 
tiae,  ut  apcrte  ostcnderet  quia  pcr  summam  obedicn- 
tiam  ad  passionem  veniret. 

«  Accessit  ad  eum  mulier^  habens  alabastrum  un- 
«  guenti  pretiosi. »  Uaec  mulier  ipsa  est  Maria  Magda- 
lena,  de  quaDominus  septem  daemonia  ejecit.  Quas 
primum  quidem  ad  Dominum  accedens  in  domo  Pha. 
rissi,  lacrymis  pedes  ejus  abiuit  et  capillis  tersit* 
PostmodumverofamiliarisDominoefTecta,  ad  ipsum 


borantem,  scd  dixit :  «  Opus  bonum  operata  cst  in 
me.  » 

«  Nam  semper  paupcres  habcbitis  vobiscum,  me 
autem  semper  non  habebitis.  »  El  hoc  contrarium 
csse  videtur  iHi  sermoni  quo  dicit  Dominus : «  Ecce 
ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  con- 
summationem  sa^culi  {Matth.  xxvui).  »  Sed  iliud  de 
divinitate  accipiendum  e8t,illud  vero  dehumanitate: 
nam  secundum  humanitatem  non  semper  cum  eis 
cst  moraturus.  «  Nam,  inquit,  semper  habebitia  pau- 
peres,  »  et  misericordiam  eis  poteritis  impendere, 
«  me  autem  non  semper  habebitis.  » 

«  Miltens  enira  hoec  unguentum  hoc  in  corpus 
«  meura,  ad  sepetiendum  me  fecit.  »  Et  est  sensus 


caput  ungendum  accessit.  Et  quia  multum  dilexit,  n  istorum  verborum  :  Unguentum  quod  vos  putatis 


multorum  peccatorum  veniam  promeruit.  Alabas- 
trumgenus  est  marmorisprctiosi^variiscoloribusin- 
tertincti  quod  ferunt  medici  optimum  esse  ad  unguen- 
ta  incorrupta  servanda.  «  Pretiosi.  «  Alius  evange- 
lista  dicit  quomodo  hoc  unguentum  f ueril  pretiosum , 
narrans  illud  ex  nardo  pistica  factum.  Nardus  autem 
fVutex  est  aromatica,  pingui  et  tenui  radice,  princi- 
patum  tenens  inter  omnes  species,  de  quibus  confi- 
ciuntur  uguenta.  Pistica,  id  est  fidelis,  non  cor- 
rupta,  siout  solent  medici  quibusdam  herbis  verita- 
tem  unguentorum  corrumpcre.  Alius  evangelista  ut 
ostenderet  hoc  unguentum  pretiosissimum  fuisse, 


esse  causam  perditionis,oirioium  est  meae  sepulturs. 
«  Mittensenim  haec  unguentura  hoc  in  corpus  meum, 
ad  sepeliendura  ma  fecit.  »  Id  est,  corpus  meum 
prajvenit  ungere  dum  adhuc  vivo,  quod  factura  est 
mortuo,si  licuerit  ei.Legimus  namque  quia  Maria, 
posito  Domino  in  monumento,  cum  aliis  sanotis  mu- 
lieribus  emit  aromata  et  alia  unguenta  pretiosa,  ut 
venientes  ungerent  corpus  Domini.  Quod  tamen  mi- 
nime  implere  potuit,  quia  preventa  Hiit  resurre- 
ctione  Domini.Hoc  illo  pertinet  quod  Dominusait: 
«  Ad  sepeliendum  me  fecit,  »  id  est  quod  mortuo 
factura  est,  si  licuerit  ei,  vivo  mihi  ezhiberi  atuduit. 


:m 


mmUAM  DE  TEMPOIIE. 


362 


B 


u  Amen  dico  vobis,  ubicunquepraBdicatum  fucrit  A 
«  hoc  Evangelium  in  loto  mundo,  dicetur  et  quod 
«  hoc  fecit  in  memoriam  cjus.»Notandum  estquia 
Dominns,  post  biduum  passurus  et  crucifigendus 
a  JudsBis,  Evangelium  suum  pra^dicit  per  universum 
orbem  esse  praedicandum.  Praedicatur  ergo  inter 
alra  miracula  Salvatoris  etiam  Mariae  benevolentia, 
et  ejus  devotio  ab  omnibus  laudatur,  scilicet  quod 
caput  Domini  unxerit,  quod  pedes  illius  lacrymis 
infoderit,  quod  capillis  terserit.  Et  non  tam  dcvotio 
Mariae  praedicatur  quam  fidcs  ct  devotio  sanctae  Ec- 
clesiae.  «  Dicetur  et  quod  h(M  »  subaudiatur  opus, 
«  fecit  in  memoriam  ejus.  » 

ic  Tunc  abiit  unus  de  duodecim,  qui  dicitur  Judas 
«Scarioth,adprincipessacordotum.  »Dicendo«  tunc 
abiit, »  ostendit  hunc  non  invitum  Dominum  Salva- 
torem  prodidisse,sedsponte  ad  pcrditionem  acces- 
gisse,et,cupiditateductum,cjusperditionempromi- 
disse. 

«  Quid  vultis  mihi  dare,  et  ego  vobis  eum  tra- 
dam?  rt  Non  constituit  eis  prelinm,  sed  in  illorum 
arbitrio  posuit  quid  ei  dare  vellent,  ut  non  Domi- 
nura,  sed  quasi  vile  mancipium  vcndere  puiaretur. 
«  At  illi  constituerunt  ci  triginta  argentcos.  »  Im- 
pletum  est  hoc  quod  omnipotens  Deus  pcr  Zacha- 
riam  questus  fuerat,dicens :  «Si  bonum  est  in  ocu- 
lis  vestris,  afferte  mihi  mercedem  :  sin  autem, 
quiescite,et  appenderuntmerccdem  meam  triginta 
argenteos,  decorum  pretium,  quo  appretiatus  sum 
ab  eis  (Zach.  xi).  »  Pro  universis  bcneficiis  qua;  Do- 
minus  operatus  fuerat  in  eis,  triginta  argenteorum 
pretio  appretiaverunt  eum.Sciendum  vero  est,  quod  C 
Joseph  non  viginti  aureis  venditus  est  (ut  quidam 
potant,  secundum  quod  editio  Septuaginta  decla- 
rat),  sed  potius  viginti  argenteis,  ne  servus  pretio 
ehariori  Domino  venderetur. 

«  Et  exinde  quaerebat  opportunitatem  ut  eum  tra- 
«  deret.  »  Id  est,  opportunum  locum,  quo  eum  tra- 
dere  posset,  quaerebat.  Quam  opportunitatem  quae- 
rebat,  alius  evangelista  manifestat,  videlicet,  ut 
traderet  eum  sine  turbis,  id  est  sine  suffragio  po- 
puli :  quia  timebat  eum  de  manibus  suis  adjutorio 
populi  liberari. 

«  Prima  autem  die  Azymorum  accesserunt  disci- 

'f  puli   ad  Jesum.  »  Primam   Azymorum  appcllat 

quartam  decimam  diem  primi  mensis,  quando  ad 

vesperam  agnus  immolabatur.  Azyma  autem  dicc-  D 

banlur  reliqui  dies  septem  sequentes,  eo  quod  sine 

Azyma,  id  est  sine  fermento  esscnt.  Non  enim  lice- 

bal  in  illisdiebus  fermentatum  aliquid  comedere. 

Ponitur  tamen  et  Azyma  pro  Pascha,  et  Pascha  pro 

Azyma,  sicut  hic,  ubi  ipsam  festivitatem  paschalem 

Azyma  appellat.  «  Ubi  vis  parcmus  tibi  comedere 

pascba?  »  Intelligimus  in  hoc  loco  quod  Judas  si- 

mul  cum  aiiis  discipulis  accesserit  ad  eum.  Paupcr, 

inquiunt,  es,  ct  pauperem  te  nos  paupcres  sumus 

secuti,causa  tui  amoris,quidquid  habcre  potuimus, 

dereliqtumus, «  Ubi  vis  ergo  paremus  tibi  comedere 

?• 

Tatrol.  CXVIII, 


«  At  Jesus  dixit :  Ite  in  civitatem  ad  quemdam, 
«  ct  dicite  ei :  Magistcr  dicit,  Tempus  meum  propt 
«  est,  apud  te  facio  Pascha  cum  discipulis  md^.  >> 
Idioma  Hebraicae  linguae  est,  sine  denominatione 
certarum  personarum  loqui,  quod  in  hac  ratione 
servatum  est.  Et  pulchre  Dominus  non  exprimit  no- 
men  illius,apud  quem  celebraturus  sit  Pascha,  os- 
tendens  quia  nemo  excipitura  celebritatc  paschal?, 
quicunque  cum  Domino  voluerit  ea  celebrare.  «  Et 
dicite  ei  :  Magister  dicit,  tempus  meum,  »  id  est 
tempus  passionis  meae,  «  prope  est,  apud  tc  facio 
Pascha  cum  discipulis  meis.  » 

«  Et  fecerunt  discipuli  sicut  constituit  illis  Jesu», 
«  et  paraverunt  pascha.  »  Alius  evangelista  dicit, 
quia  euntes  discipuli  invenerunt  cocnaculum  ma- 
gnum  stratum,  et  ibi  paraverunt.  Non  enim  vacat 
a  magno  mysterio,  quod  Dominus  in  ccenaculo  Pa- 
scha  celebraverit.  Signiflcat  enim  coenaculum  alti- 
tudincm  spiritualis  intelligentiae.  Transcensis  ergo 
carnalis  litterae  instrumentis,  in  ccenaculo  celebravU 
Pascha,  hoc  est  in  altitudine  Novi  Testamenti,  dans 
nobis  exemplum,  ut  si  Pascha  cum  Domino  volu- 
mus  celebrare,  ima  et  infima  transcendamils,  et  ili 
coenaculo,  hoc  est  in  divinae  contemplationis  altitu- 
dine,  Pascha  cum  Domino  celebremus. 

«  Vespcre  autcm  facto,  discumbebat  cum  duode- 
«  cim  discipulis  suis.  »  Vesper  significat  ultimam 
aetatem,  in  qua  verus  Sol  occubuit  patiendo  crucem, 
quam  pro  salute  generis  humani  sustinuit.  Hoc  ergo 
vcspere  discubuit  cum  duodecim  discipulis  suis, 
hoc  est,  quietem  aeternam  per  sanguinis  sui  effusio- 
nem  eis  praeparavit. 

«  Amen  dico  vobis,  quia  unus  vestrum  me  tra- 
«  diturus  est.  »  Poterat  quidem  Dominus  tradito- 
rem  nominatim  exprimere,  sed  noluit,  ne,  impu- 
dentia  vinctus,  in  barathrum  negationis  incideref. 
Admonet  crgo  illum  generaiiter  ad  salutem,  ut  ad- 
monitione  correctus  pcenitentiam  ageret. 

«  Et  contristati  valde,  ccepenint  singuli  dicere  : 
«  Nunquid  ego  sum,  Domine?  »  Et  vere  valde  sunt 
contristati,  quia  non  solum  poterant  mortem  Do- 
mini  meditari,  sed  etiam  nec  audire.  Unde  Petrus 
apostolus  audiens  Dominum  de  passione  sua  loquen- 
tem  dixit :  «  Absit  hoc  a  te,  non  morieris  {Matlh. 
xvi).  »  Sciebant  quidem  omnes  apostoli,  quod  nil* 
tale  in  Dominum  cogitaverunt,  sed  conscii  suae  fra- 
gilitatis,  plus  magistro  quam  suae  fragilitati  creden- 
tes,  dicebant  :  «  Nunquid  ego  sum,  Domine?  » 

«  At  ipse  respondens  ait  :  Qui  intingit  mecuni 
«  manum  in  paropside,  hic  me  tradet.  »  Jam  supe- 
rius  dixerat :  «  Unus  vestrum  me  traditurus  est,  » 
sed  quia  ille  admonitus  non  egerat  pcenitentiam Jam 
apertius  illum  designat,  dicens : «  Qui  intingitmecund 
manum  in  paropside,  hic  me  tradet. »  Paropsis  vas 
cst  quadratum,  dictum  quod  sit  paribus  absidibus, 
id  est  aequis  lateribus.  Est  autem  vas  escarum,  quod 
Marcus  evangelista  catinum  appellat,  quod  est  vas 
fictile.  Intelligitur  ergo  in  mensa  Domini  fuisse  ali- 
quod  vas  escarum,  quod  contineret  liquamen,  lA 

12 


363 


HAYMONIS  ITALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


304 


quo  Judas  manuni  cum  magistro  iniinxLt,ut  bonam  A 
conscieuliam  mentiretur. 

«  Filius  quidem  hominis  vadit,  »  subaudiatur  ad 
passionem,  «sicut  scriptum  est  de  illo.  »  V^b  autem 
u  homini  illi,  per  quem  Filius  hominis  tradetur.  • 
Sed  usque  hodie  vsb  homini  illi  qui  corpus  sui  Rc- 
Semptoris  non  Judaeis,  sed  membris  suis  peccato- 
ribus  tradity  integritatem  fidei  corrumpentibus. 
Multi  sunt  qui  scelus  Judac  detestantur,  quod  impie 
egerit,  quod  magistrum  suum  tradiderit  :  illum 
autem  reprehendentes,  ipsi  roprohenaionem  mi- 
nime  in  semetipsis  cavent.  Dum  enim  voritatem 
pro  pecuma  subvertunt,  quid  aliud  quam  Christum 
tradunt  ?  Ipse  enim  dixit :  «  Ego  sum  vcritas  (Joan. 
xix).  »  Dum  traternam  charitatem  aliqua  fractione 
violanti  quid  aliud  quam  Ghristum  tradunt  ?  Unde  -n 
scriptum  est :  «  Deus  charitas  est  (/  Joan,  iv).  » 
—  c(  Bonum  erat  ei  si  natus  non  fuisset  homo  ille. » 
Non  ita  est  intelligendum  quod  Judas  antea  fuisset, 
vel  esse  posset,  quam  nasceretur,  qui  nec  bcne  nec 
male  agere  posset  :  sed  simpliciter  accipiendum 
eBt,quia  melius  est  non  subsistere  quam  male  sub- 
sistere. 

«  Respondens  autem  Judas,  qui  tradidit  eum,di« 
«  xit :  Nunquid  ego  sum,rabbi?M  Quod  dicit.rabbi, 
signum  est  infldelitatis,  vel  etiam  arguroentum  est 
excusationis,  quod  non  Dominum^  sed  magistrum 
eum  vocat  :  quasi  aliquam  excusationcm  habcat,ut 
non  Dominum,  sed  magistrum  saltem  ti^adiderit. 

«  G(Bnantibu8  autem  eis,  accepit  Jesus  panem, 
•c  et  benedixit,  ac  fregit,  »  etc.  Expletis  solemniis 
Paschs,  transit  Dominus  ad  sacramenta  novi  PaschsB  C 
demonstranda.Postquam  ccenavit,  dedit  eis  panem 
et  vinum,  in  mysterio  videlicet  corporis  et  sanguinis 
sui.  Quia  enim  panis  confirmat  cor  hominis,  et  vi- 
num  auget  sanguinem  in  hominc,  merito  idem  panis 
in  carnem  Domini  mutatur,  et  idem  vinum  in  san- 
guinem  Domini  transfcrtur :  non  per  figuram  neque 
per  umbram,  sed  per  veritatem.  Credimus  enim 
quia  in  veritate  caro  est  Christi,  simititer  et  sanguis. 
Sed  quia  humana  fragiiitas  non  consuevU  carnibus 
crudis  vesci,et  sanguinem  potare,  tran&Iata  est  ea- 
dem  caro  in  panem,etidem  sanguis  in  vinum.Sed 
merito  quaeritur  cur  nos  jejuni  tantum  sacramcn- 
tum  quotidie  sumimus,  cum  Dominus,  fuiito  convi- 
vio,  panem  corporis  sui  et  calicem  sanguinis  sui  in 
mysterio  dlscipulis  suis  propinaverit.  Ad  quod  di-  n 
cendum  est  quia  primum  decebat  significativum 
Pascha  consummari,  ac  doinceps  Pascha  verum  in- 
duci.  Postmodum  vero  patres  Novi  Testaitienti,  vi- 
delicet  apostoli  et  sequaces  iliorum,  statucrunt  ut  in 
vencratione  tanti  sacramenti  a  jcjunis  quotidiesu- 
meretur.  lllud  vero  perpendendum  csL,  quod  a  nul- 
lis  panis  solu8,neque  vinumsiaeaquiB  permistionc 
oiTertur.  Quia  enim,  dicente  Joannc,  aquae  populi 
sunt,  miscetur  aqua  vino,  ut  videlicet  nos  intelliga- 
mus  quia  passio  Christi  pro  nobis  perpclrata  est. 
Neque  passio  Christi  absque  utilitate  generis  humani 
pelebratc^  est,  et  nos  sine  Christi  passione  salvari 


non  poiorumus.  Si  enim   solura  vinum  sino.  aqiis 
permistiono  oirerrelur,  pussot  lalis  ebse  inlelligentia, 
quod  nos  absque  adjutorio  Christi  et  passione  sal- 
vari  possemus.  Sed  jungitur  aqua  vino,  et  panis 
conficitur  cum  aqua,  ut  aperte  detur  intetligi  quod 
neque  passio  Christi  sine  salute  nostra  possitfieri, 
neque  nostra  salus  sine  illius  adjutorio  consistere 
valeat.  u  Accepit  panem,  »  quod  erat  corpus  suum, 
«  bencdixit  et  fregit,  »  ut  ostenderet  corpus  suum 
omni  benedictione  esse  rcpletum,et  itapcr  passio- 
nem  esse  frangendum,ut  tamen  Divinitatis  plenitu- 
dine  esset  repletum.  ^  Deditque  discipulis  suis,  et 
ait  :  Accipite  et  comedite.  »  Hoc  valet  contra  eos 
qui  mortuis   hominibus  eucharisliam  largiuntur. 
Cum  enim  Dominus*dicit,  c<  accipite  »  statim  sub- 
junxit,  «  et  comedite  :  »  quia  non  sufficit  aceipere, 
nii-i  quisquis  comedat  ad  salutem  suam,quiaquo(i 
in  vita  sua  accipere  non  potuerunt,  post  mortem 
accipere  non  poterunt. 

«  Simiiiter  accipiens  calicem,  gratias  egit,  et  de- 
«  dit  iilis,  dicens  :  Bibite  ex  hoc  omnes.  »  Ut  scia- 
mus  quia  quicunque  accipit,  bibere  debet. 

u  Hic  est  enim  sanguis  meus  Novi  Testamenti. » 
Quod  enim  dicit, «  hic  est  Novi  Testamenti  sanguis, » 
ad  diffcrentiam  Veteris  Testamenti  dicit.  InVeteri 
Testamento  sanguis  hircorum  et  vitulorum  effundty- 
batur,  ct  inde  aspergebantur  qui  mundaodi  eraot. 
<c  Qui  pro  multis  efTundetur  ia  remissionem  pecca- 
torum.  »  Pro  omnibus  efTusus  est  Christi  sanguis, 
sed  non  omnibus  prodest,  sed  illis  solummodo  qui 
credunt  in  passionem  suam  :  et  illis  qui  eodemSpi- 
ritu  sancto  regenerantur  quo  Ghristusin  uteroMa- 
riffi  est  conceptus. 

«  Dico  autem  vobis,  non  bibam  amodo  de  hoc  ge- 
«  nimine  vitis,  usque  in  diem  illum,  cum  illud  bi- 
«  bam  vobiscum  novum  in  regno  Patris  mei. »  Juxta 
litteram  promittit  se  nunquam  esse  bibiturum  de 
genimine  vilis,  donec  resurgereta  mortuis.Postquam 
autem  resurrexit,  non  solum  comedit,  sed  etiam  bi- 
bit  cum  discipulis  suis,  sicut  Petrus  apostolus  de- 
clarat,dicens  :  «  Nobis  qui  manducavimus  et  bibi- 
mus  cum  illo,  postquam  resurrexit  a  mortui8(.lf^ 
x).  »  Scd  qui  altius  intelligunt,spirituale  mysteriura 
ibi  requirunt,  Vitis  enim  nomine  significaturplebs 
Israclitica,  ut  iu  Psalmo  :  «  Vincam  de  /t^gypto 
transtulisti  {Psal.  lxxix).  »  Et  iterum  in  Isaia : « Vi- 
nea  cuim  Domini  Sabaoth,  domus  Israel  est  (Isa. 
v).  »  Dicit  ergo  :  «  Non  bibam  de  hoc  genimine, » 
id  est  de  generatione  hujus  vitis,  c<  doneo  bibam  illud 
novum  in  regno  Patris  mei.  »  Regnum  Patris  sui 
appellat  hic  lidem  credentium.  Ait  ergo  :  Non  reci- 
piam  ab  hac  hora  meae  passionis  carnales  victimas 
ac  caeremonias,  donec  vinum  dulcissimum  bibam,  id 
est  fidem  illorum  vobiscum  in  regno  Patris  mei.Nara 
post  resurrectionem  illud  vinum  bibit.  Bibi  enira 
dulcissimum  vinum  de  genimine  istius  vitis,  i  n  illis 
videlicet  qui  post  resurrectionem  crediderunt  praj- 
dicantibus  apostolis,  sicut  in  Actibus  apostolorum 
legimus,  procdicante  PetrO|Uaa  die  credidissequiu' 


365 


HOMILIiE  DE  TEMPOHE. 


306 


que  millia,  aiia  die  tria  iniilia,  eL  deinceps  muita 

millia :  in  iliis  bibit  vinum  dulcissimum  post  suam 

resurrectionem. 

((  Et,  hymno  dicto,  exicrunt  in  montem  Oliveti.  » 
Hoc  est,  quod  Psalmista  ait:  «  Edent  pauperes,  et 
saturabuntur:  etlaudabunt  Dominum,  quirequirent 
eum  {Psal,  xx).  »>  Hinc  etenim  consuetudo  exorta 
est,  ut  quando  ccelcsti  pane  pascimur,  sive  terreno 
cibo  reficimur,  hymnum  Deo  dicamus.  Vei  etiam 
hymnum  possumus  inleiligere  iliam  orationem  per 
quam  Patri  discipulos  commendavit,  quam  Joannes 
ad  plenum  exsecutus  est,  quae  ita  inchoatur  :  «  Pa- 
ter,  venitbora,  ciarifica  Filiumtuum^  ut  Filius  tuus 
cjarificet  te  (/oa?i.  xvii):  »  in  qua  non  solum  pro 
apostolis  oravit,  sed  etiam  pro  omnibus  qui  credi- 
luri  erant  per  verbum  iilorum  in  ipsum.  Quod  au- 
tem  Dominus  post  ccDnam  in  montem  Oiiveti  exiit, 
aperte  dedit  nobis  exemplum,  ut,  postquam  divino 
pabulo  pascimur,  ad  culmen  virtutum  quantocius 
propcrpmus. 

«  Tunc  dixitiI1isJesus:0mnps  vos  scandaium  pa- 
« tipmini  in  me  in  ista  nocte. »  SyivSaXov  enim  Graece, 
Latine  dicitur  offensio,  sive  impactio  pedum.  Prae- 
(licitenimDominus  quod  scandalum  passuri  esscntin 
eum,  ut  veniente  bora  scandali  non  desperarent 
propter  scandalum,  sed  potius  ad  pccnitentiam  con- 
verterentur.  Et  pulchre  ait,  «  iu  ista  nocte,  »  quo- 
niam  &icut  qui  inebriantur,  nocte  inebrantur,  ita 
qui  scandalum  patiuntur,  in  nocte,  boc  est,  in  tene- 
bris  incredulitatis  et  ignorantiae,  patiuntur.  «  Scri- 
« ptum  estenim :  Percutiam  pastorem  etdispergentur 
«ovesgregis.  »  Hoc  in  Zacharia  propheta  scriptum 
est,  aliis  quidem  verbis,  et  ex  alterius  persona.  Ibi 
enim  prophetae  persona  loquitur  adDominum  {Zach. 
XII  •: «  Percute  pastorem,  »  id  est  Christum,  qui  di- 
cil: «  Ego  sum  pabtor  bonus  {Joan,  x),  »  —  «  et  di- 
spergentur  oves  gregis, »  id  est  apostoli,  qui,  relicto 
eo,  omnes  fugerunt. 

•  Postquam  autem  resurrexero,  prajcedam  vos 
« in  Galilaeam.  o  Impletum  est  hoc,  quando  duode- 
nm  apostoli  post  resurrectionem  abierunt  in  Gali- 
iaeam,  in  montem  ubi  constituerat  illis  Jesus.  Et  vi- 
fientes  eum  adoravesunt. 

«  Hespondens  autem  Petrus,  ait  illi :  Et  si  omnes 
"  scaridalizati  fuerint  in  te,  ego  nunquam  scandali- 
"  zabor. »  Non  temerilatis  quidem  baec  sunt  verba, 
serl  potius  ardoris  magni,  quem  in  Dominum  Petrus 
Habebat.  Eodem  autem  ardore,  quo  et  caetera  loque- 
Mur,  et  faciebat,  etiam  haee  loquebatur.  Sed  Pe- 
trus,  qui  infirmus  erat,  de  inflrmitate  suaprsesume- 
i^at,  DominuB  autem,  omnium  conscius,  quod  futu- 
rum  erat  praedicebat. 

*  «  Tunc  venit  Jesus  cum  illis  in  viliam  quae  dici- 
« tur  Gethsemani.  »  Gethsemani  vallis  est  juxta  Je- 
rusalem,  in  qua  monstratur  usque  hodie  locus  ubi 
Dominus  oravit,  cum  ecclesia  superexstructa.  In- 
teppretatur  autem  Gethsemani  vallis  pinguiwn,  vel 
pnQUfdinum,Nou  autem  frustra  in  monte  aiiquando 
orabat,  et  aliquando  in  valle.  In  monte  etenim  orat, 


A  ut  tempore  orationis  nostrae  humiiitatemj  et  cor^tri- 
tionem  cordis  nos  habere  docoat.  Et  hoc  iu  vailo 
pinguium  sivepinguedinum,  ut  sciiicet  oratio  nostra 
conditasitpinguedinecharitatis.  Vel  aliter,in  monte 
unusquisque  orat,  qui  coelestis  palriaB  praemia  po- 
scit.  In  valle  autem  nihilominus  orat,  qui  carnalia 
a  Deo  petit,  mortem  videlicet  inimicorum«  uUionem 
hostium,  abundantiam  temporaiium  facultatum. 

«  £t  assumpto  Petro,  et  duobus  filiis  Zebedaei,  coe- 
«  pit  contristari  et  mcestua  esse.  n  Contristabatur, 
non  timore  vicinae  passionis,  propterquam  sufferen- 
dam  venerat,  sed  propter  perditionem  Judse,  et  pro- 
pter  disperaionem  populi  Judaeorum,  et  scandalum 
discipulorum,  et  everaioncm  miserae  Jcrusalem,  bis 
causis  contristatur  Dominus. 
j.  «  Tunc  ait  illis  :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad 
«  mortcm.  »  Errant  qui  putant  Dominum  non  ve- 
ram  animam  habere :  si  enim  non  habuit  veram  ani- 
mam,  quare  dicit :  «  Tristis  est  anima  mea  usque 
ad  mortem  ?  »  Et  notandum  est,  quia  non  dicit  pro- 
pter  mortem,  sed  usque  ad  mortem,  hoc  est,  donec 
apostolos  meos  et  omnes  credentes  efifusione  san* 
guinis  mei  redimam.  «  Sustinete  hic,  et  vigilate  me- 
«  cum.  M  Non  aJmonet  ergo  Dominus  vigiliam  corpo- 
ris,  quae  tunc  temporis  non  erat,  sed  potius  spiri- 
tuaiem  vigiliam  mentis,  ne  videlicet  mens  aposto- 
lorum  sive  fidelium  sopore  infidelitatis  torperet. 

« Et  progressus  pusillum,  procidit  in  faciem 
«  suam. » Prociditautem  Dominus  in faciem suam, ut 
humilitate  corporis  humilitatem  mentis  demonstra- 
ret.  «  Mi  Pater,  »  Blandientis  affectu  loquitur.  «  Si 
C  ((  possibile  est,  transeat  a  me  calix  iste.  »  Orat  ut  si 
fieri  possit,  quatenus  genus  humanum  salvetur  sine 
passione  sua,  transeat  ab  eo  calix  passionis,  non  ti- 
menseamdempassionemsufferre,seddoIensJudfleos 
tantum  scelus  admittere  in  passione  sua.  Vel  potest 
aliterintelligi :  «  Si  possibile  est,  transeat  ame  ca- 
lix  iste,  »  id  est,  si  possibile  est  ut  Ninive  salvetur, 
nisi  cucurbita  aruerit,  hoc  est,  si  fieri  potest  ut  gen- 
tilitas  per  universum  mundum  liberetur  sine  Judaeo- 
rum  perditione  ct  interitu,  transeat  a  mecalixpas- 
sionis.  Sed  quia  ex  infirmitate  carnis  Patri  haec  dixe- 
rat,  reditad  semetipsum  :  et  quod  per  infirmitatem 
abnegaverat,  ex  Divinitatis  persona  confirmat,  di- 
cens :  «  Verumtamen  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut 
«  tu,  »  id  est  ut  non  hoc  fiat,  quod  ego  ex  parte  hu- 
T\  manitatis  loquor,  sed  propter  quod  ad  terram  tua 
voluntate  descendi. 

Et  venit  addiscipulos  et  inveniteosdormientes. » 
Quia  videiicet  gravati  erant  tam  tristitia,  quam  Do- 
mini  passione.  «  Et  dicit  Petro  :  Sic  non  potuistis 
«  una  hora  vigilare  mecum  ?  »  Ac  si  diceret :  Quo- 
modo  pro  me  mori  poteritis>  qui  pro  me  una  hora 
vigilare  non  potuistis? 

«  Vigilate  et  orate,  ut  non  intretis  in  tentatio- 
«  nem.  »Impo88ibiIeesthominem,quandiuinhacvita 
fuerit,  non  tentari :  unde  omnes  tam  justi  quam  pecca- 
tores,  quotidieinorationedicunt:«  Nenosinducasin 
tentationem  (Matth.yi), »  Noq  ergo  proBcipit  Dominu« 


367 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PAllS  II.  —  IIOMIL. 


368 


orandum^  ut  non  tentemur,  sed  ne  in  tentationem 
inducamur  Aliud  est  enim  tentari,  et  aliud  in  ten- 
tationeminduci.  Tentatur  quilibet,  quando  vel  animo 
vel  corpore  in  delectatione  alicujus  vitii  titillatur  : 
induoitur  vero  in  tentationem^  si  suse  deleclationi 
coeperit  consentire.  Verbi  gratia,  tentatus  est  autem 
quiuam  martyr,  cum  cogeretur  Dominum  negare, 
sed  non  inductus  est  in  tentationem.  Si  enim  ncgas  • 
set  Dominum,  utique  in  tentationem  induc^retur. » 
Hoc  ergo  praecepit  Dominus,  ut  orent,  ne  intrent  in 
tentationem,  id  est,  ne  metu  persecutorum  recedant 
a  (ide  Ghristi,  ut  cogantur  illum  negarc.  «  Spiritus 
«  quidem  promptus  est,  »  ad  passionem  suiTercn- 
dam,  «  caro  autem  infirma.  »  Exponit  quare  supe- 
rius  dixerit,  «  tristis  est  anima  mea  usque  ad  mor- 
tem,  »  quod  scilicet  spiritus  illius  promptus  erat  ad 
passionem  sufTerendam,  «  caro  autem  inlirma  »  ad 
supplicia  toleranda. 

«  Itorum  secundo  abiit,  et  oravit,  dicens :  Mi  Pa- 
«ter,  si  nonpotest  hic  calix  transire,  nisi  bibam 
«  illum,  fiat  voluntas  tua. »  Id  est,  sinon  potest  ge- 
nus  humanum  sine  passione  mea  salvari,  vel  si  non 
potest  universus  orbis  salutem  consequi,  nisi  popu- 
lus  Judffiorum  in  perditionem  ruat,  fiat  voluntas  tua. 
Non  secundum  hoc  fiat  quod  ex  partc  humanitatis 
loquor,  sed  propter  quod  ad  tcrram  tua  voluntate 
descendi. 

«  Et  relictis  illis  iterum  abiit,  et  oravit  tertio 
«  eumdem  sermonem  dicens.  »  Oravit  tertio,  ut  in 
ore  duorum  vel  trium  stet  omne  verbum  (Deut,  xix). 
Oravit  autem  non  pro  se,  scd  pro  nobis,  scilicet  ut 
illa  oratio  esset  discipulorum  confirmatio. 

«  Tunc  venit  ad  discipulos  suos.  »  Postquam  ora- 
vit  ad  Patrem,  et  impetravit  salutem  discipulorum 
suorum,  venit  ad  eos  et  dixit : 

«  Dormite  jam  et  requiescite.  Ecce  appropinqua- 
«  vit  hora,  et  Filius  hominis  tradetur  in  manuspec- 
«  catorum.  Surgite,  eamus.Ecce  appropinquabit  qui 
«  me  tradet.  »  Intelligimus  quia,  cum  dixisset  ut 
dormirent  discipuli  et  requiescerent,  aliquantulum 
tacuisse,  ut  impleretur  quod  dixit,  et  inde  diceret: 
«  Surgite,  eamus.  » 

<(  Adhuc  ipso  loquente,  ecce  Judas  unus  de  duo- 
«  decim. »  Unus  non  merito,  sed  nuraero,  sicut  supe- 
rius  Dominus  dixit:  «  Nonne  vos  duodecim  elcgi,  et 
unus  ex  vobis  diabolus  est?  »  {Joan.  vi.) 

«  Quiautcmtradiditeum,  dediteissignum,diccns: 
«  Ouemcunqueosculatusfuero,ipseest,tenetoeum. » 
Infclix  JudassBstimansDominumsignamagicis  arti- 
bus  patrassc,recolenseum  transfiguratumfuisse  in 
monte  coram  tribus  discipulis,  ajstimaiis  ctiam  eum 
in  horapassionissuae  similitudincm  in  aiiam  mutare, 
ideo  dat  signum  persecutoribus  suis,  ut  quemcun- 
que  oscularetur,  ipsum  comprehendercnt,  Kstimans 
Dominum  persecutores  suos  eluderc,  et  in  aliam 
formam  se  transfigurare. 

«  Et  confestim  accedens  ad  Jesum,  dixit  :  Ave, 
«  rabbi.  Et  osculatus  est  eum.  »  Summa  dcmcntia 
infelicis  Jud« !  Nam  osculum  pads  porrigit  ei  quem 


A  vulttradere  persecutoribussuis.  Adimpletum  csthoc 
loco  quod  per  Psalmistam  dicitur : «  Qui  edebat  pa- 
nem  meum,  ampliavit  adversum  me  supplantatio- 
nem  (PsaL  xl).  » 

«  Amice,  ad  quod  venisti  ?  »  Duobus  modiB  estin- 
telligendum  etdistinguendumest.Sed  itadistinguen- 
dum  est,  ut  dicamus  :  «  Amice,  ad  quod  venisti?» 
ut  interrogantis  modo  legatur,  vox  Doraini  est  mise- 
rum  increpantis,  et  dolentis  quod  a  summo  gradu 
apostolatus  ad  apostasiam  devolutus  erat,ut  sitsen- 
sus  ?  «  Amice,  ad  quod  vcnisti?  » id  est,  ad  quanlum 
malum  dejcctus  es,  ut  de  apostolo  fieres  apostata,  et 
dc  doctorc  veritatis,  fieres  magister  erroris?  Si  vero 
plcnam  distinctionem  ibi  fecerimus,  ut  dicamus : 
«  Amice,  ad  quod  venisti,»utsubaudiatur,  perfice, 

^  ac  si  diceret:  Eelinque  osculum   pacis,   ct  imple 
traditoris  officium. 

«  Et  ecce  unus  ex  his  qui  erant  cum  Jesu,  citen- 
«  dens  manum,  exemitgladium  suum,  et  percutiens 
«  scrvum  principis  sacerdotum,  amputavit  auricu- 
«  lam  ejus.  »  Hoc  Petrus  apostolus  fecisse  legitur 
secundum  Joanncm  eo  ardore  mentis,  quoetcaetera 
faciebat.  Nam  servus  principis  sacerdotura,  ciyus 
auricula  amputata  est,  Malchus  vocabatur,  qui  in- 
terpretatur  rex.  In  quo  servo  nihil  aliud  quam  Ju- 
daeorum  populus  designatur,  cujus  dextera  auricula 
amputataest,  quia,  ablataspiritualiintelligentia,sbla 
in  eis  ariditas  litteree  remansit,  tanquam  videlicet 
sinistra  auricula.  Sed  Dominus  restauravit  tactu  ma- 
nus  suae  auriculam  dexteram  illius,  quia  in  illis,  qui 
credituri  sunt  circadiem  judicii,  spiritualcm  intelli- 

C  gentiam  reparabit.  Unde  idem,  rex  et  ser^^us  princi- 
pis  sacerdotum  dicitur.  Quomodo  enimrex  et  servus? 
Si  rex,  quomodo  servus  ?  Sed  rex  in  illis,  qui  fidem 
Christi  accepturi  sunt :  servus  in  illis,  qui  in  seni- 
tutc  peccati  remansuri  sunt. 

«  Tunc  ait  illi  Jesus  :  Converte  gladium  tuum  in 
«  locum  suum.  Omnes  enim  qui  acceperint  gladium 
«  gladio  peribunt.  »  Juxta  litteram  non  omnes  ac- 
cipientcs  gladium,  gladio  pereunt.  Nam  et  multi 
homicidiis  insistunt,  et  tamen  gladio  non  csduntur. 
Sed  altius  ostendit  esse  intelligendum,acsidiceret: 
Ea  temeritate,  qua  alium  punis  vel  judicas,  necesse 
est,  ut  eadem  temeritate  a  Domino  puniaris. 

«  An  putas,  quia  non  possum  rogare  Patrem  meum, 
«  et  exhibebit  mihi  plusquam  duodeoim  legiones  an- 

n  «  gelorum  ?  »  Ac  si  diceret :  Non  indigeo  auxilio  duo- 
decimapostolorum,quoniamsivolueroPatremmeum 

rogarc,  possum  ab  eo  impetrare  duodecim  legiones 
augelorum.  Lcgio  enim  apud  veteres  sex  millibus 
constabat.  Duodecim  auteni  legiones,  septuaginta 
duo  millia  efficiunt.  Tot  autem  gentes  leguntur  ad  ^ 
turrim  Babel  in  diversitatem  linguarum  divisae  esse. 
Et  est  sensus :  Non  cgeo  auxilio  et  defensionc  duode- 
cimapostolorum,  quoniamsitotusmundusin  necem 
meam  conspiraverit,  possum  rogare  Patrem  meum, 
et  exhibebit  mihi  contra  unamquamque  gentem 
millc  angelos. 
«  Tanquam  ad  latronom  existis  cam   gladiis  el 


369 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


370 


« fustibus,  »  et  tumultu,  «  ad  mc  comprehenden-  A  tur  ?»  Provocat  princeps  sacerdotum  ad  responden- 


«  dum,  »  et  in  nocte,  «  qui  manifcste  vobis  in  die 
«  apparui,  et  in  templo  quotidie  docui.  »  Stultum 
ergo  cum  gladiis  me  quaerere,  qui  sponte  me  ves- 
trae  potestati  trado. 

<(  Hoc  autem  totum  factum  est,ut  adimplerentur 
«  ScripturaB  prophetarum.  » Id  est,  ut  implerentur 
vaticinia  prophetarum,qus  deChristi  passione  praB- 
dicta  erant,  quae  iongum  est  enumerare.  E  quibus 
unum  est :  «  Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos 
(PsaL  xxi),  »  etc.  Et :  «  Sicut  ovis  ad  occisionem 
ducetur  {Isa.  liii).  »  Et  iterum  :  «  Ab  iniquitatibus 
populi  mei  dyctus  sum  ad  mortqm.  « 

u  At  illi,  tenentes  Jesum,  duxerunt  ad  Gaipham 
« priDcipem   sacerdotum,  ubi  scribae  et  Pharisaei 


dum  falsis  tcstibus,  ut  quem  falsi  testes  damne^e 
non  poterant,  ex  responsione  sua  eum  arguere.. 
Sed  Dominus  prajvidens,  quia  quidquid  diceret, 
calumniam  diceret,  principi  quidem  sacerdotum 
nulla  respondit,  Pilato  vero  pauca. 

«  Dicit  illi  Jesus :  Tu  dixisti,  »  subauditur,  quia 
ego  sum.  Et  Pilata  et  principi  sacerdotum  iisdenl 
verbis  Dominus  respondit,  ut  utrumque  propri 
sententia  condemnaret.  «  Verumtamen  dioo  vobis 
«  amodo  videbitis  Filium  hominis  sedentem  adextri 
«  virtutis  Dei,  et  venientem  in  nubibus  cceli.  » 111 
Judaeis  dicit,  quos  post  suam  resurrectionem  credi- 
turos   esse   sciebat :  <(  Verumtamen   dico  vobis 
amodo, »  id  est  ab  bac  hora  sivetempore  me®  pas- 


« convenerant.  »  Prseceperat  omnipotens  Deus  per  |^  sionis,  «  videbitis,  »  id  est  intolligetis  et  credetis : 


Moyseo,  ut  legitima  successio  sacerdotum  in  perpe- 
tuo  pcrmaneret.  Instante  autem  tcmpore  DominicoB 
passionis,  destructa  erat  sacerdotalis  dignitas.Adeo 
erat  prsvaricata^ut  quicunque  sacerdotium  pecunia 
redimere  posset,sacerdos  eniceretur.  Non  cnim  ser- 
vabaturibi  jam  successio  generis,  sed  potius  intui- 
tus[cupiditatis.fste  ergo  Caiphas(sicut  Josephus  nar- 
rat)  redemerat  sibi  unius  anni  pontificatum  a  Ro- 
manis.  Mirum.  autem  non  est  si  injustus  sacerdos 
iojustam  sententiam  de  Domino  proferat. 

«  Petrus  autem  sequebatur  a  longe,  usque  in 
«  atrium  principis  sacerdotum.  »  Divina  verba  sic 
aiiud  dicunt,  ut  tamen  aliud  intclligendum  signifl- 
cent.Juxtalitteram,Petrus  a  longe  eum  sequebatur, 
quia  timebat  ae  pariter  cum  illo  teneretur.  Allego- 


«  Fiiium  hominis  sedentem  in  dextris  virtutis  Dei, 
et  venientem  in  nubibus  coeli,  »  ad  jodicandum  vi- 
delicet. 

«  Tunc  princeps  sacerdotum  scidit  vestimenta 
«  sua,  dicens :  Blasphemavit.  Quid  adhuc  egemus 
«  testibus  ?  »  Ipse  furor,  qui  eum  superius  de  solio 
suo  excusserat,  ipse  etiam  furor  provocat  eum  ad 
veslimcnta  scindenda.  Erat  autem  consuetudo  in 
populo  Jud88orum,ut  quotiescunque  aliquid  durum 
vel  blasphemiae  contra  Dominum  audirent,  vesti- 
mentasua  scinderent,ut  exscissionevestimentorum 
dolorem  cordis  ostenderent.  Quod  legimus  Paulum 
et  Barnabam  fecisse  in  quadam  civitate,  cnm  popu- 
lus  cis  vellet  immolare  victimas  et  sacrificia,  quasi 
deos  adorantes.Spiritualiter,  scissio  vestimentorum 


rice,longeeum  sequebatur^quiavidelicet  in  proximo  C  principis  sacerdotum  signiGcabat  scindendam  esse 
erat  eum  negaiurus.  «  Et  ingressus  intro,  sedebat 
a  cum  ministris,  ut  finem  videret.  »  Vel  amorcDo- 
mini  ingressus  est  post  illum  in  atrium  principis 
sacerdotum,  vel  etiam  curiositatc  humanitatis,  ut 
videret  finem  illius,  an  si  ei  parcerent,  et  castiga- 
tum  eum  dimitterent,  an  etiam  morti  adjudicarent. 
«  Novissime  autem  venerunt  duo  lalsi  testes,  et 
«  dixerunt :  Hic  dixit :  Possum  destruere  templum 
'«  Dei,  et  post  triduum  resedificare  illud.  »  Mirum 
vaide  est,  cur  dicantur  esse  falsi  testes,cum  illadi- 
cant,qu«  Dominum  alibi  legimus  dixisse.Scd  falsus 
testis  est,  qui  verba  alio  sensu  interpretatur,quam 
ille  qui  dixerat,sicut  isti,qui  non  solum  sensum^sed 
etiam  verba  permutayerant.  Quod  enim  illc  dixerat 


dignitatem  sacerdotii  in  populo  Judaorum.  In  ex- 
cussione  sacerdotis  de  solio  suo,  significabatur  va- 
cuam  esse  remansuram  sedem  pontifiois  in  populo 
Judaeorum. 

«  At  illi  respondentes,dixerunt  :Reus  est  mortis.» 
Impletum  est  quod  olim  Psalmista  ex  persona  Do- 
mini  dixcrat :  «  Circum Jederunt  me  canes  multi 
(Psal.  xxi).  » 

«  Tunc  exspuerunt  in  faciemejus,et  colaphiseum 
«  ceciderunt.  »  Ut  impleretur  quod  prsdictum  erat 
per  prophetam  :  «  Faciem  meam  non  averti  ab  in- 
crepantibus,  et  conspuentibus  in  me  (ha.  lvi).  » 

«  Alii  autem  palmas  in  faciem  ei  dederunt,dicen- 
«  tcs :  Prophetiza  nobis,  Ghriste,  quis  est  qui  te 


de  templo  corporis  sui,hoc  isti  interpretati  sunt  de  j^  «  percussit  ?  »  Ut  impleretur  illud  prophetioum : 


templo  materiali,quod  erat  in  Jcrusalem.  Sed  in  his 
verbis  quamdam  calumniam  struunt  contra  Domi- 
num.  Illi  dixerunt :  «  Possum  dcstruere  templum 
Dei.  »  Ipse  autem  dixerat  {Joan,  ii):  «  Solvite  tcm- 
plum  hoc,»id  est,vos  solvite^  non  ego  :qui  iliicitum 
est,  ut  nobismetipsis  manus  inferamus.  IUi  dixe- 
runt:  «  Et  post  triduum  rea^dificabo  illud,  »  ut  de 
templo  materialidicerevideretur  :ille  autem  dixerat 
de  spiranti  et  animanli  corpore :  «  Et  in  triduo 
excitabo  illud,  »  quasi  dormientem  a  somno. 

«  Et  surgens  princeps  sacerdotum,  ait  illi :  Nihil 
«  respondes  ad  ea  quoc  isti  adversum  te  testifican- 


«  Dcdi  gcnas  mcas  vellentibus,  et  maxillas  meas 
pcrcutientibus  (/6td.).  » 

«  Et  accessit  ad  eum  una  ancilla,  dicens :  Et  tu 
«  cum  Jesu  Galilfieo  eras.  »  Quid  sibi  vult  quod  in 
Domini  passione,  non  vir,  sed  femina  Petrum  ad 
negandum  compulit  ?  Divinitus  hoc  actum  est|  ne 
videlicet  iste  sexus  in  Domini  passione  videretur 
esse  immunis,  sed  sic  uterque  sexus  videreturpec- 
casse  in  Domini  passione,  et  congrua  simiiitudine 
Sicut  enim  mulier  primum  parentem  ad  peccatum 
aliexit,  ita  etiam  mulier  ostiaria  Petrum  ad  negan- 
dum  compellebat.  «  Et  itcrum  negaviteum  cum  ju- 


371 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


312 


«  ramenlo,  quia  non  novi  hominem.  »  Excusant  A  propterea  quod  tradiderit  Dominum  et  magiBtrQm, 


quidam  Petrum  apostolum,  quod  non  negaverit 
Christum  Dominum,  sed  potius  hominem,quasi  di- 
ceret :  Deum  scio,  hominem  nescio,  quasi  minoris 
culps  sit  hominem  negare  quam  Dcum,  cum  cou- 
stat  ossc  verum  Deum  ct  hominem.Sed  qui  Petrum 
volunt  defendere,  Gbristum  coguntur  mendacii  ar- 
guere,  qui  dixit :  «  Antequam  galius  cantet,ter  me 
negabis.  >  —  «  Nam  el  loquela  tua  manirestum  te 
facit.  »  Una  quidem  erat  loquela  et  illorum  qui  ar- 
guebant,  et  illorum  qui  arguebautur,  ut  nec  dissi- 
milis  erat  locutio,  quia  omnes  HebraBi  erant.  Sed 
quid  unaquseque  provincia  vel  civitas  vernaculum 
locutionis  sonum  habet,  quem  non  potest  vitare, 
ideo  dicunt :  «  Nam  ct  ioquela  tua  manifestum  te 


pcenitentia  ductus,  retulit  triginta  argenteos,  quos 
acceperat  a  principibus  sacerdotum  :  quasi  in  ejus 
potestate  esset  persecutorum  sententiam  permutare. 
Sed  licet  mutaverit  voluntatem  suam,  tunc  Dihll 
profuit»  qnia  priorem  exitum  non  immutavit.  Sed 
si  Judas  peccavit,  sicut  ipse  dixit :  «  Peccavi,  tra- 
dens  sanguinem  juslum,  »  quid  meruerunt  quidi- 
scipulum  ad  traditionem  sanguinis  magistri  provo- 
caverunt?  «  Quid  ad  nos?  »  subauditur  perliDet. 
«  Tu  videris.  »  Tu,  inquiunt,  illud  probasii  cuin 
accepisti)  tu  videris  quid  acturus  sis. 

«  £t  projectis  argenteis  in  templo,  reccssit,  et 
«  abiens  laqueo  se  suspendit.  »  Avaritiae  magDilu- 
dincm  impietatis  pondus  excIudit.NihilproruitJu- 


«  facit.  »  Sicut   legimus  ^n    libro  Judicum,  quod  d  da3quodp(BnitentiamegitdeDominiproditiooe,quo 


Ephralaei  transeuntes  vada  Jordanis,  cum  cogcren- 
tur  ab  hostibus  ul  diceret  cheboleth,  quod  inter- 
pretatur  spura,  cum  non  poterant  exprimere,  dice- 
bant  seboleth. 

«  Et  recordatus  est  Petrus  verbi  Jesu,  quod  dixe- 
«  rat :  Priusquam  gallus  cantet,  ter  me  negabis.  Et 
«  egressus  foras,  flevit  amare.  >  Sicut  alius  evan- 
gelista  dicit,  respexit  Dominus  Petrum  [Luc,  xxii). 
Respectus  Dominimisericordiamillius  designat^qua 
Petrum  dubitantem  respexit,et  in  fide  confirmabat . 
quia  peccatores  otiam  quosque  respicit,  et  corda 
illorum  ad  poBnitentiam  convertit.Et  boc  notandum 
est  quia  gallo  cantantePetrus  ad  poenitentiam  redit^ 
quia  videlicet  quando  per  negligentiam   corporis 


niam  culpam  quam  contraxerat,solvere  noD  potuit. 
Sic  quicunque  in  fratrem  suum  peccat,  ut  hoc 
quod  iu  eo  oiTendit,  emendare  valeat^ei  dimitti  po- 
test:  qui  autem  ita  peccat,ut  hocquod  peccaverit, 
non  valeat  emendare,  non  dimittetur  ei.  Quia  fru- 
stra  assumitur  in  voce  pcsnitentia,  quandiu  uiaDet 
culpa.  De  Juda  autem  et  de  similibus  ejus  perPsal- 
mistam  dicitur :  «  Et  oratio  ejus  fiet  in  peccalum 
(P5a/.  cviiO.»In  peccatumergooratioJudsereputaia 
est,  quia  non  solum  prius  peccatum  solvere  doq 
potuit,  sed  etiam  homicidium  proditioni  Doiuiui 
copulavit. 

»  Non  liceteosniittere  in  corbonamiquia  pretium 
«  sanguinis  est.  »  Corbona  Hebraice,  Latine  ioter- 


delinquimus,  per  prcdicatorum  admonitionem  ad  p  P^^^^ur  donwn,  Quo  nomine  gazophylacium  appel- 
pcBDitentiam  redire  debemus.  S»pe  enim  gallorum  ^  ^»^"'''  ^o^us  scihcet  ubi  thesaurus  a  populo  oblalus 


nomiiie  prffidicatores  solent  significari. 

«  Mane  autem  facto,  consilium  inierunt  omnes 
«  principes  sacerdotum  etseniores  populi  adversus 
«  Jesum,  ut  eum  morti  traderent.  »  Notanda  est 
sollicitudo  Judaeorum,qui  tota  noctc  in  malum  labo- 
raverunt,  ut  effunderent  sanguinem  innoccntem,et 
manefactoconsilium  inierunt,et  tradiderunt  Jcsum 
Pilato.  Et  non  solum  Pilato  traditus  est,  sed  (sicut 
Joannes  clarius  manifestat)primum  deductus  est  ad 
Annam,  deindead  Caipham,  qui  principatum  inter 
pontifices  gerebant  eo  tcmpore  :tcrtio  ductus  est  ad 
Pilatum,  novissime  ad  Hcrodcm.  Et  (sicut  Lucas 
evangelista  dicit)  sprevit  illum  Hcrodes  cum  omni 


servabatur.  Et  impletum  est  hic,quod  DomiDUSim- 
properat  Scribis  et  Pharisffiis  ante  passionem  suam, 
dicens:  «  Culicem  excolantes,  et  camelum  glutien* 
tes  (Matth.  xxiu).  Si  enim  in  corbonam  pretium 
sanguinis  mittere  non  licuit,  multo  magis  ipsum 
sanguinem  innocentem,  efiundere  non  iicuit. 

«  Et  consilio  inito,  cmerunt  ex  iliis  agrum  Hguli 
«  in  sepulturam  peregrinorum.  »  llli  quidem  hoc 
alia  mente  feceruut,  tamen  etiam  facientes  noslree 
saluti  providerunt.  Ager  namque  Domino  intcrpre- 
taute,  hic  mundus  intclligitur,  figulus  vero  ipse  Do- 
minus  est,  qui  finxit  mare  et  mundum,  et  oninia 
quffi  in  eis  sunt.  De  pretio  ergo  sanguinis  Cbristi 
emptus  est  ager,  quia  nos  qui  peregrini  eramus  a 


exercitu  suo,  et  indutum  vcste  alba,  remisit  illum  ^  i    t         *    r^-  -  .      *^  ^  •  •    „«„ 

,  ^.,  ^        \.  .  *  .  D  testamento  Dei,  requiem  anmi«et  corporisio  sao 

aa  Pilatum.  Ad  omnes  missus  est,  ut  omnes  eum  •      nu  •  r  i    u 

,  ^o  cuii*      guine  Christi  habere  coepimus. 


illuderent,   et   nemo   immunis   cssct  a   passione 
Christi. 

«  Et  vinctum  duxerunt  eum,  et  tradiderunt  Pon- 
«  tio  Pilato  prfflsidi.  »  Consuetudo  autem  erat,  ut 
quemcunquc  morti  traderent,  vinctum  illum  pra)- 
sidi  adducerent. 

«  Tunc  videns  Judas,  qui  eum  tradidit,  quod 
«  danmatus  esset^poenitentiaductus.retulittriginta 
"  argcnteosprincipibussacerdotum,  et  senioribus, 
«  dicens  :  Peccavi,  tradens  sanguinem  justum.  » 
Videus  Judas  Dominum  morti  adjudicatum,  et  se 
quoque  niorti  aHernaj  in  prcximo  essc  damnandum. 


«  Tunc  impletum  est,  quod  dictum  est  pcr  ^vo- 
«  phetam  Jeremiam,  dicentem  :  Et  acceperunt  tri- 
«  ginta  argenteos,»etc.UooexempIumnoninveDitur 

scriptum  iu  Jeremia,  simile  autem  aliquid  in  Za- 
chfiu*ia  invenimus.  Proinde  non  curavit  Mattbeus 
evangelista  vel  primumponereZachariam,veietiam 
postea  emendare,  quia  videlicet  universa  quas  Spi- 
ritus  sanctus  per  ora  prophetarum  locutus  est,  et 
communia  sunt  omnium,  et  propria  singulorum. 
Quidquid  euim  dixit  Jeremias,  reputandum  estZa- 
charifie,  et  quod  Jcremias  dixit,  et  ca^leri  propbel^ 
locuti  sunt,  utique  fuerunt  Zachari».  Quia  (sicut 


373 


HOMlLIiE  DB  TBMPORE. 


874 


dlxi)  universa  quae  Spiritus  sanctus  per  ora  pro-  A.  mino  susccpturi  sunt^sicut  Dominus  ei8dicit:«Ego 


phetarum  locutus  est,  et  communia  fuerunt  om 

nium,  et  propria  singulorum. 

«  Et  interrogavit  eum  prasses,  dicens  :  Tu  es  rex 
«(  JudaBorum  ?  Dicit  illi  Jesus :  Tu  dicis.  »  Subau- 
ditur,  quia  cgo  sum.  Notandum  est  quia  hoc  quod 
ei  objectum  fuerat  a  scribis  et  Pharisa?is,hoc  etiam 
Pilatus  interrogat,  utrum  videlicct  se  regem  Judaeo- 
ruTi  esse  diceret,  sicut  scribae  et  Pharisffii  eum  ac- 
cusaverunt.  Sed  Dominus  ita  suum  temperavit  rc- 
sponsum,  ut  veritatem  diceret,  et  tamen  sermo  il- 
IJQS  calumnisB  non  pateret. 

«  Et  cum  accusaretur  a  principibus  sacerdotum 
(( et  senioribus,  nihil  rcspondit.  »  Intuendum  cst 
quod  Dominus  Pilato  interroganti,pauca  respondit: 
idco,  quia  non  suo  arbitrio,  sed  populi  accusatione  n 
eummortiacyudicabat.  Principibus  autem  intcrro- 
gantibus,  nihil  respondit,  quos  sua  rcsponsione  in- 
dignos  esse  judicabat.Vel  certe  ideo  non  respondit, 
Qe  si  semetipsum  digna  responsione  purgaret,utili- 
tas  passionis  differretur,  et  gcnus  humanum  sine 
passione  sua  salvari  non  poferat. 

<(  Per  diem  autem  solemncm  consueverat  prsses 
nunum  dimittere  cx  vinctis  quem  voluissent.  » 
Meraoriam  enina  Judaei  liberationis  su»  de  iEgypto, 
hanc  habebant  consuetudinem,ut  in  die  fcsto  unum 
vioctum  a  mort€  eriperent,  in  memoriam  sua)  libc- 
rationis,  quando  de  iEgypto  liberati  sunt. 

«  Uabebant  autem  tunc  unum  vinctum  insignem, 
0  qui  dicebatur  Barabbas.  »  Barabbas  autem  pro- 
pter  seditioncm  et  homicidium  (sicut  Lucas  testa- 
lur'^  coDcIasuB  tcnebatur  in  carcere. 

•  Scdente  autem  illa  pro  tribunali.  »  Tribunal 
est  sedes  judicis^sicut  solium  sedcs  rcgis,  cathedra 
autem  sedes  magistri. «  Misit  ad  eum  uxor  cjus  di- 
« cens :  Nihil  tibi  et  justo  illi.  »  Tunc  primum  in- 
tellcxit  diabolus  per  passionem  Domiui  sepotestate, 
quam  habebat  in  mundo,  privandum,  et  spoIii8,quaQ 
apud  inferos  et  super  eos  habcbat,esse  spoliandum: 
et  ideo  satagere  conatus  est,  ut  saltem  per  pas- 
sionem  uxoris  Pilati  Dominum  a  morte  retraheret. 
«  Multa  enim  passa  sum  hodie  per  visum  proptcr 
•(  eum.  »  Notandum  est>  quia  gcntilibus  ssipe  so- 
mnia  revelantur  a  Dco,  non  ob  eorum  merita,  sed 
aut  pro  futurorum,  vel  etiam  pro  cautela  aliorum, 
sicut  legimus  Nabuchodonosor  distributionem  om- 


in  nomine  Patris  mei  veni,  et  non  suscepistis  mo. 
Alius  vcniet  in  nomino  suo,hunc  suscipietis  (Joan. 
v).  nBenc  filius  patris  eorum^id  est  filius  diaboli,qui 
est  pater  eorum,sicut  Dominus  eis  improperat,  di- 
cens:«Vosex  patre  diabolo  esti s  (/oa»,  viii),  »  qup- 
niam  cujus  opera  quisagit,cju8filiuse8t,Barabbas, 
si  legitur  per  duo  jt,  interpretatur  filius  magisfri, 
quia  rabbi  dicitur  magister.  Si  autem  legatur  per 
unum  r,  et  per  duo  bh^  erit  interpretatio  filius 
patris  eorum,  quia  abba  Hebraice,  Latine  dicitur 
pater. 

«  Vidcns  autem  Pilatus  quia  nihil  proficeret,  sed 
«  magis  tumultus  fieret,  arcepta  aqua,manus  lavit 
«  coram  populo,  dicens  :  Innocens  ego  sum  a  san- 
«  guine  justi  hujus,  vos  videritis.»  Legerat  fortassis 
Pilatus  scriptum  in  Psalmo :  «  Lavabo  inter  inno- 
centes  manus  meas  {Psal.  xxv).  »Etideo  abluit  ma- 
nus,  ut  exsors  videatur  esse  a  scelere  Dominics 
passionis,  ac  si  dicerct  Ego  (inquit)  voluieum  libe- 
rare  et  innocentem  ostendere,  sed  quia  rebellionis 
criraen  mihi  contra  Csesarem  impingitur,  vos  vide- 
ritis.  Ego  legum  minister  sum,  vox  ipsa  vestra 
sanguinem  fudit. 

«  Et  respondens  universus  populus,  dixit:  San- 
«  guis  ejus  super  nos  et  super  fiiios  nostros.  »Hsc 
maledictio  perseverat  in  Judoeis  usque  hodie,  et 
usque  in  diem  judicii  perseverabit.  Non  enim  suf- 
ilcit  eis  ut  semotipsos,  qui  tunc  temporis  erant, 
damnarent,  sed  etiam  omnem  progeniem,  qus 
nccdum  nata  erat,  sub  hac  maledictionis  noxa  cons- 
^  tringerent.  Manet  enim  sanguis  Domini,  id  estvin- 
dicta  Domini,  super  Judsos,  et  super  omnem  pro- 
geniem  eorum  usque  in  finem  smculi. 

«  Jcsum  autem  flagellatum  tradidit  eisut  crucifi- 
«  geretur.  »  Inconscquens  esse  videtur,  ut  ille  qui 
superius  Dominum  voluerat  liberare,  modo  eum 
fTagellavcrit,  et  flagellatum  potestati  eorum  tradi- 
derit.  Quod  duobusmodis  solvendum  est:  ideo  fla- 
gellasse,  ut  satisfaceret  legibus  Homanorum,  quo- 
rum  consuetudo  erat,  ut  is  qui  morti  esset  addic- 
tus,  primum  flttgellaretur,  et  postmodum  occidere- 
tur.  Sive  idco  flagellavit  eum,  ut  videlicet  illi  sa- 
tiati  pcenis  illius,  ccssarent  ultra  mortem  ejus 
petcro,  ut  crucifigcretur. . 

«  Cohortem   universam   congregaverunt.  »    Co- 


nium  regnorum  torrae  vidisse  {Dan,  ii) :  et  sic  legi-  D  hors  cral  apud  Romanos  milites  triginta. 
mus  Pharaonem  somnium   vidisse,  quod  Joseph 
eum  prudenter  disscruissct,  dominus  constitutus 
est  in  lerra  iEgypti  {Gen.  xli). 

«  Principes  autem  sacerdotum  et  seniores  populi 
<•  persuaserunt  populis,  ut  petercnt  Barabbam,  Je- 
**  aum  vero  perderent.  »  Non  est  mirum  Judoei 
quletc  et  pace  carent,  qui  princlpem  seditionis  ele- 
gerunt,  et  auctorem  pacis^  id  est  Dominum  morti 
tradideruat. 

'<  At  illi  dixerunt :  Barabbam.  »  Barabbas  qui 
interpretatur  fUiusmagislri^ytX palris  eorumt  typum 
Antichristi  teQet,quem  Judsei  in  finc  s<jeculi  pro  Do- 


«  Et  exuentes  eum  vestimentis  propriis,  chlamy- 
dem  coccineam  circumdcdcruntei.»Opprobrii  causa 
Domino  chlamydem  coccineam  circumdederunt  pro 
purpura  rcgali  :  et  pro  corona  aurea,  coronam  de 
spinis  imposucrunt  capiti  illius,  et  pro  sceptro  im- 
periali,  arundincm  in  manu  dextra  illi  dederuht.In 
his  autem  omnibus  nostrae  salutis  celebratur  sacra- 
mentum.  Quod  cnim  Dommus  coccinea  veste,id  est 
rubro  vcstimcnto,  induitur,  signiUcatur  nostrorum 
peccatorum  susceptio  :  quoniam,  cum  sine  peccato 
cssct,  nostra  pcccata  in  semctipio  suscepit.  Quod 
autcm  spineam  coronam  in  capite  accepit,  hoc  si- 


875 


HAYMONIS  HALBICUSTAT.  EPISC:  OPP.  PAllS  H.— HOMIL. 


376 


gniflcabatur,  quod  peccata  nostra  qus  per  spineas  A  ^oc  est,  calvaria  ipsiusi  eodem  loco  sit  tumulata. 


intclliguntur,  ipse  esset  ablaturus  a  nobis :  et  raa- 
iedictum  quod  primo  homini  dictum  est:  «  Terra 
tua  spinas  et  tribulos  germinabit  tibi  (G^.ui),iper 
suam  passionem  solvcret.  Quod  autem  arundinem 
in  dextra  manu  ferebat,  designabat  se  sacrilegium 
Judaeorum  scribere.  Sive  etiam  hoc  signilicabatury 
quod  in  sua  passione  vaticinia  propbetarum  implc- 
bantur.  Solemus  enim  calamo  plcrumque  scribcrc. 
Et  in  calamo  venenata  animalia  occidit. 

«  Ave,  rex  Judaeorum,  »  quasi  dicerent,  qui  te 
dixisti  regcm  essc  Judsorum. 

<c  Et  exspuentcs  in  eum,  aceepcrunt  arundinem, 
tt  et  percutiebant  caput  ejus.«Semel  hoc  factum  est 
Domino  corporaliter,  quotidiehsretici  hoc  faciunt, 


Quod  perspicue  falsum  cst,  quia  videlicet,  sicut  li- 
ber  Jesu  Navc  refert,nonjuxta  Jerusalem,sGd  inler 
Hebron  et  Cariatharbe  tumulatus  est.  Yerior  ergo 
sensus  est,  quod  calvariam  dicimuslocumillumei 
consuetudine  antiqua  :  siquidem  extra  omnes  civi- 
tates  locus  deputatur,  ubi  rcorum  capita  detruuca- 
bantur.  In  calvaria  ergoibi  trancabantur  capitaeo- 
rum,  et  recte  idem  locus  calvariae  nuncupabatur.id 
est  a  capitibus  damnatorum.EtmeritolbiDomiQUs 
crucifixus  est,  ut  ibi  prius  erigebantur  ars  damna- 
torum,  ibi  erigcrentur  vexilia  martyrii.  Yel,  ubi 
abundavit  delictum^  superabundavit  gratia(f{(mi.Y:>. 
«  Et  dederunt  ei  bibere  vinum  cum  felle  mistum.» 
Impletum  est  hic  quod  per  Prophetam  dicitur:«Et 


qui  spiritalitercaputejus  percutiunt,etinfaciemil-  p  dederunt  in  escam  meam  fel,et  insiti  meapotave 


lius  spuunt.  «  Caput  euim  Ohristi  Deus  est,  » teste 
Paulo  apostolo  (/  Cor.  xi).  Caput  ergo  Christi  per- 
cutitquisquis  inillo  Divinitatemilliusabnegatfuissc, 
sicut  Arius,  qui  dicit  Filium  minorem  esse  Patrc. 
in  faciem  spuit,  quisquis  prassentem  illum  in  carne 
venientem  denegaverit,  sicut  Manichseus,  qui  dicit 
veram  in  Christo  non  fuisse  carncm. 

«  Et  postquam  illuseruntci,exuerunt  illum  chla- 
<c  myde,  et  induerunt  eum  vestimentis  suis,»Quan- 
diu  Dominus  illusionem  pussus  ost,  et  sputa  susti- 
nuit^  et  coronam  spineam  in  capite  habuit,  non 
propria  vestimenla  habuit  induta,  sed  aliena.  Mox 
autem  ut  hora  despectionis  transiit,  propria  vesti- 
menta  rosumpsit.  Quiaquod  passus  est,ct  quod  fla- 
gellatus  est,  non  fuit  proprium  Divinitatis  illius. 


runt  mo  acelo  {PsaL  lxvui).  »  Quod  erant,  hocei 
dcderunt.  Ipsi  enim  crant  acetum,  degencrantcs  a 
vino  patriarcharum  et  prophetarum,  et  ncquaquam 
alind  ei  potcrant  dare  quam  quod  erant.  Quod  au- 
tcm  dicitur :  «  Et  cum  gustasset,  noluit  bibere. 'Et 
non  accepit :  vinum  fellitum  quidem  gustavit,  sed 
non  bibit,  aperte  dosignans  quod  passionem  etmor- 
tem  ad  tempus  suscepit,  sed  in  aetcrnum  eadem 
morte  tcneri  noluit. 

«  Postquam  autem  cruciflxerunt  eum,  diviseront 
«  vestimcnta  ejus,  sortem  mittentes.  »  Yestimenla 
quidem  Dominidiviserunt,super  tunicam  vcroqus 
inconsutilis  erat,  et  dividi  non  poterat,sortem  misc- 
runt.  Vestimentaetcnim  Domini  significant  eleclos 
illius.  Quadripartita  enim  vestis  illius  Ecclesiarade- 


Quod  autem  die  tertia  resurrexit,  quasi  proprium  C  signat  pcr  quadripartitum  orbem  divisam.  Tunica 


vestimentum  resumpsit,  per  quod  significabatur, 
quod  horam  mortem  erat  gustaturus,  et  iterum  ad 
tempus  peracta  passionc  dc  sepulcro  i^surrecturus. 
Impleta  est  in  eo  prophetia  qua^  dicit :  «  Ut  faciat 
opus  suum,alienumest  opusejus  :ut  opercturopus 
suum,  peregrinum  est  opusejusabeo  (/sa.  xxviii).» 
Ut  enimoperaretur  opus  suum,id  est  salutem  gene- 
ris  humani,  opus  illius  alienum  fuit,  quia  passio- 
nem  quam  pertulit,  ejus  Divinitati  aliena  fuit. 

c(  Exeuntea  autem,  invenerunt  bR»minem  Cyrc- 
«  naeum  nomine  Simonem,  hunc  angariaverunt  ut 
«  tolleret  crucem  ejus.  »  Non  est  contrarius  Mat- 
thsus  Joanni  evangelist^  qui  scripsit  Dominum 
crucem  sibi  bcgulasse.sed  intelligendum  quod  pri- 


autcm  illius  inconsutilis  desuper  texta,  unitalem 
ipsius  Ecelesios  dcsignat,  quia  omnis  unitas  regni  in 
corpore  sanctae  Ecclesiae  consistft.  Quae  unitasnon 
humarno  arbitrio,  sed  divina  disponsatione  rcgitur, 
per  charitatera  Dci  omnipotentis,  de  qua  Paulus 
apostolus  dicit :  «  Adhuc  exccllentiorem  viamvobis 
dcmonstro  (/  Cor.  xii).  »  Idco  jurc  eadem  lunica 
desupcr  contexta  perhibetur. 

«  Et  imposuerunt  supercaput  ejus  oausam  ipsius 
«  scriptam.  »  Causam  videlicct  mortis  capiti  illius 
superscripserunt :  «  Hic  est  rcx  Jud«eorum.  » Et 
scripscrunt  hoc  Hebraicis  litteris,Gr«cis  et  Latinis. 
ut  Joanncs  evangolista  dicit  (Joan.  xix),  quia  tuDC 
temporis  hfietres  linguaj  prinoipatum  lenebant  inler 


mum  exiens  de  prajtorio  crucem   sibi  portaverit :  jj  reliquas  linguas.  Hebraica  propter  Judsos  glorian 


deinde  vero,  obvianto  Simone,  anganaverunt  eum 
ut  tolleret  crucem  Domini  usque  ad  locum  quo  fi- 
genda  erat,  quod  a  magno  mysterio  non  vacat.  Si- 
quidem  Simon,  qui  inier ptqMut  obedienSf geniiiem 
populum  designat.  Unde  benc  Cyrena^us  fuiesedici- 
tur,  qui  haeres  iiilerpretatur.Namde  gentili  populo 
a  Dco  Patre  Filio  rcpromittitur :  «  Dabo  tibi  gcntes 
haereditatem  tuam^  et  posscssionom  tuam  terminos 
terras  (Psal.  ii).  » 

«  In  locum  qui  dicitur  Golgotha,  quod  est  Cal- 
«  variae  locus.»  Quidam  locum  Calvariae  dictum  au- 
tumant  a  sepultura  primi  parentis,  co  quod  caput, 


tes  in  lcge.  Graeca  autem  propter  gentilium  philo- 
sophos,  Latina  autem  propter  Romanos,  qui  tunc 
temporis  omnibus  gentibus  imperabant.  Velintno- 
lint  Judasi,  omnis  lingua  ot  omnis  natio  conntetDr 
quod  Jesus  est  rex  Judaoorum^  hoc  est,  oninium  in 
se  crcdcntium  et  se  confitentium. 

«  Tunc  crucifixi  sunt  cum  eo  duo  latroncs,  unus 
«  a  dextris,  et  unus  a  sini8tris.»Juxta  litteramim- 
pletum  est  illud,  quod  pcr  prophetam  dicitur:'«  Et 
cum  iniquis  dcputatus  est  (Isa.  Liii).  »  Mlcgorice 
autem  duolatrones,  qui  cum  Domino  crucifixi  sunt, 
significant  duo  genera  hominpm,  qui  sub  confes- 


377 


HOMILI.E  DE  TKMPORE. 


378 


sione  nominis  Ghristi,  vel  agoncm  martyriiy  vel 
arctioris  vitss  instituta  subcunt.  llli  cnim  qui  solo 
intuitu  remuncrationis  super  se  talia  assumunt, 
laude  et  merito  dextro  jatroni  coaequantur.  Ilii  au- 
tem  qui  qualibet  alia  causa,  vel  agonem  martyrii, 
vel  arctioris  vits  instituta  ducunt,  sinistri  latronis 
periidia  designantur,  qui  sub  confessione  nominis 
Ghristiy  sed  non  amoreilliusarctiorisvitffiinstitutta 
subeunt. 

«  Proetereuntes  autem  blasphemaverunt  eum.  » 
Prstcreuntes  dicuntur,  quia  praetericruntvitam,  id 
est  Ghristum,  moventes  capita  sua  contra  Domi- 
nQm,  qui  prius  moverant  pedes  a  rectitudine  vias 
jufititise. 

uAliossalvosfecit,  seipsum  non  potest  salvum  face- 
ff  re.  »  Velintnolint  Judasi  confitentur quod  Dominus 
Jesus  alios  salvos  fecit,  Sed  quia  alios  fecit  sulvos, 
consequons  estutetiamsemetipsumsalvum  faciatsi 
vult.Sedsi  Dominus  tunc  temporisinilloruminsul- 
tatione  de  crucedescenderet,  etiamillorum  insulta- 
tionibus  cedens^  virtutem  patientias  nobis  non  mon- 
straret.  Sed  sustinuit  Dominus  probra,etirrisiones 
pertulit.  Plus  enim  fecit,  qui  de  cruce  noluit  vivus 
descendere,  de  sepulcro  surrexit  mortuuS)  et  non 
crediderunt  ei.  Plus  enim  fuit  de  morte  resurgere, 
quam  de  cruce  vivens  descendere. 

u  Idipsum  autem  et  latrones  qui  crucifixi  erant 
«  cum  eo,  improperabant  ei.  »  Hoc  synecdochicos 
intelligendum  est.  Non  cnim  uterque  latro  Domino 
insultavit,  sed  sicutLucasdistinctiusloquens  mani- 
festat,  uno  in  blasphemia  perseverante,  alter  de 
oruce  increpavit  enm^dicens:  «Nunquidet  tutimes 
Deum,  quod  in  eadem  damnationees?Nosquidcm 
digna  factis  recepimus,  hic  autem  quid  fecit?  »  Et 
conversus  ad  Jesum,  dixit:«Mementomei,Domine, 
dum  veneris  in  regnum  tuum  {Luc  xxiii).  »  Possu- 
mus  autem  dicere,quodprimumquidemuterqueIa- 
troDominumblasphemaverat,  sed,  visamagnitudine 
signorum,obscurationevidelicetsolisetcopimotione 
ierrs,  et  apertiono  sepulcrorum,  unus  confestim 
pcBnitentiam  egerit,  alter  veroinblasphemiaperse- 
verarit. 

«  A  sexta  autem  hora  tenebrffi  factse  sunt  super 
«  universam  terram,  usque  ad  horam  nonam.  » 
Sexta  bora  Dominus  crucifixus  est,  secundum  tres 
evangelistas.  Nam  quod  Marcusconfirmateum  ter- 
Ua  faora  esse  crucifixum,  ad  vocos  JudsBorum  debe- 
mus  respicere,  quorum  vocibus  tertia  hora  cruci- 
fixus  est.  Bene  autem  Dominus  sexta  hora  cruci- 
&^U3  legitur,  quoniam  eadem  hora  legimus  pri- 
mum  bominem  in  paradiso  pecoasse:  et  dignum 
erat  ut  per  passionam  Filii  Dei  eadem  hora  redime- 
retur.  Quidam  autem^contraria  veritati  sancti  Evan- 
gelii  inteUigentes,  dicunt  naturale  solis  deliquium 
oonligisse^  quod  non  intelligentes  apostoli,  super 
Domini  passioneminterpretatisunt.Quibus  respon- 
dendum  est,  quod  deliquium  solis  nunquam  nisi 
prima  luna  iieri  potest.  Gonstat  autem  festivitate 
paschali,  quando  crucifixus  est  Dominus,  plenilu- 


A.  nium  fuissc.  Ne  autem  ista  solisobscuritas  repente 
et  subita  fuisse  dicatur,  non  solum  una  hora,  sed 
etiam  tribus  horis  protelata  est,  id  est  asextahora 
usque  ad  nonam  horam.  Gredendum  vero  est  quod 
sicut  sol  super  tcrras  obscuritatem  passus  est,  ita 
etiam  luna  sub  terrisradioslucis  sus  abstraxit.  Im- 
pleta  est  hic  prophetia  Joelis  dicentis:  «  Sol  con- 
vcrtctur  in  tenebras,  et  luna  in  sanguinem  {JoeL 
11} .  »  Subtraxit  autem  radios  suos,  ne  vel  morien- 
tem  Dominum  suum  in  cruce  videret :  sive  etiam, 
ut  Jud^ei  ministri  iniquitatislumine  illiusnonfrue- 
rentur. 

«  Et  circa  horam  nonam  clamavit  Jesus  voce 
«  magna,  dicens:  Eli,  Eli,  lamma  sabachtani?  » 
Sicut  sitire,  etlassari,  etdormire  non  estproprium 


B 


Divinitatis,  sed  humanitatis  ita  etiam  haec  vox  ex 


parte  humanitatis  processit^  non  ex  parte  Divinitatis. 
Nam  secundum  Divinitatom  nunquam  relinquitur 
a  Patre,  secundum  verohumanitatemadtempusvi- 
sus  est  derelinqui  a  Patro,  quando  permissus  est 
cruci  aflfigi.  Et  enim  dicitur  DeuSj  1,  meus:  lamma, 
ut  quid^i  sabachtani,  dereliqusU  me. 

«  Eliam  vocatiste.  »  HocnonJndaeos,  sed  Roma- 
nos  intelleximus  dixisse  milites,  quia  non  intellige- 
bantHebraicamproprietatem.  Sedsiquis  contentio- 
sus  exstitcrit,  et  dixerit  non  a  Romanis^  sed  po- 
tius  a  Judfleis  dictumfuisse,nonaberrat  afide:quo- 
niam  more  solito  quidquid  diceret  Dominus,  ad  in- 
famiam  detorquebant. 

«  Et  continuo  currcus  unus  ex  eis,  aeceptam 
«  spongiam  implevit  aoeto,  etimposuitarundini,  et 
C  a  dabat  ei  bibere.  •  Quod  erant,  hoc  ei  propina- 
bant^  quia  jam  a  vino  degeneraverunl,  id  est  a  bo- 
nis  operibus  patriarcharum  etprophetarum.  Spon- 
gia  cavernosa  significat  cor  Judseorum  malitiosis 
fraudibus  plenum.  Hyssopus  autem  herba  humilis 
et  pectus  purgans,  humilitatem  Ghristi  designat, 
Uyssopo  circumdederunt  spongiam,  quoniam  humi- 
litatem  Ghristi  circumdederunt:  et  circumvenisse 
putaverunt,  quamvariis  fraudibuscircumdederunt. 
Galamus  autem  in  quopositaestspongia,  significat 
Scripturam  quae  hoc  facto  implebatur. 

«  Jesus  autem  iterum  clamans  voce  magna,  emi- 
«  sit  spiritum.  »  Divinse  potestatis  indicium,  spiri- 
tum  emisisse.  Nemo  enim  potest  spiritum  emittere 
nisiGreatoromnium  spirituum.  Spiritum  autempro 
])  anima  posuit,  quia  anima  utique  spiritualis  natura 
est,  sicut  in  Psalmo  legimus:  «  Auferes  spiritum 
eorum  et  deficient  (PsaL,  ciii).  » 

«  Et  eoce  velum  templi  scissum  est  in  duas  par- 
<c  tes,  a  summo  usque  deorsum.  »  Duo  erant  vela 
templi,  unum  interius  ante  arcam,  et  aliud  extc- 
rius  ante  altare.  Videtur  ergo  beato  Hieronymo 
illud  exterius  velumscissumesse,  utpaterentnobis 
«acramenta  ccelestia,  quee  in  Veteri  Testamento  te- 
nebantur  occulta.  Et  non  solum  velum  templi  scis- 
sum  est,  sed  etiamvirtutesangelicarumpotestatum 
ibi  audit^e  sunt,  dicentium :  Transeamusabbis  locis, 
vel  sedibus.  «  Et  terra  mota  est,  el  petr»  eciss» 


379 


HAYMONIS  HALBRRSTAT.  BPISG.  OPP.  PARS  II.  --  HOMIL. 


380 


«  sunt.  »  Juxta  litteram  ccmmotio  terrfle  et  petra- 
rum  scissio,  terrorem  creaturarum  significat,  non 
sustinentium  mortem  Domini  sui.  Sed  si  altiorem 
intelligentiam  ibi  requiramus,  per  commotionem 
terrsB  et  scissionem  petrarum,  significantur  terre- 
norum  corda  hominum  ad  poenitentiam  commo- 
venda. 

«  Et  multa  corpora  sanctorum,  quae  dormicrant, 
«  surrexerunt.  »  Sicut  Lazarus  suscitatusest,  itaet 
isti  suscitati  sunt,  utDominoresurgentitestimonia 
perhibereiit.  Licet  enim  Domino  p^indente  in  cruce 
monunip  Ua  aprrla  sunt,  tunc  neraoillorumsancto- 
rum  surrexit,  usque  quo  Dominus  resurgeret,  ut 
ipse  esset  primogenitus  ex  mortuis. 

«  Venerunt  in  sanctam  civltatem.  »  Sanctam  civi- 
tatem  appellat  Jerusalem,  non  quod  tunc  sancta 
esset,  sed  quia  olim  sancta  fuisset  propter  cultum 
unius  Dci,  nominesci1icetpristinopermanente.«Et 
«  apparuerunt  multis.  »  Nonomnibus,sedillisdun- 
taxat  qui  digni  fuerunt  eorum  visione. 

u  Genturio  autem,  et  qul  cum  ipso  erant,  custo- 
«  dientes  Jesum,  viso  terr»motu,  et  his  quoB  fic- 
«  bant,  timuerunt  valde,  dicentes :  Vere  Filius  Dei 
«  erat  iste.  »  In  fide  ccDturionis^  qui  gentilis  erat, 
fides  omnium  gentium  designatur.  Gredente  autem 
centurione,  Judaei  non  solum  non  crediderunt,  sed 
etiam  timuerunt:  quia,  gentibus  Ghristum  susci- 
pientibus,  Judcei  in  sua  perfidia  remanserunt. 

«  Erant  autem  ibi  mulicres  mult®  a  longe,  quae 
«  secutflB  erant  Jesum  a  Galilsa  ministrantes  ei.  » 
Gonsuetudo  erat  apud  Judsos,  nec  reputabatur  ad 
culpam,  si  mulieres  religiosae  ministrarent  praecc- 
ptoribussuis  desubstantiasua.  Quod  Paulus  aposto- 
lus,  ne  Bcandalum  gentibus  faceret,  vitavit^  dicendo: 
«  Nunquid  potestatemnonhabemuscircumducendi 
sorores  nostras  {I  (7or.ix).^»Hffi  ergo  mulieres,  quss 
tiventi  Dominoministraverant^etiamad  passionem 
procedentem  sequebantur,  ut  cuiviventi  servierant, 
etiam  mortuo  obsequerentur. 

«  IntcrquaseratMariaMagdalene. » MariaMagdo- 
lene  ipsa  est,  de  qua  Dominus  septemdoBmoniaeje- 
cerat.  Dicta  autem  Magdalene  a  Magdalo  castelln, 
«  et  Maria  Jacobi.  »Matervidelicet  Jacobi  ctJoscph, 
qui  in  Evangelio  fratres  Domini  appellantur.  Haec 
Maria  fuit  Domini  matertera. 

«  Gum  sero  autem  factum  esset,  venit  quidam 
«  homo  dives  ab  Arimathia,  nomine  Joseph,  qui  et 
«  ipse  discipulus  erat  Jesu,  Hic  accessit  ad  Pila- 
«  tum,  et  petiit  corpus  Jesu.  »  Arimathia,  ipsa  est 
Ramathaim,  civitas  videlicetElcanae  et  Annae.  Dives 
autem  Joseph  dicitur,  noncb  jactantiamscriptoris, 
ut  Dominns  divitem  discipulum  habere  videretur, 
sed  ut  ostendatur,  quiaaliter  a pra^fecto  corpus  Do- 
mini  non  poterat  impetrare,  nisi  dives  esset.  Tunc 
enim  temporis  nemini  licebat,  nisi  potenti  etdiviti 
ad  pr(esidem  intrare.  Dives  etenim,  et  non  minus 
justus  dicitur.  Si  enim  dives  non  esset,  corpus  Do- 
mini  impetrare  non  potuisset.  Si  autem  juslusnon 
esset,  nequaquam  dignus  Dominica  sepultura  fuis- 


A  set.  Jungitur  autem  justitia  cum  potentia,  ut  impe' 
ti*et  corpus  Ghristi. 

«  Et  acccpto  corporeGhristi.Josephinvohitillud 
in  sindone  mundji.  »  ExsimplicisepulturaDomini, 
condcmnatur  ambitiodivitum,  quinequeintumulis 
quidcm  possunt  carere  divitiis.  Ltcx  hocpossumus 
simpliciter  intelligere,  quodsicutcorpusDominilin- 
teo  puro  involutum  fult  in  monumento,  ita  myste- 
rium  sancti  altars  non  licet  in  pannis  de  aurotcx- 
tis  coiebrari,  Bedinmundasindone.PersignilicaLlo- 
nem  enim  ille  Je3uminmunda8indoneinvolvit,qui 
sacramentum  illius  pura  mente  suscipit. 

«  Et  posuit  in  monumento  suo  novo  quod  exci- 
«  derat  in  pctra.  »  Bene  in  monumento  novo  Domi- 
nus  ponitur,  et  non  in  veteri,  ncscilicetaliisrema- 

n  ncntibns,  Domino  resurgente,  alios  surrcxisse  fm- 
gant,  De  monumento  fcrunl,  qui  illud  videruDt, 
quod  sit  domus  rolundajexcisadesubjacenterupe: 
et  tanta3  altitudinis,  ut  qui  intus  fuerit,  extenta 
manu  cacumen  illins  tangere  possit.  Habens  intro- 
itum  ab  orientaliparte.cuilapidillemagnusapposi- 
tus  est.  In  cujus  aquilonari  partecorpusDominija- 
cuit,  habens  septem  vel  octo  pedum  longitudinem 
trium  palmarum  eminens  acsteropavimento.Erat 
autem  rubri  et  candidi  coloris  hujuscemodi  lapis, 
quod  personae  Salvatoris  aptis3imoconvenit,caiEc- 
clesia  in  Gantico  amoris  dicit:  aDilectusmeuscan* 
didus  et  rnbicundus  {CanL  v).  »  Gandidus  scilicct, 
quia  peccatum  non  fecit:  rubicundus,  quia  propriae 
passionis  oruore  respersus  est.  cc  Etadvolvit  saxum 
«  magnum  ad  ostium  monumenti,  et  abiit.  »  Divina 

G  providentia  actum  est.  ut  magnumsaxum  advolve- 
rint  ad  ostium  monumenti,  ne  si  modicum  ad  volvere- 
tur,  calumniam  struerent  scribae  et  Pharissi,  quod 
furto  mulierum  vel  discipulorum  sublatum  fuisset 
corpus  Jesu. 

«  Erat  autem  ibi  Maria  Magdalene,  »  etc.  Sanctae 
mulieres  qui  Dominum  arctius  amaverant,  etiam 
morientem  usquo  funus  sub^ecuts  sunt. 

«  Altcra  autem  die,  quae  est  post  parascoven, 
«  convenerunt  principes  sacerdotumetPharissiad 
«  Pilatum.  )>  Altera  autem  die,  id  est,  die  sabbati. 
Siquidem  scxta  ferla  Dominus  cruciflxus  est,  sab- 
bato  quievit  in  sepulcro,  octavo,  quiestprimus^rc- 
surrexit.  Et  pulchro  ordine,  quia  homo  sexta  die  fa- 
ctus  est,  et  Deus  septimo  requievitdie  ab  omnibus 

D  operibus  suis,  pulchra  ratione  Dominus  sexta  ferla 
genus  humanum  sua  passione  redemit,  sabbato  in 
sepulcro  quievit,  octavo  die  resurrexit.Quod  etiam 
pro  nostra  salute  constat  esse  actum.Siquidemper 
sex  sseculi  astates  cum  Domiaopatimur,septimaau- 
tem,  quae  nunc  est,  postDominiadventum  inanima 
cum  Domino  requiescimus,  exspectantes  diemocta*. 
vum,  et  resurrectionem  generalem,  ut  receptis  co^ 
poribus,  simus  immortales  in  corpore  et  incorru* 
ptibiles  in  mente. 

«  Domine,  recordati  sumus  quia  seductor  ilie 
«  dixit  adhuc  vivens:  Post  tres  dies  resurgam.  «Et 
nomine  seductoris  et  furi8,licetnolentes,  veritatem 


\. 


381 


HOMILLC  DE  TEMPORE. 


383 


loqaantur  Judai.Seducior  autem  est  Dominus,  non  A 
a  veritate  ad  falsitatem,  a  bono  ad  malum :  sed  econ- 
trario  ab  iniquitate  ad  justitiam.  Fures  autemapo- 
stoli  fuerunt,  quia  fldem  Christi,  quam  Judsi  re- 
spuerunt,  a  Judsis  auferre,  et  ad  populos  gentium 
traasducere  studuerunt. 
«IUiautemabeuntes,munieruntsepulcrum,8ignan- 
«tes  lapidem  cum  custodibus.  »  Non  autem  sufficit 
scrlbisetPharisaBisut  Dominum  interflcerent  cruce, 
sedetiam  ad  sepulcrum  ipsius  custodes  adhibuerunt. 
Et  quanto  illis  fuit,resurgenti  manus  opposuerunt. 
Sed  quanto  majoH  diligentia  sepulcro  custodes  adhi- 
baerunt,  tanto  nos  certiores  de  flde  ill  ius  reddiderunt. 

HOMILIA  LXV. 

FERIA   SECUNDA   PALMARUM. 

(JoAN.  XII.)  «  In  illo  tempore,  ante  sex  dies  Pa-  ^i 

M schae  venit  Jesus  Bethaniam,  ubi  Lazarus  erat  mor- 

« tuus,  quem  suacitavit, »  et  reliqua.  Sciens  autem  Do- 

minus  conspirasse  defleoccidendoJud8eos,nonfugit 

insidiantium  manus,  sed  certue  de  gioria  resurre- 

ctionis,  primo  venit  Bethaniam  proximam  Hieroso- 

lymis  civitatem,  ubi  Lazarum  suscitaverat  a  mor- 

tuis  :  deinde  eliam  Hiero8olymam,ubiipse  patere- 

tur^et  resurgeret  a  mortuis.  Hierosolymam  quidem, 

ut  ipse  ibi  moreretur.  Bethaniam  vero,  ut  resusci- 

tatlo  Lazari  cunctorum  raemorise  arctius  imprimere- 

tur,etmagis  magisque  confunderentur,atqueinexcu- 

sabiles  convincercntur  impii  principes,  qui  occidere 

non  timerent  eum,  qui  suscitare  posset  a  mortuis. 

Et  nec  beneficiis  suficitationis  provocati  nec  divina 

suocitantis  virtuteperterriti  animos  abinjuatacede 

retraherent.  Nec  transitorie  legendum  est,  quare  C 

ante  sex  die^Pascbae  venissetJesusBethaniam.Ma- 

gna  vero  dignitas  senarii  numeri  est  in  sacris  Scri- 

pturis,  et  multa  opera  Domini  Dei  nostri  in  senario 

numero  perfecta  essedemonstrantur.Quiasenarius 

numerus  in  seipso  per  suasproprias  partes  divisus, 

vel  coogunctuSy  perfectus  esse  constat.  Habet  enim 

partes  tres  in  seipso  denominatas,  id  estunum,  duo 

et  tres.  Nam  sexta  ejus  pars  unum  est,  tertia  vero 

duo  dimidia,  itaque  tres.  Unum  vero,  et  duo,  et 

tres  sex  esse  dinoscuntur.  Nec  aliud  ex  his  tribus 

partibus  conjunctis  confici  potest,  nisi  sex  tan- 

tam,  nec  in  alias  partes  senarius  numerus  dividi 

potest,  nisi  in  has  tres,  id  est  unum,  duo,et  trcs. 

Nam  ipse  Dominus  creator  omnium,  hujus  mundi 

creaturas  sex  diebus  perfecisse  noticsimum  est,  et  g 

sexta  die  hominem  fecisse  constat,quem  serpentina 

fraude  perditum,  ante  sex  dies  Paschee  venit  ipse 

Fllius  Dei,per  quem  creatus  e8t,Bethaniam  ad  libe- 

randum  :  ut  qui  sexta  die  creatus  est,  sexta  feria 

Hberaretur.  Nam  sexta  feria  Ghristum  esse  passum, 

nemioi  ignolum  esse  reor.  Igitur  et  mense  sexto 

aoQuntiante  archangelo,  virgo  sacra  inspiratione 

SpiritussanctieumdemRedemptorem  nostrum  con- 

cepisse  legitur.  Qui  etiam  sexta  hora  perfecta  setate 

saper  puteum  sedens,  mulieri  Samaritanas  divini 

foQtis  Quenta  aperire  dignatus  est.  Sexta   quoque 

state  mundi  ipse  Creator  lledemplur  mundi  juxta 


fidem  sacrae  histori»,  venisse  jam  legitur.  Habent 
quoque  tres  partes,  id  est  unum,  duo^  et  tres,  ex 
quibus,utdiximus,senariuscon8tat,aIiquidmysterii 
in  dispensatioue  salutis  humana.Primoitaquetem- 
pore  sub  lege  natnrae,  veluti  in  quadam  unitate, 
sancti  patrcsDeo  serviebant.Secundovero  teropore, 
lex  addita  eat  ad  naturam,ut  quod  malaconsuetudo 
vitiavit  in  natura,  lex  reformaret  in  littera.  Et  fue- 
runt  duo,  natura  et  lex.  Tertio  itaque  tempore  ve- 
nit  gratia  ccslestis  per  Jesum  Ghristum,et8unttria, 
natura,  lex  et  gratia.  Sicut  nec  lex  natur®  bonum 
destruit,  nec  gratia  legem  solvit,  sed  adimplevit, 
naturamque  pristinas  reddidit  nobilitati.  Naturata- 
raen  et  tex,  sine  gratia  impleri  non  potuerunt.  Nec 
sic  homini  liberum  arbitrium  datum  est,  vel  legis 
prsBceptum,  ut  gratisB  non  indigeret,  sicut  Pelagiana 
haeresis  attirmat.  Et  ne  dicerent  machinatores  ca- 
lumniarum  phantastice  suscitatumfuisseLazarum, 
facta  ibi  Domino  ccena,  et  ipse  unus  ex  disciimben- 
tibus  cum  eo  erat :  ut  dum  viventem,  loquentem, 
epulantem,  cum  suis  familiariter  cenversantem  vi- 
derent,  sive  audirent,  vel  sic  suscitandis  potentiam 
agnoscerent,  et  gratiam  acciperent.  Mystice  autem, 
cocna  haec  Dominica,  ubi  Martha  ministrabat,  et 
LazaruB  inter  alios  discumbebat,  fides  est  Ecclesi®, 
quse  per  dilectionem  operatur  in  qua  coBua  Martha 
ministrat,  animaqueque  fidelisoperam  Dominosu» 
dilectionis  impendit. 

a  Lazarus  vero  unus  erat  exdiscumhentibuscum 
«  eo.  »  Gum  etiam  hi,qui  post  peccatorum  mortem 
resuscitati  ad  justiam  6unt,unacumei8  qui  in  8ua 
justitiapermansere,  de  prsesentia  veritatis  exsultant, 
pceniteutes  simulcum  innocentibus  ccelestisgratiffi 
muneribus  aluntur.  Et  bene  eadem  CGsna  in  Betha- 
nia  celebratur*qu8e  estcivitas  in  latere  montisOli- 
veti,  et  interpretatur  domus  obedientiffl.  Domus 
namque  obedientiae,  Ecclesia  est,  qusB^deliterjussis 
Domini  obtemperat.  Et  ipsa  est  civitas,  qu®  super  * 
montem  misericordiae  constituta»  nunquam  potest 
abscondi :  ipsa,  qu®  de  sui  latere  oonstructa  Re- 
demptoris,  id  est  aqua  ablutionis,  et  sanguine  san- 
ctificationis,  quse  de  ipsius  latere  pro  se  morientis 
exiere  imbuta  est.  Ubi  etiam  altera  soror  Lazari 
Maria,magn8B  incidium  diiectionis  ostendit,  sicutin 
sequentibus  monstrat  evangelica  lectio. 

«  Accepit  libram  unguenti  nardi  pistici  pretiosi, 
«  et  unxit  pedes  Jesu,  et  extersit  capillis  suis  pedes 
«  ejus. »  Quo  non  soium  su8b  dat  indicium  devotio- 
nis,  sedetaliarum  fidelium  Deoanimarum  signatpie- 
tatis  obsequium. «  Maria  autem  accepit  libram  ungu- 
enti  nardi  pisticipretiosi.^Quid  namque  per  libram 
unguenti,  nisiperfectioiustitiaeexprimitur,  quodun- 
guentumexnardopisticadiciture8seconfectum?Qui 
enim  per  unguentum,  nisibonus  odoropinionisinsi- 
nuat  ?  Et  hoc  unguentum  ex  nardo  pistica,  id  est  nardo 
fideli.  NamttiTTK  GrsBce,  Latinefidesdicitur.  Sinefide 
enim  Deo  placere  impossibile  est  {Heb,  ii) :  nec  bona 
fama,sine  fide  catholica  fieri  poterit.  0  homo,unge 
pedes  Jesu  bene  videndo,Dominica  sectare  vestigia 


383 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


et  oapilUs  extei^e,  ac  si  habeas  superflua,pauperi-  A  "  autein  non  semper  habebitis.»Et  hic  magDsmo- 


bus  eroga,  hoo  est  capillis  pedes  Jesu  tergere,  quae 
tibi  superflua  sunt,  pedibus  Domini  necessaria  sunt 
id  est  minimis  quibusque  in  Ecclesia  de  quibusin 
fine  dicturiis  erit  Dominus  :  «  Quandiu  fccisti  uni 
e]Lminimi0his,mihi  fccistis.  »Domusautempietatis 
est  odor,  id  est  Ecclesia,  vitoe  religiosae  fama  bona. 
Nam  odor  bonus  est  bona  vita.  Audi  Apostolum  : 
«  Ghristi  bonus  odorsumus,  inquit,  in  omni  loco 
(/  Cor,  ii).  »  Et  in  Gantico  canticorum : « Unguentum 
eiTusum  nomen  tuum  (Cant.  i).»  ltem:(fDumesset 
rox  in  accubitu  suo,  nardus  mea  dedit  odoremsuum 
(ibtd.).  »Ubi  ai)crtc,quid  Mariasemel  fecerit, typipe 
aatem  quid  omuis  Ecclesia,  quid  anima  qusquepcr- 
fecta  semper  faciat,  ostenditur. 


deramine  patienti®,Dominus  non  JudamarguiUva- 
ritias,et  non  pauperum  gratia  de  pecunialoquiised 
cx  ratione  demonstrat,  non  esse  culpaudos  eos  qui 
ei  intcr  homines  conversati  de  facuitatibus suis mi- 
nistrarent,  cum  tam  parvo  tempore  ipseapud  Eccle- 
siam  corporaliter  mansurus,  pauperes  autem  qui- 
bus  eleemosyna  fieri  posset,  in  ea  semper  esscnt 
habendi. 

«  Gognovit  ergo  turba  multa  cx  Judais^  quia  illic 
«  est  et  venerunt  non  propter  Jcsum  tantum,  sed  ut 
«  Lazarum  viderent,  quem  suscitavit  a  morluis. » 
(«uriositas  hos,et  non  charitas  duxit  ad  Jesum.Sed 
nosvcrsa  vice,  fratres  charis8imi,si  cognoscimusubi 
Jesus  est,  ubi  mansionem  facit,  ubi  Bethaniam,  id 


«Dixit  ergo  unus  ex  discipulis  ejus  JudasScario-  -q  est  domum  animffiobedientis,in  quahabitetinvGQit, 

IKia    rtni  Attot  Aiim   f  ma/1if  iii»iia*  OimrA  lini»   nnarnon-  VAninmtiQ  illnn  /«rkntAnnrklntimiA      rk#>rk   ¥M*/>nt(vn  kyim! 


«  ihi8,quierat  eum  traditurus:Quare  hoc  ungucn 
«  tum  non  veniit  trecentis  denariis,  et  datum  est 
«  egenis?  »  \»  impio  traditori.vaecomplicibus  ejus 
nequitis^etiam  nnnc  membra  Ghristi  persequentibus 
qui  famam  virtutis,  quam  ipsi  non  merenturhabere, 
proximis  qui  habent,  invidere  non  cessant.  Et  qui- 
dem  putare  possumus  Judam  cura  pauperum  hasc 
fuisselocutum,  sed  prodit  mentemillius  testisverax, 
qui  ait : «  Dixit  autem  hoc,  non  quia  de  egenis  per- 
«  tineret  ad  eum,  sed  quia  fur  erat,  et  loculos  ha- 
«  bens^  ea  qu®  mittebantur,  portabat.  »  Non  ergo 
tunc  Judas  periit,  quando  pecunia  corruptusDomi- 
num  prodidit,  sed  jam  perditus  Dominum  sequeba- 
tur^qui  loculos  habens  dominicos,ea  quae  mitteban- 
tur,  portabat  ia  ministerium  pauperum,  quae  etiam 


veniamus  illuc  contemplatioue,  non  propter  bomi- 
nem  tantum,  quem  a  morte  anims  suscitatum  spiri- 
taliter  vivere  donavit,  sed  ut  bonam  hominisvitam 
imitando  per  hoc  ad  visionem  Jesu  pertingcre  me- 
reamur.  Quia  pro  certo  cognovimus  ubi  Jesus  cst, 
resuri*exit  enim  post  mortem,  et  ascendit  in  CQ3lum, 
ibi  habet  mansionem  perpetuam,  ipsa  est  civitas 
vera,  Bethania  scilicet  coclestis,  quam  nullus  valet, 
nisi  obediens  intrare. 

«  Gogitaverunt  prinoipes  sacerdotum,  ut  et  La- 
«  zarum  interficerent^quia  multi  propter  ilium  ab- 
«  ibant  ex  Judaeis,  et  credebant  in  Jesum.  »Oc£ca 
caecorum  versutia,  occidere  velle  su8citatum,quasi 
non  possitsuscitare  occisum^  qui  poteratdefunctum. 
Et  quidem  utrumque  posse  docuit,  et  qui  Lazarum 


infideli  mente  furari  solebat.  Videns  ergoDominus  C  defunctum,ot  semetipsum  suscitavit  occisum.  Post- 


cor  iliius  cupiditatisjamsordepollutum^praevidens 
pejori  proditionis  sorde  polluenduni^oommisitejus 
fldei  quidquid  habebant  in  sfficulis^eumquc  de  his 
qu8B  vellet  facere  permisit,  velut  collati  honoris  vel 
habitffi  memoria  pecuniae  mentem  ab  ipsius  vendi- 
tione  revocaret.  Verum  quia  avarus  semper  eget, 
neque  unquam  beneficiorum  per  fidem  meminitim- 
pius,  a  furto  pecuniae  quam  portabat,  pervenit  ad 
traditionem  Domini,  qui  pecuniam  sibi  servandam 
commendabat. 

«  Dixit  ergo  Jesus :  Sine  illam,  ut  die  sepulturae 
«  meee  servet  illud. »  Quasi  innocenter  interroganti 
Judae  Dominus  simpliciteretmansuete^quo  ministe- 
rium  Mariffi  pertineret  exposuit :  quia  ipscvidelicet 


quam  Dominus  quatriduanummortuum  suscitavit, 
stupentibus  Judaei8,etaliis  eorum  videndo  creden- 
tibus,  aliis  in  videndo  pereuntibus  :  et  postquam 
discubuit  in  domo  Jesus,  recumbente  quoque  La- 
zaro,  qui  fuerat  a  mortuis  suscitatus,  post  ungueu- 
tum  ciTusum  super  pedes  ejus,  unde  domus  odore 
completa  est,  de  quibus  in  superioribus,  quantum 
potuimus  tractavimus,  nunc  videndum  est,  quid 
ante  Domini  passionem  gestum  esse  constat.  Dicit 
enim  evangelista  : 

«  In  crastinum  autem  turba  multa,  quae  convene- 
«  rat  ad  diem  festum,  cum  audisset  quia  Jesusvenit 
«  Hierosolymam,  acceperunt  ramos  palmarum,  et 
«  processerunt  obviam  ei,  et  claniabant :  Osanna. 


moriturus^  et  ad  speliendum  aromatibus  esset  un-  D  ^^  benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  rcx  Is- 


g^ndus  :  idcoque  Maria;^  cui  ad  rnctionem  mortui 
oorporisejus,  quamvis  multum  desideranti  pervenire 
non  liceret,  donatum  sit  adhuo  viventi  impendere 
obsequium,  quod  post  mortem  celeri  praeveota  re- 
surrectione  nequiret.  Unde  bene  Marcus  Dominum 
de  illa  dixisse  testatur : «  Quo  habuit  haec  fecit,  prae- 
venit  ungerecorpus  meum  in  sepulturam(Marc.xiv) . » 
Quod  est  aperte  dicere :  Quia  corpus  meum  jam  de- 
functi  tangere  non  potuit,  solum  quod  potuit  fe- 
cit,  praevenit  vivum  adhuc  funerandi  officio  do- 
nare. 
«  Pauperes  enim  semper  habetis  vobiscum,  me 


«  rael.  »  Rami  palmarum  laudes  sunt  significantes 
victoriam,  qua  erat  Dominus  mortem  moriendo  su- 
peraturus.  et  trophaeo  crucis  diabolum  mortis  prin- 
cipem  triumphaturus.  «  Osanna,  benedictus  qui 
venit  in  nomine  Domini.  »  Notandum  sane  quod 
osiA,  verbum  Hebraicum,  compositum  est  ex  duobus 
corruptis  et  integro  :  salva  namque  sive  salvivifica 
apud  Judaeos  dicitur.  Na  vero  interjectio  deprecan- 
tis,  quomodo  apud  Latinos  interjectio  est  dolentis 
keu,  et  interjectio  admirantis,  papx.  Denique  in 
Psalmo,  ubi  septuaginta  interpretes  transtulerunt: 
«  0  Domine,  salvum  me  fac  {PsaL  lxviii),  »  in  He- 


385 


nOMILLE  DE  TKMPORE. 


hrso  scriptum  est:  Anna  adonai  osiana,  quod  inter- 
pres  nosler  Hieronymus,  diligentius  elucidans,  ita 
transtulit: « Obsecro,  Domine,  salva,  obsecro. » Idcm 
namque  significat  o  per  interjectionem  obsecrantis, 
guod  obsecro,  Domitie,  pcr  ipsum  verbum  obsecra- 
tionis.  Osanna  itaque  salva  obsecro  signiflcat^  con- 
sampta  littera  vel  vocali,  quae  verbum  prius  inter- 
minat,  cum  perfecte  dicitur  osi,  pcr  virtutem  litterae 
vocalis  aleph,  a  qua  vcrbum  sequens  incipit  anna, 
quod  metrici  in  verbis  scandendis  synalccphen  vo- 
cant,  quamvis  illi  scriptam  litteram  scandentes  tran- 
siliant;  in  hoc  autem  verbo  osanna,  iot  littcra  nec 
saltem  scribatur,  sed  sensu  loquentium  salvo,  fun- 
dilus  intermittatur.  «  Benedidtus  qui  venit  in  no- 
mine  Dominiy  rex  Israel,  »  sic  accipiendum  est, 
ut  in  nomine  Patris  intelligatur,  quamvis  pos- 
sit  habere  intelligentiam,  in  nomine  suo.  Quia 
etipse  Dominus  est,  unde  alibi  scriptum  cst: 
«  Pluit  Dominus  a  Domino.  »  Verba  ejus  melius  no- 
strum  dirigant  intellectum,  qui  ait :  «  Ego  vcni  in 
nomine  Patris  mei,  et.  non  suscepistis  me  :  alius 
veniet  in  nomine  suo,  hunc  suscipietis  {Joan.  v).  » 
Humilitatisenim  magister  est  Christus,  qui  hurailia- 
\itsemetip8um,  factus  obediens  usque  ad  mortem, 
mortem  autem  crucis  {Philip.  ii).  Non  itaque  amittit 
Divinitatem,  quando  nos  docet  humililatem.  In  illa 
Patri  est  asqualis,  in  hac  nobis  similis.  Per  hoc  quod 
Patri  aeqnalis  est,  nos  ut  essemus  creavit  per  quod 
nobis  est  similis,  ne  periremus  redemit.  Has  enim 
laudes  turba  dicebat :  «  Osanna,  benedictus  qui 
venit  in  nomine  Domini  rex  IsraeL  »  Quam  vocem 
mentis  invidentia  principes  Judaeorum  perpeti  non 
poterant,  quando  regem  suum  Christum  tanta  mul- 
tiludo  clamabat.  Sed  quid  fuit  Domino,  rcgem  esse 
Israel?  quid  magnum  fuit,  regem  saeculorum  regem 
fieri  hominum?  Non  enim  rex  Israel  Christus,  ad 
exigendum  tributum,  vel  ferro  cxercitum  armando, 
hostesque  debellando:  sed  rex  Tsracl,  qui  mentem 
regat,  qui  in  «ternum  consulat,  qui  in  regnum  coc- 
lorum  credentes,  sperantes,  amantesque  perducat. 
Dei  ergo  Filius,  aequalis  Patri,  Verbum  per  quod  fa- 
cla  Bunt  omnia,  quod  rex  esse  voluit  Israel,  dignatio 
esi,  non  promotio  :  miserationis  indicium  est,  non 
polestatis  augmentum.  Qui  enim  appellatus  est  rex 
Judaeorum,  in  ccbUs  est  Dominus  angelorum. 

«  Et  invenit  Jesus  asellum,  et  sedit  super  eum.» 
Hic  breviter  dictum  est.  Nam  quemadmodum  sit 
factum,  apud  alios  evangelistas  plenissime  legitur. 
Adhibetur  autem  huic  facto  propheticum  testimo- 
nium,  ut  appareret,  quod  maligni  principes  Jud3B0- 
nim  eum  non  intelligebant,  in  quo  implebantur 
quae  legebant.  Invenit  ergo  Jesus  asellum,  et  sedit 
aijper  eum. 

«Sicut  scriptum  cst:  Noli  timere,  filiaSion,  ecce 
« rextuus  venit  tibi,  sedens  super  pullum  asinae.  » 
H«c  filia  Sion,  cui  divinitus  ista  dicuntur,  in  illis 
erat  ovibus,  quae  vocem  pastoris  audiebant :  in  illa 
erat  multitudine,  quae  Dominum  venientem  tanta 
devotione  laudabat,  tanto  agmine  deducebat.  Di- 


^  ctum  est,  «  Noli  timere:  »  illum  agnosce,  quii  .  e 
laudalur,  et  noli  trepidare  cum  loquitur,  quia  ille 
sanguis  fundetur,  perquem  tuum  dclictumdcleatur, 
et  vita  redimatur.  Sedetsuperpullum  asinae,  in  quo 
nemo  sederat  (hoc  enim  apud  alios  evangeiistas  in- 
venitur) :  inlelligitur  popuIusgentium,quilegem  Do- 
mini  non  accepcrat.  Super  asinam  vero  sedet,  quia 
utrumque  jumentum  Domino  adductum  estplebem 
eam  significans,  quae  veniebat  ex  populo  Isracl, 
non  indomitam  esse,  sed  quae  praesepe  Domini 
agnovit. 

t  Haec  non  cognoverunt  discipuli  ejus  primum, 
«  sed  quando  glorificatus  est  Jcsus.»  Id  estquando 
virtute  suae  resurrectionis  ostendit,  tunc  recordati 
sunt  quia  hajc  sunt  scripta  de  eo.  Recolentes  quippe 
secundum  Scripturam,  quae  ante  passionem  sive  in 
passionc  Domini  completa  sunt,  ibi  et  hoc  invene- 
runt,  ut  secundum  eloquia  prophetarum  in  puUo 
asinas  scderet. 

«  Testimonium  ergo  perhibebat  turba  quae  erat 
«  cum  co  quando  Lazarum  vocavit  de  monumento, 
«  ct  suscitavit  eum  a  mortuis.  »  Propterea  et  obviam 
venit  ci  turba,  quia  audierunt  eum  hoc  signum  fe- 
cisse.  Pharisaei  ergo  dixerunt  ad  semetipsos  :  «  Vi* 
detis  quia  nihil  proficimus  ?  Ecce  mundus  totua 
post  eum  abiit  {Joan.  xii).  »  Turba  turbavit  turbam. 
Quid  autem  invides,  caeca  turba,  quia  post  eum  vadit 
mundus,  per  quem  factus  est  mundus? 

«  Erant  autem  gentiles  quidam  ex  iis  qui  ascen- 
«  derant  ut  adorarent  in  die  festo.  Hi  ergo  accesse- 
«  riint  ad  Philippum,  qui  erat  a  Bethsaida  GaliliB», 

C  «  et  rogabant  eum  dicentes  :  Domine,  volumus  Je- 
«  sum  videre.  Vcnit  Philippus  et  dicit  Andreae.  An- 
«  dreas  rursum,  et  Philippus  dicebant  Jesu.  »  Vi- 
deamus  quid  Dominus  ad  ista  responderit.  Ecce  vo- 
luerunt  eum  Judaei  occidere,  gentiles  videre.  Sed 
etiamilli  ex  Judaeis  erant,  qui  clamabant:  »  Bene- 
dictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  rex  Israel.  » 
Ecce,  illi  ex  circumcisione,  illi  ex  praeputio,  velut 
parietes  de  diverso  venientes,  et  in  unam  fidem  Chri- 
sti  pacis  osculo  concurrentes.  Audiamus  igitur  vo- 
cem  lapidis  angularis. 

«  Jesus  autem,  inquit,  respondit  eis,  dicens : 
«  Venit  hora  ut  clarificetur  Filius  hominis.  »  Hic 
quisquam  forsitan  putat  ideo  se  dixisse  glorificatum 
quia  gentiles  eum  volebant  videre.  Non  ita  est,  sad 

jj  videbat  ipsos  gentiles  post  passionem  et  resurre- 
ctionem  suam  in  omnibusgentibuscredituros.  Quia, 
sicut  dicit  Apostolus  :  «  Caecitas  ex  parte  in  Israel 
facta  est,  donec  plenitudo  gentium  intraret  (Rom, 
xi).  »  Ex  occasione  igitur  istorum  gentilium,  qui 
eum  videre  cupiebant,  annuntiat  fuluram  plenitud- 
nem  gentium.  Et  promittitjamjamque  adesse  horam 
glorificationis  suae^  qua  facta  in  coelis,  in  eum  gen- 
tes  fuerant  crediturae.  Unde  prajdictum  est :  «  Exal- 
tare  super  coBlos,Deus,  etsuperomnem  terramglo* 
ria  tua  {Psal,  lvi).  »  Haec  est  gentium  plenitudOj 
de  qua  dicit  Apostolus :  «  Caecitas  ex  parte  in  Israel 
facta  est,  donec  penitudo  gentium  intraret.  »  Sed 


387 


HAYMONIS  HALBEIiSTAT.  liPlSC.  OPP.  PAllS  U.— HOMIL. 


388 


altitudinem  gloiincationis  opoi  Luit  ut  prsccderet 
humilitas  passionis,  ideo  secutus  adjunxit : 

u  Amen,  amen  dico  vobis,  nisi  granum  frumenti 
«  cadens  in  terram  mortuum  fuerit,  ipsum  solum 
«  manet.  Si  autem  mortuum  fuerit,  multum  fructum 
«  afTert.  »  Se  autem  dicebat  ipsum  granum  esso 
mortificandum,  et  multiplicandum :  mortificandum 
infidelitate  Judaeorum,  multiplicandum  fide  omnium 
populorum.  Jam  vero  exhortans  discipulo^  suos  ad 
passionis  suse  seclandum  vestigia,  ait : 

«  Qui  amaty  inquit,  animam  suam,  perdeteam.  «> 
Quod  duobus  modis  intelligi  potest :  Quia  amat,  per- 
det,  id  est,  si  amas,  perdes.  Si  vitam  cupis  tenere 
in  Ghristo,  noli  tiniere  aiori  pro  Ghristo.  Item  alio 
modo  : « Qui  amat  animam  suam,  perdet  eam. »  Noli 
amare  in  hac  vita,  ne  perdas  in  aetarna  vita.  Hoc 
autem  quod  posterius  dixi,  magis  habere  videtur 
evangclicus  sensus.  Sequitur:  «  Ct  quioditanimam 
H  suam  in  hoc  mundo,  in  vitam  aeternam  custodit 
«  eam.  »  Ergo  quod  supra  dictum  est,  «  qui  amat,» 
subintelligitur,  in  hoc  mundo,  ipse  utique  perdet. 
Qui  autem  odit,  utique  in  hoc  mundo,  in  vitam 
seternam  ipse  custodit  eam.  Magna  et  mira  senten- 
tia,  quemadmodum  homini  sitin  animam  suam  amor 
ut  pereat,  odium  ne  poreat.  Si  male  amaveris,  tunc 
odisti :  si  bene  oderis,  tunc  amasti.  Felices  qui 
oderunt  custodiendo,  neperdantamando.  Hicani- 
ms  nomine,  vita  prsBsens  designatur,  vel  etiam 
hujus  vitse  delectatio,  quse  perdenda  est,  utfeliciter 
iuvcnias  voluntatem  tuam  iu  regno  Dei,  quam  for- 
trter  vicisti  in  hoc  saBcuIo.  Nam  sancti  martyres  odio 
habuerunt  hanc  praesentem  vitam  pro  Ghristi  no- 
mine,  dum  magis  voluerunt  hanc  praesentem  vitam 
perderc,  quam  Christum  negare,  implentes  quod 
sequitur: 

«  Si  quis  mihi  ministrat,  me  sequatur.  »  Quid  est- 
«  me  sequatur,  »  nisi  me  imitetur?  «  Christusenim 
pro  nobis  passusest,  »  ait  apostolus  Petrus,  «  relin, 
quens  nobis  exemplum,  ut  sequamur  vestigia  ejus 
(/  Petr.  II).  M  Ecce  quod  dictum  est,  si  quis  mihi 
ministrat,  me  sequatur.  Quo  fructu?qua  mercedel 
quo  praemio  ?  «  Et  ubi  ego  sum,  illic  et  minister 
«  meus  erit.  »  Merces  est  amoris,  et  operis  pretium 
quo  ministratur,  esse  cum  illo  cui  ministrut.  Ubi 
enim  bene  erit  sinc  illo  ?  aut  quomodo  male  esse 
poterit  cum  illo  ?  Audi  evidentius :  «  Si  quis  mihi 
«  ministraverit,  honorificabit  eum  Pater  meus.  » 
Qlio  honore,  nisi  ut  sit  cum  Filio  ejus?  Quod  enim 
superius  ait :  «  Ubi  ego  sum,  illie  et  minister  mcus 
erit,  »  hoc  intcnigitur  exposuisse  cum  dicit :  «  Ho- 
norificabit  eum^  Pater  meus.  »  Nunquam  majorem 
honorem  accipere  poterit  adoptatus,  quamut  sit  ubi 
est  unicus,  non  sequalis  factus  Divinitati,  sed  con- 
scius  aeternitati.  Quid  sit  minislrarc,  cui  operi  tanta 
merces  promittitur,  considerandum  est.Siquis  mihi 
ministrat,  me  sequatur,  hoc  intelligi  voluit  ac  si  di- 
ceret :  Si  quis  me  non  sequitur,  non  mihi  ministrat. 
Ministrat  ergo  Jesu  Christo,  qui  non  sua  quserit,  sed 
qu8B  Jesu  Christi.Hoc  ^stenimy «  me  sequatur,»  vias 


A  meas  ambulet,  non  suas,  sicut  alibi  scriptumest;Qui 
se  dioit  in  Christo  manere,  debet  sicut  ille  ambulavit 
et  ipse  ambulare.  Etiamsi  porrigit  esurienti  panem, 
de  misericordia  facere  debet,  non  de  jactantia : 
non  aliud  ibi  quaererc,  nisi  opus  bonum,  nesciente 
sinistra  quid  faciat  dextra,  id  est  ut  alieneturinten-' 
tio  cupiditatis  ab  opere  charitatis.  llii  dicitur:  Cum 
uni  ex  minimis  meisfecisti,  niihi  fecisti.  Nec  eatan- 
tum  quae  pertinent  ad  misericordiam  tempopalem, 
sed  omniaoperapropterChristum  faciena,tuncerunt 
bona,quoniam  finis  legis  ChriHtus  ad  justitiam  omni 
credenti.  Credens,  minister  est  Christi,  usque  ad 
illud  opus  magnae  charitatis,  quod  estanimam  mm 
ponere  pro  fratribus.  Hoc  est  enim  et  pro  Chrislo 
ponerc,  quia  et  hoc  propter  sua  membra  diclnrus 

P  est:  Cum  pro  istis  fecistis,  pro  me  fecistis.  De  tali 
quippe  hora  Dominus  etiam  se  ministrura  fiicere  et 
appellare  dignatus  est,  ubi  ail:  Sicut  non  venitmi- 
nistrari  Filius  hominis,  sed  ministrare,  et  animam 
ponere  pro  multis  {MaUh.  xx).  Hinc  ergo  est  unus- 
quisque  ministcr  Christi,  undeestetminister  Chri- 
stus.  Sic  ministrantem  Christo,  honorificat  Pater 
ejus  honore  illo  magno,  ut  sit  cam  Filio  ejus,  nec 
unquam  deficiat  fides  ejus.  Coinm  uniter  vero  de  om- 
nibus  ait:  «Si  quis  mibi  ministrat.  j>  Omnisenim  qoi- 
cunque  hic  bcne  in  Christo  ministrat,  cum  Christo 
mercedem  accipiet.  Unde  unusquisque  pro  modulo 
suo  ministrave  debet  Christo,  bene  vivendo,  eleemo- 
synas  faciendo,  nomen  doctrinamque  ejus,  quibus 
potuerit,  praedicando.  Qui  vero  bene  viventesexhor- 
tatur,  ut  permaneant  in  bene  vivendo,  ministrat 

C  Christo.  Qui  vero  humiliter  admonenti  se  obedit, 
ministrat  Christo.  Et  qui  feliciter  in  hoc  sacculomi- 
nistrat  Christo,  feliciter  in  futuro,  saeculo  regna- 
bit  cum  Christo.  Cum  Dominus  Jesus  prasdixisset  in 
grano  sinapis  passionem  suam,  et  suos  exbortaretur 
ministros,  ut  sequerentur  eum,  ad  nostram  rursum 
infirmitatem  suum  tempcravit  affectum,  et  ait: 

<cNuncanimameaturbataest.»Unde,DomineJesu, 
anima  tua  turbata  e8t?Nunquid  non  ideo  animam 
concepistiet  hominem  perfectum,  ut  in  eo  patereris? 
Vldeo,  Domine,  nostram  infirmitatem  in  te  trans- 
ferre,  et  in  te  causam  suscipere  nostram.  Ideo  tur- 
batus  es,  quia  voluisti,  sicut  natus  fuisti.  Nam  paulo 
ante  de  eo  dictum  est,  ubi  Lazarum  suscitavit,  tur- 
bavit  semetipsum.  Nam  his  verbis,  ab  infirmitate 

D  nostra  rapuit  nos  ad  infirmitatem  suam.  Vox  est 
enim  fortitudlnis  Domini,  ubi  ait :  Venit  hora  ut 
clarificetur  Filius  hominis.  Vox  est  infirmitatis  no- 
strae,  dum  ait :  «  Nunc  anima  mea  turbata  est.  » 
0  Domine  mediator,  Deus  supra  nos,  homopropter 
nos,  agnosco  misericordian:  tuam.  Nfl^m  quod  tu  tan- 
tus,  tuae  charitatis  voluntate  turbaris,  mtiltos  in  tuo 
corpore,  qui  suae  infirmitatis  necessitate  turbantur, 
ne  desperando  pereant,  consolaris.  Audi  ergo,  omi- 
les  Christi,  quid  deinde  subjungat,  cum  dixisset : 
«  Nunc  anima  mea  turbata  est. » 

«  Et quid  dicam?  » inquit.«Pater,  salvivificameifl 
u  hac  bora.  Sed  propterea  veni  ad  borcuQ  baac.  Pa* 


389 


HOMlLIiE  DE  TEMPORE. 


89Q 


«lerclurifira  tuuin  uomen.  »Doruittoquidcogites,  A 
docuit  quid  dicas,  quem  invoce8,in  quo  speres,  tu- 
juB  voluntatom  certam  atquedivinamtusvolnntati 
human®  infirroaBque  proponas.Non  ideotibividea- 
tur  ex  alto  diffidere,  quia  te  vult  ab  initio  proficere. 
Nam  et  tentari  dignatus  est  a  diabolo,  a  quo  utique 
si  nollet,  non  tentaretur  :  et  ea  respondit  diabolo, 
qus  tu  in  tentationibus  debeas  respondere.  Et  ille 
quidem  tentatus  est,  sed  non  periclitatus,  ut  doce- 
rel  te  in  tentatione  periclitantem  tentatori  respon- 
dere,  et  post  tentatorem  non  ire,sed  periculo  tenta- 
tioais  exire.  Sicut  autem  hicdicit  :  »  Nunc  anima 
mea  turbata  est,  »  itaetiam  ibi  dixit :  «  Tristis  est 
anima  mea  nsque  ad  mortem  [Matlh,  xxvi].»Etite- 
rum  :  »  Pater,  si  fie ri  potest,  transeat  a  me  calix 
iste  {Ibid.),  »  Hominis  suscepit  infirmitatem,  ut  do-  -n 
ceatBicconturbatumetcontristatnm,  quod  sequitur 
dicere: «  Verumtamen  non  quod  ego  volo,  sed  quod 
tu  vi8,Pater  (Ibid,).  »Sic  enim  homo  ab  bumanlsin 
divina  erigitur,  cum  voluntati  humansvoluntasdi- 
vina  proponitur.  Quid  est  autem,  «  clarificanomen 
tuum,»ni8i  in  sua  passione  et  resurrectione?Quid 
est  ergo  aliud,ni8i  ut  Pater  clarificetFilium  suum, 
qui  clarificat  nomen  suum  etiam  in  similibu!»  passio- 
nibus  aervorum  suorum  ? » Venit  ergo  voxdo  coelo, 
•(  dicens  :  Et  clarificavi^  et  iterum  clarificabo. »  Et 
clarincavi  antequam  facerem  mundum,  et  iterum 
clarificabo  resurgentem  a  mortuis,et  ascendcntem 
in  coelum.  £t  aliter  intelligi  potest.  Et  clarificavit, 
cumde  virgine  natus  est,cum  de  ccelo  indicestella 
a  roagis  adoratus  est,  cum  a  sanctis  sancto  Spiritu 
plenis  agnitus  est,  cum  descendente  Spiritu  in  ^ 
specie  colum  baa  declaratus,  cum  voce  de  coelo  mon- 
stratas,cum  in  monte  transfiguratuSy  cum  miracula 
multa  fecit,  cum  multos  sanavit  atque  mundavit, 
cum  de  paucis  panibus  tantam  mutitudinem  pavit, 
cum  ventiset  fluctibusimperavityCummortuossus- 
citavil.  Et  iterum  clarificatus  est,  cum  resurgereta 
mortuis,  cum  morsei  ultra  non  dominabitur,  cum 
exaltabitur  super  ccelos  Deus,  et  super  omnem  ter- 
ram  gioria  ejus. 

•  Turba  autem  quse  stabat  et  audiebat,  dicebat 
« tonitruum  factum  esse.  Alii  autem  dicebant:  An- 
«gelus  ei  locutus  est.  Respondit  Jesuset  dixit:Non 
«  propter  me  vox  haec  venit,  sed  propter  vos.  » 
Hic  ostendit  ille  voce  non  sibi  indicatum,quod  idem 
jam  sciebat,sed  eis  quibus  indicari  oportebat.  Sicut  Q 
autem  illa  vox,non  proptereum,sedpropteril]o8in 
Divinitate  facta  est,  sic  anima  ejus,  nonproptereum, 
sed  propter  alios  voluntate  turbata  est. 

« Nunc  judicium  est  mundi.  »Non  enim  de  futuro 
judicio  hoc  dictum  esse  putamus,  quod  in  fine  mun- 
di  futurum  est:ubi  boni  etmaliseparabunturseter- 
oa  divisione,  sed  de  judicio  quod  quotidie  in  sancta 
I)ei  ecclesia  solet  esse.  Possidebat  ergo  diabolus  ge- 
nos  humanum,et  reos  suppliciorup  tenebat  chiro- 
grapho  peccatorum,  dominabatur  in  cordibus  infide- 
lium  ad  creaturam  colendam^deserto  Creatore,de- 
cepto9  captivQsque  trahebat.  Per  Christi  autem 


fidcm,quai  morte  cjus  ct  re^uirreclionefirmala  cst, 
per  ejus  sanguinem^  qui  in  remissione  fusus  ost 
peccatorum^  millia  credentium  a  dominatu  diaboli 
liberanlur^  Christi  corpore  copulantur,et  sub  tanto 
capite  uno  ejus  spiritu  fidelia  mcmbra  ejusvegeta* 
bantur.  Hoc  vocabat  judicium,  hanc  discretionem,  et 
asuis  redemptiadiaboli  expulsionem.  Denique  atten- 
de  quid  dicat,  quasi  quaereremus  quid  esset  quod 
ait,<(  Nunc  judicium  estmundi,»  aecutusexposuit, 
ait  enim  ? 

«  Nunc  princeps  hujus  mundi  ejicietur  foras.  » 
Audivimus  quale  dixerit  esse  judicium  non  ergoil- 
lud  quod  in  fine  venturumest.ubivivi  etmortuiju- 
dicandi  sunt^  aliis  ad  8ini8tram,aliis  ad  dexteram 
separatis:  sed  judicium,quo  princeps  h^jusmundi 
ejicietur  foras.  Quomodo  ergo  intus  erat,  quodeum 
dixit  ejiciendum  foras  ?  «  Nunc,  inquit,  princeps 
mundiejicieturforas.»Hocintelligendumquodnunc 
fit,  non  tantum  quod  post  futurum  esset  in  novissi- 
mo  die.  Pra^videbat  ergo  Dominus,  quod  sciebat 
post  passiouem  et  glorificationem  suamperuniver- 
sum  mundum  multos  populos  crcdituros,  in  quo- 
rum  cordibus  diabolus  intus  erat,cuiquandoexfide 
renuntiant,  ejicietur  foras.  Sed  dicit  aliquis :  Nun- 
quid  dc  eordibus  patriarcharumetprophetarumye- 
terumque  justorum  non  ost  ejectus  foras?  Plane  : 
ergo  quomododictum  estnunc,ejicieturforas?quo- 
modo  putamus,  nisi  quia  tunc  quod  in  hominibus 
paucissimis  factum  est,  nunc  in  multis  magnisque 
populisjam  mox  futurumes8epr«edictumest?Spiri- 
tus  autem  nondum  erat  datus,quia  Jesus  nondum 
eratglorificatus,  potest  similem  habere  quaestionem, 
etsimilem  solutionem.Nonenim  sine  Spiritu  sancto 
futura  proenuntiaveruntprophetae,  autnon  etiam  Do- 
minum  infantem  inSpiritu  eancto  Simeon  senex,  et 
Anna  vidua  cognoverunt,  et  Zacharias,  et  Eliza- 
beth,qui  de  illo  nondum  nato,8ed  jamconceptotan- 
ta  per  Spiritum  sanctum  prsedixerunt:  sedSpiritus 
nondum  erat  datus,  id  est  illa  abundantia  gratias 
spiritalis,  qua  congregati  lingui»  omnium  loqueren- 
tur,  ac  sic  in  linguis  omnium  gentium  futurapr»- 
nuntiaretur  Ecclesiay  qua  gratia  spiritalipopulicon- 
gregarentur,  qua  longe  lateque  peccata  dimitteren- 
tur,  et  millia  millium  Dcoreconciliarentur.Quidest 
ergo,  ait  quispiam  quia  diabolus  de  credentiumcor- 
dibusejicieturforas?  jamfidelium  neminem  tentat? 
Imo  vero  tentare  non  cessat,sed  aliud  est  intrinse- 
cus  regnare,  aliud  forinsecus  oppugnare,  aliud  est 
vulnerare,  aliud  occidere.  Sed  si  vulnerat,  cst  qui 
sanet.  Quia  sicut  pugnantibus  dictum  est  (/  Joan, 
ii),«HaBC  scribo  vobis,ut  non  peccetis,c<itaquivuU 
nerantur,  quod  sequitur  audiunt:«Et  si  peccaveri- 
tis,  advocatum  habemus  apud  Patrem  Jesum  Chri- 
stum  justum  ;ipsce8t  propitatiopeccatorum  nostro- 
rum. » Quid  enim  oramus  cum  dicimus  {MaUh,  vi) : 
«  Debita  noetra  nobis  dimitte, »  nisi  ut  vulnerano- 
stra  8anentur?Etquid  aliud  petimus,cum  dicimus 
(Ibid,)  :  «  Et  ne  nos  Inducas  in  tentationem, »  nisi 
ut  ille  qui  ineidiatur,  vel  certe  extrinseoua  nuUft 


m 


HAYMONIF^  HAI.BERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


^ 


erumpat  ex  parte,  nulla  nos  fraude  decipiat,  nullis  A 
nos  subvertat  machinis,  quando  non  tenet  locura 
cordis,  unde  fideejectus  est  foras?  Sed  «  nisi  Do- 
minus  custodierit  civitatem,  in  vanum  vigilat  qui 
custodit  eam  (Psal.  cxxvi).  »  Nolite  ergo  de  vobis 
ipsis  prassumere^  si  non  vultis  foras  ejectum  diabo- 
lum  intro  iterum  revocare.  Absit  autem  ut  diabolum 
mundi  principem  ita  dictum  existimemus,  ut  eum 
cqbIo  etterrmdominaripossecredemus.  Sed  mundus 
appellatur  in  malis  hominibus,  qui  toto  terrarum 
orbe  diffusi  sunt,  sicut  appellatur  domus  ab  his  a 
quibus  habitatur.  Secundum  quod  dicimus,  bona  do- 
mus  estjVelinala  domus  est,non  quando  reprehen- 
dimus  sive  laudamus  sdificium  parietum  atque  te- 
ctorumi  sed  quando  mores  vel  bonorum  hominum 
vel  malorum  :  sic  ergo  dictum  est,princeps  hujus  «k 
mundi,  id  est  princeps  malorum  hominum,quiha* 
bitantin  mundo.Appellaturetiammundusin  bonis, 
qui  simiiiter  toto  orbe  terrarum  difTusi  sunt.  Inde 
dicit  apostolus^  »Deu8erat  in  Christo,  mundum  re- 
concilians  sibi  (//  Cor.  v)  :  »  hi  sunt,  cx  quorum 
cordibus  princeps  mundi  ejicitur  foras.  Cum  ergo 
dixisset:  «Nunc  princeps  hujusmundi  ejicieturfo- 
ras,  »  adjunxit  continuo  : 

«  Et  ego  si  exaltatus  fuero  a  terra,omniatraham 
upost  me.  »Quae  omnia  trahit,  nisi  ex  quibus  diabo- 
)us  ejicilur  foras?  Non  autem  dixit  omnes,  sed  om- 
nia.  Non  enim  omnium  cst  fides.Non  itaquehocad 
universitatem  hominum  retulit,sed  ad  creaturocin- 
tegritatem,  id  est,  spiritum  ct  animam  et  corpus  : 
ad  illud  scilfcet^  quod  intelligimus,  et  illud  quod 
vivimus,  et  illnd  quod  visibiles  et  corruptibiles  su-  G 
mus.  Quod  enim  dixit.  Capillus  capitis  vestri  non 
peribit^  omnia  trahit  post  se.  Aut,  si  omnia 
ipsi  homines  intelligenti  sunt,  omnia  pracde- 
stinata  ad  salutc  possumus  dicere,  cx  quibus  om- 
nibus  ait  nihil  esse  pcriturum,  cum  supra  de  suis 
ovibus  loqueretur :  aut  certe^  omnia  hominum  ge- 
nera,  sive  in  linguis  omnibus,  sive  in  a^tatibusom- 
nibus,  sive  in  gradibus  honorum  omnium,  sivc  in 
diversatibus  ingcniorum  omnibus,  sive  in  artium 
licitarum  omnium,  et  utilium  professionibus  omni- 
bus:et  quidquid  aliud  dici  potest,  secundum  innu- 
merabiles  differentias,  quibus  inter  se  pef  sola  pec- 
cata  homines  distant,  ab  excelsissimis  usqueadhu- 
millimos,  a  rege  usque  ad  mendicum.  «  Omnia,  » 
inquit,  «  traham  post  me,  »  ut  sim  caput  eorum,  j) 
et  illi  membra  mea.  «  Sed  si  exaltatus,  »  inquit, 
«  fuero  a  terra,»  hoc  est,cum  cxaltatus  fuero.Non 
enim  dubitatfuturum  esse  quod  venit  implere.  Hoc 
refertur  ad  illud  quodsupcriu8ait:«  Siautcmmor- 
tuum  fueritgranum  frumenti,  multum  frnctumaf- 
fert.  »  Nam  exaltationem  suam  quid  aliud  dixit, 
quam  in  cruce  passionem^Quodet  ipse  evangelista 
non  tacuit ;  subjunxit  cnim  et  ait  : 

«  Hoc  autem  dicebat,  significans  qua  morteesset 
«  moriturus.  Respondit  ei  turba:Nos  audivimusex 
«  lege,  quia  Christus  raanet  in  oBternum.  Quomodo 
»  tu  diciSy  Oportet  exaltari  Filium  hominis  ?  Quis 


«  cst  iste  filius  bominis  ?  »  Memoriter  tenaeruai 
QuodDominusdicebatassiducfiliumhominisseesse. 
Nam  hoc  loco  non  ait,si  exaltatus  fuerit  aierra  filius 
hominis,  sed  sicut  superius  dixerat,  quando  nun- 
tiati  sunt  gentiles  illi  qui  eum  videre  cupiebaut : 
«  Venit  hora,  ut  clarificetur  Filius  hominis.  >»  Hoc 
ilaque  isti  animo  rctinentes,  et  quod  nunc  ait, 
«  Cum  exaltatus  fuero  a  terra,  »  mortem  crucisin- 
telligentes,  quaesierunt  ab  illo,  et  dixerunt :  >  Nos 
audivimus  ex  lege,  quia  Cbristus  manet  in  ster- 
num.Quomodotu  dicis,  Oportet  exaltari  Filiumho- 
minis?  »  Si  enim  Christus  est,  inquiunt,  manetin 
a?ternum:si  manet  in  aeternum,  quomodo  exaltabi- 
tur  B  terra,  id  est  quomodo  crucia  passione  morie- 
tur?  Hoc  enim  eum  dixissc  intelligebant,  quod  fa- 
cere  cogitabant.  Non  ergo  cis  verborum  istorum  ob- 
scuritntcm  aperuit  infusa  sapientia,  sed  stimulata 
conscientia. 

«  Dixit  ergo  eis  Jesus:Adhuc  inodicumlumenin 
«  vobis  est.  »  Hinc  est  quod  inteUegitis,quodChri- 
stu  manct  in  ffiternum.  «  Ergo  ambulate  dum 
«  luccm  habetis,  ut  non  tenebraj  vos  comprehen- 
«  dant.  »  Ambulate,  accedite,  totum  intelligite,  et 
moriturum  Christum,  et  victurum  in  aBtcrnum.et 
sanguincm  fusurum,quoredimat,et  ascensunimin 
sublimia,  quo  perducat.  Tenebrae  autem  non  com- 
prehendant,  si  eo  modo  credideritis  Christi  aeterni- 
tatem,ut  non  negetis  ineomortishumilitatem.wEt 
«  qui  ambulat  in  tenebris,  nescit  quo  vadat,  t  sed 
potest  orPendcre  in  lapidem  oifensionis  et  petram 
scandali,  quae  fuit  Dorainus  caecis  Judoeis,  sicut  cre- 
dentibus  lapis,  qucm  reprobaverunt  aedificantes,  fa- 
ctus  cst  in  caput  anguIi.Hincdedignatisuntcredere 
in  Christum,  quia  eorum  impietascontempsitmor- 
tuum,  irrisit  occisum,  et  ipseerat  mors  granimul- 
tiplicandi,  etexaltatio  trahentis  post  se  omnia. 

«  Dum  lucem  habetis,  crcdite  in  Iucem,utfiliilu- 
«  cis  sitis.  »Cum  aliquid  veri  auditum  habetiscre- 
dite  in  veritatem,  ut  rcnascamini  in  veritate.  H«c 
« locutus  est  Jesus,  et  abiit  et  abscondit  se  ab  eis. » 

HOMILIA  LXVl. 

FERIA  TERTIA  PALHARUM 

Passio  Domifii  nostri  Jesu  Christi  secundum 

Marcum. 

(Marc.  xiv,  xv).  «  In  illo  tempore,  erat  Pascha  et 
«  Azyma  post  biduum,  »  et  reliqua.  Pascba  autem, 
quod  Hebraice  diciturp/ia5^,nonapassione,  utpleri- 
quearbitrantur,sodatransitunominatur,eoquodex- 
terminatorvidens  sanguineminforibus  Israelitarum 
pcrtransierit,necpereu88erit  eos.Vel  ipse  Dominus 
praebens  auxiliumpopulo  suo,desuperambulaverit^ 
cujus  sacramentum  vocabuli  sublimius  exponens 
evangelista  Josnnes  ait:«Antedieiti  festumPascbfi 
sciens  Jcsus  quitivenit  hora  ejus,  ut  transeat  cx 
hoc  mundo  ad  Patrem.  »  Ubi  manifeste  declarat, 
ideo  solemnitatis  hujus  diem  per  legem  mysticc 
transitum  esse  vocatum,  quod  agnus  Dei,  qui  pec- 
cata  mundi  tolleret,  in  eo  de  hoc  mumdoi  sive  ipM 


393 


HOMILIi^  m  TEMPORE. 


m^ 


traiisitttrttB,  sivdnoa  aalubrl  IransiLu  qua&i  de  i^gy- 
ptia  esset  serviinle  ducturas.  Iloc  sane  (juxta  Vo- 
teris  Testamenti  Soripturam)ioter  Pa»cba  ei  Azyma 
di9tat,quod  Pascha  ipso  solus  dies  appellatur  in  quo 
agnos  occidebaVur  ad  veaperam,  boc  est,  quarta- 
deeioiakioaprimimeiiiis.Quiatadecimaautemluna, 
quando  egressufl  eat  de  ifigypto,  iuccadebai  fer 
stivilas  Azymorum,  quse  scptem  diebus,  id  est 
usque  ad  vigesimum  diem  cjuadcm  mensis  ad  ve- 
speram,  est  statuia  solcmniias.Verum  evangclistae 
indiflercDter,  6i  diem  Azymorum  pro  Pascba,ei  pro 
diebasAiymorum  Paacha  ponere  solent.Dicii  cnkn 
MarcusiuErai  aniem  Paacbaot  Azyma  posi  bidaum 
(Marc,  xiv).  >»  Dicit  Lucas  :  «  Oies  festus  Azymo- 
rum,  qui  dicitur  Pascha  (Lt«;.xxii).  )>Item  Joannes, 
cum  proxiuio  die,  id  est  quiniadocima  luna  res  age- 
reiur,  ait :  «  Et  Ipai  non  iBtroierunt  in  praetorium, 
at  noncoutamiuarentiir,sod  ut  manducareni  paseba 
[Joan,  xvm)«  »  Ouod  ideo  feccre,quia  ei  Paschae  dies 
in  azymis  panibos  est  celebruri  pra:cepius,  ei  nos 
quasi  Pascba  perpeiuum  lacienies,  semper  ex  boc 
mundo  tranaira  i^raeoipi^ur.  Uno  quippe  die  agno 
immolato  ad  vesperam,  septem  ex  ordine  dies  se- 
quuntur  Azymorum,  quia  Cbristus  Jesus  semcl  pro 
Dobis  ia  pieniiudtne  tomporum  pas^us  in  caruG,per 
totum  Qobis  huJuBSSouli  tenpus,quod8epiem  dic- 
bus  agitur,  in  azymis  sinceriiatia  et  vcritatis  prs- 
cepit  esse  viveadum,  omniquoscmpcr  niau  nosde- 
sideria  lerrana,  quasi  iflgypii  retinacula  fugere,  et 
velut  a  mundaaa  conversatioue  socrcta  solitudine 
iter  admonei  aubire  viriuium. 

«  Et  queerebant  summi  sacerdotcs  et  scribae  quo- 
« modo  Jiesum  dob  ienereni,  ei  occiderent.  Dice- 
ff  bant  autem :  Non  in  dio  feBto»  ne  forte  iumultus 
«  fieret  in  populo.  »  Qui  debuerani  Pascba  vicino 
parare  victima8,levigare  icropH  paripte8,pavimenta 
verrere,  vasa  mundare,  et  sccundum.  ritum  legis 
pnriilcari,  ui  esu  agni  digni  ficrcnt,  congregantur, 
iQeunles  coDsiliuin  quomodo  occidani  Dominum, 
Don  timeniea  8ediiionem,ut  simplcx  sermo  demon- 
strat,  sed  cavcntes  ne  auxilio  populi  de  suismani- 
bus  totlt*.retur. 

« Btcum  esset  BeihanisB  in  domo  8imonis  leprosi, 
« et  recnmberet.  »  Passurus  pro  orari  populo,  et 
umversas  nationea  suo  aanguine  redcmpturus,mo* 
r&tur  in  Bethania,  domo  obedientue,  qus  quondam 
fuitSimonis  leprosi,  non  qund.  leprosus  iHo  tem- 
iH)re  permancret,  aed  quiaiantea  leprosus,  postea  a 
Salvatoiv  mundaiua  esi,  nominc  pristino  porma- 
Bente,  ut  virtus  curantia  appareat.Nam  in  catalogo 
M^ostolorum  cum  priatino  vitio  et  ofticio  Maitha^us 
publicanns  appellatur,  qui  cerle  puhlicanus  esse 
desierat.  Quidam  Stmonem  leprosum  voluntinielli- 
gere  partem  popuii  qui  crediderai  Domino,et  ab  eo 
ennta  sii.  8imon  quoque  ipse  obediens  diciiur. 
« Venit  malier  habens  alabastrum  unguenti  nardi 
"  spicaii  pretiosi,  et,  fracio  alabastro,  effuditsuper 
*  capni  eps.  »  Mulier  isia  Maria  erai  Magdalcne» 
KM*or  Lazari,  quem  guaoitavii  Jesus  a  mortuis,  ui 

Pawol.  CXVIII. 


A.  Juannes  aperte  cofnmemonit^qui  eiiam  hoe  fikciuAi 
ante  sex  dic|p  Pascbe  teeiaiur,  pridie  quom  aaino 
Bedenscum  palmis  ei  laudeiurbarum  Hicrosvldlmn 
veniret.  Ipsa  est  auiem,  non  alia,  qu®  qttOBdafla(irt 
Lucas  scribit)  peccatrix,  ad  boc  venieaa  pedes  Be- 
mini  Incrymia  pcBniteniiffi  rigavit»  ei  ungueBio  ecfih 
fesBionia  linivit.  Ei  quia  multum  dilexH,  multonm 
venium  peecaiorum  a  pio  ^dice  proraeruit«  Nubo 
vero  justiricata,ei  familiariBeifectaDomfno,Bon  imm- 
ium  pedes  ejus,  uiidem  Joannes  iiarraiyVerumci^ 
caput(ut  Maiihaeus  Marcusque  perbibeai  (oleo  saA- 
cio  perfLdii.  Esi  autem  ahJbastrum  geQU$  maaftiilh 
ris  candidiyVariis  ooloribus  iatertincii,qiiod  ad  Vaaft 
unguentaria  cavare  Bolent»  oo  quod  eptifne  servliri 
ea  incorrnpta  dicaniur.  Nascitup  eirca  Tbebas  Mt 

n  gyptias  ei  Damascum  Syriasceieriscandidiue^  pi^ 
batissimum  vero  in  India.  Nardus  vero  eat  fouioK 
oromatica,  gravi  (ui  aiunt)  ct  Grassa  radiee^  sed 
brevi  ae  nigra  fragiliqne,  quamvis  pingui,  sao  redo- 
lente,  ui  cypressus,  aspero  sapore,  folio  parvo  deor 
Boquo,  cujus  cacumina  in  arisias  se  spargunt :  ideo- 
que  gemina  dote  pigmentarK  nardi  spicas  ac  foUa 
celebrant.  Et  boc  est  quod  Marcus  ait^  UDguenti 
nardi  spicaii  pretiosi.  Quia  viddlieet  unguenteoa 
illud,  quod  aitulit  Mana  Domino,non  solum  de  Tdt 
dice  confectum  nardi,  verum  Giiam  quo  preiionus 
esset,  spicarum  quoque  etfoliorum  ejus  adjectioBS^ 
odoris  ac  viriutis  illius  erat  accumulaia  gratiBv 
Feruniautem  de  nardo  pbysiologi.quiaprineipalissii 
in  unguentis,undemeritounctioui  capiiiseipeduni 
Domini  oblaia  cst.Sunt  quidem  muJiaejns  genera» 

6  B^idin  omnibuBherbspraebentindicium,quodpreiio- 
sus  est.Mysticeautem  devotio  haec  MarisDomino.sil^ 
nistrantis,  fidem  ac  pietatem  designaiEcelesi»  san- 
ciffi,quffi  loquiiur  incaniico  amoris,  dicenB  :  «  Dum 
esseirex  in  accubitu  suo,  nardus  mea  dedit  odorem 
suum  (CanL\),yy  Quae  nimirum  verba  et  serael  Juxta 
liiicram  Mariee  manibuscomplevii,ctquoiidieinom» 
nibussuis  membris  spiriialiier  implerenon  desinii^ 
qus  toto  diiTusa  orbe  glorianiur  et  dicunt :  «  Deo 
autem  gratias^quisempertriumpbat  nos  in  Gbrista 
Jesu,  et  odorcm  notitiae  suae  per  nos  manifestat 
in  omni  loco,quia  GhriBii  bonus  odor  sumus  Deo  is^ 
omni  1oco(/f  Cor. ii).»  Quicunque  poieniiam  divina 
virtutis  ejus^  qus  illi  unacum  Patre  estfdig^a  re* 
verentia  conilteiur,  laudat  etpr8edicai,caputprofe^ 

g  oto  iliius  unguento  perfundii  preiioso.  Gum  vere 
assuropiffi  mystcria  humanitatissque  dignareveren* 
tia  suscipiifin  pedes  utiqne  Domini  unguentum  nardi 
pi8ticum,idcst,  ftdeleverbum  perfundit,  quiaillaia 
ejuB  naturam,  qua  terram  coniingere,boce8t,  inter 
bomines  conversari  dignatus  est,  pia  predicaiionef 
commendat  ac  devotis  vcneraiur  obsequiis. 

«  Erant  autcm  quidcm  indigne  ferentes  intrase- 
(c  meiipsos,  ei  dicentes :  Ui  quid  perdiiio  isia  un- 
«  guenti  facta  cst  ?  Poterat  enim  isiud  venundari 
((  unguentum  plusquam  trecentis  denariis,  et  daii 
fl  pauperibus.  »  Marcus  hsc  quomodo  ei  Matih»ua 
sy  necdocbioos  loquitur,pluralem  videlicet  numeruia 

13 


395 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


;^;;G 


pro  singulari  ponens.  Nam  Joannes  distinctius  lo-  A  state  eminentium  posuit,  quantum  vellent  dare. 


queas,  Judam  hsc  locutum  esse  testatur,  ot  hoc 
gratia  cupiditatis,  eo  quod  fur  esset,  ct  loculos  ha- 
benrs,  ea  quas  mittebantur  portaret,  Potest  autem 
intelligi  qctod  et  alii  discipuli^aut  senserint  hoc,aut 
dixerinty  aut  eis  Juda  dicente  persuasum  sit,  atque 
omnium  voluntatem  MatthasnSyMarcus  etiam  verbis 
expresserint,  sed  Judas  propterea  dixerit,  quia  fur 
orat,  csteri  vero  propter  pauperum  curam.  Joan- 
nem  autcm  de  solo  ideo  commemorasse  voluisse, 
cujus  ex  hac  occasione  furandi  consuetudincm  cre- 
didit  ifltimandam.  Quod  vero  subditur :  «  Et  frc- 
mebant  in  eam,  »  nequaquam  de  bonis  ac  diligen- 
tibud  Christum  apostolis  dictum  credidcrim,seddc 
iHo  potius  9ub  numcro  plurali,  qui  ncc  Domino  et 


Quod  uutem  dixit :«  Abiit  ad  summossacerdote?,  ut 
proderet  cum  illis,  »  ostendit  eum  non  a  principi- 
bu8  invitatum,  non  ulla  neccssitate  constnctum, 
sponto  propria  scelerats  mcntis  iniissc  consiHum. 
«  Qui  audientes,  gavisi  sunt,  et  promiserunt  ei 
«  pecuniam  se  daturos.Etquaerebatquomodoillum 
«  opportune  traderet.  »  Multi  hodie  de  5celerc,quo 
Dominum  ae  magistrum  Deumque  suum  pccunia 
vendiderit,  velut  immane  et  nefarium  scelus  cx- 
horrcnt,  nec  tamen  cavent.  Nam  cum  pro  muneri- 
bns  falsum  contra  quemlibet  testimonium  dicunt, 
profecto  quia  veritatem  pro  pecunla  negant,  Deura 
pecunia  vcndunt.Ipse  cnim  dixit :  «  Ego  sum  vcritas 
(Joan.  xiv).  »  Cum  societatem  fraternitatis  aliqua 


diacipulie  ejus  fldeliter  adhapsis8c,neque  pauperum  |.  discordie  peste  commaculant,  Dominum  produnt, 


curam  habere  probatus  est. 

«  Jesus  autem  dixit :  Sinite  eam.Quid  illi  molesti 
«  estis  ?  Bonum  opus  operata  est  in  me.  Semper 
tf  enim  pauperes  habebitis  vobiscum,et  cum  volue- 
-«  ritis,  potestis  illis  benefaccre :  me  autem  non 
sempeT  habebitis.  »  Alia  hic  oritur  quxstio,  quare 
Jesus  post  resurrectioncm  dixerit  ad  discfpulos : 
M  EcCe  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus,  usquoad 
consummationem  saeculi  (Matth,  xxvni),  »  etnunc 
loquitur  :  «  Me  autem  non  sempcr  habebitis.  »  Sed 
mihi  videtur  de  praesentia  corporali  in  hoc  loco 
dicere,  quia  nequaquam  cum  eis  ita  futurus  sit 
post  resnrrectionom,  quomodo  nunc  in  omni  con- 
victu  et  familiaritate.  Cujus  rei  Apostolus  memor, 
mi :  «  Et  si  noverimus  Jesum  Christum  secundum 
carnem,  sed  nunc  jam  non 
€or,  v).  » 

'  «  Quod  habuit  haec,  fecit :  praevenit  ungcre 
«  corpus  meum  in  sepulturam.  »  Quod  vos  puta- 
tis  perditionem  unguenli,  offlcium  sepulturse  est. 
Nec  mirum,  si  mihi  bonum  odorem  suoe  fldei  de- 
derit,  cum  ego  pro  ea  fusurus  sim  sanguinem 
meum. 

«  Amen  dico  vobis,  ubicunque  praedicatum  fuerit 
« istud  Evangelium  in  universo  mundo,et  quod  fecit 
«  bsec^  narrabitur  in  memoriam  ejus.  »  Attende 
notitiam  futurorum^quodpassuruspost  dies  paucos, 
srciat  Evangelium  suum  totoorbecelebrandum.No* 
tandum  autem,  quia^sicutMariagloriamadeptaest 
toto  orbc^  quocunque  Ecclesia  sancta  diiTusa  est, 


quia  Deus  charitas  est.  Qui  ergo  veritatis  et  chari- 
tatis  jura  spernunt,  Deum  utique,  qui  est  charitas 
et  veritas,  produnt,  maxime  cum  non  inllrtnitate 
vel  ignorantia  peccant,  sed  in    siroilitudine  Juds 
quaerunt  oppnrtunitatem,  qualiter  arbitris  abscnli- 
bus  mendacio  veritatem,  virtutem  crimine  mutent. 
«  Et  primo  dicAzymorum  quandopaschaimmo' 
«  labant,  dicuiit  ei  discipuli :  Quo  vis  eamuset  pa- 
«  remus  tibi  comedere  paacha?«PrimumdiemAzy- 
morum  quartum  decitnum  primi  mensis  appellat, 
quando  fermento  abjecto  immolare,  id  est  agnum 
occidere,8oIebant  ad  vesperam.Quod  exponens  Apo- 
stolus,ait :  a  Etenim  pascha  nostrum  immoiatusesi 
Christus  (/  Cor,  v).  »  Qui  licet   die  scquenti,  hoc 
est,  quintadecima  sit  luna  cruciGxus,  hac  tameu 
novimus   eum   (//  C  nocte  qua  agnus  immolabatur,Qt  carnis  sanguinis- 

que  sui^  discipulis  tradidit  mysteria  celebranda,  et 
a  Judsis  teutus  ac  ligatus,  ipsius  immolationis, 
hoc  est,  passionis  suas  sacravit  exordium. 

«  Et  mittit  duos  ex  discipulis  Buis  et  dicit  eis: 
«  Ite  in  civitatem,  et  occurret  vobis  homolageDam 
«  aquae  bsjulans.  »  Indicium  quidem  praescls  divl- 
nitatis  est,  quod  cum  discipulis  loquens^quod  alibi 
futurum  sit,  novit.  Pulchre  autem  paraturis  pascha 
discipulis,  lagenam  homo,sive  (juxta  alium  evange- 
listam)amphoram  aquee  b8^'ulans  occurrit,ut  osien- 
datur  hujus  paschalc  mysteriumpro  oblationcpe^ 
fecta  munditotius  esse  celebrandum.  Aqua  quippe 
lavacrum  gratia»,  lagena  fragilitalem  eorum  desi- 
gnat,perquoseademeratgratiamundoministranda. 


de  obsequio  quod  Domino  pise  devotionis  exhibuit:  n  Undc  aiunt:«  Habemus  autemtbesaurum  istumin 


ita,  e  contrario,ilIe  qui  obseqnio  ejus  detrahere  te- 
meraria  lingua  non  timuit,  perfldiae  nota  longe  la- 
teque  infamatus,  et  Deo  simul  atque  hominibus 
meriio  factus  est  exosus.  Sed  Dominus  bonum 
laude  digna  remunerans,futuras  impii  contumclias 
taccndo  praeteriit. 

«  Et  Judas  Scariolis  unus  ex  duodecim,  abiit  ad 
«  summos  sacerdotes,  ut  proderet  eum  illis.  » Infe- 
lix  Judas,  quod  ex  effusione  unguenti  se  fecisse  cre- 
debat,  vult  magistri  pretio  compensare.  Nec  certe 
jam  postulat  8ummam,ut  saltem  lucrosa  videretur 
proditiO;8ed  quasi  vile  tradens  mancipium,in  pote- 


vasis  fioiilibus  (//  Cor,  iv).  »  Parant  ergo  pascha 
discipuli,ubi  aqua  inferiur  lagena,ut  adesse  tempus 
insinuent,  quo  cultoribus  veris  paschae  typicus  de 
limine  ac  postibus  cruor  olTeratur,  et  ad  tollenda 
mundi  crimina  viviflci  fontis  baptisma  compleretur. 
«  Sequimini  eum,  et  quocunque  introierit,  diciie 
«  domino  domus,quia  magister  dicit  :Ubi  estdiver- 
«  sorium^  ubi  est  refectio  mea,  ubi  pascha  cum 
•  discipulis  meis  manducem?MGonsnlte  sive  aqus 
bajuli  ,seu  domini  domus  sunt  pr«etermissa  vocabula, 
ut  omnibus  verum  pascba  celebrare  volentibus,  hoc 
est,  Christi  sacramentls  imbuiyeumque  suoe  mentis 


3^7 


HO.MILliE  DE  TEMPORE. 


398 


bo.'^pitiosuscipere  qusrentibus  iacultas  danda  si- A. 

gnetur. 
«  Et  ipse  vobis  demoaslrabit ccDnaculum  grandem 

ft  stratum^  et  ibi  parate  nobis.  »  Ccenaculum  ma« 
gnum  lex  spiritualis  est,  qus  de  angustiis  litterae 
Bgrediena,  in  sublimi  loco  recipit  Salvatorem.Nam 
qui  adhuc  occidentem  litteram  servaverit,quid  aliud 
xuagnum  quam  pecus  intellcxerit  ?  Iste  nimirum 
minus  pascha  facit,  quia  majestatem  spiritus  in 
verbis  Oei  comprefaendere  necdum  didicit.  At  qui 
aqus  bajulum,boc  est,gr&tia3  praeconem  in  domum 
fuerit  Ecclesiae  consecutus,  hic  per  Gbristum  illu- 
strantem  super  faciem  litterse  transcendendoin  alto 
mentis  solario  Ghristo  refectionem  parut :  quia 
cuncta  vei  paschse  sacramenta,  vel  cietera  legis  de- 
creta,  ejus  esse  sacramenta  cognoscit.  P 

u  Vespere  autem  facto,  venit  cum  duodecim.  Et 
u  discumbentibus  eis  et  manducantibus,  ait  Jesus: 
u  Amca  dico  vobis,  quia  unus  ex  vobis  me  tradet, 
uqui  roanducat  mecum. »  Qui  de  passione  sua 
pricdixerat,  et  de  proditore  prsedicit,  dans  Iccum 
pccnitentifle,  ut  cum  intellexisset  sciri  cogitationes 
suas,  et  occulta  consilia,  poeniteret  eum  facti  sui : 
et  tamen  non  designat  specialiter,  ne  manitesto  co- 
argutus,  impudentior  (ieret.  Mittit  crimen  in  nu- 
merum,  ut  agat  conscius  pccnitentiam. 

« At  illi  coeperunt  contristari,  et  dicere  ei  singu- 
u  latim  :  Nunquid  ego  ?»Et  certe  noverant  undecim 
discipuli  quia  nil  tale  contra  Dominum  cogitarent, 
scd  plus  credunt  magistro  quam  sibi :  et  timentes 
fragilitatem  suam,  tristes  interrogant  de  peccato, 
cujas  conscientiam  non  babebant.  G 

«  Qui  ait  illis :  Unus  ex  duodecim,  qni  intingit 
«  mecum  manum  in  catino.  »0  mira  Domini  pa- 
tientia !  prius  dixerat  :Unus  ex  vobis  me  tradet,per- 
severat  traditor  in  malo,  manifcstius  arguit,  et 
UmeD  nomen  proprie  non  designat  Judas,  cseteris 
contri8tatis,et  retrabentibus  manum,  et  interdicen- 
tibua  cibos  ori  suo,  teraeritate  ot  impudentia,  qua 
proditurus  erat,  etiam  manum  cum  magistro  mit- 
tit  in  catinum,  ut  audacia  bonam  conscientiam 
mentirctur. 

«  Et  filius  quidem  bominisvadit,  sicut  scriptum 
"  est  de  illo.  Vse  autem  bomini  illi  per  quem  filius 
"  hominis  tradetur.  »Nec  primo  nec  secundo  corre- 
ptua,  a  proditione  retrahit  pedem,  sed  patientia 
Domininutrit  impudentiamsnam,etthcsaurizat  sibi  j) 
irum  iu  die  irae.  Poenam  prajdicit,  ut  quem  pudor 
Qonvicerat,  corriganl  denuntiata  supplicia.  Sed  et 
hodie  et  quoque  in  sempiternum,vaB  illi  horaini  qui 
ad mensam  Domini  malignus  acccdit,qui  prajcordiis 
aliquo  scelcre  pollutis,  mysteriorum  Christi  oblatio- 

ibus  sacrosanctis  participare  non  metuit.  Et  ille 
enim  in  exemplum  JudseFilium  hoministradit,non 
^juidem  Judo^is  peccatoribus,  sed  tamcn  peccatori- 
bus  membrisjvidelicet  suis,quibus  illud  inasstima- 
I>ile  et  inviolabile  Domini  corporis  ac  sanguinis  sa- 
cramentum  temerare  prajsumit.IIIe  Dominum  ven- 
dit,  qui,  ejus  timore  atque  amore  negiecto,terrena 


pro  illo  et  caduca,  imo  etiam  criroinoaa  diligere  et 
curare  convincitur.  «  Bonum  erat  ei,  91  non  esset 
K  natushomo  iIIe.»Nonideo  putandusestaQtetiiisse 
quam  nasceretur,  quia  nulli  possit  esse  bene,  nisi 
ei  qui  fuerit.Sed  simpliciter  dictum  est,  multo  me- 
lius  esse  non  subsistere,  quam  male  subsistere.m 

«  Et  manducantibusillis,  accepit  Jesus  panem,et 
«  benedixit,  ac  fregit,  et  dedit  eis,  et  ait ;  Sumite, 
i<  hoc  est  corpus  meum.  »  Finitis  Paschfls  veteris 
solemniis,  quse  in  commemorationa  antiqua  de 
^gypto  liberationis  populi  Dei  agebapt,  transiit  ad 
novum,quod  in  suae  redemptionis  memoriameccle- 
siam  frequentare  voIebat,ut  videlicet  pro  caroe  agni, 
sui  corporis  sanguinisquesacramentum  substitue- 
ret,  ipsumque  sese  esse  monstraret,cui  vjuravit  Do- 
minus  et  non  pcenitebit  eum :  Tu  es  sacerdos  in 
aeternum  secundum  ordinem  MeIchi8edec(P«a^cix.)» 
Frangit  autem  ipse  panem  quem  discipulis  porrigiti 
ut  ostendaf^corporis  sui  fractionem,  non  absque 
sua  sponte  ac  procuratione  venturam,sed  sicutalibi 
dicit  potestatem  se  habero  ponendi  animam  Buamy 
et  potestatem  so  babeie  iterum  sumendi  eam  (Joan. 
x).  Quem  videlicet  panem  certi  quoquegratiasacra- 
menti,  priusquam  frangerct,  benedixit:  quianatu- 
ram  humanam,quam  passurus  assumpsityipse  una 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  gratia  divinae  virtutis 
impIevit.Benedixit  panem  ac  fregit,  quia  hominem 
assumptura  ita  morti  subdere  dignatus  est,  ut  ei 
divinae  immortalitatis  veraciter  inesse  potentiam 
demonstraret^  ideoque  velocius  eum  a  morte  re- 
suscitandum  esse  doceret. 

u  Et  accepto  calice,  gratias  agens,  dedit  eis.  Et 
u  biberunt  ex  illo  omnes.»Gum  appropinquaretpcts- 
sioni,eliam  accepto  pane  gratias  egisse  pcrhibetur. 
Gratias  itaquo  agit^  qui  flagella  alienae  iniquitatis 
suscipit.  Et  qui  nihil  dignum  percussione  exhibuity 
humiliter  in  passione  benedicit :  ut  hinc  yidelicet 
ostendat  quid  unusquisque  in  flagello  culpae  facere 
debeat,  si  ipse  aequanimiter  flagella  culpae  portat 
alienae.  Ut  hinc  etiam  08tendat,quid  in  correptione 
faciat  subditus,  si  in  flagello  positus,  Patri  gratias 
agit  aequalis. 

«  Et  ait  illis  :  Hic  est  sanguis  meus  Novi  Testa- 
«  menti,  qui  pro  multis  efl^undetur.  »  Quia  panis 
corpus  conflrmat,  vinum  vero  sanguinem  operatur 
in  carne,hic  ad  corpusChristi  mystice,illud  refertur 
ad  sanguinem.Verum  quia  ct  nos  in  Ghristo,  et  in 
nobis  Ghristum  manere  oportet,  vinum  Dominici 
sanguinis  aqua  miscetur ;  attestante  enim  Joanne, 
aquae  populi  sunt.  Et  neque  aquam  solam,  neque 
solum  vinum,  sicut  granum  frumenti  solum  sinc 
aquae  admistione  et  confectione  in  panem  cuiquam 
licet  ofl^erre  :  ne  talis  videlicet  oblatio^quasi  caput  a 
membris  secernendum  esse  signiflcet,  et  vel  Ghri- 
stum  sine  nostrae  redemptionis  amore  pati  potuisse, 
vel  nos  sine  illius  passionesalvari  acPatrioff^erri  posse 
contingat.  Quod  autem  dicit :  «  Hic  est  sanguis 
meus  Novi  Testamenti,  »  ad  distinctionem  respicit 
Veteris  Testamenti^quod  hircorum  et  vitulorum  est 


39d 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.— HOMIL. 


4C0 


Bangfilne  dedicatuin,dicente  inter  aspergendumle-  A 
gfslatore :  Hic  sanguis  Testamenti,  quod  mandavit 
ad  vos  Deus.Necesse  est  enim  exemplaria  quidem 
eorum  his  mundarf,ip8a  autem  coelestia  meiioribus 
hostiis  quam  istis/juxta  quod  Apostolus  pertotam 
ad  Hebrffiw  Epistolam,  inter  legem  distingupns  et 
Evangelium,  pulcherrima  expositione  et  plenaria 
ratione  demonstrat. 

«  Amen  amen  dico  vobis,quia  jam  non  bibam  de 
«  genimine  vitis  usquein  diem  illum,cum  illud  bi- 
«  bara  novum  in  regno  Dei.»Vilcm  sive  vineam  Do- 
mini  appellatam  esse  SynagogamPtomnisScriptura 
Bparsim,apertius  tamen  testaturlsaiasiu  cantico  de 
illa  cantato :  «  Vinea,  inquiens,  Domini  Sabaoth, 
domus  Israel  est  (Isa  v).  »  Dc  qua  nimirum  vinea 
Dominus  multo  tempore  fructum  habebat,  quamvis  |^ 
pluribus  ramisin  amaritudinemvitisalienre  conver- 
sis.  Ouidam  tamen,  et  si  multis  de  illa  plebe  ezor- 
b5tantibus,a  recto  fidei  itinere  non  defliere;plurimi 
toto  legis  tempore  fuere.quorum  piis  cogitationibus 
summisque  virtutibus  delectaretur  Deus.  Verum 
passo  in  came  Domino,  ac  rcsurgente  a  moriuis, 
tempus  fuit,  ut  illa  legalis  ac  figuralis  observatio 
cessaret,  atque  ea  qua;  secundum  litteram  geroban- 
tur,in  splritualem  translata  9ensum,melius  in  Novo 
Testamento,  juvantesancli  Spiritus  gratia,teneren- 
tur.Iturus  ergo  ad  passionem  Dominus,  ait :  «  Jam 
non  bibam  de  genimine  vitis  usque  ad  diem  illum, 
cum  illud  bibam  novum  in  regno  Dei.  »Ac  si  aperte 
dicat :  Non  ullra  carnalibus  Synagogas  cfleremoniis 
delectabor,  in  quibus  etiam  ista  paschalis  Agni  sa- 
cra  locum  tenuere primum. Aderit  enim  tempus me®  C 
resurreqtionis,  aderit  dies  iUe,  cum  ipse  in  regno 
D^i  positus,  id  est  gloria  vitse  immortalis  sublima- 
tus>  de  salute  ejusdcm  populi  fontegratis  spiritua- 
lis  generati,  novo  vobiscum  gaudio  perflmdar. 

«  Et,hymno  dicto,exierunt  inmontem  Olivaruni.» 
Hqc  est  quod  in  Psalmo  legimus.  «  Edent  pauperes, 
et  Baturabuntur,et  laudabunt  Dominum,  qui  rcqui- 
rujit  eum(P5fl/.  xxi).»  Potest  etiam  hymnus  ille  in- 
telligi,  quem  Dominus  secundum  Joannem  Patri 
gratias  agens  decantabat,  in  quo  et  pro  seipso,  et 
nro  discipulis,et  pro  eis  qui  per  verbum  eorum  cre- 
dituri  erant,  et  elevatis  sursum  oculis  precabatttr. 
Et  pulchre  discipulos  sacramentis  sui  corporis  ac 
sanguinis  imbutos,et  hymno  pife  iatercessionis  Pa- 
tri  cumulatos,  in  montem  educit  Olivarum,  ut  ty-  jj 
pice  desigoetur,  nos  per  acceptionem  sacramcnto- 
rum  suorum,  perque  opcm  suae  intercessionis,  ad 
altiora  virtutum  dona,  charismata  sancti  Spiritus, 
quibus  in  corde  perungamur,  conscendere  de- 
bere. 

«  Et  aitiltis  Jesns  lOmnesscandalizabiminiinme 
«  in  ista  nocte.»  Praedicit  quse  passuri  sunt,ut  cum 
passi  fuerint,  non  desperent  salntem,  sed  agentea 
pcenitentiam  liberentur.Et  signanter  addidit,in  no- 
cte  ista  scandalizabimini,  quia  quomodo  qui  in- 
ebriantur,  nocte  inebriantur,  sic  ct  qui  scandalum 
patiuntur^in  tenebris  et  in  nocte  sustinent.  Nos  vero 


dicanlus  :  «  Nox  prfiece6sit,dies  autem  appropinqua- 
vit  {Rom.xm),n  Quia  scriptum  est :  «  Percutian]  pa- 
«  storem,  ct  di&pergentur  oves.»  Hoc  aliis  in  Zacha- 
ria  propheta  vcrbis  scriptum  est :  et,  nisi  fallor,  ex 
persona  prophet«  ad  Deum  dicitur :  «Percnte  pasto- 
rem,  et  dispergentur  oves,  »  sexagesimo  quoque 
octavo  psalmo,  qui  totus  a  Domino  canitur,  buic 
sensu!  congruente  :  «  Quoniam  quem  ta  pcrcussisti, 
ipsi  persecuti  8unt.»Percutitur  autempastorbonus, 
ut  ponat  animam  suam  pro  ovibus  suis^et  de  multis 
gregibus  errorum  fiat  unus  grex  et  unus  pastor. 

«  Petrus  autem  ait  ei :  Et  si  omnes  scandalizali 
«  fuerint,  sed  non  ego.  »  Non  est  temeritas  neqne 
mendacium,  sed  fides  apostoli  Petri  est,  et  ardcns 
affectus  erga  Dominum  Salvatorenj. 

«  Et  ait  illi  Jesus  :  Amen  dico  tibi,^quia  tu  hodie 
«  in  nocte  hac,priusquam  bis  gallus  vocem  dederit, 
«  ter  mc  cs  negaturus.  »  Et  Petrus  de  ardore  fidei 
promittebat,  et  Salvator  quasi  Deus  futura  noverat. 
Et  nota  quia  Petrus  in  nocte  negat,  et  negat  tertio, 
Postquam  autem  gallus  cecinit,  et  decrescentibus 
tenebris  vicina  lux  nuntiata   est,  conversus  ae\nt 
amare,  negationis  sordes  lacrymis  lavans.  Non  est 
sane  arbitrandum  esse  contrarium  quod  Marco  di- 
cento  :  «  Priusquam  gallus  bis  vocem  dederit,  ter 
me  es  ncgaturus,»  caetcri  evangelistae  simpliciterdl' 
xerunt :«  Priusquam  galluscantet.ter  me  ncgabis. » 
Tota  enim  Petri  negatio,  trina  negatio  est,ln  cadcm 
namquc  permansit  negatione  animi^  propositoque 
mcndacii,  donec  admonitus  quid  ei  pra;dictum  sit, 
amaro  fletu  et  cordis  dolore  sanarctur.  Haec  autem 
tota,  id  est  Irina  negatio,  si  post  primum  galH  cau- 
tum  inciperet,  falsum  dixisse  viderentur  tres,  qui 
dixerunt^  quod  antequam  gallus  cantaret,  ter  eum 
Petrus  esset  negaturus.  Hursus,  si  totam  trinam 
negationem  ante  peregisset  quam  gallus  cantare  in- 
ciperet,superfluodixisselM[arcusdeprehendercturde 

persona  Domini : «  Amen  dico  tibi,  quia  tu  in  nocte 
hac,priusquam  gallusbis  vocem  dederit,  ter  me  es 
negaturus.»Sed  quia  ante  primum  galli  cantumtota 
possit  intelligi,  attenderunt.  Quamvis  enim  verbis 
ante  primum  coepta,  ante  secundum  autem  galU 
cantum  peracta  sit  totailla  trina  negatio,  tamen  af- 
fectione  animi  ct  timore  Petri  primumtotaconcepta 
est.  Nec  interest  quantis  moratum   sit  intervalHs, 
priusquam  trina  voce  enuntiata  sit,  cum  cor  cjus 
etiam  ante  primum  galli  cantum   tota  possideret, 
tunc  magna  scilicet  formidine  inhabita,ut  pos^etse* 
mel  non  solum  Dominum,sed  iterum  et  tertio  inter' 
rogatus  negare,ut  rectius  diligentiusque  attendenll- 
bus,quomodo  jam  mcechatus  est  mulierem  iu  corde 
suo,qui  eam  viderit  ad  concupiscendum  (Malth.  v). 
Sic  Petrus  quandocunquo  verbis  ediceret  timorem, 
quem  vehementer  animo  conccperat,  ut  perdurare 
posset  usque  ad  tertiam  Domini  negationem,  tota 
trina  negatio  ei  tempori  deputandaest^quandoeum 
trinee  negationis  sufficiens  timor  invasit. 

«  Etveniuntinpraedium  cui  nomen  Grelhsemani.  ■ 
Monstratur  usque  hodie  locus  Getbsemaai»  in  quo 


KM 


ROMILIiE  DE  TBMPORE. 


m 


Dominusoravit,  ftdradicesinotiUsOliveti  tune,  nunc  A  crucempredico.Meaestvoliintad,  quam  stiBgn  dixtie 


eeclesiadeBuper  sdificata.  Interpretatur  autem  Gfetfa- 
semaDi  vallis  pinguium,  nive  pinguedinum,  Quia  vero 
Bon  solum  dicta  vel  opera  Salvatoris,  verum  etiam 
loca  vel  tempora,  in  quibus  operatur  et  loquitur, 
mysticifl,  ut  sepe  dictum  est,  sunt  plenaRguris,  cum 
io  monte  orat  Dominus,  quasi  tacite  nos  admonet 
sublimiatantum  orando  inquiri,  etpro  ccelestibus  bo- 
nis  supplicari  debere.  Et  cum  in  valle  orat,  et  hoc  in 
vallepiDguium,8ivepinguedinisipsiusaequeinsinuat 
Dobis  bumiliiatem  in  orationibus,  et  in  «eternfB  pin- 
guodinem  dilectionis  esse  servandam.Neque  videiicet 
oraoa.Dominum  jactare  sua  merita  in  exemplum 
Pharisaei  superbientis  audeat,  quin  potius  faumili 
voce  asc  mente  prcclamet :    «  Deus,  propitus  esto 


quia  ut  homo  suseepit  tristitiam  meam,  ut  faomtf 
locutus  est,  et  ideo :  «  Non  sicut  ego  volo,  sed  siottl 
tuvis^.»  Mea  esttristitia,  quam  meo  suscepit  affectii. 
Ergo  pro  me  doluit,  qui  pro  se  nifail  faabnit  quod 
dolcret :  et  sequestrata  deleciatione  Divinitatis  8Bter< 
naB,  taedio  mes  inflrmitatis  afficitur.  «  Tristis  esi^» 
inquit,  <cjanima  usque  ad  mortem.  »  Non  propier 
mortem  tristis  est  Dominus,  quia  eom  conditio  cbr* 
poralis  alTectus,  non  formido  mortis  offsndit.  Nam 
quia  corpus  suscepit,  omnia  debuit  quae  cctrporis 
sunt,  ut  esuriret,  sitirety  angeretur,  eentristaretar, 
Divinitas  autem  commutari  per  hos  nescit  alTeotils* 
a  Suslinete  hic,  et  vigilate.  Et  cum  processisset 
«  paululum,  procidit  super  terram. »  Quia  prsecepit: 


mihi  pecoatori  (Luc,  xviii).  »  Ne  aridum  a  dilectione  p  «  Sustinete  bio  et  vigilate,  »  non  a  somno  prohibet 


proximi  cor  gestans,  ad  placandam  sibi  Gonditoris 
gFatiamgenuileotat:  juxtaeum,  qui  centum  denarios 
fratri,  quos  sibi  debebat,  dimittere  nolens,  decem 
millia  talenta  sibi  a  Domino  frustra  precabatur  re- 
mitti  {Maltk.  zviii) :  ne  jejunomab  amoreGonditoris 
pectus  habens,  temporalia  quaelibet  potius  in  fM*a- 
tione,  quam  ejus  visionem  requirat,  annumerandus 
in  eis,  de  quibas  ait  ipse :  «  Quia  reoeperunt  merce- 
demsuam  (Matlh.  vi).  » Imo  quippe  cogitationem  in 
rebus terrenis  ponere,  quid  est  aliud,  quam  quadam 
ariditas  mentis?  Qui  autemintellectucoelestium  jam 
per  saocta  desideria  in  supernis  delectatiooibusin- 
time  pascuntur,  quasilargiori  alimento  pinguescunt. 
Hac  enrm  pinga«dine  saginari  Psalmista  concupie- 
rat,  cum  dicebat : «  Sicut  adipe  et  pinguedine  re- 


cujus  tempus  non  erat  imminente  discrimtne,  sed  a 
somnoinfidelitatis  et  corporiset  mentis.  Datoautem 
eis  prsecepto,  ut  sustinerent  vigilarentque  secnm, 
paululum  procidens  ruit  in  faciem  suam,  et  hamili- 
tatem  mentis  habitu  carnis  ostendit. 

«  Et  orabat  ut,  si  fieri  posset,  transiret  ab  eo 
«  hora,  et  dixit :  Abba  Pater,  omnia  tibi  possibilia 
«  sunt,  transfer  calicem  huno  a  me. »  Quid  erat  illa 
vox,  nisi  sonus  infirmitaiis  nostrm  ?  Molti  adhuc  in- 
flrmi  contristantur  futura  morte^  sed  habeant  r»- 
cium  oor,  vitent  mortero  quantum  possunt,  sed  si 
non  possunt,dicant  quodipse  Dominus,  non  propter 
se,  sed  propter  nos  dixit.  Quid  enim  dixit,  «  Pater, 
si  fieri  potest,  transeat  a  me  calix  iste  ?  «  Ecce  habet 
voluntatem  humanam  Ghristas,  vide  jam  rectnm 


pieatur  anima  aiea  (PsaL  lxii).  »  Quantum  vero  ad  C  cor:  «  Sed  non  quod  ego  volo,  sed  quod  tu.»NoQ'vetfi 


ipsam  Oominic®  passionis  dispensationem  perlinet, 
apte  appropians  morti  Dominus  in  valle  pinguedinis 
oravit,quia  per  vanem  humiiitatis,  et  pinguedinem 
charitatis  pro  nobis  mortemsubiit.«HumiIiavit  enim 
semetipsum,  factusobediens  Patri  usqueadmortcm, 
mortem  autem  crucis  {Philipp,  ii).  »  Et  majorem  hac 
dilectionem  nemo  habet,  quam  ut  animam  suam  po- 
oai  qais  pro  amicis  suis  {Joan.  xv). 

><£tas8umit  Petrum  et  Jacobum  et  Joannem  se- 
« cum,  et  ccepit  pavere  et  tsdere.  Et  ait  illis:  Tristis 
« est  anima  mea  usque  ad  mortem . »  Timet  Ghristus, 
cum  Pcirus  non  timeat.  Ghrisius  timet,  Petrus  di* 
citiAnimam  meam  pono  pro  te.  Ghristus  dicit : 
Anima  mea  turbatur.    Utrumque  verum   est,  et 


facere,  inquit,  «  voluntatem  meam,  sed  volnntatein 
ejas  qui  memisit  {Joan,  vr). »  Suam  vohintatem  dixlt 
quam  temporaliier  sumpsit  ex  virgine :  voliintatem 
vero  ejus,  qui  eum  misit,  eam  videlicet  signans, 
quam  intemporaliter  seternus  habuit  cam  Patre  eom- 
munem.  Orat  transire  calioem,  ut  osteUdat  vere 
quiaet  homoerat :  reminiscens  autem  propterquod 
missus  est,  perficit  dispensationem  ad  quam  missus 
est,  et  clamat : «  Sed  non  quod  ego  volo,  sed  quod 
tu.  »  Si  moritur  mors  me  non  moriente,  secnndum 
carnem  videlicet,  transeat,  ait,  calix.  Yerum  quia 
non  alf ier  hoc  fiet,  ait :  «  Non  quod  ego  volo,  sed 
quod  tu.  »  Quod  autem  Patrem  invocane,  dupKci 
nomine  dicit,  Abba  Pater,  utriusque  popali,  et  Jn- 


plenum  utrumque  ratione  :  quod  et  ille   qui  est  j)  dseorum  tscilicet  ilium  et  gentilium  Deum  esse  ao 


inferior,  non  timet :  et  ille,  qui  est  superior,  ge- 
ni  timentis  affectum.  llle  enim  quasi  homo,  vim 
moriis  ignorat:  iste  autem  quasi  Deus  in  corpore 
conetitutus,  fragilitatem  carnis  oxponii,  ut  eorum 
quisacramentumabjurant  incamaiionis,  excludere- 
tur  impietas.   Denique  et  hsc  dixit,  et  Manichsus 
non  credidit,  Valentinus  negavit,  Marcion  phantasma 
judicavii.  Eio  autem  usque  hominem,  quem  in  veri- 
taie  corporis  demonstrabat,  a>quabat  affectu  utdice- 
rei:  «  Sed  tamen  non  sicnt  ego  volo,  sed  sicut  tu 
vis.  »  Suscepit  ergo  voluntatem  meam,  suscepit  iri- 
^tiiiam  meam.  Gonfidenter  nomino  trislitiam,  qu\a 


Salvaiorem  ostendit.  Idem  namque  abba,  quod  et 
pater  sigr.iflcat,  sed  abba  Hebraeum,  pater  GnecUin 
est  etLatinum.  Ut  ergo  utrumque  populum  ineute 
credituru m  ab  utroque  eum  invocandum esse  dboeret 
utraque  lingua  eum  primus  ipse  invocat.  Ipse  est 
enim  bonus  pasior,  qui  animam  suamdat  pro  ovibos 
suis,  unum  de  duobus  grcgibus  ovHe  perflcit  {Joan. 
x).  Ideo  utriusque  voce  gregis  auxilium  Patris  flagi- 
tat,  ut  nos  uiroque  exemplo  illius  informati,  ubi 
adversa  imminere  senserimus,  nos  Patrem  Deum, 
llnbrsei  Abba  invocantes,  una  fidei  et  charitatis  de- 
voiione  prsesidium  cceleste  qusramus.  Unde  doctor 


403 


HAYMONIS  HALBtRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


404 


egregius  formam  docendi  a  Domino  sumens,  itaA     «  Surgite,  eamos.  Ecoeqai  metradet,  ptDpeest.n 


SU08  auditores  alloquitur :  k  Accepistis  spiritum 
adoptionis  filiorum,  in  qao  clamamus  Abba  Pater 
(Bom.  vni).  »  Abba  nimirum  illi,  qui  de  Israelitico 
populo:  nos  Pater,  qui  de  gentibus  ad  fidem  Ghristi 
yenimus« 

«  £t  veaityetinveniteosdormientes.  Et  ait  Petro  : 
«  Simon,  dormis^Nonpotuisti  una  hora  vigilare?  «Ille 
qui  supra  dixeiat :  «  Et  si  omnes  scandalizati  fue- 
rint,  ego  nunquam  scandalizabor,  nunc  tristitiie 
magnitttdine  somnum  vincere  non  potest. 

«  Vigilate  et  orale,  ut  non  intretis  in  tentatio- 
«  nem. » Impossibile  est  humanam  animam  non  ten- 
tari.  Unde  et  in  oratione  Oominica  dicimus  {Matth, 
vi}:  «  Ne  nos  inducas  in  tentationem,  »  quam  ferre 


Postquamtertio  oraverat.etapostolorum  sequentem 
timorem  poDnitentia  impctraverat  corrigendum,  se- 
curus  de  passione  sua  pei^it  ad  persecutores,  et 
uhro  se  interficiendum  ppffibet,  dixitque  discipulis: 
«  Surgite,  eamus.  Ecce  qui  me  tradet,  prope  est.  n 
Non  vos  inveniat  quasi  timentes  et  retractanles, 
ultro  pergamus  ad  mortem,  utconHdentiani.etgau- 
dium  passuri  videant. 

«  Dederat  autem  traditor  eis  signam,  dicens: 
«  Quemcunque  osculatus  fuero,  ipse  est,  tenete  eum 
«  et  ducite-caute.  Et  cum  vesisset,  statim  accedens 
«  ad  eum,ait:  Rabbi.  Etoscnlatusesteum.nlmpu- 
dens  quidem  et  scelerata  confldentia,  magistrum 
invocare,  ct  osculum  ingcrere  ei  quem  tradebat: 


non  possumus,  tentationem  penitus  refutantes,  sed  ^^  tamenadhucaliquidhabetvereoundiaediBcipuli,cum 


vircs  sustinendi  in  tentationibus  deprecantcs.  Ergo 
et  imprssentiarum  non  ait :  «  Vigilitate  et  orate  » 
ne  tentemini,  sed  «  ne  intretis  in  tentationem,»  hoc 
esty  ne  tentatio  vos  superet  ultima  et  intra  suos  ca- 
8U8  teneat.Verbi  gratia,  martyr,qui  pro  confessione 
Domini  sanguinem  fudit,  tentatus  quidem  est,  sed 
tentaiionis  retibus  non  ligatus.  Qui  autem  negat,  in 
pfogas  tentationis  incurrit.  «  Spiritus  quidem  prom- 
«  ptus,  caro  autem  inflrma.  »  Hoc  adversum  teme- 
rariosdictumeet,  quia  quidquidcrediderint,  putant 
se  posse  consequi.  Itaqueiquantum  de  ardore  mentis 
ooBfidimuSj  tantum  de  carnis  fragilitate  timeamus. 
Sed  tamen  juxta  Apostolum,  spiritu  carnis  opera 
morttfieantur.  Facit  hic  locus  adversum  Eutychia- 
no8,  qui  dicunt  unara  in  Mediatore  Dei  et  hominum 


non  oum  paiam  tradidit  persecutoribus,  sed  per 
signum  osculi.  Suscipit  autem  Dominus  osculum 
traditoris,  non  quchsimulare  nos  doceat,  sed  nepro- 
ditionem  fugere  vidcatur,  simul  et  illud  Oavid  im- 
plens :  «  Gum  his  qui  oderunt  pacem,  eram  pacificus 
{PsaL  Gxix).  w 

«  Unus  quidem  de  circumstantibus  educens  gla- 
«  dium,  pcrcussit  servum  summi  sacerdotis,  etam- 
«  putavitilli  auriculam. »  Petrus  boc  fecit,  ut  Joan- 
nes  evangelista  declarat,  eodeoi  nimirum  mentis 
amore,  quo  antea  multa  fecerat.  Sciebat  enim  quo- 
modo  Phinees  puniendosacrilegos  mcrcedemjusti- 
i\m  et  sacerdotii  pcrcnnis  acceperit.  Lucas  autcm 
addit,  quia  Dominus  tangens  auriculam  servi,  sana- 
verit  eum  :  Nunquid  ergo  pietatis  suse  obiiviscitur 


Domino  et  Salvatore  nostro  operationem  et  unam  G  Dominus,  qui  et  hostessuos  noa  patitur  valncrari? 


fttisae  voluntatem.  Gum  enim  dicit :  «  Spiritus  qui- 
dem  promptueest,  caro  vero  inflrma,  »  duas  volun- 
tates  ostendit :  humanam  videlicet,  quce  est  carnis: 
efcdivinam,  quee  est  Deitatis.  Ubi  humana  quidem 
propter  infirmitatem  carnis,  reousat  passionem, 
divina  autem  ejus  est  promptissima :  quoniam  for- 
midare  quidcm  in  passione  human»  fragilitatis  est, 
Buscipere  antem  dispensationem  passionis,  divinae 
voluntaiis  atque  virtutis  est. 

«  Et  iterum  abiit,  et  oravit,  eumdem  sermonem 
«  diceas.  »  Solus  orat  pro  omnibus,  sicut  et  solus 
patitur  pro  uBtversis.  Languebant  autem  et  oppri- 
mebantur  apoatolorum  oculi,  negatione  vicina. 

«  Et  venit  tertio,  et  ait  iliia :  Dormite  jam,  ct  re- 
«  quiescite.  Suflicit.  Venit  hora,ecce  Filius  hominis  n 
«  tradetur  in  manus  pcccatorum.  •  Gum  dixisset : 
«  Dormite  jam  et  requiescite, »  ct  adjungeret :  «Suffl- 
cit,  »  ao  deinde  inferre  :  «  Venit  hora,  ecce  tradetor 
Filius  borainis, »  utique  intelligitur  post  illud  quod 
eis  dictnm  est :  «  Dormite  et  requiescite,  »  siiuisse 
Domlnum  aliquantum,  ut  hoc  fieret  quod  prsemise- 
rat,  et  tunc  intutisse :  t  Ecce  appropinquabit  hora, 
sive  venit  hora ;  ideo  post  illa  verba  positum  est : 
«  SufHcit,  »  id  est,  quia  requievistis,  jam  sufficit 
Sed  quia  oommemorata  ipsa  non  est  interpositio 
ailentii  Domini,  propterea  coarctatintellectum,  ut  in 
illis  verbis  alia  pronuntiatio  requiratur. 


lili  justo  mors  infertnr,  ipse  persecutorem  vuluefa 
sanat,  mystice  docens  etiam  eos,  qui  in  sus  mortis 
consensionc  vulnusanimae  contraxerant,  si  fructum 
pGenitentiffi  dignum  fecerint,  salutcm  mereri. 

«  Et  respondens  Jesus,  ait  iJIis  :  Tanquam  ad  la- 
«  tronem  existis  cum  gladiis  et  fustibus  compreben- 
«  dere  me  ?  Quotidie  eram  apud  vos  in  templo  do- 
«  cens,  et  non  me  tenuistis.  »  Stultum  est,  inquit, 
eum  cum  gladiis  et  fustibus  quflerere,  qui  ultro  se 
tradidit  vestris  manibus:  et  in  nocte  quasi  latitan- 
tem,  et  vestros  oculosdoclinantem  per  proditorem 
invcstigare,  qui  quotidicin  tempio  doceat.  Sed  ideo 
adversum  mein  tenebriscongregamini,  quiapotestas 
vestra  in  tenebris  est. 

«  Tunc  discipuli  ejus,  relinquentes  eum,  orancs 
«  fugerunt. »  Impietur  sermo  Domini,  quod  dixerat, 
quod  omnesdiscipuli  scandalizarenturiu  illoinipsa 
nocte.  Nam  et  si  turba  permittente  ad  petitionem 
Domini  fugerunt,  ut  Joannes  scribit,  pavorem  tamen 
ac  timiditatem  suae  mentisostendebant,  quo  ad  fug^ 
priBsidium  promptiores,  quam  ad  (iduciam  patiendi 
exstiterant. 

«  Adolescens  autem  quidam  sequebatur  eum  ami- 
«  ctus  sindone  super  nudo,  et  tenuerunt  eum.  At 
«  ille,  rejecta  sindone,  nudus  profhgit  ab  eis.»  Uui& 
ait,  amictus  sindone  super  nudo,  subauditur  cor- 
pore,  id  est  corpore  super  nudo,  qui  non  aliud  in 


m 


HOMILIiG  DE  TEMPORB. 


406 


dumentum,  qaam  solam  habebat  siadonem.  Quis  A 
aotem  fuerit  iste  adolesceas,  evangelista  non  dicit. 
Quisquis  vero  fuerit,  msyorem  in  se  quam  in  cseteris 
amorem  Domini  permansisse  comprobat :  quia  iliis 
jam  fugientibu8,ipse  donec  ab  hostibus  comprehen- 
deretur,  vincuio  charitatis  attractus,  eum  prosequi 
Qon  omisit,  quamvis  neodum  habuit  perfectam  cba- 
ritatom,  qui  a  comitatu  Salvatoris  vel  tentus  profu- 
gere  potuit.  Quia  sicut  perfocta  charitas  foras  mittit 
timorem,  ita  timor  mentem  obsidens,  imperfectam 
argaitcharitatem.  Sed  notandum  solertius,quod  de 
boc  adolescente  scribens  evangelista,  non  ait,  qui 
fugit  a  comitatu  Domini,  vel  a  sequendo  Dominum, 
sed  rejecta,  inquit,  sindone,  nudus  profugit  ab  eis. 
Fugit  enim  ab  hostibus,  quorum  praesentiam  dete- 
stabatur  et  faeta.  Non  enim  fugit  a  Domino  Salva-  n 
tore,  a  magistro  suo,  cujus  amorem  etiam  corpore 
absens  fixum  id  corde  servavit.  Neque  aliquis  vetat 
iatcl1igiJoanncmhuncfuisseadolescentem,dilectum 
prae  CiBteris  raagistro  discipulum.  Nam  et  ilium  eo 
tempore  fuisse  adolescentem,longa  posthasc  in  carne 
vitaejus  indicio  est.  Potuit  enim  fieri,  ut  ad  horam 
teoentium  manibus  elapsus,  mox  resumpto  indu- 
mento  redierit :  et  sub  dubia  luce  noctis  sese  turbis 
ducentium  Jesum,  quasi  unus  de  ipsis  immiscuerit, 
donec  ad  atrium  pontiflcis,  cui  notus  erat,  perveni* 
ret,juxta  quod  in  suo  Evangelio  ipse  commemorat. 
Sicut  autem  Petrus,  qai  culpam  negationis  poeni- 
tentis  lacrymis  abluit,  etconfessione  Dominici  amo- 
risfunditasezstirpavit,recuperationem  eorum  osten- 
dit,  qui  in  martyrio  Jabuntur :  ita  Cffiteri  discipuli, 
qui  ad  articulum  comprehensionis  fugiendo  perve-  C 
nerant^  cautelam  fugiendi  docent  eos,  qui  se  minus 
idoneos  ad  toleranda  supplicia  scntiunt,  quibus  tu- 
tius  est  roulto,  prassidia  latebrarum  petcre,  quam 
sediscrimini  certaminum  exponere.  Ita  etiam  iste 
adolescens,  qui  rojecta  sindone  nudus  profugit  ab 
impiis,  illorum  et  opus  designat  et  animum,qui  ut 
securiores  ab  incursibus  hostium  fiant,  quidquid  in 
hoc  mundo  possidere  videntur,  abjiciunt,  ac  nudi 
potius  Domino  famulari,  quam  adhairendo  mundi 
rebus,  materiam  tentandi,  atque  a  Deo  revocandi 
adversariis  dare  didicerunt,  juxta  exemplum  beati 
Jo8epb  {Ge7i.  xxxix),  qui,  relicto  in  manibus  aduUeree 
pallio,  foraa  exsilivit,  malens  Deo  nudus,  quam  in- 
dutus  cupiditatibus  mundi,  meretrici  servire. 

"  Etadduxerunt  Jesum  ad  summum  sacerdotem. »  [) 
Summum  eacerdotem  Gaipham  signiflcat ;  sicut 
Joannes  evangelista  8cribit,erat  pontifex  anni  illius, 
de  quo  conscntanea  testatar  Josephus,  quod  ponti- 
iicatum  sibi  absque  merito  dignitatis  emerit  a  prin- 
cipc  Romano.  Non  est  mirum,  si  iniquus  pontifex, 
inique  judicat. 

ff  Petius  autem  a  longe  secutus  est  eum  usque 
« lotro  in  atrium  summi  sacerdotis : »  Merito  a  longe 
sequebatur,  quem  proximus  erat  negaturus.  Nus- 
quam  enim  negare  po8set,si  Ghristo  proximus  adhaes- 
isset.Verumin  hocmaxima  nobis  est  admiratione  ve- 
nerandu8,quod  Jesum  non  reliquitjOti-am  cum  time- 


ret.Quod  enim  timet,naturae  est :  quod  8equitur,dev0f 
tionis :  quod  negat,  obreptionis :  quod  poenitet,  fidei. 
Aliter,  quod  ad  passionem  euntem  Dominum  seque* 
batur  a  longe  Petrus,  significabat  Ecolesiam  seci&» 
turam  quidem,  hoc  est,imitaturum  vestigiapaesionia 
Domini,sed  longe  dififerenter.  Ecclesia  enim  pro  se 
patitur,  ot  ille  pro  Ecclesia. «  Et  sedebat  cum  mini- 
c(  stris.  et  calefaciebat  se  ad  ignem.  »Est  dilectionia 
ignis,  est  cupiditatis :  de  hoc  dicitur :  « Igncm  veni 
mittere  in  terram,  et  quid  volo,  nisi  ut  ardeat  {Luc, 
xii)?  »  De  illo  {Ose,  vu) :  Omnes  adulteratores  velut 
clibanus  corda  eorum ;  iste,  super  eredentes  in  cos* 
naculo  Sion  descendens,  variis  linguis  eos  Deum 
laudare  docuit :  ille  in  atrio  Gaiphffi  instinctu  maligni 
spirittti  accensus,ad  negandum  ac  blasphemandum 
Dominum  noxias  perfidorum  linguas  armabat.  Quod 
enim  intus  in  domo  principis  sacerdotum  synodus 
maligna  gerebat,  boc  ignis  in  atrio  foris  inter  frigora 
noctis  materialiter  accensus  typice  prsmonstrabat. 
Quicunque  ergo  vitio  obnoxins  potest  dicere  cum 
propbetaDomino : «  Quia  factus  sicut  uter  in  pruina, 
justiGcatioaes  tuas  non  sum  oblitus  (P^a/.  cxviu).  » 
In  quibuscunque  autem  flammam  charitatis  turbida 
vitiorum  flumina  obruunt,  a  Domino  audiunt : 
«  Quoniam  abundavit  iniquitas,  refrigescet  charitas 
multorum  {Matlh,  xxiv).  »  Quo  frigore  torpens  ad 
horam  apostolus  Petrus,quasi  prunis  ministrorum 
Gaiphae  calefleri  cupiebat,  quia  temporalis  commodi 
solatium  pcrfidorum  societate  quaerebat.  Sed  aon 
mora,  rcspectus  a  Domino,  cum  ignem  pravorum 
corpore,  tuuc  infidelitatem  corde  reliquit,  ac  poat 
rcsurrectionem  Domini  sancto  igne  recreatus,  faor 
ditus  excessum  trins  negationis,  trina  dilectionis 
confessione  purgavit.  Tunc  etenim,  completa  iUa 
memorabili  piscium  captura,cum  venlret  ad  Domi- 
num,  vidit  cum  discipuiis  suis  prunas  poaitas,  et 
piscem  supcrpositum  et  panem  :  moxque  vidensj 
sui  cordis  arcana  prunis  inflammavit  amoris. 

«  Et  quidam  surgentes,  falsum  testimonium  £ere- 
«  bant  adversus  eum,  dicentes :  Quoniam  nos  audi- 
u  vimus  eum  dicentem :  Ego  dissolvam  templum  hoo 
«  manufactum,  et  posl  triduum  aliud  non  manufa- 
«  ctum,  {Bdificabo.  »  Quomodo  falsi  testes  sunt,  ai 
eadicuntquse  Dominum  dixissoIegimus?Sed  falsus 
testis  est,  qui  non  eodem  sensu  dicta  intelligit  quo 
dicuntur.  Dominus  enim  dixerat  de  templo  corporis 
sui,  9ei  in  ipsis  verbis  calumniabantur,  et  paucis 
additis  vcl  mutatis,quasi  justamcalumniam  faciunt. 
Salvator  enim  dixerat :  «  Solvite  templum  hoc,  » 
isti  commutant  et  aiunt: «  Ego  disflolvam  templum 
hoc  manufactum.  »  Vos,  inquit,  solvite,  non  ego  : 
quia  illicitum  est  ut  nos  ipsi  nobis  inferamus  laor- 
tem.  Deindc  illi  vertunt : «  Et  per  triduum  aliud  noa 
mnnufaclura  aedificabo,  »  ut  proprie  de  tempk)  Ju- 
daico  dixissevideatur.  Dominusautem,  ut  ostenderet 

aniraal  vivum  et  spirans  templum,  dixerat :  «  Et  ego 
in  triduo  suscitabo  illud. »  Aliud  est  aedificare,aliud 
suscitare. 
«  Et  exsurgens  summus  sacerdos  in  medium,  in- 


407 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PAIIS  11.  —  HOMIL. 


Mt 


«  teorogavit  Jesiun  ,dic6a8 :  Non  ceapoiides  quidquam 
(c  ftd  ea  qum  tibi  objiciuDtur  ab  bis  ?  IUe  autem  taoe* 
«  bnt,  et  nihilrespondit. » Ira  prtecepa  ei  impatiens, 
iVMi  invenlena  calumniffi  locum,  excutit  de  aolio  pon- 
Ivfieem,  at  ineaniam  mentis  motu  corporis  demon* 
itraret.Quaftto  Jesustaoebat  ad  indignos  responsione 
8ua,  DBdses  testee  et  saoerdotes  iropios,  tanto  magis 
pontifex  furore  BUperatus,  eum  ad  respondendum 
prevorat,  ut  ex  qualibet  occasione  sermonis  locum 
inveniat  aeousandi,  nihilominus  Jesns  tacet.  Sciebat 
eain,  qoasi  Deus,  quidquid  respondissei,  torquon- 
diim  ad  cidBmniam.  Rursum  summus  sacerdos  in- 
iersogat  eum,  et  dioit  ci  : 

u  Tu  es  Ghrisiue  Filius  Dei  benedicti  ?  Jesus  autem 
«  dlxit  illi  :  Ego  sum  :  »  In  Mattbaso  scriptum  est, 
quod  interroganti  et  juranti  se  pontiflci^si  esset  Ghri- 
etus,  respoBderit :  Tu  dixi8ti,proquoMarcuspo8uit, 
«  Ego  eum,  »  ut  vidclicet  ostendoret  tantum  valero 
quod  dixit  Jesue. «  Tu  dixisti :  »  Quantum  si  diccrct, 
«  Ego  sum.  »  M  Et  videbitis  Filium  hominis  a  dex- 
«  tris  eodentem  virtutis  Dei,  ot  venientem  in  nubi- 
(t  bus  eceli.  »  Si  ergo  tibi  in  Ghristo,  o  Judffic,  pa- 
gane  et  heretice,  contemptus,  infirmitas  et  crux 
<;ontumelia  est,  vide  quia  per  hcec  Filius  bominis  ad 
dexteram  Dei  Patris  seseurus,  et  ex  partu  virginis 
homo  natus,  in  sua  cum  coQlt  nubibus  est  majestate 
venturus.  Unde  et  Aposlohis,  cum  crucis  objecta 
deeoripsisset,  dicens  [philip.  ii)  :  «  Qui  humiliavit 
eometipsum,  factu^  obediens  usque  ad  mortem,  mor- 
iem  aute»  orucis,  »  acyunxit  atque  ait :  «  Propter 
quod  et  Deus  iilum  oxaltavit^  et  donavit  illi  nomen, 
qood  est  super  omne  nocneDy  ut  in  noroine  Jesu 
orone  genu  flectatur,  ooBlestium,  terreetrium  et  in- 
femorum:  etomnislinguaconflteaturquia  Dominus 
Jeeos  Ghristiis  ?n  gloria  est  Doi  Patria.  >» 

«  Summus  autem  sacerdos  scindens  vcstimenta 
%  8U«,  ait :  Quid  adhuc  desideramus  testes  ?  Audistis 
«  blasphemiam.  »  Qucm  de  solio  sacerdotali  furor 
excdsserat,  eumdem  nibies  ad  scindendas  vestes 
provocat.  Soindit  vo&timenta  sua,  ut  ostendat  Judaeos 
8acei«dotaIem  voetem  vel  gloriam  perdidisse,  et  va- 
otiam  sedem  babere  pontiflciB.  Sed  et  consuetudinis 
ludnicflQ  est,  cum  ahquid  blosphcmi®  et  quasi  contra 
Deum  audierinttscinderevestitnenta  8ua,quod  Pau- 
kMn  quoque  etBarnabam,  quandoin  Lycaoniadoo- 
rum  cuHu  venerabantur,  feciese  legimus  (Act,  xiv). 
Herodes  autem,  quia  non  dedit  honorem  Dco,  sed 
acquievit  immoderaio  favori  populi,  statim  ab  an- 
gdo  percussus  est.  Altiori  autt^m  mysterio  factum 
est,  ut  in  fMisdione  Domini  pontifex  Judsorum  sua 
ipse  vestiinenia  discid<;rit,  cum  iunica  Domini  nec 
ab  hi8,qui  oum  crucilixcre,  militibus  sciudi  potuerit. 
Ft^urRbaturenim)  quod  saccrdotium  Jud«orura  pro 
sceleribos  ipsorum  pontiflcum  esset  sciDdendum,et 
asuiB8tatu  integritatis  omnimodissolvendum.Soli- 
dilas  vero  sanclffl  universalis  Ecclosiffi,  quffi  vcstis 
sui  Redemptoris  solet  nppellari,  nunquam  volcat 
disrumpi,  quin  potius,  et  si  Judasi,  si  gcnliles,  si 
hffiretici,  maJi  cathoiici  humilitatem  Domini  Salva- 


A.  torls  contemnant,  ejus  tamen  usque  ad  oondumma' 
tionem  sfficuli,  in  iiiis,  quos  sors  electionis  iQvene- 
rit,  inviolata  sit  mansura  castitas. 

«  Et  coeperunt  quidam  conspuere  eum,  et  velare 
«  faciem  cjus,  et  colaphie  eum  cffidere,et  diccre  ei : 

•  Prophetiza.  Et  ininistri  alapis  eum  csdebaDt.  t 
Implcta  est  hoc  loco  prophcia^  qu»  ait :  «  Dedi 
maxillas  meas  alapis,ct  faciem  meam  non  averlia 
confusione  sputorum  (fsa.  l).  »  Sed  qui  tone  c-esus 
est  colaphis,  sive  alapis  Judffioram,  csditur  etiam 
nune  blasphomiis  falsorum  Ghristianorum.Qui  tunc 
consputus  est  ealivis  infldeiium,  nune  usque  vesa- 
niis  nomine  tenus  infldolium  exhonoratur,atque  irri- 
tatur  opprobriis.  Velaverunt  antem  fkciem  ejaB,noD 
ut  eornm  ipse  scelera  non  videat,  sed  ut  a  seipsis, 

H  sicut  quandoqui3  Moysi  fecerant,  gratiam  cognitionis 
ejus  abscondant.  Si  enim  crederent  MoysiiOrederent 
forsitan  et  Doinino.Quod  volamentum  osqoe  hodie 
manet  snper  cor  eorum  non  revelatum,  nobisautem 
in  Cbrieium  credcntibus  ablatum  est.  Neque  eDim 
frustra  co  moriente  veium  templi  scissum  est  me* 
dium,et  ea  qua;  toto  legistempore  latuerant,  et  ab- 
soondita  carnaii  Israeli  fuerant,  Novi  Testamenti 
ouUorihus  Bunt  paiefttcta  sancta  eanctoram  arrana. 
Quod  vero  dicunt  ei  :  «  Prophetiza,  »  et  juxta  alios 
evangelistas  :  «  Quis  esi  qui  te  percussit?  »  quasl 
in  contumoHam  faciunt  ejus,  qui  se  apopulis  pro- 
phetam  voluerit  haberi.  Sed  ipso  dispensanic,  qui 
patitur,  omnia  pro  nobis  flunt,  sicut  Peiros  borta- 
tur  (J  Petr,  iv) :  Christo  in  oarne  paeso,  nos  eadem 
cogitatione  armemur,  atque  ad  toleranda  pro  nomine 

C  ejus  irrisionum  opprobria  prffiparemur. 

«  Et  cum  esset  Petrus  in  atrio  deorsum,  venituna 
«  ex  ancillia  summi  sacerdotis.  Et  cum  vidissetPe- 

•  irum  calefacientm  se,  aspiciens  illum  ait :  Et  tu 
«  cnm  Jcsu  Nazareno  eras.  At  illf  negavit,  dicens: 
«  Neque  scio,  neque  novi  quid  dicas.  »  Quid  sibi 
vuH,  quod  primaoum  proditancilla,  cum  viri  uiique 
magis  eum  potuorunt  rccognoscere,  niei  ut  et  isle 
sexus  peocnsse  in  necem  Domini  videretur,  ei  iste 
sexus  redimeretur  per  Domini  passionem?  Ei  ideo 
muUer  resurrcctionis  acripit  pritna  mysteria,  el 
mandata  custodit,  ut  votopem  prffivaribatioois  abo- 
lcret^  errorom. 

«  Et  cxiit  foras  anto  atrium,  et  gaNos  cantavit. » 
De  hoc  galii  cantu  cffiteri  evangelistffi  tacentf  non 
n  tamen  factum  esso  negant,  sicut  et  mulia  alia  alii 
sileiitio  prffiterierunt,  quffi  alii  narrant. 

«  Rursum  autem  oum  vidisset  aita  eum  ancillA, 
«  ccepit  dioere  circumetantibus,  quia  hio  ex  illi&cst. 
«  At  ille  iterum  negavit.  »  Non  h»c  eadeni  qu» 
prius  aocusabat,  anciila  esse  credenda  est.  Dieit 
namcue  Matihffius  apertissime  :  «  Exeunte  aotem 
iilojanuam,  viditeum  aiia  ancilla,et  ait  his  qui  erant 
ibl  (M^tth,  xxvii).  »  In  hac  autem  negatione  Petri 
discimus,  non  solum  abnegare  Christum,  qui  dicil 
eum  non  esso  Ghristum,8ed  ab  illo  etiam,quicum 
sii  negai  se  csse  Christianum.Dominusauiem  nonait 
Petro  :  Discipulum  meum  te  negabis,  sed  «  me  ne- 


i09 


HOMILIiE  DB  TLMPORE. 


4{0 


gabts,  » Negavit  ergo  ipBimiy  cum  se  negavit  ejus 
6686  difloipulom. 

w  ESt  post  pasillufn  rureue  qui  astabant,  dicebant 
«  Petro;  Vere  ex  illis  es.  Nam  et  Gaiilaeus  es.  » 
Non  qnod  alia  lingua  Galilei  quam  Hierosotymits 
loquerentur,  qui  utnque  fuerunt  HebraBiy  sed  quia 
unaqusque  provinoiaetregiosuashabeat  proprieta- 
tes,  ac  vernaculum  loquendi  sonum  vitare  non  pos- 
sit.  Unde  in  Actibus  apostolorum  cum  hi,  quibus 
Spiritiis  sanctusinsederatjOmniumgentium  iinguis 
kKfuerentur,  inter  alios  qui  ediverslsmundi  plagis 
advenerant,  etiam  iUi  qui  babitabant  Judeeam, 
dixisse  referuntur:  «  Nonne  ecce  omnes  istl  qui  lo- 
quuntur,  Galilaei8unt?Etquomodoaudivimusunus- 
qnisque  linguam  noetram  i«  qua  nati  eumus?  (Aci. 
xt.)  »  Et  Petrus  fratribiie  loquensinJerusalemtvEt 
notuni,  tnqtiit,  faistum  estomnft>iiehabitantibu5<Je- 
rasalem,  ita  ut  appellaretur  ager  ille  Haceldama 
( M,  1),  »  Quare  lingua  eorum,  nisi  quod  !dcm  no« 
men  aliter  iUi,  hoo  est,  Hieroeolymit»,  aliter  sona.- 
btnt  Galilffii? 

(  ineraAteffl^  ccepit  anatbematizareet  jurare,quift 
«  nescio  hominem  ietam  quemdicitis.Et  statimite- 
«pum  gallus  cantavft.  )»  Solet  Scripfura  saora  me- 
ntum  cansarum,  per  statum  designare  tempomm. 
Unde  Petrus^  qui  media  nocte  negavit,  ad  galH 
canium  poenituit:  qui  etiam  post  resurrectionem 
Domini  dtuma  eub  luce  illum)  quem  tertio  negave- 
rat,  tertio  «qoe  se  amare  professus  est.  Ouia  nimi- 
ram,  qui  in  leBebrie  oblivionis  erravit,  et  sperata 
jaro  lueifl  rememorattone  corrextt,  etejusdem  verte 
hieis  adepta  prsesentia,  plene  totum  quidquid  muta- 
veraterexit.  Hanc  oflnorgalltfm  aiiquem  doctorem 
fntelltgendum,  qui  nosjacentesexoitans,  etsomno- 
lentos  tnerepauBy  dtoat:  «  Evigilate,  justi,  etnoHte 
peccare  {l  Car.  xv>.  » 

«  El  recordatus  eet  Petrue  verbi-  quod  dixerat  ei 
« Jesus :  Priusquam  gallus  oantetbis,  ter  me  nega- 
«f  bi».  Et  cospit  fle^re.  »  Quam  noctva  pravonim  col- 
loqoia!  PctruB  ipse  inter  infkleles  vel  bominem  se 
noese  negavit,  quem  intercondisciputosjam  Dei  Fi- 
Ham  feerat  eonf^us.  Sed  nee  m  atrio  Gafphae  re* 
teBtuB  poterat  agere  pccnitentiam ;  egreditur  foras» 
Bt  alii  narrant  evangetietae,  quatieQus  ab  impioruai 
eeneilio  aeoretus,  sordes  pavidee  negat^is  hberie 
fletikus  absolvat. 

«  Et  confestim  mane  coneililim  facientes  summi 
•  eacerdotee  oum  senforibus  et  seri^ioy  et  universo 
« eencilio,  vincientee  Jesum,  du^erunt»,  et  tfadide- 
« runt  Pilato.  »•  Non  soltsmad  Pitfttuna-^sedetiamad 
i^dem  ductue  est,  nt uterque  Domino  illuderet.  Et 
cenie  solHcHudiTkemaacerdotum  inmalo:totanocts 
▼tgikverunt,  wt  homioidtumfaoerent,«  Et  vinctum 
«tradidenint  Piiato. »  Habebantenimhuncmorera, 
Qtquem  adjudioassent  morti,  ligatum  judioi  tpade- 
'^t  Attamen  notandum  quod  non  tunc  primum 
«gavcfunt  eum,  sed  mox  comprefaensum  nocte  in 
faoHo,  ut  Jeannes  dedarat,  ligaverunt,  et  sic  ad- 
duxerunt  eom  ad  Annam  primum. 


A  «  E(  interrogavit  eum  Pilatus:  Tu  ea  rex  Jvdno** 
V  rum?  w  Pilato  nihil  aliud  oriminiB  interrogante, 
nisi  otrum  rex  Judaeoram  sit,  arguuntuf  impietatis 
Judsei,  quod  ne  falso  quidem  invenire  potuerint 
quod  objicerent  Salvatori.  «  At  ilte  respondiens,  ait 
H  ilH :  Tu  dicis.  >»  Sle  respondit,  ut  et  verum  dice- 
ret,  et  sermo  ejos  oalumnis  non  pateret.B!tattende 
quod  Pilato,  qui  in  vitiis  sententiam(brebat,aliq[na 
in  parte  responderit,  sacerdotibus  autom  et  prin- 
cipibus  noluerit,  indignosqoe  suo  sermone  jndtca- 
verit. 

w  Pilatus  autemrursuminterrogavitenm,  dicens: 
«  Non  respondcs  quidquam?  Vide  in  quantisteac- 
u  cusant.  Jesus  autem  amplius  nihil  respondit.  » 
Ethnicus  quidcm  est  qui  condemnat  Jesum,  sed  cau- 
J  sam  relertinpopulumJudaeonim.MVideinquantiste 
accusant.  »  Jesus  antem  nihil  respondere  voluit,  ne 
crimcn  diluens  dimitterctura  praeside,  etcrncisuti- 
litas  differretur. 

«  Pontifices  autem,  concitavcrunt  turbam  ut  ma- 
«  gis  Barabbam  dimitterct  cis.  MlJsquchodic  hsret 
Judasis  sua  petitio,  quam  tantolaboreimpetrarunt. 
Qui  cnim  daia  sibi  optione  pro  Jesu  latronem»  pro 
Salvatore  inlerrectorem,  pro  datore  vitae  elegerunt 
ademptorem,meritosa]utemperdideruntetvitam,et 
latrociniis  sese  ac  seditionis  intantum  subdiderunt, 
ut  ct  patriam  regnumque  suum  quod  plus  Christo 
amavcre,  perdiderint,  clhactenus,quamvendidere, 
sivc  animae,  seu  corporis  libertatem  recijicre  non 
mcruerint. 

Q  c  Pilatua  autem  Uerum  req[^ondeos,  ait  illia: 
«  Quid  ergo  vullU  faclam  regi  Jud«orum?  At  ilii 
u  iterum  clamavorunt:  Gcucifige  euml  Pilalus  vero 
((  dlcehat  eis:  Quid  eniji  mali  fecit?  »  Multaslibe- 
fandi  Saivatorem  Pilatusoccasionesdedit.  Primum 
latronem  justo  confereus,  deinde  inferons:  «  Qufd 
esgQ  vultis  faciam  regl  Jud^eorum?  ».  Gumque  re- 
spoaderent:  «  Crucingaturl  »  statimnonaoquievit, 
sed,  juxta  eugjgesttOQ^muzoris^  qiuBmajulaveratei, 
ut  Matthffius  scribit:  «  Nihillibi  et  j.ustoiIIiCilCa(/A. 
xxvii),  »  ipse  quoqu^  respondens  ait  i  n  Quid  enim 
mali  focit?  »  Hoo  dicendo  Pilaius  i^solvit  Josum. 

i<  At  ilii  magis  olazBabaftt,  dicentea:  GBueMlge 
(i  eum!  >»  UtimpJisraturqttadinvicesinioprimetpsBl-- 
mo<  dixerat:  «  GirGundisderwat  um  oanes  m«Hi» 
n  coQgregatloiaaligna&tiamobsefyjtme. »  Isaiafiquo- 
que  in  hac8emieati6«eoBgrueater;(4Sx8p9GiavLutface- 
ret  judiciara  {Isa,  5).  n  £t  illud  Jer^miiB:  «  Facta 
est  mibi  hflnredita»  mea  siout  leo  in  silva^  dede* 
xunt  super  me  vooem  suam  {itr.  xii)» »  Feoenuit 
autem  iniquitatem,  etQOBjuBtitiam^^sedelaBQioeemt 

«  Pil«tu9  autem^,  volen9populo6atiBfaeere,dimiBit 
«  eie  B8ral>bam,ettradiditJeeumflageIiii90ttSum>ut 
«  crucifigeretur.  »  Jesue  Butem  flngiallatus  non  ab 
alio  quam  ab  ipso  Pilato  intelligendus  est.  Seribit 
namque  aperte  Joannes :  %  Glainaveruiit  rufeum  di* 
centes  omnes :  Non  huno,  sed  Barabbam.  Erat  autem 
Barabba6iatro(/<?<in.xviii).» — ((TunoorgoPilatuaap- 


11 


HAYMONIS  HALBEH8TAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


413 


preheadii  JeBUiDetflagellavit.nAcdeindesubjuQgit: 
(  Et  milites,  plecteDtee  coroaaai  despinisyiinpo- 
«sueruntcapiti  ejus.»Quod  quidemideo  fecisse^atque 
idco  credendum  estmilitibuseumilludcndumtradi- 
disse,  ut,  satiatipaenisetopprobriisejus  Judeimor- 
tem  ejus  ultra  sitire  desisteront.  Hocautemfactum 
est  ut,  quia  scinptum  erat :  «  Multa  flagella  pecca- 
torum  (PsaL^xxi),  »  iiiofiagellato,no8  averberibus 
liberaremur,dicente8criptura:  «Flageiium  nonap- 
propinquabit  tai)eruaculo  luo  {PsaL  xc).  • 

«  Milites  autcm  duxerunt  euminatriumpratorii, 
('  et  convocual  totam  cohortem,  et  induunt  eum 
•  purpura,  et  imponunt  eiplectentesspineamcoro* 
c«  nam,  et  coep^runt  salutare  eum:  Ave.  rex  Judso- 
<(  rum.  »  Milites  quidem,  quiarexJudffiorumfuerat 
appeliatus,  et  boc  si  scriba  et  sacerdotes  crimen 
objecerant,  quia  sibi  in  populo  Israel  usurparet 
imperium,  illudentes  huo  faciunt,  et  nudatum  pri- 
stinis  vestibos,  induunt  purpura,  qua  regesvetercs 
utebantur.  Et  pro  diademate  imponunt  ei  spineam 
coronam,  sceptro  regali  dant  calaraum,  ut  Mat- 
thaeus  scribit,  et  adorant  quasi  regem.  Nos  autem 
omnia  hsc  intelligamus  mystice.  Quomodo  enim 
Caiphas  dixit:  ((  Oportet  unum  hominem  mori  pro 
populo  (Joan,  xviii),  »  nesciens  quod  diceret:sicet 
isti  quidquid  fecerunt,licet  alia  mentc  fecerunt,  ta- 
men  nobis  qui  credimus,  sacramenta  tribuebant. 
Notandum  autem,  quia  pro  eoquodMarcusait:«Et 
induunt  eum  purpura,  »  Matthsus  itaposuit:  «  Et 
exuentes  eum,  chlamidem  coccineam  circumdede- 
runt  ei  (MaUh.  xxvii).  »  Pro  regia  onim  purpura, 
chlamys  illa  coccinea  ab  illudentibus  adhibita  erat, 
etest  rubra  qusdam  purpura  coecosimillima.  Po- 
test  enim  fieri,  ut  purpuram  ettam  Marcus  comtne- 
moraverit,  quam  chlamys  habcbat,  quamvia  cocci- 
nea  esset.  Mystice  enim  purpura,  qua  indutus  est 
Dominus,  ipsa  ejus  caro^quam  passionibusobjecit, 
insinuat,  de  qnapramissadixerat  prophetia: «  Quare 
ergo  rubrum  est  indumentum  tuum,  et  vestimenta 
tua  sicut  calcantium  in  torculari?  {Isa,  lxui.)  »  In 
corona  vero  qnam  portabat  spinea,  nostrorum  sus- 
ceptio  peccatorum,  pro  qua  mortalis  fieri  ostendi- 
tur,  juxta  quod  pr^ecursor  istius  testimonium  ejus 
perhibens  ait:  «  Bcce  agnus  [>ei,  eccequi  tollitpec- 
cata  mundi  (Joan,  i).  »  Namque  spinas  in  signiiica* 
tione  peccatorum  poni  solere  testatur  ipse  Domi- 
nus,  protoplasto  in  peccatum  prolapso  dicebat: 
«  Terratua  spinas  et  tribulos  germinabit  iihi  (Gen, 
III).  »  Quod  est  aperte  dicere :  Csnsoientia  tuapun- 
ctiones  iibi  et  acnleos  vitiorum  procreare  non  desi- 
stet.  Quod  vero,  JHxta  evangelium  Luc«e,  Dominus 
ad  Herodem  alba  veste  induitur,  in  cffiteris  vero 
evangelistis  a  mtlitibus  Pilati  subpurpureo  sive  coc- 
cineo  habitu  illususesseperhibetur,  collatautraque 
ratione,  in  uno  innooentia  et  castitasassumptshu- 
manitatis,  in  altero  autem  veritas  passionis,  per 
quam  ad  gloriam  regni  immortalis  esset  perventu- 
rus,  exprimitur.  Sicut  enim  purpura  colorem  san- 
g^inis  qui  pro  nobis  efrusu8estimitatur,itaethabi- 


A  tum  regni,  quod  post  paasionemDominus  intravit, 
nobisque  intrandum  patefecit,in8inuat.Verumquia 
dixit  Apostolus:  «  Quotquot  enim  in  Christo  bapli- 
zati  estis,  Christum  induistis  {GaL  iii),  »  et  Isaias 
Domino  de  clectis:  «  Omnibus  his  velut  orDtmento 
vestieris  {I$a,  xux),  »  potest  in  hocutroqueDomiDi 
habitu,  non  inimicorumquidemsententiaprobrosa, 
sed  ipsius  Domini  electione  gloriosissima,  omiiia 
electorum  ej us  multitudo, qus in  martyres  veneran- 
dos,  et  ceterafideHumpIebedi8tinguitur,aptissimo 
designari*  Alba  etenim  veste  jnduitur,cum  muoda 
justorum  confessione  circumdatur.  Purpura  sive 
cocco  vestitur,  cum  intriumpbovictoriosorummar- 
tyrum  gloriatur. 
«  Et  peroutiebant  caput  ejus  arundine,  et  cod- 

n  «  spuebanteum,  etponenteagenuaadorabanteum.» 
U.TC  tuDC  fecere  mititos  Pilati,  hac  usqvebodiefa- 
ciunt  haeretici  et  pagani,militesutiqQediabo]i.Quia 
enim  caput  Chrisli  Deus,caputejus  percutiuDt,qui 
eum  verum  Deum  esse  deiegant.Et  quiaScriptura 
per  arundinem  solet  confioi,  quasi  arundine  caput 
Christi  eriunt,  qui,  divinitati  illiuscontrtdieeDtes, 
errorem  suum  confirmare  auctorilate  sacrs  Scri- 
ptur»  conantur.  Spuunt  infaciemChristi,  qui  pre- 
sentiam  gratia  ejus  verbis  exsecrandis  ex  interna 
Offic®  mentis  insania  conceptis  respuunt^  el  Jesum 
Christum  in  carne  venissedenegant.  Et  quidem  mili- 
teseumquasiqui  Deumseipsum  falsumdixisset,illu<* 
dentes  adorabant.  Sed  sunt  hodiequisuntgravioris 
vesanijB,  qui  eum  certafideut  Deumverum  adorant 
sed  perversis  actibus  mox  verba  ^us  quasi  fabu- 

C  losa  despiciunt,  ac  promissa  regni  illiustemporali- 
bus  illecebris  post  longe  ponuat. 

«  Et  educunt  illum,  ut  crucifigerent  eam.  Et  vor 
«  gariaverunt  pr«etereuntem  qnempiam  SimoDem 

•  «  Cyrensum,  venientem  de  villa,  patremAlexaDdri 
«  et  Rufi,  ut  tolleret  crucem  ^us.  »  Magns  tuDc 
opinionis  Simon  iste  videturfui8se,cumfiUiquoque 
qjus,  quasi  jam  noti  omnibus,  designentur  ex  oo- 
mine.  Sed  cavendem  ne  cui  videatur  contrarium, 
quod  Joannes  scribit,  ipsum  Domi  num  sibi  cruoem 
portasse,  ceeteriveroevangelistshunc  SimonemCy- 
renseum  eam  hajulasse  referunt.  Primo  namque  a 
Domino  portatai  ao  deinde  Simoni,  quem  exeuotes 
forte  obvium  habuerant,  portanda  imposita  est.  £t 
hoc  congruo  satis  ordine  mysterii,  quam  nimirum 

[)  ipse  passus  est  pro  nobis,  relinquens  nobis  exem- 
plum,  ut  sequamur  vestigia  eju8(/  Petr.ii),  Etquia 
Simon  iste  non  Hierosolymita,  sed  Cyren(eus  esse 
perhibetur  (Cyrena^  enim  civitas  Libyas  eet,  ut  in 
Actibus  apostolorum  \egimus[AcL  ii])rectepereum 
populi  gentium  designantur,qui  quondam  peregrioi 
et  hospites  testamentorum,  nunc  obediendo  cives 
sunt  etdomestici  Dei,et,  sicutalibidicitur, «heredes 
quidem  Dei.  cohieredes  autem  Christi  (Aom.  viu) » 
Unde  apte  Simon,  obediens;  Cyren»,  /uer^inierpre- 
tatur.  Nec  prffitereundum^  quiaidemSimondevilU 
venisse  refertur.  Villa  enim  pagus  dicitur,  unde  pa* 
ganos  appellamus  eos,  quos  acivitateDei  alieno8,et 


^13 


HOMILIyE  DE  TEMPORE. 


414 


quasi  urbaDSCoaversafioni&videmusessoexpertes.  A. 
Sed  de  pago  Simon  egrediens,  crucem  portat  post 
Jesum,  cum  populus  nationum ,  paganis  ritibus  dere- 
lictis,  vestigia  Dominiccp  passionis  obedienter  am- 
plectitur. 

((  Et  perducunt  illum  in  Golgotha  locum,quodest 
« interpretatum  Galvaria  locus.  »  Extra  urbem  et 
forisportam  loca  suntin  quibus  truncantur  capita 
bellalorumi  etGalvarls,  id  est  decollatorum  sum- 
psere  nomen.Proptereaautemibicrucifixus  est  Do- 
mJDus,  ut  ubi  prius  erat  area  damnatorum,  erige- 
rentur  vexilla  martyrii.Etquomodopro  nobis  male- 
dictum  cnicis  factus  est,et  flagellatus,  et  crucifixus, 
sic  pro  omnium  salute  quasi  noxius  intcr  noxios 
crQcifigitur. 

<t  Et  dabant  ei  bibere  myrrhatum  vinum,  ct  non  n 
«accepit.  »  Deus  loquitur  ud  Jerusalem  :  <<  Rgo  te 
plaatavi  vineam  racam  veram,  quomodo  conversa  cs 
in  amaritudinem  vitis  alien6e?(((/er.ii.)Amaraviti8 
amarum  vinum  facit,  et  propinat  Domino  Jesu,  ut 
impleatur  quod  scriptum  cst:  <(  Dedcrunt  in  cibum 
meum  fel,et  in  siti  mea  potavcrunt  mc  aceto{PsaL 
LYviii).  n  Quod  autem  dicitur  :  <(  Et  non  accepit,  » 
vel  secundum  Matthsum  (MaUh.xxvii)  :  «cum  gu- 
stasset,  noluit  bibere,  »  hoc  indicat,quod  gustave- 
ritquidem  pro  nobis  mortisamaritudincm,  sed  tcrtia 
die  resurrexit.  Quod  enim  ait  Marcus  :  Non  acce- 
pit,  )» intelligitur,  non  acccpit  ut  biberet :  gustavit 
aatem,  sicut  Matthaeus  testis  est.  Et  quod  idem 
Matlhffius  ait :  «  Noluit  bibere,  »  hoc  Marcus  dixe- 
rat :  «  Non  accepit.  Sed  et  hoc  quod  ait  Marcus  : 
«Myrrhatum  vinum,»intelligendumest  Matthaeum  C 
dixis8e«cum  felle  mistum.»Fel  quippe  pro  amari- 
tadiite  posuit,  et  myrrhatum  vinum  amarissimum 
est:quanquam  fieri  et  possit  ut  et  feHeet  myrrha  vi- 
num  amarissimum  redderent. 

«  Et  crucifigentes  eum,  diviserunt  vestimenta 
*  ejus,  mittentes  sortem  super  eis,  quis  quid  tolle- 
« ret.  »  Hec  Joannes  evangelista  plenius  exponit 
[hm,  xix),  quia  milites  caetera  in  quatuor  partes 
juxta  suum  nutuerum  dividente?,  de  tunica  quse  in- 
consutilis  erat,  desuper  contexta  per  totum,  sortem 
miserunt.  Quadripartita  autem  vestis  Oomini,qua- 
dripartitam  «jus  figuravit  Ecclesiam,  toto  acilicet 
.quae  quatuor  partibus  constat)  terrarum  orbe  dif- 
fu8am,etomnibu8  eisdem  partibu8  8equaliter(idest 
concorditer)  distributam.  Tunica  vero  illa  sortila,  n 
omniumpartium  significat  unitatem,  quae  charitatis 
Tinculo  continetur.  Si  enim  charitas,  juxta  Aposto- 
Ium,et  supereminentiorem  habet  viam,  et  superemi- 
neat  scientiae,  et  super  omnia  precepta  est,merito 
veslis,  qua  significata  est,  desuper  contexta  perhi- 
betor.In  sorte  autcm  quid,nisi  Dei  gratia  commen- 
datac8t?Sicquippein  uno  ad  omnes  pervenit,cura 
sors  omnibus  placuit  :quia  et  Dei  gratia  in  unoad 
omnes  pervenit,et  cum  sors  mittitur,  non  persons 
cuJQsquevel  meriti8,sed  occulto  Dei  judicio  ceditur. 
Btquia,  sicutait  Apo8tolu8,verus  homo  noster  simul 
ciTioiflxus  cst  cum  illo,ut  evacuetur  corpuspeccati, 


et  ullra  non  serviamus  peccato  {Rom,  vi),  quandiu 
id  agunt  opera  nostra,  ut  evacuetur  corpuspeccati, 
quaodiu  exterior  homo  corrumpitur,ut  intcrior  re- 
novetur  dc  die  in  diem^tempusestcrucis.Hfiec  sunt 
et  bona  opera  quidem  tamen  adhuc  laboriosa, qao- 
rum  mcrces  requiesest.  Sed  ideo  diciturySpe  gau- 
dentes,ut  requiem  futuram  cum  hilaritate  in  labori- 
bus  operemur.  Hanc  enim  hilaritatem  signiHcatcru- 
cis  altitudo  intransversoItgno,ubifigunturmanu8. 
Pcr  manus  enim,  opera  intelligimus ;  per  latitudi- 
nem,hilaritatem  operanti8,quiatristitia  facitangu- 
stias;per  altitudincm  autem,  cui  caput  adjungitur, 
exspcctationem  retributionisdesublimi  justiliaOei, 
qui  reddetunicuique  secundum  opera  sua,his  qui- 
dem  secundum  tolerantiam  boni  operis, gloriam  et 
honorem  etincorruptiodemquaercntibu8,vitam  «eter- 
nam.Itaquc  jam  longitudo,  quatotumcorpuscxten- 
ditur,  ipsam  tolerantiam  significat.  Unde  longani- 
mes  dicuntur  qui  tolorant.  Profundum  quod  terrap 
infixum  est,  secrctum  sacramenti  praefigurat :  quas 
verba  apostoli  instar  de  significatione  crucis  expe- 
diam,  ubi  ait  :  <(  In  charitatc  radicati  et  fundati,ut 
possitis  comprehendere  cum  omnibus,  quse  sit  longi- 
tudo,latitudo,altiludo  et  profundum  {Epkes.  m).  » 
((  Erat  autem  hora  tcrtia,ct  crucifixerunt  eum.» 
Sunt  qui  arbitrantur  horaquidem  tertia  Dominum 
crucifixum,  a  scxta  autem  hora  tenebras  facta  us- 
queadaonam^utconsumptaeintelliganturtreshorse, 
ex  quo  crucifixus  est  us(|uc  ad  tenebras  factas.  Et 
possetquidem  hoc  rectissimc  intelligi,  nisiJoannes 
diceret,  hora  quasi  sexta  Pilatum  sedisse  pro  tri- 
bunali,  in  loco  qui  dicitur  Dilhostrofos,  Uebraice 
autem  Gabatha.  Sequitur  enim  :  «  Erat  autem  pa- 
rasceve  Paschie  hora  quasi  sexta,  et  dicit  Judaeis  : 
Eccc  rex  vester  {Joan.  xix).  »  Si  igitur  quasi  sexta 
Pilato  sedentepro  tribunali^traditusest  crucifigen- 
dus  a  Judaeis,  quomodo  hora  tertia  crucifixus  est, 
sicut  verba  Marci  non  intelligentes  quidam  putave- 
runt?  Jam  ccrte  dixerat  Marcus:  «  Et  crucifigentes 
eum,  diviserunt  vcsiimenta  ejus.  »  Si  ergo  ejus  rei 
gestae  tempus  voluit  commemorare,  snffioeret  di- 
cerc :  Erat  autem  hora  tertia.Ut  quid  adjunxit,»et 
crucifixerunteum,  »nisiquiavoIuitaliquid  recapilu- 
lando  significare,  quod  quaestum  inveniret,  cum 
Scripturoe  ipsa  ilHus  temporibus  legeretur,  quibus 
universse  Ecclesia;  notum'  erat,  qua  bora  Dominus 
ligno  suspensus  est,  unde  posset  bujus  vel  error 
corrigi,  vel  mendacium  refutari?  Sed  quia  sciebat 
a  militibus  Dominum  crucifixum,non  a  Jud8eis,oc- 
culte  ostendere  voluit,  eos  magis  crucifixisse,  qni 
clamaverunt  ut  crucifigeretur,  quam  illos  qui  mi- 
nisteriumprincipisuosecundumotnbiumsuumpra;- 
buerunt.  Intelligitur  ergo  fuisse  hora  tertia,  cum 
clamaverunt  Judsei  ut  Dominus  crucifigeretur  ,  et 
veracissime  demonstratur,  tunc  eos  cruficixisso 
quando  clamaverunt,  maxime  quia  volebant  non 
videri  se  boc  fecisse.  Et  propterea  eum  Pilato  tra- 
diderunt,  quod  pereorum  verba  satis  indican)  se- 
cundum  Joannem.Quod  ergo  maximeviderifecisae 


41S 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


416 


n^ebaai,  hQc-  eo8  hora  tertia  fecisee  Marcas  osten- 
dlt,veris8ime  indicans  magisfuisseDominumneca- 
tum  lingua  JudaQorum  quam  militum  manu. 

«  Et  erat  titulus  causs  ejus  inscriptus  :  Rex  Ju- 
(c  dsorum.  »  Titulus  positus  snpra  crucem  ejus,  in 
quQ  scriptum  erat:  Rex  Judsorum,  illud  ostendit, 
quod  nec  occidendo  efQcerepotuerunt^uteumregem 
non  baberent :  quia  ejus  manifestiBsima  potestate 
socundum  sua  opera  redditus  est.  Unde  in  Psalmo 
cMiit:  «Ego  autem  constitutus  sum  rex  abeo  super 
Sion  mentem  Fnnctum  ejus  {PsaL  ii).  »  Qui  apte 
ntlam,  qnoniam  rox  ct  pontifex  est,  cum  cximiam 
P*itri  sus  carnis  hosliam  in  altari  crucis  ofTerret» 
regis  quoque,  qui  rcx  prsdictus  erat,  dignitatem 
titulo  praetendit.  ut  cunctis  legere,  hoc  est,  audire 
ei  credere  volentibus  insinuaret,quiaper  crucis  pa- 
tibulumnon  perdiderit  6uum,sedconrii*maveritpo- 
tius  et  oorroboraTcritimperium. 

«  fit  cnm  eo  crucifigunt  duos  latrones,  unum  a 
«  dextris,  et  alium  a  sinistris.  »  Latrones,  qui  cum 
Domino  cruciflxi  sunt,  signiflcani  eos  qui  sub  ilde 
et  oonf(Bssione  Gbristi,  vel  agonc  martyrii,vel  qu»- 
libet  continenti/B  arctioris  instituta  subeunt.  Scd 
quicunque  h«ec  pro  aBterna  solum  ccelestiqtte  gloria 
egerunt,  hi  profecto  dextri  latronis  merito  ac  (ide 
designantur.  At  qui^sivebumans  laudis  intuitu,sed 
qualibet  minus  digpna  intentione  mundo  abrenun- 
tiant,  non  immerito  blasphematoris  ac  sinistri  la- 
ironis  mentem  imitanturet  actu8,dequalibusdicit 
Apostolus  :  u  Si  tradidero  corpus  meum  ut  ardeat, 
si  dederoomnes  facultatesmeasincibospauperum, 
si  alla  plura  pietatis  opera  faoeremi^  ut  dona  grati» 
spiritalie  accepisso  videar,  charitatcm  antcm  non 
habeam,  nihil  mihi  prod«st  (/  Cor.  xiii).»  Beatiau- 
temqutsua  propter  Dominum  etpropterEvangelium 
relinquunt.uBeati  qui  persecutionempatiunturpro- 
pter  justiiiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  coe- 
lorum  (Matlh,  v).  » 

«  Similiter  et  sacerdotes  summi  illudcntes,  ad 
«  alterutrum  eum  seribis  dicebant :  Alios  salvos 
«  fecit,  seipsum  non  potest  salvum  facere.  »  Eliam 
aolentes,  confitentur  scribffi  et  pontifices  quiaalios 
salvos  fecerit»  Itnque  vos  vestra  condemdai  senten- 
iia.  Qui  enim  alios  salvos  fecit,  utique,  si  v^llet, 
seipsum  salvare  poterat. 

«  GhriBtus  rex  Israel  deaccndat  nunc  de  cruce,  ut 
«  videamus  et  credamus. »  Fraudulenta  promissio. 
Quid  est  plus,de  cruceadhucviventemdescendere, 
an  de  sepulcro  mortuum  surgere?  Surrexit,  ct  non 
creditis;  ergo  etiam  si  de  cruce  descenderit,  simi- 
liter  non  credeti^.  «  Et  qui  cum  eo  crucifixi  erant 
«concLviabanturei.»Quomodohoov€rumest,quando- 
quidem  unus  eorumconviciatuse8t,secundumLuc« 
iesiimonium,  alter  et  compescuit  eum^  et  in  Deum 
credidit,  nisi  intelligamus  Mattheeum  et  Marcum 
brcviterperstringentes^hoc  locopluralem  numerum 
pro  singulari  posuisse,  sicut  in  Epistolaad  Hebr»os 
legimus  {Hebr. xi)  pluraliter dictum, «  clauserunt  ora 
lecnum, »  cum  solus  Daniel  significari  intelligatur: 


A  et  pluraiiter  dictum, «  secti  8uai,»cum  de  sololsaia 
intelligatur  ?  Quid  enim  usitatius,  verbi  gratia,  quam 
ut  dicat  aliquis:  Et  rusiici  mihi  insuliant,  etiamn 
unus  insuliel.  Tunc  enim  esset  contrarium,  qaia 
Lucas  de  uno  manifestavit,  si  illi  dixissent  ambos 
latrones  conviciatos  Domino,.tamen  posset  sab  du- 
mero  plurali  unus  inteliigi.  Gum  vero  dictum  est, 
latrones,  vel  qui  cum  eo  cruciGxi  erant,nec  additum 
est,  ambo,  non  solum  si  ambo  feGis6ent,possethoc 
dici,  sed  etiam  quia  unus  hoc  fecit,  potuit  usilalo 
locutionis  modo  per  pluralemnumerumsignificari. 
Quia  vero,Luca  testante,unusIatro  Dominumblas- 
phemat,  dicens ;  «  Salvum  fac  temeiipsumeinos,» 
alter  vero  ei  illum  digna  invectione  redarguit,  et 
Dominum  fidei  8upplicationeprecaiur,dicens:«Do- 

n  mine,  memenio  mei,  cum  veneris  inregnum  iuuai 
(Lu^.xxiii),»u8quehodieidem  geri  in  Ecclesiavide- 
mus,cum  mundanis  tacti  afIlictionibus,veri  simul  et 
falsi  Ghristiani:  illi  qnidem,qui  fieta  menieDomiaics 
passionis  sacramenta  gestani,  ad  prssentiis  vitx 
gaudia,  cupiuni  Uberari  a  Doraino„atque  simplici 
intcntione  cum  Aposiolo  nonglorianiurinsolacruce 
Domini  nostri  JesuGhrisiiJiapotiusapraesentibus 
flerumnis  optant  erui,ui8piritus  suum  commcDdont 
in  auctoris  manus,  unaque  cum  ipso  regni  ccclestis 
desidercnt  esse  participes.  Unde  bene  ille,  qui  fide 
dubia  Dominum  preeabatur,  fUnditus  estcontempias 
a  Domino,  neque  ulla  responsione  dignus  babitus. 
At  vero  preces  illiua»  qui  (eternam  a  se  salutem 
quasrebai,  pia  mox  Dominus  exaudiiione  susoipere 
dignaius  est.  Quia  nimirum,  quiounque  in  iribula- 

G  tionibu8  po8iti,temporaUa  iantum  a  Domino-solatia 
requirunt,  a  iemporalibus  reparatur,  ei  sterois 
gaudiis  privantur.  Qui  enim  veraciter  bona  patria 
ccelesiis  suspirant,  ad  heec  abeque  uUa  dubielate, 
Ghristo  miserante,  perveniunt. 

«  Et  facta  hora  sexia,  ienebrae  fact®  sunt  per  to- 
« tam  ierram,  usquein  horam  nonam. »  Glarissimum 
mundi  lumen  reiraxit  radios  suo8,ne  aui  pendeQiem 
vidcrct  Dominum,  aut  impii  blaaphemante&sualuce 
fruerentur.  Ei  noiandum  quiaDominusscxiabora, 
hocest,oriente  jam  sole,  resurreciionie  suse  raysts- 
ria  celebravit.  Statutum  enim  iemporis  signavit, 
quo  efTectu  temporis  exhibuit.  Qui  Qioriuus  est, 
propter  peccata  nostra^et  resurrexit  propler  jusii^- 
cationom  no8iram.Namet  Adam  peccanie  scriptum 

0  cst  quia  audierit  vocem  Domini  Bei  deambulaniis, 
in  paradiso  ad  auram  post  meridiem  {Gen,  ui). 
Posi  meridiem  namque  inclinata  luce  Gdei  :.ad  au- 
ram  vero,  refrigescente  fervore  chariiaiis  :  deam* 
bulans  autem  audiebatur,  qula  ab  homino  peccaate 
recesserat.  Rationisiigiiur^imo  diviUas  pietatisordo 
poscebat,ut  eodem  temporis  articulo,quotumAdc 
pr(Bvaricanti  occIuserat,nunc  latroni  Dominusp®' 
nitenti  januam  reserarei  paradisi,  et  qua  hora  pri- 
mus  Adam  peccando  mortem  huic  mundo  iovcxiit 
eadcm  hora  secundus  Adam  mortem  moriendo  de- 
strueret. 
«  Et  hora  nona  exclamavii  Jesus  voce  magna, 


417 


HOMILIiE  DB  TEMPORE. 


418 


a  dicens :  Bioi,  Eloi,  lamma  sabachtani  ?  Qaod  cst  A 
(( interpretatum  :  Deus  meus,  Deus  meus,  ut  quid 
<r  dereliquisti  me  ?  »  Ut  quid,  etc.  Principio  viro- 
simi  prim!  psalmi  usus  est.  Ilhid  vero  quod  est  in 
medio  versiculi  :*Respice  in  mo,  superfluum  cst. 
Legffur  enim  in  Hebraeo  :  Deus  meus,  Deus  meus» 
quare  me  dereliquisti  ?  Ne  mireris  verborum  huml- 
Htatem,  qucrimonias  derelicti,  cum  formam  servi 
sciens,9candalum  crucis  vldeas.  Sicut  enim  eeurire 
et  sitire  et  fatigari  non  erant  propria  Divinitatis,  sed 
corporalis  passionis,  ita,  et  quod  dicitur,  »  Ut  quid 
me  derellquisti  ?  »  corporalis  vocis  erat  proprium : 
quasofetsecundumnaturam  corpusnullatenus  velle 
a  sibi  conjuncta  vita  fraudari.  Licet  enim  et  ipse 
dicebat  hoo,  sed  proprie  ostendebat  corporis  fVa- 
gilitatem,  manens  virtus  et  sapientia  Dei.  Ut  ergo  » 
bomo  loquitur,  meos  {sic)  circumferens  motus, 
qnod  in  periculis  positi,  a  Deo  deseri  nos  puta- 
mu3,  vel  ut  homo  turbatur,  ut  homo  flet,  ut  homo 
crucifigitur. 

«  Et  quidam  de  circumstantibus  audientes,  dice- 
f<  bant:  Ecce  Eliam  vocat.  »  Non  omnes,  scd  qui- 
dam,  quos  arbitror  milites  fuTsse  Romanos,  non 
inlelligentfs  sermonis  Hebraei  proprietatem,  sed  e?; 
po  quod  dixit :  Eli,  Eli,  putantes  ab  eo  vocatum. 
Sin  autem  Judaeos,  qui  hoc  dixerunt,  volueris  in- 
leHigere,  et  hoc  more  sibi  solito  faciunt^  ut  Domi- 
num  imbecilHtate  infament,  quod  Eliae  auxilium 
deprecetur. 

•  Currens  aatem  unus,et  impIensspongiama^cetQ, 
«  circumponensquecalamo,potum  dabat  ei,dicens: 
('  Sinite,  videamus  si  veniat  Elias  ad  deponendum  ^ 
« cum.  »  Quam  ob  causa^cn  Domifto  acetum  sit  po- 
tni  datu,in,Joan&e8  ostendit  pleDius,dlcans  :uPostea 
snens  Jesus,quia  jam  consummata  sunt  omnia,  ut 
consummaretur  Scriptura,  dixit:  Sitio.  Vas  ergo 
positum  crat  aceto  plenum,  IUi  autem  spongiam 
plenamacotobyssopocircnmponente8,obtuIerantori 
ejus  (Joan,  xix).  »  Vidit  ergo  quoniam  oonsummata 
sunt  omnia  quie  oporlebat  utfierent,antequam  acci- 
peretacetum,  et  traderet  spiritum,  atque  ut  hoo 
etiam  consuminaretur,  quo  ait :  «  Et  in  siti  mei^ 
potaverunt  me  aceto  (Psal.  Lxvin).  »  Siti,  inquit, 
t^nquam  hoc  diceret:  Hoc  minus  fecistis,  date 
quodestis.  Judsi  quippe  ipsi  erant  acetum,  dege- 
nerantes  a  vino  patriarcharum  et  prophetarum,tan- 
quam  de  pleno  vase,de  iniquitate  mundi  hujus  im-  [) 
pletam  cor  habentes,  velut  spongiam  cavemosis 
quodammodoatquetortuosislatibulisfraudulentum. 
Hyssopumquo  circumposueruntspongiam  aceto  ple- 
nam,  quoniam  herba  estbumilis,et  pectus  purgat, 
ipsias  Christi  humilitatem  congruenter  accipimus, 
quam  circumdederunt,  et  se  circumvenisse  putave- 
runt  Unde  est  illud  in  Psalmo :  «  Asperges  me, 
Domine^  hyssopo,  et  mundabor  (PsaL  l).  »  Ghristi 
namquehumilitatemundamur^quianisihumiliassei 
semeUp8Um,factU8obediens  usque  ad  mortem,mor- 
ieoi  antem  crucis,non  utique  sanguisejus  in  remis- 
sionem  peccatorum^  hoo  est  in  nostram  mundatio- 


nem,fuissctcirusus.Pcr  arundinom  vcro,  cui  impo- 
sita  est  spongia,  Scriptura  signiflcalur,quaB  imple- 
batur  in  facto.  Sicut  lingua  dicitnr  vcl  Graern.  vql 
Latina,vel  alia  quroiibet.sonum  sfgniftcans  qui  lin- 
gua  promitur,  sic  arundo  dicl  potest  nitcra,  quaa 
arundfne  scribitur.  Sed  signiflcantius  sonos  yocis 
humanae  usitatissime  dicimus  linguas,  Scripturam 
vero  arundinem  dIci,quo  minus  usitatum,eomagis 
est  mystice  flguratum. 

«  Jesus  autero,  craissa  voce  magna,  exspiravit.  » 
Quid  hac  voce  magna  dixerit  Dominus,Lucas  apcrte 
designat :  «  Pater,  in  manus  tuas  commendo  spirr- 
tum  meunc.  Et  haec,  inquit,  dicens,exspiravit  {Ltu;. 
xxin).  »  Quod  vero  scribit  Joannes.  quia  cum  ac- 
cepissct  acetum,  dixit:«  Consummatum  est.Et  in- 
clinato  capite  tradidit  spiritum  (Joan.  xix),  »  inter 
illud  quod  ait:  «  Consummatum  est,»  et  illud  ;«in- 
clinato  capite  tradidit  spiritum,  »  emissa  est  illa 
vox  magna,  quam  tacuit  Joanne8,c«teri  autem  tres 
commemoraverunt. 

«  Et  velum  templi  scissum  est  in  duo,  a  summo 
«  usque  deorsum.  »  Scinditurvelum  templi,ut  arca 
Testamenti  et  omnia  legis  sacramenta,  quae  tege- 
bantur  appareant,  otque  ad  populum  traaseant  na- 
tionum,  Ante  etenim  dictum  fuerat :  «  Notus  in  Ju- 
dasa  Deus,  in  Israel  magnum  nomen  ejus  {PsaL 
Lxxv) :  »  nimc  autcm  : «  Exaltare  super  cob1os,Dous, 
et  super  omnem  terram  gloria  tua  (PsaL  lvi).  »  Et 
in  ftvangelio  prius  dixit :  «  In  viam  geutium  ue 
abieritis  (Matth.  x) ;  »  post  passionem  vero  suam : 
«  Euntes  in  mundum  universum,  docete  omnes 
gentes  (Matth.  xxviii).  » 

«  Videns  autem  centurio,  qui  ex  adverso  stabat, 
«  quia  sic  clamans  exspirasset,  ait :  Vere  hic  homo 
«  FiliusDei  erat.»Manifesta  causa  miraculi  centurio- 
nis  exponitur,quod  videns  Domiuum  sic  exspirasse, 
hoc  est  spiritum  emisisse,  dixerit :  t  Vere  homohic 
Filius  Dci  erat.  »  Nullus  enim  habet  potestatem 
emittendi  Bpiritum,nisi  qui  animarum  conditorest. 
Et  hoc  considerandum  quod  cenlurio  ante  crucem 
in  ipso  scandalo  passionis  veri  Dei  Filium  confttea- 
tur,  et  Arius  in  Ecclesia  praedicat  creaturam.  Uijda 
merito  pcr  centurioRem  fides  Ecclesiae  desfgnaturi 
quae  vel  mysteriorum  coelestium  per  mortem  Domini 
reserata,  continuo  Jesum  etvere  justumhominej^> 
et  vere  Dei  Pilium,  Synagoga  tacente.  conflrmat. 

«  firant  autem  et  mulieres  de  longe  aspicientos, 
«  inter  quas  erat  Maria  Magdalene,et  Maria  Jacobt 
«  minoris,  et  Joseph  mater,  et  Salome.  Et  cum 
«  esset  in  Galilaea^sequebantureumetministrabant 
«  ei.  »  Jacobum  minorem  dicit  Jacobum  Alphaei, 
qui  et  fi*ater  Domini  dicebatur,  eo  quod  esset  flliua 
Mariae  materteras  Domini,  cujus  in  Evangelio  suo 
meminit  Joannes»  dicena :  «  Stabant  autem  Juxta^ 
crucem  Jesu  mater  ejus,et  sopor  matris  ejus  MariiEi 
Gleophae.  »  Mariam  autem  deophce  eam  vtdeturdi- 
cere  a  patre,  sive  cognatione.  Vocabat  vero  mino- 
rem  Jacobum,  ad  distioctionem  mtgoris  Jacobi, 
videlicet  fllii  Zebedoei,  qui  inter  primos  aposioln 


U9 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPlSC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


voca'ns  esl  a  Dominoot  electus.  Consuetudinisau- 
tem  Judaics  est,  nec  ducebatur  in  culpam,  more 
gentis  antiquaB,utmulieres  desubstantiasua  victum 
et  vestimentum  priBceptoribus  ministrarent.  Uoc 
quia  scandalum  facere  poterat  in  nationibus»  Pau- 
lus  abjccisse  se  memorat:»  Nunquidnon  babcmus 
potestatem  sorores  mulieres  circumducendi,  sicut 
csteri  apostoli  faciunt?  »(/  Cor.  ix).  Ministrabant 
autem  Domiuo  de  substantia  sua,ut  metcret  earum 
carnaHa,  cujus  ills  metebantspiritalia.Non  quo  in- 
digeret  cibis  Dominus  creaturarum,  sed  ut  typum 
ostenderet  magistrorum,quod  victu  atque  vestitu  ex 
discipulisdeberent  ei^econtenti.Sed  videamus  qua- 
Ics  comites  habuciit :  Mariam  Magdalenam,  a  qua 
septem  daemonia  ejecerat,  et  Mariam  Jacobi  et  Jo- 
seph  materteram  suam,  et  alias  quas  in  csteris 
Evangeliis  legimus, 

((  Etcum  jam  sero  esset  factum,  quia  erat  para- 
u  sceve,  quod  est  ante  sabbatum,  venit  Joseph  ab 
«  Arimathflea,  nobilis  decurio.  »  Dccurio  vocatur, 
qui  sit  de  ordine  curise,  et  offlcium  curifie  admini- 
stretfqui  etiamcurialisa  procurando  munera  civilia 
solet  appellari.  Arimalha^a  autem  ipsa  cst  Rama- 
thaim  civitas  ElcansB  et  Samuelis,  in  regione  Cha- 
napitica  juxta  Diospolim  'Ttspamu'^  vero  Groece,  La- 
tine  prxparalio  dicilur,quo  nomine  Judaei,qui  intcr 
Graecos  morabantur,  sextam  sabbati  appellabant,eo 
quod  in  illo  ea,  qu®  requiei  sabbati  necessaria  es- 
sent,  praeparare  solerentjuxta  hoc  quod  demanna 
olim  praeceptum  est.  ((Sexta  autem  die  colligetis  du- 
plum  [Exod,  xvi),  »  etc.  Quia  ergo  homo  sexta  die 
factus,  et  tota  est  mundi  creatura  perfecta,septima 
autem  Conditor  ab  opere  suo  requievit,  unde  et  hoc 
sabbalum,  hoc  est  requiem  voluit  intclligi,  recte 
Salvator  eadem  sexta  die  crucifixu8,humanae  restau- 
rationis  implevit  arcanum.  Ideoque  cum  accepisset 
Jesus  acetum,  dixit:  «  Consummatum  est,»hocest 
sexta  die,  quod  pro  mundi  refectione  suscepit,  jam 
totum  est  expletum.  Sabbato  autem  in  sepulcro 
requiescens,  resurrectionis  quae  octava  die  ventura 
erat,  exspectabat  eventum.  Ubi  nostr»  simul  devo- 
tioni8acbeataeretributionispraelucetexemplum,quos 
in  hac  quidem  saeculi  aetate  pro  Domino  pati,  ef 
velut  mundo  necesse  eat  crucifigi.  In  septima  vero 
aetate,  id  estcum  lethi  quisdebitum  solvit,  corpora 
quidem  in  tumulia,  animas  autcm  secreta  in  pace 
cum  Domino  manere,  et  post  bona  oportet  opera 
quiescere,  donec  octava  tandem  veniente  aetate, 
etiam  corpora  ipsa  resurrectione  gloriQcata,  cum 
animabus  simul  incorruptionem  o^ternaehaereditatis 
accipiant.  ((  Venit|  inquit,  Joseph  ab  Arimathaea, 
nobilisdecurio,  qui  et  ipse  erant  exspectans  regnum 
Dei.  Et  audacter  introivit  ad  Pilatum,  et  petiit  cor- 
pus  Jesu.  »  Magnae  quidem  Joseph  iste  dignitatis 
ad  saeculum,  sed  majoris  apud  Deum  meriti  fuisse 
laudatur.  Talem  namque  existere  decebat,  qui  cor- 
pus  Domrini  sepeliret,  qui  et  per  justitiam  merito- 
rum  tali  ministerio  dignus  fuisset,  et  per  nobilita- 
tem  potentlx  SGdcularis,  facultatcm  possit  obtincre 


A  ministrandi.  Non  enim  quilibet  ignotus,  aut  me* 
diocris  ad  praesidem  accedere,  et  crucifixi  corpus 
poterat  impetrare. 

((  Joseph  autem  mercatus  sindonem,et  depoDens 
((  eum,  involvit  in  sindone.  »  Et  ex  simplici  sepul- 
tura  Domini  ambitio  divitum  condemixatur,qui  nec 
in  tumulis  quidem  possunt  carere  divitiis.  Possu- 
mus  autem  juxta  intelligentiam  spiritalem  hoc  sen* 
tire,  quod  corpusDomini  non  auro,  neque  gemmig 
et  serico,  sed  linteamine  purum  obvolutum  sit, 
quamquam  et  hoc  significet,  quod  ille  io  sindone 
munda  iovolvit  Jesum,  qui  pura  mente  eum  suBce- 
perit.  Ilinc  Ecclesis  mos  obtinuit  ut  sacriiicium 
altarisi  non  in  serico,  neque  in  panno  tincto,  sed 
in  lino  terreno  celebretur,  sicut  corpus  Domini  est 

l>  in  sindone  munda  sepultuniy  juxta  quod  in  gestis 
pontincalibus  a  beato  papa  Silvestro  leg^mus  esse 
statutum.  De  monumento  Domini  ferunt,  qui  no* 
stra  aetate  Hierosolymis  Britanniam  venere,  quod 
domus  fuerit  rotunda,  de  subjacente  rupe  ezcisa, 
tantae  altitudinis,  ut  intro  consistens  bomo,  vix 
manu  extenta  culmen  possit  attingere,qua  habet  in- 
troitum  ab  Oriente,  cui  lapis  ille  magnus  advolutus 
aetquc  appositus  est.In^ujus  monumenti  parteaqui- 
lonari  sepulcrum  ipsum,hoc  est  locus  Dominicico^ 
poris,  de  eadem  petra  factus  est,  septem  habens 
pedes  longitudinis,  trium  vero  palmarum  mensura, 
caetero  pavimento  altius  eminens.  Qui  videlicet  io- 
cus  non  desuper,  sed  a  latere  meridiano  per  totum 
patulus  est,  unde  corpus  inferebat ;  color  autem 
ejusdem  monumenti  ac  loculi,  rubicundo  ct  albo 

C  dicitur  esse  permistus. 

HOMILIA  LXVII. 

FERU   QUINTA  PALMARUM,   IN  COEIXA  DOMI.NI. 

(JoAN.  XIII.)  «  In  illo  tempore  :  Anle  dicm  festum 
((  Paschae,  sciens  Jesus  quia  venit  hora  ejus.ut  tran- 
((  seat  ex  hoc  mundo  ad  Patrem»et  r6liqua.Pascba 
non,  sicut  quidam  existimant,  Groecura  nomen  est, 
sed  Hebraeum.  Pascha  ^ran^i/u^dicitur  in  sua  lin- 
gua,propterea,quia  tunc  primum  Pascha  celebravit 
populus  Domini,  quando  ex  ^gypto  fugientes,Ru^ 
brum  mare  transierunt.  Quae  figura  in  Christo  se- 
cundum  veritatem  impleta  est,  cum  per  passionem 
suam  transiret  ex  hoc  mundo  ad  Patrem.  Ita  nobis 
quoque  transeundum  est  ex  hoc  mundo  ad  Patrem, 
0  a  temporaiibus  ad  aeterna,  ab  iniquitate  ad  justi- 
tiam,  a  dcceptore  diabolo  ad  Salvatorem  Cbri- 
stum.  ((  Cum  dilexisset  suos,  qui  erant  in  mundo, 
((  usque  in  fmem  dilexiteos.»  Utique  utipsideboc, 
ubi  erant,  ad  suum  caput,  quod  hinc  transisset, 
ejus  dilectione  transissent.In  finem,  id  est  in  seter- 
num  dilexit  eos.  Vel  in  finem,  in  Christo,  quiafinis 
legis  est  Christus. 

((  Et  coena  jam  facta.  »  Non  ita  debemus  intelli- 
gere  ccenam  factam,  veluti  jam  consumptam  et 
transactam.  Adhuc  enim  ccenabatur^cum  Dominus 
Burrexit,  et  pedes  lavit  discipulis  suis :  nam  postea 
iteru  m  recubuit,et  buccellam  suo  traditori  dediU  Cob^ 


421 


HOMILIiE  DE  TEMPOllE. 


A2i 


B 


Da  dicta  est  jam  parala  convivantibus  discipulis  A. 
cam  magistro. 

«  Cum  diabolus  jam  misisset  in  cor  ut  traderet 
«  eam  Judas  Simonis  Seariothis.  »  Si  qusris  quid 
missum  sit  in  cor  Jud^e,  faoc  utique  ut  traderet  eum. 
Missio  ista,  spiritalis  snggestio  est :  non  in  aures 
corporales,  sed  in  cor  consentiens  iniqua.  Sicut 
enim^bonas  cogitatfones  benignus  spirUus  immittit, 
sic  malas  cogitationes  malignas  suggerit.  Sed  inter- 
est  quibusnam  eonim  mens  humana  consentiat, 
divino  auxilio,  vel  deserta^per  meritum,  vel  adjuta 
pergratiam.  Sine  Hde  Dei  prodttor  ad  con^ivium 
Don  credens  Deum  esse,  quem  tradere  non  cogita* 
batyvidebatur  et  tolerabatur  in  eo  quem  falli  puta- 
bal,  fallebatur,  cojus  malitia  bonitas  Dei  utebatur 
ad  salutem  aliorum. 

«  Scicns  quia  omnia  dedit  ei  Pater  in  manus,  » 
ergo  etipsum  traditorem«  Nam  si  eum  in  manibus 
non  baberet,non  utique  illo  uteretur  ut  vellet.  Scie* 
b&l  enim  Dominos  quid  faceret  pro  amicis,  qui  pa* 
tienter  utebatur  inimicis.  Sciens  etiam  «  quia  a  Deo 
«  exiit,  el  ad  Deum  vadit.  »  Nec  Deum,  cum  inde 
exiret,  nec  nos  deserens,  cum  rediret. 

«  Sargit  a  ccena,  et  ponit  vestimenta  sua.  •  Lo- 
cuturus  evangelista  de  tanta  Domini  humilitate, 
prius  ejus  celsitudinem  voluit  commendare.  Ad  hoc 
pertinet  quod  ait. :  «  Sciens  quia  omnia  dedit  ei 
Pater  in  manus.  »  Non  Dei  Domini,  sed  hominis 
servi  implevit  ofRcium.  Tanta  est  quippe  humanffi 
hnmilitatis  utilitas,  ut  eam  commendaret  suo  exem- 
plo  etiam  divina  sublimitas. «  Surgit  a  coena, »  des- 
cendit  de  ccelestibus.  «  Posuit  vestimenta  sua,  »  C 
id  est,  semetipsum  exinanivit. «  Gum  acoepisset  lin- 
« teum,  prscinxit  se,  »  formam  servi  induens. 

«  Mittit  aquam  in  pelvim,  »  id  est,  fudit  sangui- 
nem  suum  in  terram^  ut  mundaret  in  se  creden- 
tium  vestigia  quae  tcrrenis  peccatis  sordida  fuerant, 
et  extergeret  linteo,  quo  erat,  id  est,  corporis  sui 
linteo  quo  erat  prfficinctus,  purgaret^  quia  tota  ^us 
passio  est  purgatio.  Dum  formam  servi  accepit,  non 
quod  habebat  dfmisit,  sed  quod  noo  habebat  assum- 
psit. 

«  Venit  ergo  ad  Simonem  Petrum.  »  Non  ita  in- 
telligendum  est  quasi,  aliorum  pedibus  lavatis,  ve- 
nissetad  primum  apostolum,  sed  quia  inde  primum 
coDpit,  ideo  expavescit  Petrus,  ut  Dei  Filius  ei  pedes 
lavaret,  Dominus  servo,  Deus  homini.  Quando  ergo  n 
pedes  discipulorum  la^are  coepit,  venit  ad  eum^  a 
quo  coepit,  id  est,  ad  Petrum.  Et  tunc  Petrus  (quod 
etiam  quilibet  eorum  expavisset)  expavit,atque  ait: 
« Domine,  tu  mihi  lavas  pedes?  9  Tu  Deus,  ego 
bomo,  tu  Dominus,  ego  servus ;  tu  Redemptor,  ego 
peccator. 

H  Respondit  Jesus,  et  dixit  ei  :  Quod  ego  facio, 
« tu  nescis  modo,  scies  autem  postea. »  Hijgus  facti 
mysterium  necdum  intelligis,  sed  postea  intelH- 
ges. 

«  Quia  si  te  non  lavero,  non  habebis  partem  me- 
«  cum.  Dixit  Petrus  :  Non  lavabis  mihi  pedes  in 


u  ffilernum.  »  -^ternum,  pro  nunquara  posuit :  sed 
territus  responsione  Domini,  dixit  : 

«  Dominc,  non  tantum  pedes,  sed  et  manu?  el 
«  caput.  »  Quandoquidem  sic  minaris  lavanda  tibi 
mea  membra,  non  solum  ima  non  subtraho,  verum 
etiam  prima  substemo.  Ne  mihi  Reges  capiendam 
tecum  partem,  nullam  tibi  nego  abluendam  mei 
corporis  partem. 

«  Respondit  ei  Jcsus  :  Qui  lotiHi  cst,  non  habet 
«  opus  nisi  pedcs  lavarc^  seii  est  mundus  totus.  » 
Quomodo  toLus  cst  mundus,  et  utiquc  tamen  pedes 
ei  lavandi  sunt,  nisi  quia  mundus  est  in  lavacro 
sancti  baptismatis?  In  baptismo  namque  donantur 
nobis  omnia  delicta.  Sed  sicut  pcs.  qui  terram  cal- 
cat,  non  potest  abaque  sordibus  esse,  sic  nemo  po- 
test  vivere  sine  peccatis,  pro  ^uibus  quotidie  ora- 
mus :  «  Dimitte  nobis  debita  n«stra  (Malth.  Vi).  » 
Iterum  pulvere  terren»  babitationis  homo  sordida- 
tu9,  neoesse  habet  iterum  lavari  per  gratiam  divins 
pietatis,  licet  prius  eadem  gratia  esset  totus  mun- 
datus,  apostolo  Joanne  atteslante  :  «  Si  dixerimus 
quia  peccatum  non  habcmus;  nosip$os  decipimuSi 
et  veritas  in  nobis  non  est  (/  Joan.  i).  »  Quotidie 
igitur  pedes  lavat  nobis,  qui  interpellat  pro  nobis  : 
et  quotidie  nos  habere  opus,  ut  pedes  lavcmus,  in 
ipsa  orationc  Dominica  confltemur,  cum  dicimus  : 
«  Diniitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos  dimitti- 
mus  debitoribus  nostris. »«  Etvosmundi  estis,sed 
•  non  omncH.»  Quod  Evangelista  sequentiLus  verbis 
exponit,  ideo  transeamus  ad  cffitera. 

«  Postquam  ergo  lavit  pedes  eorum. » Id  est,  im- 
pleta  re  jemptionis  nostrffi  purgatione,  per  sanguinis 
sui  effusionem,  accepit  vestimenta  sua,  tertio  die  de 
sepulcro  resurgens,  et  eodem  corpore  quo  morie- 
batur  in  cruce,  immortalis  faetus  et  vestitus.  «  Et 
cum  recubuisset,  »  hoc  est,  iterum  ascendit  in  coe- 
lum,  in  dexteram  Dei  sedens,  et  in  m^jestate  pa-^ 
teruffi  divinitatis  recumbens,  unde  iterum  venturus 
est  judicare  vivos  et  mortuos.  Sequitur  enim  : 
«  Dixit  eis  :  Scitis  quid  feccrim  vobis?  »  Hoc  ait, 
quod  ante  promiserat,  dum  Petro  apostolo  respon- 
dit :  «  Quod  ego  facio,  tu  nescis  modo,  scies  autem 
postea.  »  Nunc  est  illud  ante  promissum. 

«  Vos  vocatis  me  Magister  et  Domine,  et  bene 
«  dicitis.  »  Utique;  quia  verum  dicitis.  «  Sum  etc- 
t  nim.  nNon  arrogantiffi  typo,  sed  veritatis  obsequio 
dixit. 

«  Si  ergo  ego  lavi  vestros  pedes  Dominus  et  Ma- 
«  gister,  et  vos  debetis  alter  altenus  lavare  pedes.  • 
Si  ego  Deus  et  Dominus  dimisi  vobis  peccata  vestra, 
et  vos  debetis  alter  aiterius  peccatb  dimittere.  Et  hoc 
est  quod  Apostolus  ait :  «  Donantes  vobis  metipsis 
si  quis  adversus  aliquem  habet  querelam,  sicut  Do- 
minus  donavit  vobis,  ita  et  vos  invicem  {CoL  111).  » 
Itaque  nobis  delicta  donemus,  et  pro  nostris  delictis 
invicem  oremus  atque  ita  quodammodo  invicem  pe- 
des  nostros  lavemus.  Licet  hoo  corporaliter  chari- 
tatis  oflicio  et  humilitatis  exemplo  aliquibus  utiliter 
facere  placeat,  tamen  spfritaliter  in  corde  omnibufi, 


433 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


424 


agendam  est,  ut  dobita  nosira  invicem  dimiitiiiaus  A  ^st  ex  vobis,  aifii  ex  vobts  ituruB  est  qui  iradot 
nobis,  sicut  a  Deo  nobis  debita  nOstra  dimitti  de- 
precamur.  Sequitur  : 

«  Amen,  amen  dico  vobis,  non  est  servuB  m^ijor 
fc  domino  sno,  neque  apostolus  miyor  eo  qui  misit 
H  illum.  St  hflso  scitis  beati  erttis,  si  feceritis  ea.  » 
Hoc  ideo  dixit,quia  iaverat  pedes  discipolorum  mi^ 
gister  bumiiitatiSyUtverbo  et  exemplo  eos  instroe* 
ret  in  ofaaritatts  oHicio. 

«  Non  de  ommbus  vobis,  » id  est,  non  omncs  vos 
beatoe  dico.  <(  Ego  soio  quos  elegerim,  •  ad  hane 
beatitudinem,  ut  meorum  sequaces  prieceptorum. 
«  Sed  ttt  implentnr  Scriptura :  Qui  manducat  panem 
(I  meeum  levabit  contra  me  calcaneum  suum.  »  Id 
est,  caleabit  me.  Manducat  panera  non  ad  salutem 


me  : 

«  Asplciebant  ergo  ad  invicem  discipuli,  bssi' 
«  tantes  de  quo  diceret. »  Sic  quippe  in  eis  erai  erga 
magistrum  sunm  pia  charitas,  u,t  tamen  eos  bumau 
alterum  dealtero  stlmularet  iBfirmiias.  Nota  fuit 
unicnique  sua  conscientia,  sed  alterius  iocopita. 

«  Erat  autem  recumbens  unue  ex  diacipulis  ejua 
«  in  sinu  Jesu,  quem  diligebat  Jesus.  »  Quod  dixerai 
in  sinu,  paulo  post  dicit  supor  pectus  Jesu :  ipaeesi 
Joannes,  ciyus  est  boc  Efangelium,  sicutposteama- 
nifestatur.  Erat  enim  b«DC  eorum  consuetudo  qui 
sacras  nobis  litteras  miaistrarunt,  ut  quando  ab  alU 
quo  eorum  divina  narrabatur  historia,  cum  ad 
seipsum  veniret,  tanquam  de  alio  loqueretur :  ei  sie 


sibi,  sed  ad  pGBHam  :  quia  manducavit,  ut  lateret  B  ^®  ^«««^«''«^  ordinalioni  narralioms  eua,  tanquam 


proditbr,  non  ut  profioeret  amator.  Quid  est  qvod 
alio  loco  dixit :  «  Nonne  vos  duodeoim  clegi,et  unus 
ex  vobis  diabolue  est  (Joaft.  vi)  ?  »  et  hic  dicit :  «  Ego 
scio  quos  elegerim  ?  »  Eleetus  est  enim  ille  Judas, 
non  ad  beatitudinem,  sed  ad  perditionis  perfidiam  : 
ob  salutem  mundi,  non  suam,  qoia  dictum  est  de 
eo : «  Melius  esset  homini  illi  si  non  fbisset  natus.  » 
'  Isti  vero,  de  quibus  modo  dixit  :  «  Ego  scio  quos 
elegerim,  •  ad  beatitudinem  «eternae  gloriae  eleeti 
suni. 

«  Amodo  dico  vobis,  inquit,  priusquam  fiat,  ut 
•  credatis,  cum  factum  fuerit,  quia  ego  sum.  »  Id 
est,  ego  sum  de  quo  illa  Scriptura  prfficessit,  ubi 
dictum  est :  «  Qui  manducat  macum  pancm,  levabit 
super  me  calcaneum  (PsaL  xl).  »  p 

«  Qui  accipit  si  quem  miscro,  me  accipit.  Qut 
«  autem  me  accipit,  accipit  eum  qui  me  misit.  » 
Gum  beec  dicebat,  non  unitatem  naturs  divisit,sed 
mittentis  auctoritatem  osiendit.  Sic  utiquc  unus- 
quisque  eum  qui  est  missus  accipiat,  ut  in  illo,  eum 
qui  misit  accipiat  vel  atiendat.  Si  ergo  attendas 
Ghristum  in  Palre,  invonies  discipuli  praeceptorem  : 
si  autem  atlendas  Patrem  in  Filio^  invcnies  unige- 
niti  genitorem  :  ac  sie  in  eo,  qui  missus  est,  sine 
ullo  accipit  errore  miitentcm. 

«  Gum  haBc  dixisset  Jesus,  turbatns  est  spiritn,  et 
«  proiestatus  est,  ei  dixit :  Amen,  amen  dico  vobis, 
«  quia  unus  ex  vobis  iradet  me.  »  Turbavit  eum 
immineus  pasaio»  et  periculum  proximum,  et  tradi- 


rerum  gestarum  scriptor,  non  tanquam  ipsius  sui 
praedicator,  Hoc  fecit  et  beatus  Moyses,  iia  de 
seipso,  tanqoam  de  alio  cunota  narravit.  Diligebai 
non  prao  omnibus  ttnum,sed  quiddam  in  eo  dilexit, 
quod  in  aliis  non  dilexit,  id  est,  ut  pace  transirei  ex 
hac  vita,  non  per  passionem  flnirei  hanc  viiam.  In 
sinu  Jesu  Jd  est  in  secreto.dc  quo  illud  mirabile,et 
in  omnibus  sasculis  inavditum  eruciavit  sacramen- 
tum  :  «  In  principto  crat  Verbum,  et  Yerbum  erut 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Vcrbum  {Joan.  i).  » 

«  Innuii  auiem  huic  Simon  Peirus,  et  dixii  ei.  i 
Innuendo  dicit  non  loquendo :  signiEcando,  doh  so- 
nando.  Quid  dicit  iniiucndo  ?  Quod  sequltur : «  Qais 
«  est  de  quo  dicit?  »  Ucc  verba  Petrus  innuii»  qob 
sono  voois,  sed  motu  corporis  dixit. 

«  Itaque  cum  recubuisset  illc  supra  pcciuB 
Jesu,  »  Hic  est  uiique  pectoris  sinus  sapieniia!  se- 
cretum. 

«  Dicit  ei  :  Domine,  quis  est  ?  Respondit  ei  ie- 
«  sus:  Cui  ego  iniinctum  panem  porrexcro.Eicmn 
«  iniinxissei  panem,  dcdit  Judae  Simonislscarioibis. 
«  Et  post  panem,  iunc  introivit  in  illum  Saianas. » 
Exprossus  est  traditor,  nuduiae  sunt  lalebro:  tcD&' 
brarum.  Bonum  cst  quod  accepit,  scd  malo  suo  ac- 
cepit :  quia  maie  bonum  malus  acccpit.  Hic  enim 
docetur  quam  diligenier  nobis  cavendum  sit  mala 
accipere  bonum.  Mullum  quippe  ioterest,  noo  quid 
accipiat»  sed  quis  accipiai  :  nec  quole  sit  quod  d«- 
tur,  sed  qualis  sit  ipse  cui  datur.  Intravit  ergo  posi 
hunc  panem  Satanas  in  Domini  tradiiorem^  ut  sibi 


toris  impendens  manus,  cujus  fuerat  praecogpitus  n  jam  tradiium  plenius  possideret,  in  quempriusin 

^-^: rn u^i_^ X  ;i ^   __:    'i a i_      i ^  t  t        _»    j__? a      a ix i i i...<4: 


tnimus.  Turbains  est  itaque  spiritu,  tanto  scelere 
traditoris.  Turbala  est  ia  eo  nostra  infirmitas,  noni 
sua  potcstas.  Sicut  pro  nobis  paesus  est,  ita  pro  no- 
bis  iurbatus  est.  Qui  ergo  protestante  mortuus  est, 
poiestante  ixirbaius  est,  ne  aoatra  pcrturbatio  in 
deaperationem  cadat,  sed  in  miseratione  proximo- 
rum  una  pcenitenUapeccatorum  vel  nostrorum  aver- 
tatur:  qui&  illius  periurbatio  nostra  est  consolatio. 
«  Amen,  amen  dico  vobis,  quia  unus  ex  vobis  tradet 
me.  »  Unua  numero,  non  merito ;  speoie,  non  vir- 
tute ;  commistioiie  corporali,  non  vioculo  spiritaii ; 
•arais  a^^aaeiione,  non  oordis  sooius  uniiate.  Quid 


traverat,  ut  deciperet.  Auxit  enim  peccatum  tradi- 
tionis  pr«sumptio  sacramenti :  cum  homini  iograio 
inirasset  panis  in  ventrem,  hostis  in  mentem.  For- 
tassis  ergo  panis  intincti  illius  signiGcans  HctioaeiD, 
qui  Octus  ad  coBuam  venit  amicus,  et  faisusadma- 
gistrum  vadit  discipulus. 

«  Quod  facis,  fac  citius.  »  Non  pra^epit  facinus, 
sed  praedixit  Judae  malum,  nobis  boaum.  Quid  eniin 
Judae  pejus,  et  quid  nobis  melius,  quam  traditua  est 
Ghristo  ab  illo  utilis  ?  Hoc  est,p1us  paratus  ad  pasaio- 
nem,quam  iratas  ad  viadictam,non  tam  ad  pemicieid 
perHdi  sasviendo  dixit)  quam  ad  salutem  fidelium  fe- 


42o 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


426 


fltinando.  «  Quod  facis,  fac  cilius.  »Non  quiaintua  A.      *  Si  Deus  clarificatus  est  in  eo,  etDeusclariQca- 


potestate  est  quemtradas,8ed  quiahoc  vuit  quiom- 

nia  potest. 

«  Uoc  autem  nemo  seivitdiscurabentium,adquid 
«c  dixerit  ei,  Quidamenimputabantquia  loculosha- 
«  bebat  Judas,  quia  dixit  ei  Jesus :  Eme  ea  quo) 
«opussuntnobisaddiemfestum^autegenisutaliquid 
« daret.  »  Habebat  ergo  Dominus  loculos,  etiam  fl- 
delibus  oblataconservans,  etftuorum  necessitatibus, 
et  aliis  indigentibas  tribuebat.  Tunc  primum  ecde- 
siasticiB  pecuni»  forma  est  instituta,  ut  intelligere- 
mu8  quod  prscepitnoncogitandumeKsedecrastino, 
nec  ad  hoc  fuisse  pr»ceptum,ne  quidpecunis  ser- 
vetur  a  sanctis,  sed  ne  Deo  pro  ista  serviatur. 

«  Cum  ergo  accepisset  ille  buccellam,  exivil  con- 


u  viteuminsemetipso.nHoc  est:  siDeusclarincatus 
est  in  eo,  qui  non  venitfaeerevoluntatemsuauiybed 
voluntatem  ejus  qui  misiteum,  et  Dcusclarificavit 
euminsemetipso*,utnaturahumaaa,inquae8tFiiius 
hominis,  quae  aVerboasternosusceptaest,  etiamim- 
mortali  etemitate  donetur :  «  Et  coatinuo,  ifiquit, 
clarificabit  eum,  »  resurrectione  sciiicet  sua,  non 
sicut  nostra  in  fine  seculi,  sed  continuo  futura. 

HOMILIA  LXVIIL 

FERIA   8EXTA  PARA8CEVE8. 

Passio  Domini  nostri  Jesu  Christi  secundum 

Joannem, 

(JoAN.  xviii,  XIX.)  ttInilIotempore:egre88usJe8U8 


tt  tinuo.  Erat  autem  nox.  »  Erat  enim  nox,quiaex- 1>  «  cum  discipulis  suis  trans  torrentem  Cedron,  »  et 


ivit  filius  tenebrarum.Exivitergoad  suae  perditionis 
ministerium  et  ad  nostrae  salulis  dispcnsationem : 
non  nostrsB  salutis  consideratione,8ed  suaenegotia- 
tionis  inlentione.  Hinc  impletur  quod  Psalmistaait 
[Psal.  xii):  «  Dies  diei  eructatverbum,»idestGbri- 
stu9  discipulis  promebat  verbum  salutis;  «  et  nox 
nocti  indicat  scientiam,  »  id  est  Jndas  JudiBis  pro- 
dKoris  malitiam  ostendit.  Nunc  majori  intentione 
verba  Domiui  considerandasunt,  qujc  ipsanocteante 
traditionishoram  discipulissingulariter  loquebatur, 
profundissima  sunt  in  mysteriis.  Ideo  ubi  multum 
laboraturus  est  disputator,  nonremissusdcbetesse 
aoditor.  Altius  consideranda  sunt  Altissimi  dicta, 
qui  occultat  ut  quaeramuSy  et  manifestat  ut  inve- 
niamus.  Ipsd  est  qui  claudit  et  aperit:  claudit  ut 


reliqua.  KsSpyv  genitivuspluralisestin  Grfleco,quod 
potest  Lutine  Gedrorum  dici.  Tunc  appropinquavit 
tempus  de  quo  Psalmista  legitur : «  De torrente  in via 
bibet,  »  id  est,  in  via  hujus  vitfledetorrentepassio- 
nis  bibit,  «  propterea  exaitabit  caput  {i*saL  cix),  » 
quod  Apostolus  ita  exposuit:  «  Ghristus  obediens 
Patri   usque  ad   mortem,   mortem   autem   crucis 
propter  quod  et  Deus  exaltavit  illum  (Philip.  ii).  » 
«  Ubi  erat  hortus,  inquemintroivitipseetdiscipuli 
«  ejus.  »  Bene  in  horto  miserise  nostrscomprehen- 
8U8  est,  utnosinhortumbeatitudinissuaeinduceret. 
Igitur  in  borto  deliciarum,  idestinparadisoprimus 
pater  humani  generis  peccavit,  et  indeiyectusefltin 
banc  vallem  lacrymarum.  Ideo  Christus,  secundus 
Adam,  se  in  hortocomprehendi  voluit,  ut  peccatum 


qummus;  aperit  ut  inveniamus:  ut  inquisitor  C  quod  in  horto  paradisi,  qui  hortus  deliciarum  ini- 


fructum  accipiat  sudoris  sui,  et  largitorlaudem  et 
gratiam  bonitatis  suae  habeat. 

«  Et  dixit  Jesus:  Nunc  clarificatus  est  Filius  ho- 
•  mfnis,  et  DeusclariQcatusest  inineo.»Hicaliquid 
magnum  significat  in  hac  clariflcatione.  Exivit  Ju- 
das,  et  clarificatus  est  Jesus:  exivit  filius  perditio- 
Dis,  et  clarificatus  est  Filius  hominis.  Exeunte  ifa- 
que  in  mundo  omnes  mundi  rimanserunt,  et  cum 
8U0  mundaetoreremanserunt.  Tale  aliquid  erit,  cum 
victOs  a  Christo  transeat  hic  mundus  cum,  zizaniis 
&tritico  separatia,  justi  fulgebunt  sicut  sol  in  re- 
gno  Patris  sui.  De  hac  clarificatione  futura  ean- 
ctorum  locuturus,  verbopraeterititemporis  ususest. 
Ouod  enim  futurum  in  sanclis  est,  hocin  prasdesti' 


terpretatur,  primus  homo  commisit,  deleretur. 

«  ScieLat  autem  et  Judas,  qui  tradebat  eum,  lo- 
«  cum;  quia  frequenter  Jesusconvenerat  illuccum 
•  discipuIissui8,»Hocquod  narratiAgressum  Domi- 
num  cum  discipulis  suis  in  hortum,  non  continuo 
factum  est,  cum  ejusilla  finitaessetoratio,decujus 
verbis  ait:  «  HaeccumdixissetJesus;»  sed  aliaquae- 
dam  8unt  interposita,  quaeab  istopraetermissaapud 
alios  evangelistas  leguntur,  sicut  hic  inveniuntur 
multa  quffi  illi  similiter  in  sua  narratione  tacue* 
runt.  Ad  hoc  vero  valet  quod  dictum  est'  ■  H»c 
cum  dixisset  Jesus,  »  utnoneumante  opinemurve- 
nire  in  bortum,  quam  illaverba  Gniretet  illamora- 
tionem,  quas  leguntur.«EtJuda8,  quitradebateum, 


natione  Dei  factum  essedicitur:  «Nunc  clariflcatus  n  sciebat  locum.  »  Ordo  verborum  est:  Sciebat  lo- 

»et  G*:i:...  1 i_; A j" 1.    r» •      .11  ..    _j-L-*    j    1» !__¥ •_ 


estFilius  hominis;  »  tanquam  diceret:  Ecceinilla 
inea  clarificatione  quid  erit,  ubi  malorum  nullus 
ffit,  ubi  bonorum  nullus  perit.  Sic  autem  non  est 
<Jictum,  nunc  significatus  estFiliushominis  signifi- 
cationo,  qaemadmodum  non  est  diclum:  pelra  si- 
gnificabat  Ghristum,  sed  petra  erat  Christus.  Cum 
^utemdixiseet:  «  Nunc  clarificalusest  Filiushomi- 
nis, »  adjunxit:  «  EtDeus  clarificatus  est  in  eo.  » 
EstemmclariGcatioFiliihominis,  utDeus  clarifice- 
tar  in  eo.  Non  enim  ipse  in  seipso,  sed  Deus  inillo 
clarificatur,  tunc  et  illum  Deus  in  se  clarificat.  De- 
fiique  tanquam  ista  exponens  adjungit.  et  dicit: 

Patwi.  CXVIIL 


cum,  qui  tradebat  eum,  quod  frequenterJeaus,  in- 
quit,  convenerat  illuc  cum  discipulis  suis.  Ibi  ergo 
lupus  ovina  pello  contectus,  et  inter  oves  alto  pa- 
trisfamilias  consiiio  toleratus,  didicit  ut  adtempus 
exiguum  dispergeret  gregem^insidiisappetendopa- 
storem. 

«  Judas  ergo,  inquit,  cumaccepissetcohortem,et 
«a  pontificibusetPharissismini8tro8,venit  illuccum 
laternis,  et  facibus,  et  armis.  »  Gohorsnon  Judaeo- 
rum,  sed  militumfuit.Aprssideitaque  inteliigatur 
accepta  tanquam  adtenendumreum,  servato  ordine 
legitime  potestatis,  utnuUustenentibusauderetob* 

14 


427 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


sistcre.  Ideo  tanta  manus  inimicoram  congregala  A 
est,  ut  nuUus  apprehendentibus  «vcl  contradicere,vel 
defendere  Jesum  auderet.  Itaquippeejus  absconde- 
batur  poteatas,  et  obtendebatur  infirmitas,  ut  bffic 
inimicis  necessaria  viderentur  adversus  eum.  Bene 
uteos  bonus  malis,  et  faciens  bona  de  malis, 

u  Jes^B  autem,  »  sicut  evangelista  seeutus  ad- 
junxit,(csciensommaqus  venturaerant  super  eum. » 
Sciebat  et  voluit  ut  compreheuderetur,  quia  ad  hoc 
venit  in  mundum,  ut  hoc  fieret  quod  voluit;  «  pro- 
cessitetdixit  iQuemquaeritis?  »Processit  paratusad 
passionem,  et  interrogans  quem  quaererent,  non 
quasi  ignarus  eorum  voluntatis,  sed  ut  scirent  ip- 
sum  esse  quem  quaererent. 

«  Responderunt:  Jesum  Nazarenum. »  Jesus  Na- 
zarenus  dicebatur,  quia  in  Nazerethnutritusest.ut  |^ 
impleretur  prophetia:  «  Quoniam  Nazareus  vocabi- 
tnr.  M  «  Dicit  eis:  Egpsum.  »  Nonabsconditse^sed 
.QBteadit,  quia  voluntate  sua  posuit  animam  suam 
pro  mundo. 

«  Stabat  autem  et  Judas,  qui  tradebateum,cum 
«  ipsis.  Utergo  dixit  eis:  Ego  suro,  abierunt  re- 
u  trorsum,  et  ceciderunt  in  terram.  »  Ubituncmi- 
litumcohors^etministri  principum  acPhsrisasorum? 
ubi  terror  et  munimen  armorum?  Nempe  una  vox 
dieentis:  «  Ego  sum,  ntantamturbamodiiferocera, 
armisque  terribilem,  sive  ullo  telo  percussit,  repu- 
lit,  et  stravit.  Deus  enim  latebat  in  carne,  et  sempi- 
ternus  dies  ita  membris  occultabatur  humanis,  nt 
laternis  etfacibuflquaarereturoccidendusa  tenebris. 
«  Ego  sum,  »  dicit,  etimpiosdejecit.QuidJudicatu- 
rufl  faciet,quijudicandushocfecit?quidregnaturus  C 
poterit,  qui  moriturus  hoc  potuit?  Et  nunc  ubique 
per  Evaagelium :  «  Ego  sum,  »  dicit  Ghristus,  et  a 
Judffiis  exspeotatur  Antichristus,  ut  retro  redeant, 
et  in  terram  cadant.  Quarequiveneruntad  compre- 
hendendum  non  tenuerunt,  a^quoaudierunt:  «Ego 
sum  ?  »  lUi  quaerebaot  eum  comprehendere  et  occi- 
dere,  iili  queerebat  eos  redimere  et  vivificare,  pro- 
pter  quod  venit  ad  nos  Ostenditquffirentibuspote- 
statem,  quia  habuit  in  potestate  animam  suam  po- 
nere,  quando  posuit,  bora  passionisostendit,utno- 
strae  redemptionis  impleretur  mysterium. 

«  Iterum  ergp  eos  interrogavit :  Quem  quaerltis?» 
Si  quaeritis,  quare  non  apprehenditis,  nisi  quia  non 
est  in  vestra  potestate  apprehendendi  hora,  sed  in 
ejus  qui  venit  ut  apprehendatur?  j^ 

«  liii  autem  dixerunt :  Jesum  Nazarenum.Respon- 
«  dit  Jesus :  Dixi  vobis  quia  ego  sum.  Si  ergo  me 
«  quaeritis,  sinite  hos  abire.  ■  Inimicos  vidote,  et 
hoc  fuciunt  quod  jubet:  sinite  hos  abire  quos  non 
vult  perire.  Nunquid  autem  non  erantposteamori- 
turi?  Curergo  si  lunc  morerentur,  perderet  eos, 
nisi  quia  nondum  in  eum  sic  credebant,  quomodo 
credunt  quicunque  non  pereunt? 

«  Simoaergo  Petrus,  habensgladium,eduxiteum, 
«  et  percussit  pontiflcis  servum,etabsciditejusau- 
«  riculam  dexteram.  Erat  autem  nomen  servo  Mal- 
((  chus.  »  Solus  hic  evangelista  etiam  nomen  servi 


hujus  exprossit,  sicutLuca8solus,quodejuBauricu- 
lam  Dominus  tctigerit,  et  sanavarit  eum.  Malchus 
autem  interpretatur  regnaturus,  Quid  ergoaurispro 
Domino  amputata  etaDomtnosanatasignificat^uisi 
auditum  amputata  vetustate  reaovatum,  ut  sit  in  no- 
vitate  spiritus,  et  non  invetustateiittene^Quodcui 
praestitum  a  Ghristo  fiierit,quisdubttetregr.aturum 
tunc  esse  cumChristo?Servus  diotu8e8tpropter8er' 
vitutem  legalem ;  sanatus  autem  dicitur,  propter 
evangelicam  libertatem.  Factum  tamea  Pelri  Doml- 
nus  improl>avit»  et  progredi  ultra  probibuit,  di- 
cens : 

«  Mitte  giadium  tuum  invaginam.Calicemqnem 
«  dedit  mihi  Pater,  non  bibam  illum.  »  Nenbibam 
illum,  intorrogative,  vel  increpative  legendum  est, 
quasi  dixisset:  Nonne  bibam  illum  calicem  quem 
Pater  mihi  bibera  prascepit?  Quare  resistere  volun- 
tati  vis  omnipotentis  Patris,  imo  et  salutis  tuae  ca- 
lici?  In  suo  quippefacto  illo  discipulus  magistrnm 
defendere  voluit,  neBciusadhncdispensationempa- 
ternffi  voluntatis,  qtiodexhoc  fieriventurumvoluis- 
set.  Quod  autem  a  Patre  sibi  dicit  datum  caliceoi 
passionis,  profecto  illud  est,  quod  ait  Apostolus: 
«Si  Deus  pro  nobis,  quis  contraaos?qui  Filiopro- 
prio  non  perpecit,  sedpronobisomnibustradidiiil- 
lum  (/lom.  viii).  >»  Verum  auctor  hujus  calicis  est, 
etiam  ipse  quibibit^undeidemApostolu3ait:«Gbri- 
stus  dilexit  nos,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis 
oblationem  et  hostiam  Deo,  in  odorem  suavilatis 
(Isa,  v).  » 

«  Gohors  ergo,  ettribunus,  etministriJudaeorum 
«  comprehenderunt  Jesum  et  ligaverunt  eum.  • 
Gomprehendorunt  ad  quem  accessefuot,  quoniam 
dies  ille,  illi  vero  tencbraepermanserunt.necaudie- 
runt:((Accediteadeum,etilluminamini(Psal.xtzni.)» 
Tunc  autem,  quando  illo  modo  eum  comprehende- 
runt,  tuncabeolongiusdiscesserunt.M  Etligaverunt 
eum,  »  a  quosolvipotiusvelledebuerunt.PoBtquam 

persecutores,  tradente  Juda,  comprehensum  Uomi- 
numligaverunt,quinosdilexitettradiditscmetipsum 

pronobis,etcuiPaternon  pepercit,  sed  pronobisom- 
nibus  tradidit  eum: 

«  Adduxerunt  ad  Annam  primum.  »  Nec  enim 
Joannes  istam  tacet  causam  quarehocfecissentjdi- 
cens : 

«  Erat  enim  socer  Caiphae,  qui  erat  pontifcxanm 
«  illius.  Erat  autemGaiphasqui  consilinm  deditJu- 
«  daeis,  quia  expedit  unum  hominem  mori  pro  po- 
«  pulo.  »  Ductus  est  ad  Annam  primum,  et  postea 
ad  Gaipham,  ut  cognatio  sanguinis  sceleris  eos  fa- 
ceret  consortes.  Moyse  jubente,  prsBoeptum  eratut 
pontlflces  patribus  suocederent,  ut  generationis  m 
sacerdotibus  series  conservaretur.  Refert  Josepbus 
igtum  Caipham  unius  tantumanniab  Herodeprctip 
redemisse  sacerdotium.  Non  est  ergo  mirum  simi- 
quus  pontifex  iniquum  judicaret.  Saspe  cjui  per  ava- 
ritiam  adsacerdotium  accedit,perityustitiamvcrsa* 
tur  in  eo,  ut  sceleratum  initium  funesto  fine  con 
Bummctur, 


421) 


HOMlLlyE  DK  Tl^MPOllE. 


430 


((  Sequ6balurautein,inquit,  Jeaum  SimonPetrus,  A  "  locutus  sum  nihil. »  Quid  cst  quod  palam  se  dice^ 


((  et  aliusdiscipulus.  ■  Quisnam  sit  iste  discipulus, 
non  temere  affirmandum  est,  quiatacetur.  Solet  au- 
tcm  idem  Joannes  ita  se  significarc,  et  addcre, 
«  quem  diligebat  Jesus  {Joan.  xiii).  »  Fortassis  ergo 
et  hic  ipse  est  qui  juxta  crucem  Jesu  stabat,  cui  ille 
matris  commendavit  custodiam.  Dicit  et  Matthseus 
de  Petro :  «  Pctrus  sequebatur  cum  a  longe  [MaUh, 
VLS\) »  Sequebatur  Dominum  a  longe,  qui  erateum 
negaturus,  ut  viderct  finem.  Vcl  amore  magistri,  vel 
bumana  curiositate,  scire  cupicns  quid  pontifex  ju- 
diearetde  Jesu,  utrumeum  neci  addiceret,  an  flage- 
liscssum  dimitterct. 

«  Discipulus  autem,inquit,  ille  erat  notns  ponti- 
•<  fiei,  et  intravitcam  Jcsu  in  atrium  pontificis.  Pe- 


loqui,  in  occulto  nihil  Joqui,  dum  alias  opnstolis 
dixit,  cum  pcr  parabolas  turbis  loqueretur :  «  Vobia 
datum  est  nosse  mysterium  regni  Dei,  ceteris  autem 
in  parabolis  (Marc,  iv}?»  Intelligendum  est  itaeum 
dixisse:  «Palam  locutus  sum  mundo,»  ac  si  dixisset: 
Multi  mcpalam  audieruntloquentera^etruraumnon 
erant  palam,  ipsom  etenim  palam,  quodamroodo 
erat  palam,  et  quodam  modo  non  erat  palam.  Palam 
quippe  erat  quia  multi  audiebant,  et  rursus  non 
erat  palam  quia  non  intelligebant.  Et  quod  seorsum 
discipulisloquebatur,  non  in  occultoutiqueloqueba- 
tur.  Quis  namque  in  occulto  loquitur,  qui  coram  tot 
hominibus  loquitur,  cum  scriptum  sit : «  In  ore  duo* 
rum  vel  trium  tcstium  stabit  omnc  verbucD  {Deut. 


« trus  autem  stabat  ad  ostium  foras.  »  Foras  autem  ^  xvii) ;  »  prssertim  si  hoc  loquitur  paucis  quod  per 


slabat,  qui  negaturas  erat  Dominum,  nec  erat  in 
Christo,  qui  Christum  confiteri  non  fuit  ausus. 

V  Exivit  ergo  discipulus  alius  qui  erat  notus  pon- 
••  tifiei,  et  dixit  osiiariae,  et  intro|}uxit  Petrum.  Dixit 
«  crgoPetpo  ancilla  ostiariarNunquid  et  tu  ex  disci- 
«  puiis  es  hominis  istius?  Dixit  ille:  Noo  sum.  »  Hic 
agnoscitur  quam  verum  sit,  quod  Veritas  panlo  ante 
ait:  t  Quia  sine  me  nihil  potestis  facerc  {Joan,  xv)  >» 
Ecec  cotumna  fortissima  ad  nnius  aurne  impnlsum 
totacontremuit.  Ubi  illa  promittcntis  audacia,  et  de 
se  plurimum  prffisumentis?  ubi  sunt  verba  illa, 
quando  ait :  «  Quare  non  possum  sequi  te  modo  ? 
aQimam  meam  pro  te  ponam  (Joan,  xii)?  »  Hoc  non 
estsequi  magistrum,  se  negare  discipulum  esse.  Sic 
ne  pro  Domino  anima  ponitur,  ut  hoc  ne  fiat,  vox 


eos  vellet  innotescere  niultis,  ergo  et  hoc  ipsum» 
quod  ab  eo  dictum  videbatur  occulte,  qupdammodo 
Qon  dicebatur  in  occulto.  Quia  non  ita  dicebatur  ut 
ab  his  quibus  dictum  fuerat  taceretur,  sed  ita  potius 
ut  usquequaqud  prsdicatur. 

«  Quid  me  interrogas?  Interroga  eos  qui  audie- 
it  runt  quid  locutus  sum  ipsis.  Ecce  hi  sciunt  qus 
«  dixerim  ego.^Quasi  dixisset:  Quid  me  interrogas, 
a  quo  veritatem  audire  non  desideras,  sed  quem 
damnare  cupis?  Intcrroga  mngis  eos,  de  quorum 
dictis  non  habeas  invidiam.  Ita  torLperavitDominus 
suam  responsionem,  ut  nec  vcritatem  tacere,  nec  se 
defendere  videretur. 

«  H»c  autem  cum  dixisset,  unus  assistens  mioi- 
«  strorum  dedit  alapam  Jesu,  dicens :  Sic  respon- 


aQcills  formidetur  ?  Sane  hoc  luco  considerandum  C  «  des  poutifici  ?  »  Hic  impletur  quod  prophetatum 


est  quam  periculosum  sit  Christiano  Christianum 
^e  csse  negure.  Non  enim  Pctrus  in  hoc  loco  dixit  se 
Christum  oegare,  sed  discipulum  Christi;  tamen  ipse 
Christus  ante  praedixerit :  «  Ter  me  negaturus  es. » 
QuienimdiscipulumseChristinegavitesse.Christum 
negavit ;  similiter,  qui  so  Christianum  negat  csse 
propler  aliquem  timorem,  etiam  Christum  ncgat. 
»  Stabant  autecQ  acrvi  et  ministri  ad  prunas,  quia 
•  frigus  eraty  et  calefaciebant  se.  »  Frigus  erat  infi- 
delitatis  in  cordibus  illorum  intantum  etiam  ut  ille 
princeps  apostolorum  in  eo  frigore  torpescat,  quia 
necdum  calore  sancti  Spiritus  inflammatus  fuit ;  in 
quo  uon  solum  ipse  iterum  post  acceptum  sancti 
Spiritusdonum  aon  timuit  Christum  coram  impcra- 


est  de  eo:  «  Dedi  muxillas  meas  percutientibus  {Isa, 
L). »  Percussit  eum  quasi  reum  responsionis^  sed  ille 
injuste  pcrcussus  mansuete  r<;spondit: 

«  8i  male  locutus  sum,  testimonium  perhibe  de 
«  malo.  )>  Omnis  itaque  qui  contra  veritatem  loqui- 
tur,  male  loquitur :  si  ego  autem  veritatem  non  dixi, 
da  testimonium  contrame  in  quo  mendacium  dixis- 
sem.  «  Si  autem  bene,  »  id  est  vere,  «  quid  me  ce- 
dis  ?  »  Quid  in  ista  responsione  verius,  mansuetius, 
justius?  Si  cogitemus  quis  acoeperit  alapam,  nonne 
vellemus  eum  qui  percussit  aut  coelesti  igno  con- 
sumij  aut  terra  dehiscente  sorberi,  aut  correptum 
dsemonio  volutari?  Quid  enim  horum  perpotentiam 
non  potuissct,  per  quem  factus  est  mundus,  nisi  pa- 


tore  etpopulo  Romano  confiteri,  sed  etiam  pueri  im-  n  tientiam  nos  docere  maluisset,  a  quo  vinciturmun- 
herhes  et  puellas,  sancti  Spiritus  calore  inflammati,      dus  ?  Forte  aliquis  hic  dicit  quare  alteram  moxil- 


Cbrislum  publice  usque  ad  mortem  confitcbantur,  et 
pro  00  mori  uon  metuebant,  quem  clavigcr  cocli 
Cunfiteri  ad  unius  ancillae  voccm  formidavit. 

"  Pontifex  ergo  interrogavit  Jesum  de  discipulis 
"  suis  et  de  doctrina  ejus.  •  Non  cognoscendae  veri- 
tatis  araore  interrogavit,  sed  ut  causam  inveniret 
qua  etiam  accusari  posset,  et  tradi  Romano  prtS  - 
si<Ii  ad  damnandum. 

«  Respondit  ei  Jesus :  Ego  palam  locutus  sum 
«  mundo,  ego  semper  docui  in  synagoga  et  in  tem- 
^  pl(7,  quo  omnea  JudcTi  convcncraut,  et  in  occulto 


lam  percuti  nondaret?  Secundum  prsceptum  suum, 
itaque  non  soluin  alteram  dedit  maxillam  percu- 
tienti,  sed  eliam  lotum  corpus  suum  ad  crucifigen- 
dum  tradidit.  EL  magisvult  prscepta  sua  Dominus 
in  cordis  tranquillitate  servare,  quam  in  corporis 
ostentatione  demonstrare. 

«  Et  mis.t  eum  AnnasIigatumadCaipham  ponti- 
«  ficem.  »  Hi  duo  Annas  et  Caiphas  principes  fue- 
runt  sacerdotum,  et  per  vices  annuaa  sacerdotium 
administrabant :  et  erat  tunc  annus  Caipbce»  cum 
passus  est  Christus.  Et  credendum  est  secundum 


431 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


m 


voluntatcm  Gaipb®  factumesse,  ut  prius  duceretur 
ad  Annam,  ut  roinoris  culpae  videretur,  si  altertus 
quoque  consacerdotis  suidamnarctur  sententia.  Sed 
cum  dixisset  evangelista  quod  eum  ligatum  miserit 
Annas  ad  Gaipham,  reversus  est  ad  locum  narratio- 
nis,  ubi  reliqucrat  Petrum,  ut  explicaret  quod  in 
domo  AnnflB  de  trina  ejus  ncgatione  ccntigerat. 

i<  Erat  autem,  inquit,  Simon  Pctrus  stans,  ct 
«  calefaciens  se.  »  Hoc  recapitulat  quod  ante  jam 
dixerat;  deinde  quae  secuta  sunt  jungit:  «  Dixerunt 
«  crgo  ei :  Nunquid  et  tu  ex  discipulis  ejus  cs  ?  Ne- 
«  gavit  ille,  et  dixit  :  Non  sum.  »  Jam  semel  nega- 
verat  ad  ancills  vocem,  ecce  iterum  eodem  timore 
perterritus  dixit,  vcl  negavit.  Deinde  ut  tertia  quo- 
que  negatto  perflceretur,  et  in  eo  verbum  Dei  pra- 
dieentis  impleretur. 

«  Dicit  ei  unus  ex  scrvis  pontificis,  cognatus  ejus^ 
tf  cujus  abscidit  Petrus  auriculam :  Nonne  ego  te 
«  vidi  in  horto  cum  illo  ?  Iterum  ergo,  sicut  antea. 
«  negavit  Petrus,  et  statim  gallus  cantavit.  »  Ecce 
medici  est  compieta  praedictio,  sgpoli  convicta  prs- 
sumptio.  Non  enim  factum  est  quod  iste  dixerat : 
«  Animammeamproteponam,  »sed  factumestquod 
ille  prasdixerat:  «  Ter  me  negabis. »  Sed  h(ec  trina 
negatio  timoris,  trina  confessione  amoris  diluitur, 
Necdum  fuit  amor  qui  foras  mitteret  timorem  ;  sed 
adhuc  timor  servilis  valuit  in  corde  ejus :  sed  nec- 
dum  respexit  eum,  qui  bsc  pradixit  ei ;  scd  hoc 
magna  Dei  dispensationegestum  essccredere  debe- 
mus,  quatenus  ille,  cui  oves  suasad  Patrem  redicns 
Ghristus  commendaturus  erat,  per  suam  discerct 
fragilitatem  alii  misereri,  et  fratrum  culpas  igno- 
scere^  dum  suum  recordaretur  peccatum :  et  alio- 
rum  compati  possit  fragilitati,  qui  sui  casusignarus 
non  esset.  Peracta  itaque  trina  hac  negatione  Petri, 
reversusest  evangelista  ad  ordinem  narrationis  suae, 
ubi  eam  reliquerat : 

«  Adducunt  ergo  Jesum  ad  Gaipham  in  prsto- 
«  rium.  »  Ad  Gaipham  quippe  ab  Anna  collega  et  so- 
coro  eju9  dixerat  missum.  Sed  si  ad  Gaipham,  cur 
in  prsetorium  ?  quod  nihil  alidd  vult  intelligi,  quam 
ubi  preses  Pilatus  habitabat,  aut  damnationis  Ghri- 
sti  causa  Gaiphas  perrexit  in  prsetorium  ad  Pila- 
tum,  aut  Pilatus  iu  domo  Gaiphae  praetorium  habe- 
bat.  Et  tanta  fuit  amplitudo,  ut  utrosque  capere  po- 
tuisset,  et  scorsum  habitantem  dominum  suum,  et 
seorsum  judicem  ferret.  Ecce  quanta  est  soUicitudo 
sacerdotum  in  malo,  tota  nocte  vigilaverunt  ut  ho- 
micidium  facerent.  «  Erat  autem  mane.  »  Et  ipsi, 
id  est  qui  ducebant  Jcsum,  «  non  introierunt  in 
«  prstoriom,  »  hoc  est  in  eam  paHem  domus  quam 
Pilatus  tenebat.  Si  ipsa  domus  erat  Gaiphie,  cur  au- 
tem  non  introierunt  in  praelorium  ?  Exponens  cau- 
sam :  «  Utnon  contaminarcnlur,  inquit,  sed  ut  man- 
«  ducarcnt  Pascha.  »  Dies  enim  agi  cocperat  Azymo- 
rum,  quibus  diebus  contaminatio  illis  crat  in  alie- 
num  habilacukim  intrare.  0  impia  el  stulia  caecitas, 
habitaculo  videiicet  alieno  se  violari  putaverunt,  et 
pon  proprio  scelere  inquinari  se  videbant  I  Alieni- 


A  genae  judlcis  domo  contaminari  timebant,et  rratris 
innocentis  sanguine  non  timebant.  Scienduin  esl 
quid  sit  inter  Pascha  et  dies  Azymorum.  Pascba  di- 
cebatur  proprie  dies  illa  in  qua  agnus  ad  vesperam 
quartadecima  luna  occidebatur ;  septem  diessequen- 
tes,  dies  Azymorum  diccbantur.  Dies  Azymoniai 
fuerunt  in  quibus  nihil  fermentatum  in  domibus 
illorum  debuit  inveniri :  sed  tamen  dies  pascfaalis 
invenitur  inter  dies  Azymorum  nominari,  ut  iu  alio 
Evangelio  lcgitur :  «  Prima  autem  dic  Azymorum 
accesscrunt  discipuli  ad  Jesum,  dicentes:  Ubi  vis 
paremus  tibi  comedere  Pascha?»  {Matih,  xwi.)  ^- 
quitur : 

«  Exivit  ergo  Pilatus  ad  eos  foras,  el  dixit :  Quam 
«  accusationem  affcrtis  adversus  hunc  homioem? 
jj  «  Responderunt  ct  dixerunt  ei :  Si  non  osset  hic 
«  malefactor,  non  tibi  tradidissemus  eum.  »  Hudc 
enim  morem  habebant  Judaei,  utquemmortedignum 
dijudicarcnt,  vinctum  eum  praesidi  tradereut.  In- 
terrogentur,  atque  respondeant  ab  immundis  spiii- 
tibus  liberati,  languidi  sanati,  ieprosi  mundati,sardi 
audientes,  muti  loquentes,  caeci  videntes,  roortui  rt- 
surgentes,  utrum  sit  malefactor  Jesus.  Sed  ista  di- 
cebant,  de  quibus  per  Prophetam  ipse  prsedixerat : 
«  Uetribuebant  mihi  malaprobonis(Psai.  xxxiv}.» 

«  Dixit  ergo  ois  Pilatus :  Accipitc  eum  vos,  et  se- 
«  cundum  legem  vestram  judicatc  eum.  »  Justior 
fuit  illis  judex  gentilis.  Quasi  diceret :  Lcgem  ba- 
betis,  et  sccundum  legem  vestram  Judicale  eum :  vos 
melius  nostis  quid  de  talibus  vcstra  lex  judicet:  se- 

Q  cundum  quod  justum  sciatis,  judicate.  «  Dixeront 
«  ergo  Judaei :  Nobis  non  licet  interficere  quem- 
«  quam.  »  Quid  est  quod  loquitur  insana  crudeUtaa? 
an  non  interficicbant  quem  interflciendom  ofTere* 
bant?  An  non  forte  interflciebant,  dumclamabant: 
Gruciflge,  cruciflge ! »  Quid  est  quod  dixerunt: « No- 
bis  non  licet  interflcere  quemquam,  »  dum  lex  man- 
dat  homicidas,  adulteros,  et  talinm  reos  scelerom 
occidere  vel  lapidare,  nisi  forte  hoc  ideo  dixissent 
propter  sanctitatem  diei  festi,  ut  non  Hceret  eis  se- 
cundum  legem  in  die  festo  occidere  hominGm,  ob 
cujus  diei  festi  venerationem  etiam  praetorium  ju- 
dicis  intrare  noluerunt?  QuomodOy  o  Judaei,ofaisi 
Israelitae,  non  occidistis  eum  quem  apprebendiatiSf 
quem  duxistis,  quem  praesidi  tradidistis,  quem  cru- 
cifigi  poposcitis  ?  Audite  quod  contra  vos  est,  et 

^  jam  propheta  clamabat :  «  Filii  hominum,  dentes 
eorum  arma  et  sagittae,  et  lingua  eorum  macbcra 
acuta  [PsaL  lvi).»  Ecce  quibus  armis,  quibussagit- 
tis,  qua  machaera  justum  interfecistis.  Deinde  se- 
quitur  evangelisla : 

«  Ut  sermo  Jesu  impleretur  quem  dixit,  signifi- 
«  cans  qua  esset  morte  moriturus.  »  Itaque  iDtelH- 
gendum  est  Dominum  hoc  significare  non  aliam 
mortcm  crucis,  sed  illam  mortem  qua  Judsi  eum 
gcntibus  tradebant  ad  occidendum,  minore  tamen 
Bcelcre  quam  Judaei,  qui  se  isto  modo  ab  ejus  in* 
terfectione  velut  alienos  facere  voluerunt,  non  ut 


m 


HOMILIyE  DE  TEMPORE. 


434 


eorum  innocentia,  sed  ut  dementia  monstraretur.  A 
Sequitur. 

« Introivit  iterum  in  prflBlorium  Pilatus,  et  voca- 
((  vit  Jesum,  et  dixit  ei  :  Tu  es  rex  Judasorum  ?  » In 
his  verbis  ostendit  Pilatus  hoc  Judsos  objcclsse  ei 
crimfnis,  ut  diceret  se  regem  esse  Judasorum. 

«  Respondit  Jcsus  :  A  temetipso  hoc  dicis,  an  alii 
Ijbi  dixerunt  de  me  ?  »  Sciebat  utique  Dominus  et 
quod  ipse  inlerrogabat,  et  quod  ille  responsurus 
fuit  :sed  tamen  dici  voluit,  non  propter  se,  qui  om- 
nia  sciebat,  sed  propter  nos,  ut  scriberetur  quod 
nos  cire  voluit. 

«  Respondit  Pilatus :  Nunquid  cgo  Judaeus  sum? 
«genstua  et  pontifices  tui  tradiderunt  te  mihi  : 
K  quid  fecisti  ?  »  Abstulii  a  se  suspicionem,  qua  pos- 
set  putari  a  semetipso  dixisso  quod  Jesum  regem  ^ 
dixerat  esse  Jud£orum,idsea  Judasis  accepisse  dc- 
moDstranSydicendo  :  «  Qui  iecisti?  «  Satis  ostendit 
illud  ei  pro  crinaineobjectum,  taaquam  dicerct:Si 
regem  te  negas,  quid  fecisti  ut  tradcris  mihi? 
Quasi  mirum  non  esset,sipuniendusjudici  tradere- 
tor,  qui  se  diceret  regem  esse.  Si  autem  hoo  non 
diceret,  qua^rendum  ab  illo  esset  quid  aliud  forte 
feci^set,  unde  trfidi  judici  dignus  esset. 

«  Respondit  Jesus  :  Regnum  meum  non  est  de- 
« hoc  mundo.  Si  cx  hoc  mundoessetregaummeum 
('  ministri  mei  utique  decertarent  ut  non  traderer 
(( Judaeis.  Nunc  autem  rcgnum  meum  non  est 
<(  hinc.nHoc  est  quod  bonus  magister  scire  nosvo- 
luit.Scdprlus  nobis  demonstranda  fuerat  vanaho- 
miDum  de  regno  ejus  opinio,sivegentium.8ive  Ju- 
dsorum,a  quibus  id  Pilatus  audierat:  quasifulsset  C 
proplerca  morte  plectendus»  quod  illicitum  alTecta' 
vcrit,  regnum,  vel  quoniam  solent  regnaturis  invi- 
derc  regnantes.  Poterat  autem  dominus^  quod  ait : 
^  Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo,  »  ad  pri- 
niam  interrogaiionem  praesidis  responderc,  ubi 
dixit : «  Tu  es  rex  Judajorum?  »  sed  eum  vicissim 
interroganSjUtrum  hoc  a  semetipso  diceret,  an  au- 
dissct  ab  aliis,  illo  respondente,  ostendere  voluit 
bocsibi  apud  illum  fuisseaJudaeisvelut  crimenob- 
jeclum,  patefaciens  nobis  cogitationes  hominum, 
quas  ipse  noverat  quoniam  vanae  sunt.  Quod  vero 
3it :  u  Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo,  » id 
estin  hoc  mundo,  audite,  omnes  reges  terra3:Non 
venit  Christum  regnum  tollero,  scd  dare  :  non  mi- 
nuere,sedaugere.  Regem  8e,non  contra  dixit,  sed  j) 
carDaliter  in  hoc  mundo  se  regnare  non  dixit.  Quid 
est  enim  regnum,  nisi  credentes  in  eum?  Quod  tra- 
det  regnum  Deo  Patri  in  fine  sa^culi,  id  estadducet 
ad  Deum  Patrem,  ut  sine  fine  regnet  cum  illo.  Sed 
Qt  boc  probaret,  ut  regnum  ejus  de  hoc  mundo  non 
esset,  adjecit  :  «  Si  ex  hoc  mundo  esset  rcgnum 
nicom,  ministri  mei  utique  decertarent  ut  non  tra- 
derer  Judaeis. »  Non  aitiNunc  autem  regnummeum 
Don  est  hic,8ed  non  est  hinc.Hic  est  enim  regnum 
cjus  usque  in  finem  saeculi,  sed  in  sanctis  suis,  de 
quibus  dixit  in  alio  Evangelio  :«Regnum  Dei  intra 
vos  est  {Luc,  xvii).  Nam  regnum  Dei  suiicta  Ec- 


closia  e8t:unde  etad  sanctam  Mariam  angelosait: 
«Et  regnabit  in  domo  JacobinaaterQum^etregni  ejus 
non  erit  finis  (Lttc.  i)  :  »  spiritale  regnum,  quo  in 
coelis  regnat,  demonstrare  volens,  non  camale,  qaod 
ssepe  impii  habent  in  hoc  mundo.De  regnoquippe 
suo  dicit  paulo  aQte:«De  mundo  non  estis,sedego 
vos  de  mundo  elegi  {Joan.  xv.)  » 

«  Dixit  ilaque  ei  Pilatus  :  «  Ergo  rex  et  tu?  Re- 
«  sponditJesus:  Tu  dicisquiar«xsumego.  »Nonquia 
se  regem  timuit  confiteri,sed:«Tu  dicis  »ait,  ut  et 
verum  diceret,  et  sermoejuscalumniasnonpateret. 
Dictum  est:  «Tu  dicis,»  ac  si  diceret :  Carnalis  car- 
naliter  dicis.  Deindesubjungit:  «  Ego  in  hoc  natus 
«  sum,  et  ad  hoc  veni  in  mundum  ut  testimonium 
«  perhibeam  veritati. »  Non  est  producenda  hujus 
pronominis  syllaba,  quod  ait :  In  hoc  natus  sum, 
tanquam  dixerit :  In  hac  re  natus  sum,  sed  corri- 
pieDda,tanquam  dixerit:  Ad  hoc  natus  sum,  vel  ob 
hoc  natns  sum,sicutait:Adhocveniinmundum.»In 
Graeco  namque  Evangelio  nihilpost  hujuslocutionis 
ambiguum.Unde  raanifestum  est  eun  temporalem 
nativitatem  suam  hiccommemorasse,quaincamatu8 
venit  in  mundum:  non  illam  sine  initio,  qua  Deus 
erat,  per  quam  Pater  condidit  mundum  :  utiquc 
nascendo  de  Virgine,  ut  testimonium  perhibeatve- 
ritati.  Sed  quia  non  omnium  est  fides,  a<iyunxit 
atque  ait  :  «  Omnis  qui  est  exveritate,  auditmeam 
«  vocem.»Audit  utique  interioribus  auribuS|ide8t> 
obedit  mesB  voci,  quod  tantumdem  valeret,  quasi 
diceret:Gredit  mihi.Gum  itaque  Ghristus  testimo- 
nium  perhibet  veritati,  profecto  testimonium  per- 
hibet  sibi  :  ejus  quippe  vox  est:  «  Ego  sum  veritas 
{Joan.  xiv).  »  Hic  comiyendat  gratiam,  per  quam 
vocati  sumus  Ait  itaque  :  «  Omnis  qui  est  ex  veri- 
tate  audit  vocera  ineam.»  Non  idco  est  ex  veritate, 
quia  ejus  audit  voccm,  sed  ideo  audit  quia  ex 
veritate  est,  id  est,  quiahoc  illi  donum  6x  veritate 
collatum  est.  Quod  quid  est  aliud  quam,  donante 
Ghristo,  credere  in  Ghristum?  Scquitur  : 

«  Dicitei  Piiatus  :  Quid  est  veritas?  Nec  oxspe* 
ctavit  audire  quid  responderet  ei  Jesus,  quia  forte 
dignus  non  fuit  audire,  sed  :  ^ 

«  Cum  haec  dixisset,iterumexiitadJudaBOS,flldixit 
«  eis  :  Ego  nullam  invenio  in  eo  causam.  Sat^con- 
«suetudo  vestra  ut  unum  dimittam  vobis  in  Pascha 
«  vultis  diraitlam  vobis  rcgem  Juda3onim?»Gredo, 
cum  dixis^et  Piiatus  :  Quid  est  veritas,  in  mentem 
illi  vonisse  continuoconsuetudinem  Judaeorum,  qmi 
solebat  eis  dimittere  unum  in  Pascha :  et  ideo  non 
exspectavit  ut  audiret  ab  Jesu  quid  esset  veritas, 
ne  mora  fieret,  cum  recoluisset  morem  quo  possit 
eis  per  Pascha  dimitti.  Hasc  vero  consuetudo  dimi- 
tendi  fortassis  propter  Pascha  apud  Judaeos  reman- 
sit,  ct  memoriam  liberationis  illorum  ex  i£gypto  ; 
quiii  in  Pascha  liberati  sunt  a  servitute.  Sed  om- 
nes  audientescIamaveruntrursum,omnesdicentes: 

«  Non  hunc,  sed  Barabbam.  Erat  Barabbaslatro. » 
Barrabasiste  filius  mag istri  eorum,  mierprei&iuT,  id 
est  diaboli,  qui  magister  fuit  vel  huic  latroni  in 


435 


HAYMONIS  HALBEIiSTAT.  EPISC.  OPP.  PAIlS  H.  —  HOMIL. 


436 


ceWeiuo.vjl  Jiiljeidiaimpiatate  perfidiae  suae.Non  A  ^*  timuit.  Et  ingressus  est  praetorium  iterum,  et 


reprehendimus,  o  Judsi,  quod  per  Paseha  Jiberatis 
noeehtem,  sed  quod  occidistis  innocentem.  Quod 
tamen  nisi  fieret,verum  Pascha  non  fieret.Sedum- 
bra  veritatis  a  Judaeis  errantibus  tenebatur,  et  mira- 
bili  dispensatione  divinee  sapientias  per  homines 
faliaces  ejusdem  umbrse  veritas  implebatur.  Quod 
ut  verum  Pascha  fieret,  Ghrislus  velut  ovis  immo- 
labatur. 

«  Tuncapprehendit  PilatusJesum.etflageliavit*» 
Hoc  Pilatus  non  ob  aliud  fecisse  credendusest.nisi 
utejus  injuriis  Jud&ei  s^iati  sufficere  sibi  existima* 
rent,  et  usque  ad  ejus  mortem  sa^virc  dcsisterent. 
Ad  hoc  pertinet,  quod  idem  prsses  Cohortem  suam 
permisit  facere,  quae  soquuntur  : 


«  dixit  ad  Jesum :  Unde  es  tu  ?  Jcsus  autein  rcspoih 
**  Bum  non  dedit  ei.»  Hoc  silentium  DomiQi  nostr 
Jcsu  Christi  non  semol  factum,  collatis  omnium 
evangelistarum  narrationibus  reperitur,  et  apud 
principes  sacerdotum,  ct  apud  Herodem,  et  apud 
Piiatum  :tamenpropter  illos,  quibusrespondereno- 
luit,  ad  hoc  data  est  de  agno  similitudo,  ut  in  suo 
silcntio  non  reus,  sed  innocens  habcretur. 

«  Respondit  Jesus  :  Non  habci^s  adversum  me 
«  ull.im  potestatem,  nisi  tibi  datum  esset  desuper. 
«  Propterea  qui  tradidit  me  tibi,  majus  peccatum 
«  habet.  »  Ecce  respondit«  et  tamen  non  ubique 
rcspondit,  non  sicut  reus  sive  dolosus,  sed  sicut 
agnus,  hoc  cst  sicut  simplcx  atque  innoceDs  noa 


«  Et  milites,  plectentes  coronam  de  spinisimpo-  «^  aperuit  os  suum.Proi];ideubinonrcspondebat,sicut 

«*«••  1«  *  V  '^  *  *11«  1**  11a*fl  fl  llA 


«  suenint  capiti  rjus  ;  et  vcste  purpurea  circumdc- 
u  deront  eum,  et  veniebant  ad  eum,  et  dicebant : 
«c  Ave,rexJudaMrum:et  dabant  ei  alapas. »  Sic  im- 
plebaniur  quae  praedixerat  de  se  Ghristus:sic  mar- 
tyres  ad  orania  informabantur,  quie  perseoutoribus 
libutsset  facere,perferenda:  sic  paululum  occculta- 
batur  tremenda  potentia.quaecommendabaturprius 
imitanda  patientia :  sic  rcgnum,quod  dehocmundo 
non  erat,8uperbum  mundumanon  atrocitate  pugnan- 
di,  sed  patiendi  humilitate  supcravit.  Sic  illudgra- 
nummultiplicandum  seminabaturpoenahorribili,  ut 
postea  pullularet  in  gloria. 

«  Exiit  iterum  Pilatus  foras,  dixit  eis  :  Rccc  ad- 
«  duco  eum  vobis  foras.  ut  cognoscatis  quia  in 
<c  eo  nullam  causam  invenio.  Exiit  ergo  Jesus  por- 


ovis  silebat  :  ubi  r6spondebat,sicut  pHstordocebat. 
Dicamus  ergo  qUod  dixit,  quod  et  pcr  Apostolos 
docuit  :  quia  non  «  est  potestas  nisi  a  Deo  [liom, 
xiii).  »  Et  quia  plus  peccat  qut  potcstatis  inQOcen- 
tem  occidcndum  livore  tradit,  quam  potestas  ipsa, 
si  eum  cum  timorc  altorins  majoris  potestatis  oc- 
cidit.  Taltjm  quippe  Dominus  Pilato  dcderat  polc- 
statcm,ut  esset  etiam  sub  Cresaris  potestatc,  qua- 
propter  inquit  :  «  Nonhaberes  adversum  me  uliam 
potostatem,  »  id  est,  qoHntuIamcunque  habes,nisi 
hoc  ipsum,  quidquid  est,tibi  essetdatum  desuper. 
Sed  quoniam  scio  quantum  sit  (non  enim  tantum 
est,  ut  tibi  omnimodo  liberum  sit),«  proptere  qui 
tradidit  inc  tibi,  uiajuspeccatum  habct.»Illequippc 
me  tumpotostati  tradidit  invidendo.tuveroeamdem 


«tansspineamcoronametpurpurcum  vcstimenlum  C  potestatcm  in  me  cxercitaturus  es  metueado:nec 

timcndo  quidem,praesertim  innoccntem,homo  bo- 
minem  non  debct  occidere,  sed  tamen  id  zelando 
facere  multo  magis  malum  cst  quam  timendo.  Et 
ideo  non  ait  verax  magister :  Qui  mc  tradidit  libi 
ipsc  habet  peccatum,  tanquain  ille  non  haberct : 
sed  ait : «  majus  habet  pcccatum,  «  utctiara  se  habcre 
inlelligcret.Nque  enim  propterea  illud  nullum  eat, 
quia  Iioo  majus  est. 

«  Exinde  qua?rcbatPiIatu8  dinnittere  eum.»  Qmd 
est  hoc  quod  dicilur«cxinde,»quasi  antes  nonqus- 
rebat?  Lege  supcriora,  ct  inveoies  jamdudumeum 
quffircrc  dimittcre  Jesum.  Exindeitaque  intelligen- 
dum  est  proptor  hoc,  id  est  ex  causa,  ne  haberet 
peccatumoccidcndoinnocentem8ibitraditura,quam 


«  et  dicit  eis  :  Ecce  homo.  Uinc  apparct  non  igno- 
rante  Piiato  hasc  a  militibiis  facta,  sive  permiscrit, 
illascilicet  causa  quam  supradiximus,  ut  heec  cjus 
ludibria  inimici  libentissime  vidercnt,  et  ulterius 
sanguinem  non  sitircnt.Egrediebatur  ad  eos  Jesus, 
portans  spineam  coronam  et  purpurcum  vestimcn- 
tum :  non  clarus  imperio,  sed  plenus  opprobrio. 
«  Et  dicit  eis  :  Ecce  homo.  »  Si  rcgi  invidetis,  jam 
parcite,  quia  dejectum  videtis.  Flagellatuscpt,  spinis 
coronatus  est^ludibriosa  vcste  amictus  est,  amaris 
conviciis  illususest.alapsiscaesusest:  fcrvctignomi- 
nia,  frigescat  invidia  :  scd  non  frigcscit,  inardescit 
potius  et  increscit. 
(cCum  ergo  vidisscnt  cum  pontiQces  et  ministri, 


»c  clamabant,  dicentes  :  Crucifigc,  crucifige  eum.  Q  vis  mitius  peccans  quam  Judffii,  qui  illum  ei  tradi- 


«  Dixit  eis  Pilatus  :  Accipite  eum  vos,etcrucifigite. 
c<  Ego  enim  non  invenio  in  eo  causam.  Eesponde- 
«  runt  Judsei  :  Nos  legem  habemus,  et  sccundum 
«  legem  debet  mori,quia  Filium  Dci  se  fccit.»  Eceo 
altera  mojor  invi^lia  :  parva  illa  quippe  vidobatur, 
velutafTcctaret  regnuniillicitoausu  regim  potcstatis, 
et  tamen  neutrum  sibi  Jesus  mendaciterusurpavit. 
scd  utrumque  vcrum  cst :  et  unigenitus  Dei  Filius 
est,  et  rex  a  Deo  constitutus  supcr  Sion  montem 
sancturaejus:et  utrumque  nunc  dcmonstrarct,  nisi 
quanto  erat  potentior,tanto  mallet  Cbset  paticntior. 
«  Cum  ergo  audisset  Pilatus  hoc  verbum,  magis 


dcrant  occidendum.  Exinde  ergo,  id  est  ideo  ne 
hoc  peccatum  faceret  :  non  nunc  primo,  scd  ab 
initio  quffirebat  cum  dimittere. 

«  Judaei  autcm  clamabant,  diccntes  :  Si  hunc  di- 
«mittis,non  es  amicusCffisaris.Omniscnim  quise 
«  regcm  Tacit,  contradicitCaJsari. »  Majoremtimorem 
*se  ingercre  putavcrunt  Pilato,  lerrendo  deCaesare. 
ut  occideret  Christum.quamsuperius  ubi  dixcrant : 
«Noslcgcmhabemus,etsecundumlcgemdcbetmori, 

quia  Filium  Dci  se  rccit.  »  Eorum  legem  quippcill« 
non  timuit  utocciderct,sed  magisFiliumDeitimuit 
occiderc.   Nunc  vcro,  non  sic  potuit  cootemnere 


437 


HOMILIiG  DE  TEMPORE. 


m 


Gssarem  auctorem  potestatis  sus,  quemadmodum  A  nint  eum  {Mare»  xv) ;  »  Joannes  vero  dicit :  «  Erat 


legem  gentis  aliens.  Ait  adhuc  : 

«  Piiatus  autem  cura  audisset  hos  sermonos,  ad« 
«  dusji  foras  Jesum,  et  scdit  pro  tribunali,  ia  ioco 
(c  qui  dicifcur  Lithostratos,  Hebraice  autem  Gabatba. 
« £rat  autem  parasceve  Paschs  hora  quasi  sexta.  » 
Qua  hora  sit  Oominus  crucifixus,  propter  evangelists 
alterlus  testimonium,  qui  dixit : «  Erat  autem  hora 
tertia,  et  cruciilxerunt  eum  {Marc.  xv)f  »  quoniam 
magnadisoeptatio  soletoboriri,cumad  ipsumlocum, 
ubi  crucinxus  narratur,  ventum  fuerit,  ut  potueri- 
mus,  si  Dominus  voluerit,  disseremus.  Gum  pro 
tribuDali  sedisset  Pilatus  : 

(c  Dixit  Jndsis  :  Ecce  rex  vester.  11] i  autem  cla- 
« mabant :  Tolle,  tolle,  cruoiiige  eum !  Dicit  eis  Pi- 


autem  parasceve  Pasch®  hora  quasi  sexta,  quando 
Ifedit  pro  tribunali.  »  Hora  tertia  crucifixus  est  Do- 
roinus  linguis  Judaiorum,  hora  sexta  manfbus  mili- 
tum,  ut  intelligamus  horam  quintam  jam  transac- 
tam  Aiisse,et  aliquid  de  sexta  captum,quando  sedit 
pro  tribunali  Pilatus,  quae  dicta  est  quasi  sexta :  et 
cum  duceretur  ut  in  longo  cum  duobus  latronibus 
cruciflgeretur,  et  juxta  crucem  ejus  gererentur qum 
gesta  narrantur,  hora  sexta  integra  compleretur,ex 
qua  hora  usque  ad  nonam  solem  obscuratum  et  te- 
nebras  factas  trium  evangclistarum,  Matthse'i,Marci 
et  Luc83  contestaturauctoritas.  Sed  quoniam  Jndsi 
facinus  interfecti  Christi  a  se  in  Romanos,  id  est 
Pilatum  et  ejus  milites  transferre  conati  sunt,  pro- 


«iatus:  Regem  vestrum  crucifigam?»  Adhuc  ter-  ^  pterea  Marcus,  suppressa  ea  hora  qua  Ghristus  a 


rorem,  quem  de  Gnsare  ingesserant,  superare  co- 
natur,  de  ignominia  eorum  volens  eoa  frangere,  di- 
cendo  :  «  Regem  vestrum  cruciflgam'  ?  »  Quos  dd 
ignominia  Ghristi  mitigare  non  potutt ;  sed  timore 
Pilatus  mox  vincitur  :  unde  subditur  : 

«  Responderunt  pontifices :  Non  habemus  regem 
K  nisi  Caesarem.  Tunc  ergo  tradidit  cis  illum  ut 
K  crucif)geretur. »  Apertissime  quippe  contra  Ciesa- 
rem  venire  videretur,si  regem  se  nisi  Gffisarem  non 
habere  profitentibus,  alium  regem  vellet  ingerere, 
dimittendo  impunitum,  quem  propter  hos  ausus  ei 
tradiderunt  occidendum.  Non  autem  dictum  est : 
Tradtdit  eis  illum  ut  cmciflgerent  illum,  sed  ut  cru- 
cifigeretur,  sciiicet  judicio  ac  potestate  praesidis,  ut 
evangelista  dicit':  «  Tradidit  ergo  illum  eis  ut  cru- 
cifigeretur.  »  Sed  nunquid  aliud  et  ante  oupiebat,  C 
eum  dicebat :  «  Accipite  eum  vos,  et  crucifigite :  » 
vei  etiam  superius :  rc  Accipite  eum  vos,  et  secundum 
legem  vestram  judicate  eum?  »  Gurautem  illi  tan- 
topore  volneruat,  dicentes :  «  Nobis  non  licet  interfi- 
cere  quemquam,  »  et  omni  modo  instantes,  ut  non 
ab  eis,  sed  a  praside  occideretur,  et  ideo  eum  occi- 
dendum  accipere  recusantes,  si  nunc  eum  accipiunt 
occidendum  ?  aut  si  hoc  non  sit,  cur  dtctum  est : 
«Tuncergo  tradidit  eis  ilium  ut  crucifigeretur?  »  Sed 
ideo  illis  traditum  dixit  evangelista^  ut  eos  crimine 
implicatos,  a  quo  alieni  esseconabantur,  ostenderet. 
N'on  enim  Pilatus  hoc  faceret,  nisi  ut  id  quod  eos 
cupere  cernebat,  impletet.  Unde  et  sequitur : 

«  Susceperunt  autem  Jesum,  et  eduxerunt. »  Po- 


militibus  crucifixus  est,  qum  agi  sexta  jam  coeperat, 
tertiam  potius  horam  recordatusetpressit.Quahora 
intelliguntur  apud  Pilatum  clamare  potuisse :  «  Gru- 
oirige,crucifige, »  ut  non  illi  tantum  reperiantur  cru- 
ciflxisse  Jcsum,  id  est  miJites,  qui  cum  ligno  sexta 
hora  suspenderunt,  verum  etiam  Judiei.qui  utcru' 
cifigeretur,  tertio  clamaverunt.  «  Bajutans  sibi  cru- 
cem,  exivit  in  eum,qui  dicitur  Galvaris  locum,  He- 
braice  aatem  Golgotha,  ubi  eum  crucifixerunt,  et 
cjim  eo  alfoi^  duos,  hinc  et  hinc,  medium  autem 
Jesum. » Isti  duo  latrones  erant,  sicut  aliorum  evan- 
gelistarum  narratione  didicimus,  cum  quibus  cru- 
ciflxus  et  inter  quos  crucifixus  est  Ghristus.  De  quo 
prsmissa  dixerat  propbetia  :  «  Et  cum  iniquis  de<» 
putatus  est  (Isa.  Liit).  » 

«  Scripsit  autem  titulum  Pilatus,  et  posuit  super 
(c  crucem.  Erat  autem  scriptura  :  Jesus  Nazarenus, 
«  rex  Judsorum.  »  Hunc  ergo  titulum  muHt  lege- 
runt  Juda;orum.  quia  prope  civitatem  erat  locus  ubi 
crucifixusest  Jesus.  Eteratscriptum  Hebraice^Gmce 
et  Latine.  Ha;  quippc  tres  lingus  ibi  prs  cAeris 
eminebant,  Hebrsa  propter  Jud&eos  in  lege  glorian- 
tes,  Grffica  proptcr  gentium  sapientes,  Latina  pro- 
pter  Romanos  multis  ac  pene  omnibus  jam  tunc 
gentibus  imperantes. 

«  Dicebant  ergo  Pilato  pontifices  Judfleorum :  Noli 
«  scribere  :  Rex  Judaeorum,  sed  quia  ipse  dixit  : 
«  Rex  sum  Judt-eorum.  Respondit  Pilatus  :  Quod 
«  8crip6i,8cripsi. »  Oineffabilem  vim  divinae  operatio- 
nis,etiamincordibusignorantium,nonneoccultavox 


test  ad 'milites  jam  referri,  vel  apparitores  profsidis.  n  qum«Jam  Pilato  iutus,  quodara,  si  dici  potest,  cla- 

Nam  postea  evidentius  dicitur  :  «  Militcs  ergo  cum  -    .    ^    - 

enicifixissent  eum  :  »  quamvis  evangelista  etiam  si 

totum  Judffiis  tradidit,  merito  facit.  Ipsi  enim  sus- 

ceperunt,  quod  audacissime  Qagitaverunt :  et  ipsi 

fecemnt  quidquid  ut  fieret  extorserunt.  Judicante 

atque  damnante  Pilato  pro  tribunali  Dominura  Je- 

sam  Ghristum,  hora  quasi  sexta  susceperunt  eum, 

et  eduxerunt. 

«Et  bajuians  sibi  crucem,  exivit  in  eum,  qui  di- 
«  citnr  Galvariffi  locum,  Hebraice  autem  Golgotha, 
« ubi  eum  crucifixerunt. »  Quid  estquod  Marcus  evan- 
gelista  ait :  «  Erat  autem  hora  tcrtia,  eL  crucifixe- 


moso  siientio  personabaty  quod  tanto  ante  in  Psal- 
morum  litteris  prophetatum  est :  Ne  corrumpas 
tituli  insoriptionem  ?  Nunquid  enim  propterea  non 
erit  verum, quia  Jesus  ait :  Rex  sum  Judmorum?Sed 
quid  loquimini,  insani  pontifices?  Si  corrumpi  non 
potest  quod  Pilatus  seripsrt,  corrumpi  potest  quod 
Veritas  dixit?Sed  Judceorum  tantum  Rexest  Ghristus, 
anetiamgentium?imoetgentium.Gumenimdixis8et 
in  prophetia  :  «  Ego  autem  constitutus  sum  Rex  ab 
eo  super  Sion  montem  sanctum  ejus  {Psalm,  ii),  » 
pra^dicnns  prajccptum  ejus,ne  propterSion  montem 
Bolis  Judseis  eum  Regem  diceret  constitutum,  conti- 


439 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


nuo  subjecit :  «  Dominus  dixit  ad  me,  Filius  meus 
es  tu,ego  hodie  genui  te.  Postula  a  me  et  dabo  tibi 
gentes  (Psal,  ii),  etc.  »  Gur  ergo  magnum  volumtil 
inteltigere  in  hoc  titulo  sacramontum,  in  quo  scri- 
ptum  erat :  Rex  Jud.-corum,  si  rox  est  Ghristus  et 
gentium?Quia  scilicet  oleaster  factus  est  partic^ps 
pinguedf  nis  olivie,  non  oliva  particeps  facta  est  ama- 
ritudinis  oleastri;  namin  eo  quod  de  Ghristo  vera- 
citer  scriptus  est  titulus  :  Rcx  Judaeorum,  qui  sunt 
intelligendi  Juddei,nisi  scmen  Abrahae,niii  repromis- 
sionis,  qui  sunt  etiam  filii  Dei?  Quoniam  non  qui 
filii  camis,  ait  Apostolus  (Hom.  iv),  (ilii  Dei,  sed  qui 
filii  repromissionis,  deputantur  in  semino  Abrahae. 
Et  gentes  erant  quibus  dicebat :  «  Si  autem  vos 
Ghristi, ergo  Abrah» semen  estis,  secundum  promis- 
sionem  hosredes  (Qalat.  iii).  »  Rex  crgo  Judosorum 
Ghristus,  sed  Judaeorum  circumcisione  cordis  ct  spi* 
ritu,  non  littera.  Quorum  laus  non  cx  hominibus,  sed 
ex  Deo^pertinentium  ad  Jcrusalem  liboram,matrem 
nostram,  aeternam  in  coslis,  Saram  spiritalem,  an- 
cillam  et  fllios  ejus  de  domo  Itbertatis  ejicientem. 
Ideo  enim  Pilatus  quod  scripsit  scripsit,  quia  Domi- 
nu8  quod  dixit  dixit. 

«  Milites  ergo  cum  cruciflxissent  eum,  acceperunt 
«  vestimenta  ejus,  et  fecerunt  quatuor  partes,  uni- 
«  cuique  militi  partem  et  tunicam.  »  Unde  apparet 
quatuor  fuisse  milites  qui  in  eo  crucingcndo  prac- 
sidi  paruerunt.  Manifeste  quippe  ait :  «  Milites  crgo 
cum  cruciilxissent  eum,  etc,  »  subaudiendum  est 
aoceporunt:  utistesit  sensus :  Acceperunt  vestimenta 
ejus,  et  fecerunt  quatuor  partes,  unicuique  militi 
partem,  et  tunicam  acceperunt.  Et  sic  locutus  est, 
ut  de  ceterie  vestimentis  missam  esse  videamus 
nullam  eortem,  sed  de  tunica,  quam  simul  cum  cee- 
teris  aoceperunt,  sed  non  similiter  diviserunt.  Oe 
hac  enim  sequitur  exponcns  :  «  Erat  autcm  tunica 
« incAsutilis^  desuper  contexta  per  totum. »  Cur  au- 
tem  de  illa  sortem  miserunt  narrat^  dicens  : 

«  Dixerunt  ergo  adinvicem :  Non  scindamus  eam, 
«  sed  sortiamur  de  illa  cujus  sit.  »  Apparet  itaque 
in  aliis  vestibus  aequales  eos  habuisso  partcs,ut  sor- 
tiri  necesse  non  fuerit.  Quia  erat  forte  aliquid,  quod 
signiflcet  in  tot  partcsvestimentorumfactadivisio, 
et  de  tunica  illa  sortitio.  Quadripartita  enim  vestis 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi  quadripartitam  ejus 
flguravit  Ecclesiam,  toto  scilicet  quae  quatuor  parti- 
bus  constat  terrarum  orbe  diffusam,  et  omnibus 
eisdem  partibus  aequaliter.idestconeorditerdistri- 
butam.  Propter  quod  alibi  dicit  missurum  se  angelos 
8U0S,ut  colligant  electds  suos  a  quatuor  ventis.Quod 
quid  est,  nisi  a  quatuor  partibus  mundi,  oriente,  oc- 
cidente,  aquilotie  et  meridie?  Tunica  vero  illa  sor- 
titd  omnium  partium  signiflcatunitatem,  quae  cha- 
ritatis  vinculo  continetur.  De  charitate  autem  locu- 
turus  Apostolus : «  Supcreminentiorem,inquit,  viam 
vobis  demonstro  (/  Car,  xii).  »  Et  alio  loso  ait : 
•  Gognoscere  autem  supereminentem  scicntiae  cha- 
ritatem,quflBestvinculum  perfectionis  (A>A^«.  iii).  » 
Si  ergo  charitas  supereminentiorem  habet  viam, 


A  et supereminet  scientiae.etsuperomniapraeceptaeflt, 
merito  vestis  qua  signiflcatur  desuper  contextaperhL- 
betur.Inconsutilis  autem,ne  aliqu&ndo  dissuatur.Et 
ad  unum  pervenit,quiain  unum  omne8colligit,slcut 
et  apostolos.  Gum  esset  cnim  ipse  numerus  duodena- 
rius,  id  cst  quadripartitus  inter  eos,  et  omnes  es^ 
sent  interrogati,  solus  Petrus  respondit :  «  Tu  es 
Ghristus  Filius  Dei  vivi.  »  Et  ci  dicitur:  «Tibi  dabo 
claves  regni  coalorum  {Matih,  xvi),  » tanqaamligandi 
et  solvendi  solus  acciperet  potestatem,  cum  et  illud 
unus  pro  omnibus  dixerit,  hoc  eBt  cum  omnibus, 
tanquam  porsonam  gerens  ipsius  unitatis.Itieo  udus 
pro  omnibus,  quia  unitas  est  in  omnibus.  Unde  hic 
cum  dixisset  «  desuper  contexta,  »  addidit «  per 
totum.  »  Quod  si  referamus  ad  id  quod  significat, 

U  nemo  ejus  est  expers  qui  pertinere  invcniatur  ad 
totum  :  quo  toto,  sicut  Graeoa  indicat  lingua,  catho- 
lica  vocatur  Ecclesia.  In  sorte  autem  quid,  nisiDel 
gratia  commondata  est  ?  8ic  quippe  in  uno  ad  omnes 
pcrvenit,  cum  sors  omnibus  placuit,  quia  ot  Dei  gra- 
tia  in  uno  ad  omnes  pervenit.  Et  cum  sors  mittitur, 
non  pcrson»  cujusque  vel  meritis,  sed  occalto  Dei 
judicio  creditur.  Et  ideo  ista  non  aliquid  booi  8i> 
gniflcasse  quid  dixerit,  (^uia  per  malos  facta  sunt, 
non  scilicet  per  eos  qui  Ghristum  secuti,  sed  qui 
sunt  persecuti.  Quid  enim  de  ipsa  cruce  dicturisu- 
mus,  qn®  certe  simtliter  ab  inimicis  atque  impiis 
Gbristo  facta  et  impacta  est :  et  tamen  ea  signifi' 
cari  rccte  intelligitur,  quod  ait  Apostolus,  qu£  sil 
«  latitudo,longitudo,  altitudo  et  profundom  (E//fcef. 
in).  »  Lata  est  quippe  in  transverso  ligno  quo  exten- 

C  duntur  pendentes  manus,  et  signiflcat  opera  bona 
in  latitudine  charilatis;  longa  est  a  transverso  ligno 
usque  ad  terram,  et  signiflcat  perseverantiam  ia  lon- 
gitudine  teinporis  usque  ad  finem  ;  altaest  in  eacu- 
mine,  quod  a  transverso  ligno  sursum  rursus  eiten- 
ditur,  et  signiflcat  supernum  fineni,  quocunctaopera 
rcferuntur :  quoniam  cuncta  qus  latitudine  beneac 
perseveranter  fiunt,  propter  altitudinem  divioorum 
facienda  sunt  praemiorum  ;  profunda  est  etiam  in 
ea  parte  quaa  in  terra  figttur :  ibi  quippe  occultacst, 
ncc.videri  potest  :  sed  cuncta  ejus  apparcntia  et 
eminentia  inde  consurguntj  sicut  bona  noslra  de  pro- 
funditato  gratias  Dei,  quas  comprehendi  ac  dijudicari 
non  potcst,  universa  procedunt.  Sed  et  si  cruxChri- 
sti  et  hoc  solum  significet,  quod  ait  Apostolus : «« Qui 

Q  autcm  sunt  Christi,  carnem  suam  crucifixeruntcum 
passionibus  et  concupiscentiis  (Gal.  v),  »  quam  ma- 
gnum  bonum  est?Nec  tamen  hoc  faoit,  nisiconcu- 
piscens  adversus  carnem  spiritus  bonus,  cum  illam 
crucem  Christi  fecerit  inimicus,id  est  malignus  spi- 
ritus.  Postremo  quid  est  (quod  omnes  noluerunt) 
signum  crucis,  nisi  crux  Ghristi?Quid  signum,aisi 
adhibeatursivefrontibusoredentium,8iveaquaipsa, 

ex  qua  renascantur,sive  oleo  quo  chrismate  ungun- 
tur,  sive  sacrificio  quo  aluntur,  nihil  eorum  vita  per- 
ficitur.  Quomodo  ergo  per  id  quod  mali  faciunt,m- 
hil  boni  significatur,  quando  pcr  «rucem  Chnsti, 
quam  fecerunt  mali,  in  celebratione  sacramcntorum 


441 


IlOMILIiE  DE  TEMPORE. 


442 


ejus  lionumnobisomnesignatur.GruciOxoDoinino»  A  tuosis  latibulisfraudulentum.Hyssopum  autem^cui 


posteaquam  divisiovestimentorum  ejusetiam-missa 
fortd  completa  est,  qusdeindenarrat  Joannesevan- 
gelista,  videamus. 

«  Et  milites  quidem  haec  fecerunt.  Stabantautem 
ffjuxtacrucem  Jesu  mater  ejus,  etsorormatrisegus 
0  Maria  GleophCy  etMariaMagdalene.Gum  vidisset 
«c  ergo  Jesus  matrem  et  discipulum  stantem^quem 
0  diligebat,  dicit  matri  su» :  Mulier,  ecce  (ilius  tuus : 
«  Deinde  dicit  discipulo :  Ecoc  mater  tua.  »  Hsc 
nimirum  est  illa  hora  in  qua  Jesus  aquam  conver- 
surus  in  vinum,  dixerit  matri :  «  Quid  mibi  ct  tibi 
est,  mulier?  Nondum  venit  hora  mea  {Joan.  ii).  » 
Hanc  itaque  horam  prsdixerat,  quae  tuno  nondum 
veoerat  tn  qua  deberet  agnosci  a  matremoriturus, 


oircumposuerunt  spongiam  aceto  plenam,  quoniam 
herba  cst  humilis,  et  pectus  purgat,  ipsius  Christi 
humilitatem  congruenter  accipimus,  quam  circum- 
dedcrunt,  et  se  circurovenisse  putaverunt.  Unde 
illud  in  psalmo:  «  Asperges  me,  »  Dominc, «  hys- 
sopo  et  mundabor  (PsaL  l).  »  Christi  namque  hu- 
militate  mundamur,  quia  nisi  humiliasset  semet- 
ipsum,  factus  obediens  Patri  usque  ad  mortem  cru- 
cis  {Philip.  ii),  utique  sanguis  ejus  in  remissionem 
peccatorum,  hoc  est,  in  nostram  mundationem  non 
fuisset  efTusus.  Nec  moveat  quoniam  spongiam  ori 
cjus  potuerunt  admovere,  qui  in  cruce  fuerat  exal- 
tatus  a  terra.  Sicut  enim  apud  aliosevapgelistasle- 
gitur,*quod  hic  pr«termisit,  in  arundine  esse  fa- 


dequafaeratmortaliternatus.  Tuncdivinafacturus,  ^  ctum,  ut  in  spongia  talis  potus  ad  crucis  sublimia 


noQdivinitatis,sedinfirmitatismatremvelut]ncogni- 
tam  reprehendebat ;  nunc  autem  humana  jam  pa- 
tiensy  ex  quafueratfactushomo^afTectucommende- 
bat  humano^  Tunc  enim,  qui  Mariam  crcaverat, 
innotescebat  virtute:  nunc  vero,  quom  Maria  pepe- 
rerat,  pend^at  in  cruce.  Moralis  igitur  insinuatur 
locus,  ita  facit  quod  faciendum  admonet,  etexem- 
plo  suo  instruxit  suos  preeceptor  bonus,  ut  a  filiis 
piis  impendatur  cura  parcntibus,  tanquam  lignum 
illod,  ubi  erant  fixa  membra  morientis,  etiam  ca- 
tbedra  fuertt  magistri  docentis.  «  Etex  illahoraac- 
K  ccpit  eam  discipulus  insna.  »Desemetipsodicens 
sicqoippe  commemorare  solet,  quodeumdiligebat 
Jesus,  quiutique  omnes,  seipsumprsceeterisfami- 
liarios  diJigebat,  ita  ut  in  convivio  supra  pectns 


lavaretur.PerarundinemveroScripturasignificatur, 
quae  implebatur  hoc  facto.  Sicut  enim  lingua  dici- 
tur,  vel  latina,  vel  alia  qualibct,  sonum  significans 
qui  lingua  promitur,  sic  arundo  dici  potest  littcra, 
quae  arundine  scribitur,  sedsignificantiussonos  vo- 
cis  humanae  usitatissirae  dicimus  linguas.  Scriptu- 
ram  vero  arundinem  dici,  quominus  est  usitatum, 
eo  magis  est  mystice  figuratum.  «  Gum  ergo  Jesus 
accepissetacetum,  dixit:Gonsummatum  est.  »Quid, 
nisi  quod  pauloante  prophetia  praedixerat?  deinde 
quia  nihil  remanserat,  quod  antequam  moreretur, 
fieri  adhucoportebat.Tanquamille,  qui  potestatem 
habebat  ponendi  animam,  et  iterum  sumejadi  eam 
{Joan,  x),  peractis  omnibue,  qu®  ut  peragerentur 
exspectabat,  inclinato  capite  tradidit  spiritum.Quis 


soum  residerc  faceret.  Gredo  ut  istius  Evangelii,  C  ita  dormit  quandovoluerit,  sicut Jesus  mortuus  est 


qood  per  eum  fuerat  praedicaturus,  divinam  excel- 
lentiam  hoc  modo  altius  commendaret. 

«  Postea  Dominus  sciens  quia  jam  omnia  con- 
tf  sammata  sunt,  utconsuaMnareturScriptura,dixit: 
« Sitio.  Vas  ergo  positum  erat  aceto  plenum.  illi 
« autem  spongiam  aceto  plenam  hyssopo  circumpo- 
« nentes,  obtulerunt  ori  ejus.  Gum  ergo  accepisset 
«  Jesns  acetum,  dixit:  Gonsummatumest.Gt  incli- 
« nato  capita,  tradidit  spiritum.  •  Quis  potest  quae 
facit  ita  disponere,  quomodo  disposuithomoiste  qui 
passas  est?  sed  homo  mediator  Dei  et  hominum, 
bomodequo  praedictum  legitur:  Et  homo  est,  et 
quis  agnoscit  eum  ?  Quoniam  onuies,  per  quos  haec 
fiebaot,  videbant  hominem,  sed  non  agnosceban^ 


quando  voluit?  Quis  ita  vestem  deponit  quando  vo- 
luerit,  sicut  Jesus  animam  quando  voluit?  Quisita 
cum  voluerit  obiit,  quomodo  obiitquando  voluit  Je- 
sus?  Quanta  speranda  vel  timenda  potestas  est  ju- 
dicantis,  si  apparuerittantamorientis?Po8teaquam 
Dominus  Jesus  peractis  omnibus,  quae  ante  suam 
mortem  peragi  oportere  prassciebat,  quando  voluit 
tradidit  Spiritum.  Quae  deindesecuta  sunt,evange- 
lista  narrante,  videamus. 

«  Judsei  ergo,  »  inquit,  «quoniamparasceveerat, 
«  ut  non  remanerent  in  cruce  corpora  sabbato 
«  (erat  enim  magnus  dies  ille  sabbati),  rogaverunt 
«  Pilatum,  ut  frangerentur  eorum  crura,  et  tolle- 
«  rentur.  »  Non  crura  tollerentur,  sed  hi  quibus 


Deum.  Homo  namque  apparebat,  quia  Dominusla-  n  ideo  frangebantur  ut  morerentur,  auferrentur  ex 

tebat.  Patiebatnr  baec   omnia,  qui  apparebat:  et      ligno,  ne   pendentes  in  crucibus,  magnum  diem 

idem  ipse  disponebat   haec   omnia,   qui  latebat. 

^idit  ergo,  quoniam  consummata  sunt  omnia  quae 

oportebat  ut  fierent  antequam  acciperet  acetum.  et 

traderet  spiritum,  atque  nt  hoc  etlam  consumma- 

relorquod  ait:  «  Et  in  siti  mea  potaverunt  me 

»ceto  {Psal,  LxviJi),  »  Sitio,  inquit,  tanquam  hoc  di- 

ceret:  Hoc  minus  fecistis,  date  quod  estis.  Judaei 

qwippe  ipsi  erant  acetum,  degenerantes  a  vino  pa- 

triarcharum  et   prophetarum.  Tanquam  de  pleno 

vase^deiniquitatemundi  hujusimpleti,oor  habentes 

velot  spongiam  cavernosis  quodammodoatquetor- 


festum  sui  diuturni  cruciatus  horrore  fcedarent. 

«  Venerunt  ergo  milites,  ot  primi  quidem  frege- 
«  runt  crura,  et  alterius  qui  crucifixus  estcum  eo. 
«  Ad  Jesum  autem  cum  venissent,  et  viderunt  eum 
«  jam  mortuum,  non  fregeruntejuscrura.  Sedunus 
«  militum  lancea  latus  ejus  aperuit,ct  continuocx- 
«  ivit  sanguis  etaqua.»Vigilanterverbisevangelista 
usus  est,  non  ut  diceret,  latus  ejus  percussit,  aut 
vulneravit,  aut  quid  aliud,  sedaperuit,  utillicque- 
dammodo  vitaeostium  panderctur,  unde  sacramenta 
Ecclesiae  manaverunt,  sine  quibus  ad  vitam,  quae 


413 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  KPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


444 


vera  vita  cst,  non  intratur.  Ille  sanguis  in  remls-  A  rara  Judaei  usitatius  apud  noBVOcant,facepealiquid 


sionem  fusus  est  peccatorum,  aqua  illa  salutare 
temperat  pocuUim,  hoc  lavaorum  prsestatet  potum. 
Hoo  praenuntiabat,  quod  Noc  in  latero  arca  ostium 
facere  jussus  est,  quo  intrarent  animalia,  quie  non 
erant  diiuvio  peritura,  quibuspraBfigurabatur  Eccle- 
sia.  Propter  hoc  prima  mulier  facta  est  de  viri  la- 
tere  dormientis,  ct  appellata  virago,  mater  quoque 
virorum.  Magniim  quippc  significanturbonum^an- 
tea  et  magnumprsevaricationis  malum,inhabituja- 
centis  atcjucflorniientis.EthicsecundusAdam  incli- 
nato  caplte  in  rruce  dormivit,  utindeformareturei 
conjux,  quae  de  latere  dormientis  defluxit.  0  mors, 
unde  mortui  reviviscunt!  ^ 

«  Facta  sunt  epim  h»c,  ut  Scriptura  impleretur: 


non  lieebat. 


HOMILIA  LXIX. 

IN   VIGILIA  PASCtt^. 


(CoL.  ni.)  «  Fratrcs,  si  consurrexistis  cum  Cbri- 
«  sto,  qua;  sursuro  suntqusrite,  ubiChristaseatjin 
«  dextera  Doi  sedens.  »  Et  reliqua.  Domini  noetri 
Jcsu  Christi  honorabilem  solemnitatem,  sua  faveote 
dementia,  fratres  charissimi,  fldeliter  veneremur, 
pielatem  ejusineCtkbilemtidmiremur,  qui  noBsolam 
nostne  redemptioniscausa  humanamcamemstuce- 
pit,  verum  etiam  diversa  pcBnaf  um  genera  pro  nostra 
salute  subiredignatusestjUt  licetpostmuUumiae^ 
ti«  ct  pigritiaB  nostr»  somnum,  hon  inviti,  led 


«  Os  non  comminuetis  ex  eo  {Fxod,  xn).  Et  iterum  «  voluntarii,  sancte  Christianae  religioniB  dulcedine 


«  alia.Scriptura  dicit:  Videbunt  in  quem  pupuge- 
runt  {Zachy  \u),  »  Duo  testimoniadeScripturisred- 
didit  aingulis  rebus.  quas  factas  fuissenarravit.  Nam 
quia  dixerat:  «  Ad  Jesumautamcumvenissent.non 
fregerunt  ejus  crura,  wadhocpertinettcstimonium: 
«  Os  non  comminuetis  exeo.  »»Ouod  praeceptumest 
eis,  qui  celebrare  Pascha  jussi  sunt  ovis  immola- 
tjone  in  veteri  lege,  quffiDominicaepassionisumbra 
prajcesscrat.  Unde  Pascha  nostrum  immolatus  est, 
de  quo  et  Isaias  propheta  prsdixit:  «  Sfcutovis  ad 
immolandum  ductus  est^fta.Lin).  » Item  subjunxe- 
rat,  dicens:  «  Sed  unus  militum  lancea  latus  ejus 
aperuit,  »  ad  hoc  pertinetallerumtestimonium^hoc 
est :  «  Videbunt  in  quem  compunxerunt. »  Ubi  pro- 
missus  est  Christus  in  ea,  quacrucifixus  est,  carne 
venturus. 

«Posth«cautem  rogavitPilatum  Joseph  ab  Arima- 
«  thsa,  eo  quod  esset discipulus  Jesu,  occultus  autem 
«  proptermetumJudffiorum,  uttoileret  corpns  Jesu. 
«  Et  permisit  Pilatus.  Venit  •  ergo  et  tulit  c«rpus 
«  Jesii.  Venit  autem  et  Nicodemus,  qui  venerat  ad 
«  illum  nocte  primum,  fcrens  misturam  myrrhae  et 
«  aleos  quasi  libras  centum.  »  Non  ita  distinguen- 
dum  est,  ut  dicamus,  primum  ferens  misturam 
myrrhae,  sed  hoc  quod  dictum  est  «  primum  »^  ad 
superiorem  sensum  pertinet.  Venerat  enim  Nicode- 
mus  ad  Jesum  nocte  primum,  quod  idem  Joannes 
narravit  tn  prioribus  Evangelii  sui  partibus.  Hio 
crgo  intelligendum  est,  ad  Jesum  non  tunc  solum, 
sed  ttinc  primum  venisse  Nicodemum :  ventitassc 


autem  postea,  ut  ileret  audiendo  discipulus.  Quod  q  Unde  sequitur: 

#tAM^A    vv^rk/Hln    1VI     nAUAl n ^  1  f^vt A    f»f%9fr\f\r*% a       rtnafl      Gtnrtlta*»*  fTi^mrt    AV«im 


provocante  in  Banctiasimcaolemnitatis  convcntuex. 
pcrgefacti,  libenter  etdevotecnmomniBolKcitudiae 
reBUrgaraus,  secuadum  illud  quod  Apostolnsaitin 
praBsenti  lectione:  «Si  consurreristiscumChristo, 
qu« sursum  sunt  quaerite, ubi Christusest  in dexteru 
Dei  Bedens,  »» 

«  QuaB  sursum  sunt  sapite,  non  qu»  soper  te^ 
•  ram.  »  Ac  si  dicerpt:Nosqui  ad  imaginemsancta 
Trinitatis  reformaraur,  ad  earademTenoveniurima- 
ginem :  et  qui  trino  peccato  maxime  deoidimus  in 
consensum  operum  malorum,  tertio  elevatidefonle 
remissioneomnium  peccatorum  pcroepta,perChriBti 
gratiam,  sicut  ipse  tertia  die  resurrexit,  nosresur- 
gamus  ad  vitam.  Nos  vero,  si  conaargere  cupimus 
cum  Christo,  prius  moriamur  mundoetcoBCupiscen- 

G  tiis  oarnalibus,  et  deponenlesveteremhominem.id 
cst  malam  vohintatem,vel  u9umpravum«tdelecU- 
tiones  pessimas,  induamuB  nos  benignitatein,  ut 
proximis  nostris  cura  omni  devotionefaciamusbo- 
num,  et  post  Dei  dilrctionem  nihil  amori  proximi 
proaponamus,  sed  ut  nosmetipsos,  illos  diligamufi. 
Sequitur:  «  Quae  8ur8umsunt8apite,nonq[u«8Up«r 
terram.  »  Tantum  eaqus  cGSiestia  sunt,  non  qu» 
terrestria  qu«rentes:  terrae  mori,vivcreautemDeo: 
ccBlestem  sectari  sapientiam,  non  terronam.  Nam 

subditur: 

u  Mortui  enim  estis,  et  vita  ve»tra  abecondita  est 
«  cum  Christo  in  Deo.  «  Cum  enim  moptui  erimus 
mundo,  et  facultat^busejuB^itque  desidcriis,  vita 
nostra  abscondita  est  in  Deo,  quia  filii  Dei  surans. 


certe  modo  in  revelatione  corporis  beati  Stephani 
fcre  omnibus  gentibus  declaratur. 

«  Erat  aut«mubi  cruciflxusest,hortus,etinhorto 
«monumentum  novum,in  quo  nondumquisquam  po- 
«  situs  fuerat.  »  Sicut  in  Mariae  virginis  utero  nemt> 
ante  illum  vel  post  iltum  concepths  est,  ita  in  hoc 
monumento  nemo  ante  illum,  nemo  post  illum  se- 
pultns  est. 

«Ibi  ergopropterparasceven  Judaeorum,  quiajuxt^ 
«  erat  monumpntum,posueruntJesum.  »  Accelera- 
tam  vult  intelligi  sepuituram,  ne  advesperasceret, 
quoniam  jam  propter  parasceven,  quam  coenam  pu- 


«  Cum  enim  Christus  apparuerit  vitave8tra»tunc 
c<  ct  vos  apparebitis  cum  ipso  ingloria.  »  Nondum 
enim  apparet  quid  aut  quales  factisumusad  judi- 
cium.  Cum  autem  Christas ad  judicandum  vlvoset 
mortuos  apparuerit,  tunc  et  nos  simul  cum  illo 
apparebimus  in  gloriaresurilBcturi,Nobisetcniinet 
pro  nobis  Christus  nascitur,  patitur  et  re8urgit,ut 
nos  per  ipsum  in  vitam  renascamurin  trihalatiom- 
bus,  et  cum  eo  in  virtutibus  resurgamus.  Oinnia 
enim  per  ipsum  in  hacnocterestauratasunt.Inhac 
quippe  nocte  quasi  primiti»  ipse  resurrexit,  nt  nos 
omnes  postea  resurgamus.  In  hac  ergo  noctecapti- 


4i5 


IIOMlLIiE  DE  TEMPOaE. 


446 


vitas  nostra  s()IvitQr,vita  in  Adam  amissa  restaura-  A 

tur.  Iq  hac  nocteprotoplastus  Adam  rcsurgit^pere- 

grinus  rediit  ad  patriaii  paradisi.Ab  bac  enim  no- 

cte  Dominicae  resurrectionis  paradisusomnibus  pa- 

tet,nuUi  clauditur,  nisi  a  seipso  ;  nulli  aperitur,nisi 

a  Christo.Et  ideo  cum  omni  sollicitudine  caveamus, 

ne  propter  opera  diaboli  quas  pertrahunt  in  inter- 

itum,  apertum  nobis  iter  regni  coelestis  nos  ipsi 

claudamus^  sed  potius  per  opera  justitis  etmiseri- 

cordia;,planumnobis  iter  faciamus  ad  regnum  coelo- 

rnm.Ergo  humilitate  nostra.humilitatem  pro  nobis 

Domini  nostri  in  raemoriam  revocemus.  Humiliter 

in  ista  nocte  vigilcmus^humiliter  oremusadDeum, 

qui  gloria  sui  luminis  illuminavithanc  nociemiCui 

dicimus  :  «  Dcus  meus,    illumina  tenebras   meas 

(PsaL  xvn),  willumque  rogemus,  ut  praebeat  lucem  p 

cordibus  nostris,  ut  quemadmodum  gaudentibus 

oculisistumsplcndorem  luminum  cernimus,itahu- 

jns  noctis  prdeclaram  gloriam  illuminata  mcnte  vi- 

deamuB,  ipsumque  preccmur,  ut  exaudiat  nos  vigi- 

lanles  in  solemnitate  sua,  qui  dormivit  pro  salute 

nostra.  Vigilemus  ergo  et  oremus  forinsecus,  hanc 

vigiliam  celebremus.Deus  nobis  loquiturin  lectioni- 

bus  suis,  Deo  loquamur  in  precibus  nostris.  Si  elo- 

quia  ejus  obedienter  audierimus,  in   nobis  habitat 

quem  rogamus,  cui  est  honor  et  gloria  in  sscula 

s^culorum.  Amen. 

HOMILIA  LXX. 

IN   DIE  SANGTO   PASCHiE. 

(Marc.  XVI.)  «  In  illo  tempore  :  Maria  Magdalene, 

«  ct  Maria  Jacobi,  et  Salome,  emerunt  aromata,  ut  C 

«  Tenientes  ungcrent  Jesum.  »  Et   reliqua.  Com- 

mendat  nobis  hoBc  sacratissima  lectio,  sanctarum 

muIierumdevotionem,eommendat  et  angelorum  ap- 

paritionem,  et,  quod  his  majus  est,  Dominicam  re- 

surrectionem.  Scd  cuncta  per  ordinem  videamus. 

Ait  enim  evangelista :  «  Maria   Magdalene,  »  etc. 

Prsdict»  namque  mulieres  (ut  Lucas  evangelista 

commemorat)  a  Galilaea Dominum  secut®  fuerant,  de 

Buis  substantiis  ei  ministrantes  :  quia  licitum  crat 

apud  Judaeos,  nec  duccbatur  in  culparojUt  mulicres 

praBdicatoribus  de  suis  facultatibusvictum  et  vesti- 

tum  ministrarent.  Quam  consuetudinem  tenuerunt 

apostoll,  post  Domini  resurrectionem,  vel  ascensio- 

nemyquod  apostolus  Paulusprobat  ;8edipse,propter 

vitandum  scandalum  intergentes.hac  consuetudine  n 

uti  noluit,  dicens  :<(Nunquid  non  habemus  potesta- 

tcmsororem  mulierem  circumducendi,  sicut  et  cae- 

leri  apostoli,  et  fratres  Domini,  et  Cephas  (/  Cor. 

IX)?  n  Cephas  Syriace,  Latine  dicitur  Petrus.  Ac  si 

diceret,  habemus.El  in  Actibusapostolorum  de  ipsis 

apostolis  fegitur :  «Hi  omnes  erant  unanimiter  per- 

severantes  in  oratione  cum  mulieribus  et  Mariama- 

Ire  Jesu  (Act,  i).  •»  Sed  mulieres  qua;  Dominum  se- 

cutae  fuerant,  videntes  eum  comprehendi,  ligari, 

flagellari  et  cnicifigijdiscipulis  qui  diccbant  prius, 

«  Eamus  et  nos,  ut  moriamur  cum  illo  (Joan.xi),  » 

fugientibus,ipsaB  cum  eo  remanserunt  :et  sic  imple- 


tum  est  tempore  Dominico  passionis^quod  olim  per 
beatum  Job  in  ejus  persona  dictum  fuerat :  «  Pelli 
meae  consumptiscarnibusadhaBsit  os  meum,et  dere- 
licta  suiit  tantummodo  labia  circa  dentes  meos(/(?6. 
xix).  »  Quasi  enim  consumptis  carnibus,  pellis  ossi 
adhaeserat,  quando  discipulis  fugientibus,  mulieres 
cum  Domino  perseverabant.  Sed  quaa  arclius  eum 
viventem  dilexerant,nec  a  mortuo  separari  poterant. 
Nam  videntes  eum  sepeliri,  sedentes  contra  sepul- 
crum,  ut  evangelista  refert,  notaverunt  locum,  ut 
abeuntes  emerent  aromata,  et  illa  nocte,  quantum 
potuerunt,unguentapr®paraverunt  ^sabbato  autem, 
secundum  mandatum  Icgissiluerunt.Occidenle  vero 
sole,  quod  supererat  in  praeparandis  unguentis  de- 
sudaverunt.  Mane  autem  prima  sabbali,  antequam 
illucesceret,  cum  prseparalis  aromatibus  ad  sepul- 
crumvenerunt,cupienteseju8  sacratissimum  corpus 
saltem  mortuum  ungere,quem  viventem  nimio  dilc- 
xerant  amore.  Et  hoc  est  quod  Marcus  ait:  «  Maria 
Magdalene,  et  Maria  Jacobi,et  Salome.euieruntaro- 
mata,»etc.  Et  pulchremulieres  i^no  nomine  censen- 
tur,ut  quibus  una  erat  voiuntas,parque  desiderium, 
unumesset  etvocabuIum.Quarum  nominumdistin- 
ctionem  evangelicalectio  ostendit,per  adjectivanomi- 
na,cum  ait:«MagdaIeue,  Jacobi,et  Salome.  »  Maria 
Magdalene  a  Magdalo  dicta  est  castello :  ipsa  quo- 
que  soror  fuit  Lazari,  quflequondam  (utLucas  nar- 
rat)peccatrix  in  civitate  fuit :  sed  quia  dilexit  mul- 
tum,dimissaei  suntpcccaUi  multa.  Maria  Jacobi  a 
iilio  Buo  Jacob  dicta  est^qusB  matertera  fuit  Domini, 
id  est  soror  matris,  et  mater  Jacobi  et  Joseph.Ma- 
ria  Salome,  vel  a  vico,  vel  a  viro  dieta  est.Tradunt 
enim  eam  habuisse  duos  viros,  Cleopham  scilicel  et 
Salomcn:  ipsamvoluntesse,  quae  alibi  Maria  Cleo- 
phae  appellalur.Maria  autem  Syriace,no6i5Cuw  stetla 
mariSf  sive  domina  interpretatur :  significat  vero 
Ecclesiam,  quae  inmedionationispravaeetperversae 
lucet  tanquam  luminaria  in  mundo,  verbum  vitae 
continens.  Quae  significatio,  quamvis  Dei  gcnitrici 
spiritualitcr  congruat,per  cujus  partum  virgineum 
Sol  justitiae  mundo  resplenduit,tamenet  istis  potest 
congruere,qux  cum  aromatibus  venientes  ad  sepul- 
crum,primum  splendorem  Dominicae  resurrectionis 
mundo  nuntiaverunt.Mystice  autem,  per  has  devo- 
tissiraas  muliereSjSancta  Ecclesia  designatur,  qua- 
rum  nominuminterpretatio  rectQilliscongruit.Mag- 
dalus  vero,aquo  Maria  Magdalena  dicta  est,ut  dixi- 
mus,/urrM  iuterpretatur^etsignificat  EccIesiam.Tur- 
risquippenonsolum  sublimiorsedetiamdQmus  cst, 
nonfacilebostibuspatensiacpprhocEcclesiamsigni- 
fical,  quajetterrenadeserit,  etcQBlestiadesiderat,pu- 
gnans  inter  spiritales  nequitias,  quotidieaibiauxi- 
lium  a  Deo  de  supernis  postulan()o,ut  antiqui  hostis 
insidias  superare  possit,  fortitudinemque  suam  non 
sibi,  sed  Domino  committit,.orans  cum  Propheta : 
«  Esto  mihi,Domine,  turris  fortitudinis,  a  facieini- 
mici  ^PsaU  lx),  »  Haec  enim  illa  est  turris  fortis  et 
incxpugnabilis,  cui  voce  sponsi  in  Canticis  cantico- 
rum  dicitur  :«Sicut  turris  David  coUum  tuum,quae 


447 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


448 


ffidificataestcumpropugnaculis.MilleclypeipQndent  A 
ex  ea,  omnis  armatura  fortium  (CanL  iv).  »  Et  de 
qua  Salomon  ait  :Turris  fortissima  nomenDomini, 
ad  ipsam  currit  justus,et  exaltabitur.  Maria  Jacobi 
interpretatur  supplantatrix :  significat  otipga  Eccle- 
siam,  quas  ut  virtutes  accipere  possit,vitia  supplan- 
tare  novit.  Maria   Salome  interpretatur  pacifica  : 
congruit  et  ipsa  Ecclesiffi.quo;  non  solum  in  prospe- 
ris,  sed  etiam  in  adverws  invisibilem  pacem  servat, 
dicens  oum  propheti8:«Gum  hisqui  oderuntpacem, 
erampacificus  {Pfial,  cxix);  »  Et  iterum:  «  In  pace 
factus  est  locns  ejus,  et  in  Sion  habitatioejus  [PsaL 
Lxxv).  »  Veniunt  ergo  devotissimae  mulieres  cum 
aromatibusscpulcrum  Domini  visitare,quiaEccIe8ia 
per  devotionisstudium,quotidie  Deo  appropinquat, 
dicens  cum  Psalmista  :  ■  Dirigatur  oratio  measicut  » 
incensum  io  conspectu  tuo  [PsaL  cxl).  «  Aromata 
quoque  orationes  sanctorum  8igniflcant,qu(B  autem 
Graece  aromata.Latine  dicunturodoramenta,acper 
hoc  devotffi  orattonis  fragrantiam  designant^  sicut 
Joannes  in  Apocalypsi  ait :  «  Et  habebant  phialas 
plenas  odoramentorum,  quffi  sunt  orationes  sancto- 
rum  (Apoc,  v).  »  Et  iterum  :  «  Stetit  angelus  juxta 
aram  templi,  habens  tburibulum  aureum  in  manu 
sua,  et  data  sun(  ei  incensa  multa,  ut  adoleret  ea 
antc  altare  aureum,  quod  est  ante  oculos  Domini 
(Apoc.  vni).  »  Gum  enim  aromata  semper  sint  odori- 
fera,  tamen  tunc  majorem  odoris  fragrantiam  exbi- 
bent,  cum  in  igne  poslta   fuerint :  quia  orationes 
sanctorum  tanto  magis  ante  Deumsuavius  redolent, 
quanto  magis  ab  igne  compunctionis  excocta  fue- 
rint :  in  tantum,  ut  suavitate  delectatus  rex  dicat :  C 
«  Qu8B  est  ista  qusascenditper  desertum,sicut  vir- 
gula  fumi  exaromatibus  myrrhe  etthuris,  et  uni- 
vcrsipulverispigmentarii?  »  {CanL  iii).  Gui  sancta 
anima  nihil  de  se   prssumens,  ait :  «  Trahe  me 
pbst  te,  curremusin  odorem  unguentorum  tuorum 
[CanL  i).  »  Quasi  enim  aromata  emimus,  qu®  ad 
sepulcrum  deferamus,quando  ingressuri  ecclesiam 
ad  orationem,  nostras  conscitntias  a  sordibus  cogi- 
tationibus  emundamu8,dicente  cum  Prophcla:  «Pa- 
ratum  cor  meum,Deus,paratumcormeum'cantabo, 
et  psalmum  dicam  Domino.»!!!®  ergo  mulieres  ange- 
los  vident,  quae  cum  aromatibus  ad  sepulcrum  ve- 
niunt :  quia  illae  animae  ad  consortium  angelorum 
pertinent,  qu»  cum  opinione  boni  operis  assidutta- 
tcm  habent  orationis.Talis  erat  illequidiccbat  :Chri-  q 
sti  bonus  odor  8umus,Deo  in  omni  loco  (IlCor.  ii).» 
Imitemurergo  et  nos  easdem  sanctas  et  devotissi- 
mas  ipulieres,  ut  sicut  illae  cum  aromantibus  Do- 
minum  toto  desiderio  qusrebant  in  sepulcro,  quod 
est  proprius  mortuorura  iocus :  itaet  nos,nonin  se- 
pulcro,  sed  cum  aromatibus,  scilicet  orationibus, 
toto  aCPectu  mentis  qusramus  eum  in  CGBlo,quo  ip- 
sum  ascendisse  novimus. 

«  Et  valde  mane  una  sabbatorum  veniunt  ad  mo- 
«  numentum,  orto  jam  sole.  »  Hic  inquirendum 
est  quare  iste  evangclista  dicat :  «  Et  valde  mane 
una  sabbatorum  veniunt  ad  monumentum,  »  cum 


Matthaeus  describat:   «  Vespere  autem  sabbati, 
quae  lucescit  in  prima  sabbati,  venit  Maria  Mag- 
dalene,et  altera  Maria  videre  sepulcrum. »  Ad  quod 
prudens  lector  facile  rcspondcro  potest,  quia  vo- 
luntate   et   desiderio  mentis   vespere,  sicut  MaU 
thffius  dicit,  venirc  ccoperunt,  sed   tenebris  Doclis 
impedientibus,secundum  Marcum  valde  manecor- 
poraliter  ad  Domini  sepulcrum  pervenerunt.Vel  certe 
cum  Matthaeus  ait :  «  Vespere  sabbati,  quae  lucescit 
in  prima  sabbati,veneruntvidere8opulcrum(lfaWi». 
xxvii),»a  parte  noctis,  qua  venerant,  totam  noctem 
intelligere  voluit  :quiausus  Scripturae  est  aliquaado 
a  parte  totumsigni(icare.Sed,utlucidiusetaperlius 
inteliigatur,sciendum  est  quia  sicut  habet  dies  ve- 
speram,ita  etnox.Hoctamen  inter  utrumque  distat. 
quia  vesper  diei  tenebrescere  consuevit  in  noctem 
vesperautcm  noctis  lucescere  indiem.UtergoMat- 
thaeus  non  vesperam  diei,sed  noctis  descripsisse  se 
ostenderet,postquam  dixit,«  vespere  sabbati,  »adje- 
cit,  «  quae  lucescit  in  prima  sabbati,»et  ideo  unum 
idemque  est  quod  Marcus  ait,  «  valde  mane,  »  et 
quod  Mattbaeus  dicit,  «  vespere  sabbati.»In  Domini 
namque  resurrectione,etiam  ipse  ordotemporismu- 
tatus  est.  Ab  initio  enim  sasculi  usque  ad  Domiai 
re8urrectionem,dies  praecedebat,et  sequebaturnox: 
a  Domini  vero  resurrectione,  nox  praecedens  ad  se- 
quentem  diem  pertinet :  quia  qui  in  hujusnoctis  ul- 
tina  parte  a  mortuis  resurrexit,  ipsam  noctem  luci- 
dam  atque  coruscam  reddidit,  et  quodammodo  ia 
diem  commutavit.  De  qua  scriptum  est:  «  Etnox 
sicut  dies  illuminabitur  (P^oi.  cxxxvin).»Etiterum: 
«  Et  nox  illuminatio  mea,  in  deliciis  me\s(Ibid.).  » 
Et  apte  quondam  dies  praecedebat  noctem,quiapri- 
mus  homo  a  vera  luce  discedens,in  tenebraserroris 
incidit.  Apte  etiam  nunc  dies  noctem  sequitur,quia 
per  Domini  resurrectionem  de  tenebris  errorislibe- 
rari,ad  veram  lucem  conversi  8umus,Sicut  aitApo- 
stolus :  «  Nox  praecessit.dies  autem  appropinquavit 
(Bom.  xiii).  »Iterum  autem  contrarium  sonare  vide- 
tur,  quod  Marcus  ait,  «  Veniunt  ad  monumentum, 
orto  jam  sole,  »  Joanni,  qui  dicit,  «  Cum  adhuc  te- 
nebra  essent,  venit  Maria  Magdalene  ad  monumen- 
tum.»Ubi  dicendumest,quia  proptermagnitudinem 
amoris  Maria  Magdalene  primum  sola,  cum  adhuc 
tenebrae  essent,  ad  monumentum  venit,sicut  Joan- 
nes  narrat  :postea  vero  cum  du€d>u8  ejusdem  nominis 
feminisiterumorto8ole,sicut  Marcus  commemorat. 
Est  tamen  et  alia  ratio,per  quam  nihil  contrarium 
inter  se  evangelistae  sensisse  cognoscuntur.  Quotidie 
enim  oculis  cernimu8,quod  crepusculo  diei  appropin- 
quante,  cum  sol  concavas  terrarum   partes  relin- 
quens,  radios  suae'  lucis  aperire  coeperit,  ita  fit  lux 
in  oriente,ut  non  desint  tenebrae  in  occidente.Igitur 
si  partes  orientis  consideraverimus,  nihil  contrarium 
videtur  dixisse  Marcus  cum  ait,«  orto  jam  sole:^  si 
partes  occidentis,  non  videtur  dissonum  quod  dicit 
Joannes,  «  cum  adhuc  tenebrae  essent  »Forte  quas- 
ritur,  quare  Joannes  unam  tantummodo  nominans, 
angelos  vidisse  asserat.cum  Marcus  tres  scribatfAd 


449 


HOMlLIiE  DE  TEMPOriE. 


450 


quod  dicendum,  quia,  ut  diximus,  vel  prius  venit  A. 
Maria  Magdalene,  et  postea  iterum  cum  aliis  :  vel 
tres  simul  venerunt,  et  Joannes  unam  nominanSy 
olias  venisso  negavit.  Juxta  vero  spiritalem  intclli- 
gentiam,tcnebr!B  in  cordibus  mulierum  erant,quan- 
do  Deum  velut  mortuum  quaerebant  inter  mortuos. 
Ortus  est  eis  sol,quando  auditam  ab  eis  resurrcctio- 
nem  crediderunt,  solis  enim  nomine  in  Scripturis, 
aliquando  Dominus  Jesus  Christus  intelligitur,sicut 
scriptum  est :  «  Sol  cognovit  occasum  suum  (Psal. 
ciii),  »  id  estChristus  passionem.  Et  iterum  :«  Vo- 
bis  qui  timetis  Domfnura  orietur  sol  justitiae^et  sa- 
nitas  in  pennis  ejus  (Mal.  iv).  n  Quod  autem  ait : 
«  una  sabbatorum  n  primam  sabbali  intelligere  de- 
bemus,id  est  primum  diem  post  sabbatum,quam  ob 
honorem  et  reverentiam  Dominicae  resurrectionis,  «^ 
Dominicam  nominamus.Sicut  enlm  nosprimamfe- 
riam,  secundam  feriam,  tertiam  feriam,  et  caeteroa 
perordinem  diesdicimuSySicJudaBiprimam  sabbati, 
seeundam  sabbati,  tertiam  sabbati  nominabant.  Et 
sicut  Gantica  canticorum,  et  Sancta  sanctorum  pro 
sui  magaitudine  in  Scripturisdicuntur,sicistc  dies 
sabbatum  sabbatorum  propter  gioriam  resurrectio- 
nls  Dominici  dici  potest.Hffic  autem  dies  et  una  est 
de  septem,  et  extraseptem.  In  hac  enim  hebdomada 
exordium  sumit,  et  terminum  accipit.  Sic  enim  est 
prima,  ut  sit  tertia:  et  sic  tertia,  ut  etiam  sit  octava: 
prima  quidem,  in  conditione  ;tertia,  in  resurrectio- 
nc  ;octava,  in  revolutione.  Qui  ergo  in  hac  die  resur- 
gere  dignatus  est^  octonarium  numerum  ad  resur- 
rectionem  pertinere  monstravit.  Resurrexit  in  ipsa, 
ntostenderet  humanum  genus  inoctava  setatesasculi  C 
rcsurrecturum.  Unde  per  Salomonem  dicitur :«  Da 
partes  septem,  necnon  et  octo  (Eccle.ii).  »  Sicut 
enim  septima  die  Deus  ab  operibus  suis  requievit, 
sicseptima  aetas  dicilur  requies  sanctorum,cum  ani- 
ms  absque  corporibussuntin  requie.Octava  autem 
state  accipient  ipsae  corpus,  et  erunt  in  requie.  In 
cujustypovel  figura,octo  anims  in  arcasalva;  factffi 
sunt  Noe.  Haec  est  enim  illa  dies  de  qua  dicitur : 
•  Hsc  est  dies  quam  fecit  Dominus,  exultemus  et 
letemur  in  ea  (Psal.  cxvii).  >« 

«  Et  dicebant  ad  invicem :  Quis  revolvet  nobis 
« lapidem  ab  ostio  monumenti?»MatthaBU9evange- 
lista  dicit,  quod  cum  Joseph  sepeliisset  Dominum  in 
sepulcro  suo  novo,  advolvit  ad  ostium  monumenti 
saxum  magQum,et  abiit,  Judseis  signantibus  ipsum  j) 
cum  custodibus.  Ergo  istffimuheresvenientes  sepul- 
crum  Domiai  visitare,  et  sexus  sui  fragilitatem  con- 
siderantea,  ei  magnitudinem  lapidis  recolentes,qui 
tam  magnus  fuisse  fertur  ut  vixavigintihominibus 
moveri  posset,  dicebant :  «  Quis  revolvet  nobis  lapi- 
dem  ab  ostio  monumenti  ?  »Sed  quamvis  talia  dice- 
rent,non  tamen  a  coepto  itinere  cessabantyCredentes 
divinitus  fieri  possibile  quod  humanffi  fragilitati 
videbatur  impossibile.Quarum  mulierum  constantia 
in  Ubris  Regum  pulchre  praefigurata  est,  quando 
Allophyli  arcam  Domini  captam  in  terram  Israel  re- 
znittentcsganxeruntduaayaccasfoetasadplaustrum, 


vitulosque  earum  recluserunt  domi.  Et  sicut  scri- 
ptum  est:  «  Ibant  vacc«e  indirectum,perviamqu® 
ducit  Bethsamis,  pergentes  etmugientes,  nectn!P<^n 
ad  dextoramveladsinistram  declinantes^/  Reg.xi):» 
ita  et  hffi  mulieres  pergentesDominicumsepulcrum 
inviserc,  quasi  mugientes  et  gementes  dicebant: 
«  Quis  revolvet  nobislapidem,  »etc.  ncotamen  pro- 
ptcr  sexus  fragilitatem,  nec  propter  magnitudinem 
lapidis,  nec  propter  metum  custodam,  a  coepto  iti- 
nere  declinabant.  Imitemurigituretnos  harum  con- 
stantiam  mulierum,ut  perviaaiDeiambulante8,nec 
propter  tentationem  dffimonum,ncc  proptermetum 
hominum,  nec  propter  curam  parentumarecto  iti- 
nere  deviemus:  quiainchoantibusprfflmium  promit- 
titur,  sed  perseverantibus  datur,  Domino  dicente: 
«  Qui  perseveraveritusqueinflnem^  bicsalvuserit.» 
{MaUh.  Lxiv.) 

«  Et  respicientes,  viderunt  revolutum  lapidem.  » 
Qualiter  velquomodo revolutiolapidis factasil^alius 
evangelista,  Matthffius  scilicet,  declacat,  dicens: 
«  Angelus  quippe  Dominidescenditdecoelo,  etacce- 
dens  revolvit  lapidem,  et  sedebatsupereum  (Matth. 
xxviii).  »  Revolvit  ergo  angclus  lapidem,  et  non  ut 
egressuro  Doroino  viam  panderet,  sed  nt  egressus 
ejus  indicium  omnibus  daret,idest  utomnesenma 
mortuis  resurrexisse  crederent  Non  enira  indiguit 
in  resurrcctione  auxilio  angeiorum,  qui  propriavir- 
tute  claustra  dissipavit  inferorum, 

«  Erat  quippe  magnus  valde.  »  Spiritaliter  lapis 
istc  ad  ostium  monumenti  positus,  ipsam  oblationem 
designat  inferorum,  qua  etiam  justi  per  prffivarica- 
tionem  primi reatus  tenebanturobnoxii.  Qui  magnus 
valde  fuisse  dicitur,  quiaobligatiooriginalispeccati 
in  tantum  duraetinsolubilisfuit,  utnullustam  justus 
fuisse  legatur,  qui  se  allosqueabealiberareposset, 
quoadusque  ille  venit  qui  factus  est  inter  mortuos 
liber,  Sed  Dominus  Jesus  Christus,  qui  est  magni 
consilii  angelus,  abostio  monumenti  lapidem  revoU 
vit,  quia  hodierna  die  a  mortuis  resurgens,  Cheru- 
bim  et  flammeum  gladium  atque  versatiiem,  a  via 
paradisi  removit;  unde  scriptum  est:  «Tollitepor- 
tas,  principeSyVestras,  etelevamini,portffisternale8, 
et  introibit  rex  gloriffi  (Psal.  xxiii).  »Nec8oluBip6e 
a  mortuis  resurrexit,sedetiamomnesanimasjusto- 
rumde  inferni  daustris  liberavit,  impletaprophetia 
Oscffi  qui  ait:  «  Ero  mors  tua,  o  mors,  ero  morsus 
tuus,  inferne  (Ose,  xiii).  »  Et  Dominus:  «Si  exalta- 
tus  fuero  a  terra,  omniatraham  ad  meipsum(/oan. 
x|i).»GujussingularemvirtutemresurrectionisSam- 
son  ille  fortissimusprffiflguravity  de  quoin  libroJu- 
dicum  legimus  (Judic.  xvi),  quia  cumGazam  oivita- 
tem  fuisset  ingre8susadmeretricem,audientesPhi- 
listffii  ejus  introitum.civitatemmunieruntcustodes- 
que  deportaverunt,  etquasijamseeumhaberecom- 
prebensum  gavisi  suut.  Sed  quid  fecit  Samson  au- 
diamus.  Non  solum  media  nocte  exiit,  sed  etiam 
utrasquc  portas  civitatis  cum  postibua  propriis  hu- 
meris  in  montem  tutit,cu8todesqueinanesetiilu808 
reliquit.  Quem  Samson  ille  fortidsimussigaifioaviti 


4Sl 


HAYMONIS  HALBKllSTAT.  EIUSC.  OPP.  PAIIS  II.  —  HOMIL 


m 


nisi  DominumJcsumChrislum,flnquo8Criptumest: 
«  Dominas  fortis  et  potens:Dominuspotensinprae- 
lio?»Cum  ergo  fuisset  in  civitatem  ingressuSjSda- 
mavit  meretricem,  id  est,  Christus  Ecclesiain,  qus 
post  idolorum  culturam  ad  festum  Christi  vocata 
est.  Quid  Gaza  civitas,  nisi  infernum ;  quid  Phili- 
sthflBi,  nisi  Judosbs  designant?Samson  ergoGazam 
civitatem  ingresso,  Philisthsi  IsBtabantur:  quia  Ju- 
daei  scpulto  DominoadinferniclaustradeBcendente, 
laBtati  8unt,  putantes  nomen  ejus  se  habere  exstin- 
tum.  Sed  qui  Samson  noster,  scilicet  Dominus  Je- 
sus  Christus,  fecit?  Non  solumliber  exiit,  sed  ctiam 
portas  tuiit:  qnia  pon  fiolum  ipse  ab  inferis  liber 
exiit,  sed  etium  omues  animasjuslorum  deinferno 
libcravit,  et  ad  montana,  idest,  adcoelestia  revoca- 
vit.  Cui  pcr  prophetam  Zachariam  dicitur:  «  Tu 
quoque  in  sanguine  testamonti  tui  eduxisti  vlnctos 
tuos  de  lacu,  in  quo  non  crat  aqua  (ZacL  ix).  »  Et 
ne  aliquis  deresurrOctionedubitaret,etiam  aliquan- 
tos  corpore  resuscitavit :  quia  (sicut  scriptum  est) 
«  multacorpora  sanctorum,  qui  dormierant,  surre- 
xerunt  {Matth.  xxvii).  » 

«  Et  introeunte8inmonumentum.»Postquamde- 
votfle  mulieres  lapidem  ab  ostiomonumenti  revolu- 
tumvideruntjsineullatarditateinipsumintroierunt, 
Sed  forte  movet  aliquos,  qui  tantum  consueta  mo- 
numenta  considerant,  quomodo  sepulcrum  Domini 
sdiflcatum  fuerit,quod  totmulieres  unacumangelis 
capere  posset.  Ad  quod  respondendum,  quia  sicut 
illi  lestati  sunt,  qui  hoc  viderunt,  et  scriptum  ad 
nostram  memoriam  reliquerunt,  tali  modoasdifica- 
tum  fuit.  Eratenim  lapismagnus  inhorto^guttulis 
purpureis  intinctus,  coIorecandidorefulgen3,incu- 
jus  latere  erat  sepulcrum  excisum,tanta;magnitu- 
dinis,  ut  octo  vel  novem  homines  capere  posset:  et 
tantae  altitudinis,  utquisquein  ejus  pavimento  stans, 
erecta  manu  culmenpertingercpossct.Incujusaqui- 
lonari  parte  sepulcrum  DominiexcisumestySeptem 
pedes  et  roedium  (utdicunt)habcnslongitudinis,  et 
tres  palmas  et  mediamlatitudinis.Ostiumverospe- 
luncae,  patulumest  adorientem,undeintroeuntibus 
locum  Dominici  corporis  in  dextris  habetur:  quia 
Dominicumcorpusitainmonumcntojacuit,  ut  uaput 
iliius  ad  occidentcm,  etpedes  ad  orientem  respice- 
rent:  dettera  quoque  manus  ad  meridiem,  sinistra 
ad  aquilonem.  Exquotemporeconsuetudoexcrevit, 
Christianorum  corpora  adhancsimilitudinem  scpe- 
liri.  Etrecte  in  tali  ioco  Dominussepulturamauam 
elegit,  ubi  nulla  possibilitas  effodiendi  essct,  quat«- 
nusomnemoccasionemcalumniandiJudacisauterret- 
nc  forte,  simaceriavelquolibetparietecircumclusus 
es8et,dicerentipsumdiscipulosipsiu8furatosfuisse. 
Post  dscensiohem  Domini  et  resurrectionem,  Chri- 
stiani  zelo  divlni  amoris  Ecclesiam  in  eodem  loco 
rotundo  mirae  magnitudihisaedificaverunt,cuju3pa- 
vitnentum  ex  marmore  albo  straverunt  tectum  au- 
teai  laminis  atireis  desuper  orna  erunt,  interiora 
auteni  parietum  crustulis  aureisdecoraverunt.  Su- 
per  sidpuli^fatQ  autem  ctucem  auream  mirae  pulchri- 


A  tudinis  statuerunt,  appendentcs  ante  eampharum 
argenteum  cum  lampadibue.In  tantum  namque  se- 
pulcrum  Domini  mirabile  factum  est,  ut  etiam  pro- 
phetia  IsaicT  juxta  litteram  impleretur  dicentis : «  In 
die  illa  radix  Jesse  qus  stat  in  signum  populonim, 
ipsum  gentes  deprecabuntur,eteritscpulcrumeju8 
gloriosum  (Isa.  xi).»  •  Viderunt  juvenem  sedentem 
«in  dextriSiCoopertumstola  candida.nJoannes  evan- 
geliata  dicit,  quod  respioieuB  Marta  Magdalene  in 
monumentum,vidit  duoaangelos  in  albis  sedeotes, 
unum  ad  caput,  et  unum  ad  pedes,  ubi  positum 
fucrat  corpus  Jesu.  In  quo  loco  considprandum  cst, 
quam  pulchre  utraque  Domini  natura,diviDa  pariter 
et  humana,  nobis  commendatur.  Per  caput  namqiie 
divinitas  deeignatur,  sicut  Apostolus  ait :  »  Caput 

p  Christi  Deus(/  Cor.xi) :  »per  pedes  vero  humanitas, 
unde  Moses  dicit:  «Et  qui  appropinquant  ad  pedes 
ejus,  accipient  de  doctrina  ojus  {DetU.  xxxm). » 
Quasi  ergo  angelus  ad  caput  scdet,  cum  Joannes 
clamat :«  In  principio  erat  Verbum,et  Verbumerat 
apud  Deum,etDeus  crat  Verbum  (Joan.  i).  »  Ouasi 
ad  pedes,  cum  idem  evangelista  ait :  «  Et  Vcrbum 
caro  factum  est,  ct  habitavit  in  nobis  (Jbid.).  »  Mar- 
cus  autem  eumdcm  angelum  in dextris  sedisse  de?- 
cribit,ut  Dominumdemortalitateadimmortalitatem 
transisse  insinuet.Sicutenim  persinistram  praepens 
vita,  sic  et  per  dextram  futurae  vita;  immortalitaa 
designatur,  teste  Salomone,  qui  ait :  «  Lsva  ejus 
sub  capitc  moo,  et  dextera  illius  amplexabitur  me 
[Cant.  i).  »  Et  recte  testis  ejus  rosurrectionis  ange- 
lus  in  dextris  apparuit,  ut  ostenderet  eum  de  cor- 

C  ruptlone  ad  incorruptionem,  de  mortalitateadim- 
mortalitatem  transisse,  quia,  sicut  ait  Apostolus, 
«  Christus  resurgens  a  mortuisjam  non  moritur,et 
morsilli  non  uItradominabitur(/{om.vi).  »Et  iterum : 
«  Et  si  novimus  Christum  secundum  carnem,  sed 
jam  nunc  non  novimus(//  Cor.  v).»Et  utinimicum 
humani  generis  perfecte  aDomino  superatumdecla- 
raret,non  8tans,sed  sedcns  angelus  apparere  voluit. 
Stare  enim  pugnantis  est,  sedere  regnantis,  sive 
judicantis.  Scdct  enim  rex  in  throno  gloriae  sna, 
miles  antem  post  victoriam  quiescit.  Quia  ergo  Do- 
minus  caput  antiqui  serpentis  contriverat,onineque 
eloctos  Dei  deejus  potestate  liberaverat,  recte  tcstis 
resurrectiouis  ejus,non  stans,sed  sedens,  ut  dictum 
est,apparuit.Qui  etiara  bene  slolacandidacoopertus 

D  apparuit,  utinefTabile  gaudium  Dominic®  resurre- 
ctionis  in  ips»)  habitu  demonstraret.  Cum  eniin  in 
Veteri  Teslamento  saepissime  ab  hominihus  anheli 
visi  legantur,  non  facile  reperies  quemquam  stola 
candida  indutum  apparuisse,  quia  hoc  privilegium 
Dominicffi  re.-urrectioni  servabatur.Et  quia  consue- 
tudo  estPalaestinis  dies  festos  celebrantibus,  ut  alba 
vestimentainduant,cum  stola  candida  indutusappa- 
ruit,  festivitatem  Dominicae  resurrectionis  se  cele- 
brare  ostendit  Ubi  si  quis  quojrat  utrum  suam  an 
nostram,  intelligere  potest  et  suam  ct  nostram.  Do- 
mini  enim  resurrectio  festivitas  angelorum  fuit,quo- 
niatn  numerus  eorum,qni  retrogradiensper  aposta- 


i 


493 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


454 


tumaagolum  imminutus  fuerai^ex  animabus  fidcli-  A 
um  adlmpletur.  Nostra  festivilas  e9t,quia  de  perditio- 
neDOB  Hberaas,ad  societatem  angeiorum  rcvocavit. 
iDSuaigiturfestivitateetinaostraangelusincandidis 
Testibtts  apparuityUt  inolTabile  gaudium  bujusfesti- 
vitatis  ostenderet.  Si  ergo  gaudium  est  in  ocelo  co- 
ram  aQgelis  super  uno  peccatore  p£eiutentiam  agente, 
quale  putamus  gaudium  fuisse,  quando  tot  millia 
aDimarum  saactarum  ad  suum  consortium  trunsire 
vidi^ruQt^MHsGestQamquediesquamfecitDominus, 
exsultemus  et  Istemur  in  ea  IPsal,  cxvii).  »«Etob- 
siupuerunt.»  Consuetudo  mortaHumest,utcuziiali- 
quid  super  se  vid^rintyinfrase  pertimescunt.Exeo 
enim  tempore,quo  primusbomo  aconsortio  angelo- 
rum  peccando  disccssit,  in  tantam  dilupsi  sumus  mi- 
Bcriam,  ut  supernos  cives  sine  mctu  viderenonpos-  » 
simus.  £t  ideo  sancUB  muliercs,  non  aolum  quia 
angelum  viJerunt  coopertum  stola  candida,  obstu- 
paerunt,  sed  etiam,quia  vacuum  monumentilocum 
conspexerunt.  Nam  idcm  ipsc  angelus  testis  Domi- 
nics  resurreciionis  in  taii  specieapparuit,  utexipsa 
8ua  visioneyet  terroreui  reprobi&,et  blandimcntum 
piis  mentibus  exbiberet.  Quod  Mattbsus  evangclista 
manifestat,  dicens :  u  Erat  aspectus  ej  us  sicut  fulgur, 
vcstimenta  ejussicutnix.  »!n  fulgureetenimtimoris 
terror,  in  nive  blandimentum  lenitaiis  ostenditur. 
Quia  ergo  in  Aiigureo  vultu  et  in  niveo  candorean- 
gelus  apparuit,  ostendit  quia  Dominus  Jesus,  qui 
est  angelus  magni  consilii  dictus,  in  ultima  etgene- 
rali  resurrectione  et  terribilis  reprobis,et  blandu» 
apparebit  justis.Quasi  enim  in  fulgureo  vultu  appa- 
rebit  illis,  quibus  dieturus  est :  u  Discedite  a  me,  C 
maledicti^  in  ignemaeternum,  quiparatusestdiabolo 
et  angelis  ejus  {Malth  xxv).  >»  Quasi  in  niveo  can- 
dore  illis,  quibus  dicet :  «  Venitey  benedicti  Patris 
uei,  percipite  reguum  quod  vocis  paratum  esi  ab 
originemundi  (Ibid,).  »Hancdescriptioiiem  ostendit 
aixgelus  testis  Dominicoe  resurrectionis,  quandoprs 
timore  illius  exterriti  sunt  custodes,  et  facti  sunt 
velut  mortui :  mulieres  autem,  ne  timercnt,  protinus 
biandam  consolationem  acceperunt  Unde  subditur: 
«( Qui  dicit  illis  :  Nolite  expavescere. »  Ac  si  dice- 
ret:  Paveant  illi  qui  supornorum  civium  adventum 
non  diligunt;p6rtimescantilliquisepulcrum  Domi- 
ni  maligno  animocustodiunt.  Vos  autem  timerenon 
debetis,  qu®  concives  vestros  conspicitis.  Et  quco^ 
mulieres  timece  non  deberent^ causam  protinusde-  D 
monstrat,«um  subjuDgit:«  Jesum  quffiritis.»Jesu8 
Hebrso  sermone,  Latine  «a/va/or,  sive  salutaris  dU 
citur.  Ac  si  deret :  Qu»  Salvatorem  quaeritis,  Sal- 
vatorif  nuntiam  non  debetis  timere,  sed  magis  diii- 
gere.Et  ne  forte  de  alio  aliquo  Jesu  dlci  putaretur, 
subjunxit  :  «  Nazarenum.  »  Naiarenus  dictus  est 
Dominus,  eo  quod  in  civitate  Nazareth  sit  conce- 
ptus,  atque  nutritus.  Sed  quia  Nazaraeus  sanclus 
interpretatur,  recte  hoc  nomen  specialiter  ilii  con- 
gn]tt,qui  est  Sanctus  ssctorum,  et  Rex  regum,  et 
Dominus  dominantium.De  quo  per  Prophetamdtci- 
tQr:«Nondabis  sanctum  iuumviderecorruptionem 


iPsai.  XV).  »  Et  ne  aliquis  in  Nazareth  tali  nominc^ 
vocarotur,  adjunxit  : 

«  Crucifixum.  »  Grucifixus  est  pro  nobis,  ut  per 
lignum  sanctffi  crucis,  lignum  praBvaricatiouid  «ix- 
cluderet.  «  Surrexit.  »  Surrexit  per  humanitatem, 
qui  nuUum  casum  patitur  in  divinitate.  Et  ideo  re- 
surgere  voluit,  qui  nunquam  cecidit,  ut  ille  erigere- 
tur,  qui  staro  noluit.  Quod  autem  ait  :  «  Non  est 
hic.  »  De  praesentia  corporali  dixlt :  quia  per  divini- 
tatis  poteiitiam  ubique  est  totus,  ubique  est  pr»- 
sens,  sicut  ipso  ait  per  prophetam  :  «  Coelum  et 
ierram  ego  impleo  (Jer,  xxiii).  »  Et  ut  omnem  du- 
bitalionem  a  cordibus  eorum  expelleret,  adjecit  . 
«  Ecce  locus  ubi  posuerunt  eum.  »  Ac  si  dicerei  : 
Si  mcis  non  creditis  verbis,  saltem  vacuo  credite 
aepulcro,et  omuem  dubitationem  a  cordibus  vestris 
repellite. 

«  Sed  ite,  dicite  discipulis  ejus,  et  Petro.  »  Con- 
sideranda  est  in  hoc  loco  specialis  Domini  miseii- 
cordia  erga  sexum  feniineum.  Ne  enim  mulier  sem- 
per  in  opprobrium  baberetur,  quia  femina  prima 
viro  propinaverat  mortem,  per  feminas  primum 
viris  suam  voluit  nuntiare  resurrectionem.  Ac  si 
dicerctur  hominibus  :  De  cujus  manu  sumpsistis 
pocula  mortia,  ab  ejus  ore  audile  gaudium  resurre- 
clionis.  Sed  quaerendum  est  quare,  discipulis  nomi- 
natis,  Petrus  ex  nomine  designetur.  Ait  enim  an- 
gelus  :  «  Dicite  discipulis  ejus  et  Petro.  »  Ad  quod 
dicendum,quia,sicut  evangelica  narrat  historia,cum 
pergeret  Dominus  ad  passionem,  Petrus  pavore  per- 
ierrilus,  ter  eum  negaverat  :  et  fortassis  inter  ca* 
teros  discipulos  ad  videndum  Dominum,postDomini 
resnrreotionem  accedere  non  auderet,  nisi  eum  an- 
geluB  ex  nomine  exprimeret.  Vocatur  ergo  ex  no- 
mine,  ne  desperaret  ex  negatione.  Forte  etiam  mo- 
vet  aliquem,  quare  Dominus  tam  dileotum  disci- 
pulum,  in  tam  grave  faciQus  cadere  permisit,  ut 
Dominum  ac  magistrum  suum  ad  vocem  unius  an- 
cilis  negaret.Sciendum  autem  quiaprovidentissima 
dispensatione  Domini  hoc  factum  e8t,ut  quem  cunctas 
Ecclesie  praeferre  disposuerat,  semetipsum  negaro 
permitteret,  ut  ex  sua  fragilitate  diseeret,  aliis  peo- 
cantibus,  quaiiter  misereri  debuisset.  Primum  ergo 
sibi  eum  ostendit  et  tunc  c«eteris  prsposuit,  ut  in- 
telligeret,  quod  dlctrictionem  vitiis,  eompassionem 
deboret  nature,  sicut  ei  alibi  a  Domino  dicitur  : 
«  Ego  pro  te  rogavi,  Petre,  ut  non  deficiat  fides  tua, 
et  tu  aliquando  conversus,  confirma  fratres  tuos 
{Ltic.  XXII).  »  Quod  autem  ait :  «  Quia  prfficedet  vos 
«  in  Galilffiam,  ibi  eum  videbitis,  sicut  dixit  vobis,  » 
idipsum  est,  quod  pergens  ad  passionem  dixerat : 
«  Posiqnam  autem  surrexero,  prtecedam  vos  in 
Galilsam  (MaUh,  xxvi).  »  Et  pulchre  Dominus  post 
resurrectionem  a  discipulis  in  Galil»a  videndus 
pradicitur,  quia  Jam  de  corraptione  ad  inoorruptio- 
nem,  de  mortalitale  ad  immortalitatem  transierat. 
Galilflsa  namque  trmsmigratio  facta  «nterpretatur. 
Quia  ergo  de  corruptione  ad  tncomiptionem,  de 
mortalitate  ad  immortalitatem  transiit,  reote  in 


495 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  KPISG.  OPP.  PARS  IF.  —  HOMIL. 


456 


Galilaja  videndus  dicitur.  Quia  sicut  ait  apostolus  A  ct  Ecclesiam  ssam  praBflgurare  dignatu9est,inqua 


Petrus  :  «  Christus  semcl  pro  peccalis  nostris  mor- 
tuus  est,  justus  pro  injustis,  ut  nos  offerret  Deo 
(/  Pel,  ix).  »  Et  iterum :  «  Si  autem  mortuus  est  ex 
infirmitate,  vivit  tamen  ex  virtute  Dei  {IlCor,  xv).  »> 
Sive  juxta  aliam  intelligentiam  Galilasa,  qu»  vo/ttW- 
litas  sive  rota  interpretatur,  gentilom  popnlum  sig- 
nificat.  Cum  ergo  in  Galilaea  vidcndus  praedicitur, 
ostendit  JudjEOs  propter  perfidiam  esse  rellnquen- 
dos,  gentes  autem  per  fidem  colligendas,  quae  ante 
Dumini  adventum  nescientes  Deum,  in  volubilitate 
siBcuIi  morabantur.  Sive  aliter,  post  resurrectionem 
in  GalilflBa  videndus  nuntiatur,quiailli  ad  speciem 
cjus  contemplandara  pervenire  merebuntur,  qui 
modo  transmigrant  de  vitiis  ad  virtutes,  de  amore 


prscipuc  baptizatiaccipiuntSpirilum  sanctum.Tunc 
enim  intelligcndus  est  unctus,  cum  Verbum  caro 
factum  est,  id  est,  quando  humana  natura  sineuUi» 
prscedentibus  bonorum  operum  meritis,  Deo  Vcrbo 
est  in  utero  virginis  copulata,  ut  pariter  divina 
et  humana  natura  una  essetpersona,etobhoceuin 
confitemurnatum  de  Spiritusancto  etMaria  virginc. 
«  Qui  pertransivit  beuefaciendo  et  sanando  onnnes 
«  oppressosadiabolo,quoniam  Deus  eratcumillo.» 
Id  est,  Pater  cum  Filio  semper  manebat,  meliusest 
intelligere,  quamdivinitatemFilii  cumhomiaeqQem 
assumpsit  cohabitantom  8igDificaret,utChristiper- 
sonam  geminaret,  ct  in  errorem  maximum  incide- 
ret  a.  Sequitur. 


mundi  ad  amorem  Dei,declinantes  a  malo  et  facien-  «      «  Et  nos  testes  sumus  omnium  quae  fecit  in  re 

,.     ,     .  «    ».1         ,,       ._     t? _•    * *^ : T..J ^A  T I „  ti i^ 1 


tes  bonum.  Unde  beneGalilaea  (juxta  aliam  interpre- 
tationem)  revelaUo  dicitur,  quia  qu®  nunc  videmus 
in  specie,  tunc  revelata  facie  videbimus  in  rc.  Unde 
Apostolus  ait :  «  Videmus  nunc  per  speculum  in 
asnigmate,  tunc  autem  facie  ad  faciem  (/  Cor,  xv).  » 
Et  iterum  :  «  Nos  autem,  fratres,  revelata  fncie  glo- 
riani  Domini  contemplantes,  transformamur  a  cla- 
ritate  in  gloriam,  et  tanquam  a  Domini  spiritu  (// 
Cor,  xviii).  »  Ad  quam  visionem  ille  nos  perduccre 
dignetur,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
regnat  in  soscula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  LXXI. 

FERIA  S8CUNDA   PASGH^. 

(AcT.  X.)  «  In  diebus  illis  stans  Petrus  in  medio 


«  gione  Judaeorum  et  Jerusalem.  »  Recte  autemse 
esse  testes  testantur,  qui  per  universum  mundum 
missi  sunt  Evangclium  prsedicare,  ut  in  Psalmo 
legimus  :  «  In  omnem  terram  exivit  sonus  eoram, 
et  in  fi nes  orbis  terrae  verba  eorum  {Psal.  xviii). » 
Deus  et  Pater,  per  duas  in  Christo  operaturnaturas, 
perunam  quae  ei  communis  est  cum  Deo  Patre  ex, 
eo  quod  Deusest,  peralteram  quaex  virgineMaria 
homo  factus  est.  Per  has  duas  naturas  in  uno  Filio 
Dei,duas  pariter  facit  resurrectiones  humanigene- 
ris,id  est  animarum  et  corporunn.  Dabent  enim  et 
animae  mortem  suam,in  impietale  atque  peccatis, 
secundum  quam  mortem  mortui  sunt,  de  quibus 
idem  Dominus  ait:MSine  mortuossepeliremortuos 
suos  {Luc  ix),  »  ut  scilicet  in  anima  morlui,  in 


«  plebis,  dixit :  Viri  fratres,  vos  scitis  quod  factum  q  f^Q^^Q^  niortuos  scpelirent.  Mors  cst  videlicetani 

«  estvcrbnm  per  universam  Judajam,  incipiens  eiAn 

«  a  Galiloia  post  baptismum  quod  praedicavit  Joan- 

«  nes,  Jesum  a  Nazareth.  »  Et  reliqua.  Breviter 

omnia  qu»  in  symbolo  continentur  complexus  est 

apostolus  Petrus  in  lectione  praesenti,  quam  audi- 

stis,  fratres  charissimt,  ouod  Jesus  sit  Christu8,quod 

omnium  sit  Dominus.  Stans  enim  in  medio  plcbis, 

dixit  :  «  Viri  fratres,  vos  scitis  quod  factum  est 

«  verbum  per  universam  Judaeam,  incipiens  enim 

«  a  Galila)a  post  baptismum  quod  praedicavit  Joan- 

«  nes,  Jesum  a  Nazareth.  »  Totum  hic  pariter  de- 

monstratur  quod  mundum  Deo  reconciliare  missus 

sit  Christus,  Joannes  voro  est  praeconalus,  quod  Spi- 

ritu  sancto  perunctus,quod  Deo  inhabitante  per  mi- 


mae,  quando  Deus  descrit  eam  ob  peccatorum  ma- 
gnitudinem.  Ck)rporis  mors  esi,  quaxido  ab  anima 
deseritur.  Ab  his  duobus  mortis  geoeribus  resusci- 
tatos,  duas  dicimus  resurrectiones.  Nunc  autemani- 
marum  in  Ecelesia  per  Filium  Dei(hocest,verbum 
Dei)  fit  resurrectio,  quando  per  gratiam  Dei  vivili- 
cati  resurgunt  a  morte  iniquitatis,  Et  haecestprima 
resurrectio,  quam  qui  habent  in  secunda  quae  est 
corporum,  fideliter  resurgent  in  vitam  aeternam. 
Resurgent  impii.unusquisque  in  carne  sua,utcum 
diabolo  et  angelis  ejus  puniantur  {Matth.  xxv).  IIoc 
certissime  sciendum  est^quianemonisi  per  indebi- 
tam  misericordiam  Dei  liberabitur,  et  nisiperdebi- 
tum  judicium  damnabitur.  Tnnc  sancti  scieotple- 


racula  dccIaratus,quod,crucifixus,etamortuissus.      ^jj^g  q^j^  jj^j^i  ^jg  contulerit  gratla  Dei,  vel  quid 


citatus,  quod  judex  sit  omnium  in  fine  venturus, 
quod  etiam  Ecclesiam  suam  pcr  fidem  toto  sit  orbe 
illuminaturus.  Denique  subjungitur  : 

«  Quomodo  unxit  eum  Deus  Spiritu  sancto  et 
«  virtute.  »  Unctus  est  ergo  Jesus  non  oleo  visibili, 
sed  dono  gratiae  spiritalis,  quae  omnia  pleniter  con- 
tinebat  quod  visibili  significatur  unguento.  Quod  ba- 
ptizatus  ungit  Ecclesiam,  dum  per  impositionem 
manus  episeopi,  Spiritus  septiformis  invocatur,  in 
qua  Bimilitudiiie  super  eum  baptizatum  Spiritus 
sanctus  in  specie  columbae  descendit  {Joan,  i),  tunc 

a  Hic  deest  aliquid,  vel  abundat. 


essent  consecuti,sidivina  eos  gratuito  manerenoo 
elegissetmisericordia.TuncentipseDeussanctorum 

societas,  beatorum  jucunditas,  etomnia  quascunque 
ab  eis  honeste  desiderari  possunt,et  vita,etsalus,et 
copia,  gloria,  et  honor,  et  pax^aeterna  beatitudo,et 
beata  aeternitas,  cui  sit  honor  et  gloria  nunc  et 
semper  et  in  saecula  saeculorum.  Amea. 

HOMILIA  LXXIL 

FERIA   SECUNDA   PASCHiG. 

(Lcc.  XXIV.)  «  In  illo  tempore  :  Duo  ex  disci- 


437 


HOMlLliii:  DE  TEMPOKE. 


/iSs 


« pulis  Jesu  ibant  ipsa  die  in  castellum,  quoi  erat  in  A 
<(  spalio  stadiorum  sexagiuta  ab  Jerusalem,  nominc 
«Eaimaus. »  Etreliqua.  In  exordio  hujus  iectionis 
solet  movere  nonnuUos  ad  quaerendum  qninam  isti 
duo  discipuli  fuerint,  qui  ipsa  die  resurroctionis  ab 
Jerusalem  recedentes,  ad  casteilum  Emmaus  prope- 
raverint.  Quod  enim  ex  duodecim  rpostolis  non  fue- 
rint,  in  fine  hujus  iectionis  evangelista  comprobat, 
cum  dicit  eos  reversos  in  Jerusalem,  et  invenisse 
coQgregatos  undecim.  Unde  apparet  eos  ex  septua- 
gintafuisse  discipulis,  non  exduodecimapostolis.Et 
unius  nomon  quidem  infra  deciaratur,  cui  nomcn 
Cleophasfuissedicitur :  alterum  verononnuiliputant 
vocatumfuisseEmmaus,sicutetcasteIlumquoibanty 
el  idco  superfluum  visum  fuisse  cvangelists  ut  uno 
brevi  versiculo  unum  nomen  geminaret.  Allii  etiam  ^ 
arbitrantur  hunc  fuisse  Lucam  evangelistam,  qui 
boc  scripsit  evangelium,  et  humilitatis  causa  suum 
nomen  siluisse.  Gonsuetudo  enim  est  sanctorum  ut, 
cum  de  se  mira  et  magna  loquuntur,  propter  cu- 
stodiam  humilitatis,  sic  de  sua  persona  quasi  de 
aliena  loquantur,  sicut  Moyses  fecisse  invenitur, 
qui  sic  de  se  quasi  de  alio  loquebatur,  dicens  :  «  Et 
eral  Moyses  vir  mitissimus  super  omnes  homines, 
qui  morabantur  in  terra  (Num.  ii).  »  Similiter  et 
beatus  Job  de  se,  quasi  de  alio  ait:  «  Vir  erat  in  ter- 
raHus,  nomine  Job{Job.  i). »  Qui  enim  Lucam  unum 
ex  his  duobus  discipulis  fuisse  putant,  sccundum 
hocexemplum  suum  nomen  siluisse  dicunt.  Sed  qui- 
libet  horum  fuerit,  sciendum  est,  quia  de  Domini 
resurrectione  dubii  ab  Jerusalem  reccdebant,  quod 
nonsolum  verbis,  sed  etiam  factis  ipsi  demonstrant.  C 
Qni  enim  usque  in  tertiam  diem  in  Jerusalem  exspe- 
ctaveract,  asstinaantes  eum  tertia  die  resurrecturum, 
sicut  ipse  promiserat,  quia  sponsionem  non  vide- 
raot,  dubitantes,  ab  Jerusalem  recedebant.  Sed  igno- 
scendum  est  eorum  fragilitati,  quoniam,  sicutdicit 
evangelista,  nondum  erat  Spiritusdatus, «  quiaJesus 
nondum  fuerat  glorificatus  (Joan.  vii.)  »  Unde  bene 
spatium  itineris,  quo  tendebant,  eorum  mentibus 
congruerc  videtur.  Sexaginta  enim  stadia  ab  Jerusa- 
lem  usque  Emmaus  numerantur  Stadium  enim  a 
stando  dictum  est,  vel  statuendo,  eo  quod  munus 
aliquod  in  certo  loco  statueretur  ad  exercitationem 
currentium.Et  cum  apud  veteres  stadiorummensura 
diversa  habeatur^  legitimi  tamen  stadii  auctorem 
Herculem  tradunt,  qui  sub  uno  anhelitu  centum  vi-  n 
gintiquinque  passus  cucurrisse  dicitur,  acperhoc, 
si  recte  computetur,  sexaginta  stadia  septjmum  mii- 
liarium  et  dimidium  complent.  Et  sex  quidem  ad 
bonaopera  pertinent,  quia  sex  dies  sunt  in  quibus 
licet  operari :  septem  autem  ad  requiem  animarum, 
quiaseptimo  die  requievitDeusabomnibusoperibus 
suis:  octo  ad  resurrectionem,  quia  octavo  die  Domi- 
nus  resurrexit.  Et  per  Salomonem  dicitur :  «  Da 
partes  septem,  necnon  et  octo  (Eccle.  xi).  »  Quasi 
enim  discipuli  isti  sextum  milliarium  cum  Domino 
cucurrerant,  quando  eumin  praesentivita  in  bonis 
operibusconversantem  viderant.  Quasienimad  septi- 

PATROt.   CXYIII- 


mum  milliarium  pervenerant,  quandoilium  in  eopul- 

crocoUocatumdidicerant.Verumociavumdimidium 
perfecerant,quia  eum  prius  resurrecturum  oreild^ 
rant,  sed  ex  ejus  resurrectione  dubii  ab  Jerusalem 
recedebant.  Sed  quamvis  de  Domini  resurreetione 
dubii  ab  Jerusalem  recederent,  ab  ejue  tatnen  amore 
funditus  non  recesserant.  Unde  et  bene  subdkur. 

«  Et  ipsi  loquebantur  ad  invicem  de  his  omnibus 
«  qus  ucciderant.  »  Notandum  autem  quia  non  de 
superfluis,  non  de  vacuis,-neque  ea  quae  ftd  detra- 
ctionem  pertinent,  neque  risum  moventia  loqueban- 
tur,  sed  ad  invicem  de  his  omnibus  qua  aceiderant, 
scilicet  qualiter  conversatus  esset  innocens^  et  sine 
querela  in  mundo,  qualiter  signa  et  miracula  opera- 
tus  sit,  quomodo  odiis  Juaeorum  et  calumniis  tra- 
ditus  sit  ad  crucifigendum,  quaiiter  se  resurrectu- 
rum  praedixerat,  quod  nondum  videbant.  Quia  ergo 
ha*c  et  hujusmodi  de  ilio  loquebantur,  contigit  ut 
etiam  illum,  quem  absentem  putabant,  oorporaliter 
viderent^et  in  his  etiam  ad  iitieram  suam  promissio- 
nem  Dominus  adimplcret,  in  qua  dicit :  «  Ubi  fue- 
rint  duo  vel  tres  congregati  in  nomine  meo,  ibi  sum 
in  medio  eorum  (Malth.  xviii).  »  Unde  et  subditur: 

«  Et  factum  est,  dum  fabuiat*enturetsecum  quae- 
«  rerent,  et  ipse  Jesusappropinquans  ibat  cum  illis.» 
Ubinotandumquiajuxtamentisillorumqualitatem, 
Dominud  suam  formavit  apparitionem.  IHi  enim  in 
corde  Dominum  amabant,  sed  de  ejus  resurrecUone 
dubitabant*  Dominus  autem  eis  in  corpore  appare- 
bat,  sed  quis  esset  non  demonstrabat.  Quia  ergo 
amabant  videbant :  quia  vero  de  ejus  resurrectione 
dubitabant,  eum  quem  videbant,  non  agnoscebaLt. 
Sed  quia  ipsa  dubitatio  in  illorum  mentibus  ex  anti- 
qui  hostis  insidiis  nata  fuerat,  recte  subjungitur: 

«  Oculi  autem  illorum  tenebantur,  ne  eum  agno- 
«  scerent.  i  Tenebantur  enim  illorum  oculi,  sive  ab 
ipsa  dubitatione,  sive  ab  antiquihostistentatione,ne 
eum  quem  videbant  cognoscere  possent.  Qui  enim 
propria  virtute  a  mortuis  resurrexit,  in  qua  specie 
voluit,  discipulis  apparuit.  Unde  bene  alius  evange- 
lista  dicit :  »  Post  haec  apparuit  duobus  ex  illis  in 
«  alia  efligie  {Marc,  xvi). 

«  Et  ait  ad  illos  :  Qui  sunt  hi  sermones  quos  con- 
«  fertis  ad  invicem  ambulantes,  et  estis  tristes  ?  » 
Non  ignorans  Dominus  interrogavit  quod  discipuli 
loquerentur,  sed  ex  eorum  iocutione  cordis  requi- 
sivit  confessionem,  ut  impleretur  in  illis  quod  alibi 
dicit :  «  Aut  ex  ore  tuo  justificaberis,  aut  ex  ore  tuo 
condemnaberis  (MalUi.  xii).  »  Merito  autem  tristes 
ambuIabant,quos  fides  resurrectionis  nondum  laeti- 
ficaverat.  Nondum  enim  erat  impletum  in  illis  quod 
Dominus  repromiserat,  diccns :  «  Tristitia  vestra 
vertetur  in  gaudium  {Joan.  xvi):  »  sed  adhuc  in  illa 
sententia  tenebantur,  quae  ait :  «  Mundus  autem 
gaudebit^  vos  vero  tristabimini  {Ibid.):  »  Nam  c^jus 
rei  gratia  tristes  incederent,  unus  eorum,  cui  nomen 
Cleophas,  ostendit,  cum  ait : 

«  Tu  solus  pcregrinus  es  in  Jerusalem,  et  non 
«  cognovisti  qusc  facta  sunt  in  illa  his  diebus  ?  »  Ao 

i<5 


4S9 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS.  II.  —  HOMll. 


m 


si  dicerel;  Quomodo  ex  omnibus  lii  solus  rcmancrc  A  forlis  rcslringe  luxuriam  (Joh.  xxxvii:}. »  Ilinc  ot  iii 

potuisti,  ut  ignorarea  ea  qucc  facta  suuL  bis  diebusin 

Jerosalem,  maxime  autem,  cum  propter  magnitudi- 

nem  suam  nulli  esse  incognita  possint  ?  Sed  iliud 

prstermittendum  non  est,  quod  in  peregrini  specie 

Dominus  postsuam  resurrectionem  discipulis  appa- 

rere  voluit.  Peregrinus  enim  erat  illis,  a  quorum 

mortalitate  longe  distabat  Sive  certe  in   pcrcgrini 

specie  apparuit,  uteorum  mentes  ad  misericordiam 

provocaret,  et  eum  quem  Deum  nondum  cognosce- 

bant,  saltem  ut  peregrinum  amarent.  In  pcrogrini 

specie  quoque  apparuit,  ut  nos,  qui  membra  ejus 

sumuSy  in  bac  vita  peregrinos  et  advenas  nos  esse 

sentiamus.  Peregrinus  enim  dictus  est,  quasi  pcr- 

gens  Ibngius,  sive  paragrans  aliena.  Quo  nominc  illi 


laude  Joseph  dictum  est:  «  Misit  ante  eos  vlruni 
{Gen.  xLv).»  Hinc  etiam  Psalmista  nosadmonct,  di- 
cens:  «  Viriliter  agite,  et  confortetur  corvestrum, 
omnes  qui  speratis  in  Domino  {Psal.  xxx).»  Scd  licet 
de  ejus  rosurrectionedubii  non  ex  totodiscipulierant, 
cum  Dominum  prophetarum  prophetara  vocabant, 
nam  et  ipse  de  seipso  ait: «  Non  est  propheta  sinehono- 
re,  nisi  in  patria  sua  {Matth.  \iu). »  Et  itcrum: » Noo 
oportetprophctamoccidi  extra  Jerusalem  [Luc.  xiii..- 
Et  in  ejus  persona  pcr  Moyscn  dicitur:  «  Prophelam 
vobissuscitabit  Deus  de  fratribus  vcstris,  tanquam 
mo:  ipsum  audiotis  (Deut.  xviii).  »Potenspriraumin 
opcre,  deinde  in  sermone  dicitur :  quia  quod  doruit 
verbis,  ostonditexemplis,  sicut  scriptum  est:  «Quia 
censentur,  qui  a  proprio  solo  expulsi,  reditum  cum  ^  cocpit  Jesus   facere   et  docere  {Act.  i).  »  Ordinata 


gemitu  suspirant.  Et  nos  quoque  qui  paradisi  gau- 
dia  amisimus,  quandiu  in  hac  vita  sumus,  in  aliena 
patria  consistimus.  Unde  necessc  est  ut  quotidie 
cum  gemitu  ad  propriam  patriam  redire  festinemus, 
diccntes  cum  Apostolo.  «  Dum  sumus  in  corpore 
peregrinamuraDomino:  quouiam  non  habemushic 
manentem  civitatem,sed  futuraminquirimus  {lCor. 
v).  »  In  hac  peregrinatione  se  esse  sentiebat  David, 
cum  dicebat:  <cQuoniam  advenae  etpcregrini  sumus 
apudte,  sicut  omnes  patresnostri  {Psat.  xxxviii).  » 
Et  iterum  :  •  Heu  mihi,  quia  incolatus  racus  prolon- 
gatusesti  habitavi  cum  habitantibus  Cedar,  multum 
peregrinataest  anima  me&{Psal.  cxix).»  Sed  adhuc 
causasmoDrorisDominusdiligentiusinquiritfdiceBs: 
«  Qu«  ?  »  At  illi  unde  tristcs  essent  aperuerunt, 


enim  praedicatio  est,  ut  primum  opere  impleas  quod 
postea  verbis  doceas,  juxta  cxeroplum  Domini,  qul 
ait:  «  Discite  a  mc  quiamitissumcthumiliscorde, 
ct  invenietis  requiem  aniroabus  vestris  {MiUlh.  xi).« 
Bene  quidem  primum  corani  Deo,  deinde  coram 
3mni  populo  potcns  esse  dicitur,  ut  in  omni  opere 
ante  omniaDeo  piacere  studcamus.  Non  enim  prl- 
mumplaccndumesthominibus,sedprimumplacere 

debcmus  Deo,  deinde  hominibus:  non  ob  nostram 
gloriam,  scd  ut  ipsi  homines  placeant  Deo,  cui  nos 
placere  viderint,  juxta  quod  Dominus  nos  admonet, 
dicens :  «  Luceat  lux  vestra  coram  hominibus,  ut 
videant  vestra  bona  opera,  ct  glorificent  Patrem 
vestrum,  qui  in  ccclis  est  {Matth.  v).  «EtApostolus: 
«  Providentes  bona,  non  tantum  coram  Deo,  sed 


dicentes :  «  De  Jesu   Nazareno,  qui  fuit  vir   pro-  C  etiam  coram  omnibus  hominibus  {Rom.  xn). »  Et 


f<  pheta,  potens  in  opcre  et  sermone  coram  Deo  et 
«  omni  populo.  >  Virum  et  prophetam  testantur,  et 
Filium  Dei  tacent :  vel  quia  dubii  de  ejus  resurre- 
ctione  ab  Jerusalem  recedebant,  vel  quia  insidias 
Judasorum  metuebant.  Jam  enim  conspiraverant 
Judfei,  ut  si  quis  eum  confiteretur  palam,  extra 
synagogam  fieret.  Quia  crgo  Jesus  Hcbreeo  sermone^ 
Latine  Salvator  dicitur,  recte  hoc  noinine  censetur, 
cujus  resurreclio  salutem  credentibus  consulit,  sic- 
ut  ait  apostolus  Petrus :  »  Non  enim  cst  in  alio  ali- 
quo  salus,  ncque  aliud  nomen  sub  co^lo  datum  cst 
hominibus,inquooportcatnossaIvari  (  /ct.  iv).»Quia 
vero  Nazarffius  interprelatur  sanctus,  hoc  nomen  illi 
congruit  qui  peccatum  non  fecit,  nec  inventus  est 


iterum  :  «  Placete  omnibus,  sicut  et  ego  perorania 
omnibus  placeo,  non  qusrens  quod  mihi  esl  utile, 
sed  quod  multis,  ut  salvi  fiant  (/  Cor.  x). » 

u  Et  quomodo  tradiderunt  cum  summi  sacerdotes 
«  ct  prinripes  nostri  in  damnalionem  mortis,  el 
«  crucifixcrunt  eum.  »  Hic  illud  discipuli  comme- 
morant,  quod  superius  textus  Evangelii  declaral, 
qualitcrscilicet  a  summis  sacerdotibus  propterin- 
vidiam  traditus  sit  ad  crucifigendum.  Sed  illud  qu«- 
rendum  est,  quare  dicant  eum  a  principibus  sacer- 
dotum  traditum,  cum  lcgamus  quod  eum  Judas  Ira- 
diderit,  dicens  :  «  Quid  vultis  mihi  dare,  etegovobis 
eum  tradam  ?  )>  {Mutlh.  xxxi)  Sed  cx  hac  qusestione 
iterum  oritur  alia  quffi8tio:quomodoJudasvelJuda!i 


dolus  in  ore  ejus.  De  quo  scriptum  est:  «  Scitote  q  oum  tradidisse  dicantur,  cum  lcgamus  quod  Pater 


quoniam  mirificavit  Dominus  sanctum  suum  {Psal. 
iv).  »  Et  item  : «  Non  dabis  sanctum  tuum  viderc  cor- 
ruptionem  {Psal.  cxv).  »  Bcnc  autem  a  discipulis, 
licet  quem  videbant  ignorantibus,  Salvator  vir  ap- 
pellatur.  Vir  namque  a  viribus  dictus  est,  et  illi 
Specialitor  hoc  nomen  aptatur,  qui  solus  diaboli  vires 
resurgendo  a  mortuis  potuit  confringcre,  de  quo 
Bcriptum  est :  «  Ecce  vir,  oricns  nomen  ejus  {Zach. 
vi).  »  Discamus  crgo  et  oos  ab  ilio  confortati  viri 
esse,  ut  diaboli  tentationibus  fortiter  resistamus,  et 
cuncta  adversa  viriliter  toIeremus,sicut  fccit  ille  cui 
dictum  est :  c<  Accinge  sicut  vir  lumbos  tuos,  et  siout 


eum  tradiderit,  dicente  Apostolo  :  «  Proprio  Filio 
suo  non  pepercit  Deus,  sed  pro  nobis  omnibus  tra- 
didit  illum  {Rom.  viii).  »  Nam  ct  ipse  filius  seinel- 
ipsum  tradidit,  sicut  idcm  Apostolus  alibi  ait". 
«  Qui  dilcxit  me  et  tradidit  scmetipsum  pro  me 
{Gal.  ii).  »  Et  iterum :  «  Ambulate  in  dileclionc. 
sicut  ct  Ghristus  diicxit  nos,  et  tradidit  semetipsura 
pTOT\oh\s{Ephes.  v).  »  Si  ergo  Pater  tradidit  Filium 
et  Filius  semetipsum,  nunquid  Judaei  et  Judas  incul- 
pabilcs  sunt,  si  hoc  fecerunt  quod  Patcr  etFiliu^- 
Non,  scl  uno  traditionis  verbo  divers»  voluntates 
expressa;  sunt.  Tradidit  enim  Judas  propter  avan- 


4G1 


iioMiLi^  dl:  tempuue. 


4G2 


tiam  :  tradiderunteumJudffii^sedpropter  invidiam:  \      **  Nonne  ha;c  oportmtpati  Christum, etitaiutrare 


tradidisse  eum  dicitur  Pilatus,  cum  eum  cruciGgi 
permisit;  tradidit  eum  Pater,  sed  propter  nostram 
likTationem;  tradidit  semetipsum  Filius,  sed  pro- 
pter  nostram  diIectionem.,Ergo  Pater  et  Filius  noH 
solum  sunt  amandi,  sed  etiara  glorificandi.  Ju- 
das  autem  et  Judsi  nonsolumdeteslandi.sedetiam 
condemnandi,  quiaquod  Pater  et  Filius  fecerunt 
cbaritale,  illi  cupiditate  fecerunt.  Quod  autcm  du- 
bitantes  ab  Jerusalem  isti  discipulirecederent^suis 
verbis  apparuerunt,  cum  dixerunt: 

«  Nos  autem  sperabamus  quodipse  essct  redem- 
» pturus  Israel.»Seperabamusquippe,  pra3teritiim- 
perfecti  teroporis  verbnm  est.Et  quinon  speramus, 
sed  sperabamus  dixerunt,  de  ejusresurrectionedu- 
bitare  se  ostenderunt.  Minus  enim  Spiritus  sancti 
gratia  instructi,  speravere  quodresurgensamortuis 
i^alvator  redempturus  esset  Israel,  id  est  regnum 
Israel,  corporaliter  multo  nobilius  quam  quondam 
David  regeret,  reparaturus,Hacsuspicione  permoli 
ruerant  illi  duo,  qui  suaserunt  matri  ut  peteret  ah 
eo  dicens:  «  Domine,  dic  ut  sedeanthi  duoflliimei 
unus  ad  dexteram  tuam,etalter  adsinistramtuam, 
in  regno  tuo  {Matth,  xx).  »  Hac   etiam  dubitalione 
tenebantur  illi,  qui  post  resurrectionem  interroga- 
bint  enm,  dicentes:  «  Domine,  si  in  tempore  hoc 
rtstitues  regnuni  Israel  (Act,  i)  ?  » 

"  Et  nunc  super  haec  omnia  tertia  dicsest  hodic. 
«  quod  haec  facta  sunt.  Sed  et  mulieres  qujedamex 
"  nostris  terruerunt  nos,  quae  ante  lucem  fuerunt 
'  ad  moDumentum,  et  non  invento  corpore  ejus, 


B 


«<  in  gloriam  suam?  »  Quodintcrrogativelegondum 
est,  ut  subaudiatur,  oportuit.  Oportuit  enim  Chri- 
stum  pati,  non  prn  se,  sed  pronobis.Diciturautem 
intrare  in  gloriam  suam,a  qua  nunquam  discessit, 
eo  quod  nos  intrare  fecerit,qui  longe  perpeccutum 
ab  illa  expulsi  fueramus.Sicut  enim  videre  et  con- 
fiteri  dicitur,  eo  quod  nosaliquid  videre  etconflteri 
faciat,  ita  quoque  in  gloriam  suam  dicitur  intrare 
per  passioncm.  igilur  Dominusingloriamsuamin- 
travit,  ostendens  nos  per  mu  Itas  tribulationes  intrare 
debere  in  regnum  Dei.Tantumenimcaputnostrum, 
qui  est  Christus,  menibra  sua  diligit,  utfrequenter 
ipse  agere  dicatur,  ud  quod  faciendum  nos  idoneos 
efficit.  Sed  quia  ad  intelligendumScripturamstuIti 
et  tardi  erant,  post  increpationem  piam  Dominua 
adjungit  expositionem.  Unde  et  subditur: 


« 


Incipiens  a  Moyseet  omnibus  prophetis,  inter- 
«  pretabatur  illis  in  omnibus  Scripturis,  quae  de 
K  ipso  erant.  »!nterpretabatur  inomnibus  Scriptu- 
ris,  maxime  ea  quae  ad  passionem  pertinebant  et 
resurrectionem,  ut  omnem  dubitationem  abeorum 
mentibus  auferret,  etadcredendumresurrectionem 
animos  eorum  confirmaret,  quale  estillud:  «  Fode- 
runt  manus  meas  et  pedes  meos  (Psal,  xxi).  »  Et: 
»  Diviserunt  sihi  vestimenta  mea,  et  supcr  vestem 
meam  miserunt  sortem  {Ibid.).  »  Et  :  «  Insurrexe- 
runt  in  me  testes  iniqui  {PsaL   xxvi),  »  et  caetera 
talia.  Sed  forte  movet  aIiquemquareDominu9,cum 
interpretabalur  Scripturas  discipulis,  aMoyse  cce- 


« V 


enerunt  diceatcs  se  etiam  visionem  angelorum  C  pisse  dicatur,  cumplures  patres  ante  Moysen  fuisse 

lcgamus,  qui  et  verbis  et  exemplis  ejus  passionem 
et  resurrectionem  prophetaverint.  Quidenim  mors 
Abel  {Gen.  iv),  nisi  passionem  Christi  significavit? 
Sicut  enim  ipse  a  fratre  injuste  occisusestjitaquo- 
que  et  Dominus  innocenter  a  Judaeis  occisus  est. 
Quid  enim  per  translationem  Henoch  {Gen,  v),  nisi 
ascensio  Dominisignificantur?Quidper  Noe,quiar- 
cam  in  diluvio  rexit  (Gen,  vii),  nisi  Dominusintelli- 
gitur,  qui  caput  estEccIesiae?EtquidperAbraham, 
qui  filium  immolavit  (Gen,  xxii),  nisi  Deus  Pater 
accipitur,  qui  proprio  Fiiio  suo  non  perpecit?  Sic 
quoque  immolatio  IsaacpassionisChristi  typumte- 
nuit.  Nam  et  Jacob  p astor  ovium  (Gen.  xx\)  Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum  Bignificat,quiaitin 


» vidisse,  qui  dicunt  eum  vivere.  Et  abierunt  qui- 
"  dam  ex  nostris  ad  monumentum,  et  ita  invene- 
•  runt  sicut  mulieres  dixerunt.  ipsum  verononin- 
« venerunt.  »  Quoddiscipulicommemorantbreviter, 
superior  textus  Evangeliinarratsufficienter,  scilicet 
quomodo  mulieres  quae  secutae  Dominum  fuerant  a 
Galilsa,  cum  praeparatis  aromatibus  ad  monumen- 
tum  venerunt,  et^responsoobangelo  acceptodeejus 
resurrectione,discipuIisnuntiaverunt.Tuncquoque 
duo  ex  illis^  Petrus  et  Joannes  scilicet,  cncur- 
reruntad  monumentum,  et  ita  invenerunt  sicut 
mulieres  dixerunt,  ipsum  vero  non  invenerunt. 

"  Etait  ad  illos:  0  stulti  et  tardi  corde  ad  cre- 
"  dendum  in  omnibus  quae  locuti  sunt  prophetas.  » 


Mprilo  non  solum  discipulorumstultiaredarguitur,  j)  Evangelio  :  «  Ego  sum  pastor  bonus  (/oari.  x),  »  Si- 

-'' "      ' ' *    '-      militer  venditio  Joseph  venditionem  praefiguravit 

Christi.  Sed  forle  movetaliquem,  utdiximus,quare 
Dominus,cum  interpretabaturScripturasdiscipulis, 
a  Moysecoepisse  dicatur,  cum  plures  patres  ante 
Moysen  fuisse  legamus,  qui  et  verbis  et  exemplis 
ejus  passionem  el  rcsurrectionem  prophetavcrint. 
Sed  ad  hoc  diccndum  est  quia,  licet  ante  Moysen 
plures  prtres  fuerint,  tamen  eorum  actionem  Moyse 
scribente  cognovimus,  quem  veracishistori»  scripto- 
rem  primum  fuissenondubitamus.Aquo  libroergo 
illorum  Dominus  Scripturas  interpretari  ccepit?  A 
Moyse  coopit,  quia  illorum  actiones  (ut  diximuB^ 


sed  etiam  tarditas  increpatur :  quia  cum  omnia  in 
Domini  doctrina,  inmiraculis^inpassione,  sicut  de 
JH^  prophetae  praedixerant,  completa  cernerent,  de 
ejus  resurrectionedubitarenondebuerant:  etmaxi- 
nie,  cum  omnia  quae  in  eo  venturaerant,antequam 
pateretur,  ab  ipso  Domino  prius  praedicta  recole- 
rent.  Et  non  solum  illorum,  verum  etiamet  nostra 

• 

ignavia  atque  tepiditas  redarguitur,  qui  nec  prae- 
clara  discere  volentes,  nec  ea  quae  discimus  ope- 
re  implere  satagirous :  et  ideo  ad  dicendum  tar- 
di,  et  ad  opus  pigri  invenimur.  Quibus  recte  dici- 

lur: 


463 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


h?A 


primiis  Moyses  scripsit.  Iiidc  enini  scripsit  homo, 
quando  non  erat  homo. 

((  Et  appropinquaveruntcasteUo  quoibantiCtipse 
«  se  flnxit  longius  ire.  »  Cum  fingere  soleat  esse 
hypocritarum,  quidestquodDominus  se  finxissedi- 
citur?  Ad  quodrationabilispatctre8ponsio,quianon 
semper  fingore  simulare  dicimus,  sed  aliquando 
etiam  componere,  Unde  et  compositoresIutiHgulos 
vocamus,  et  eos  qui  carminadictant,  fictoresyidest 
compositorescarminum.  Quibus  exemplis  discimus 
quia  simplex  veritas  nihil  per  duplicitatem  egit,  sod 
talem  coram  discipulorum  oculis  composuit  vcl 
exhiboit,  ut  manifestum  ficret,  si  discipuli  eum, 
quem  Deum  cognoscebant^saltcmutpcregrinumdi- 
ligerent.  Sed  absiluteosacharitattsvisccribusalie- 
nos  esse  credamus  qui  cum  auctore  misericordiae 
gradiebantur.  Nam  subditur: 

«  Et  coegerunt  iilum,  dicentes:  Mane  nobiscum, 
«  quoniam  advesperascit,  etinclinata  estjamdics.» 
Qiiorumexemplo  discimusquiaperegrini  ethospites 
non  solum  cum  adsunt  recipicndi  sunt,  sed  etiam 
cum  desunt  vocandi  atque  cogendi.  Nam  quantum 
hospitalitatis  virtusvaleat,et  ipse  comprobat,  qui  se 
in  judicio  Bdelibus  dicturum  repromisit:  «  llospes 
fui,  et  collegistis  me.  Et  quandiufecistisuni  deml- 
nimis  meis,  mihi  fecistis  Matlh.  xxv).  »Quodetiam 
in  opere  Abrabse  et  Loth  discimus,  qui  frequenter 
hospites  8U8eipiendo,aliquando  angelos  susceperun  t, 
Unde  nos  Apostolusadmonet,dicens:<(Gharila8fra- 
ternitatis  maneat  in  vobis,  ethospitalitatem  nolite 
oblivisci.  Per  hanGenimplacueruntquidam,angelis 
hospitio  sasceptis  {Hebr,  xix;  Gen,  xix).  »  Hinc  et 
Petrus  apostolus  nos  hortatur,  dicens:  «Ilospitales 
invicem  8inemurmuratione(/P«/r.  iv).»  Hincetian: 
beatus  Job  de  seipso  testatur,  inquiens:  «  Foris 
iion  mansit  peregrinus,  ostium  meumviatoripatuit 
{Job,  xxxi).  » 

«  Et  intravit  cum  illis.  Etfactum  estdumrecum- 
«  beret  cum  eis,  accepit  panem,  benedixit  ac  fre- 
«  git,  et  porrigcbatillis.  Etapcrti  suntoculi  eoruai, 
«  et  cognoverunt  illum.  »  Quia  fides  sine  opcribus 
mortua  est,  binc  cognoscere  possimus,  quia  Deum, 
quem  discipuli  nec  exvi8ione,necex  Scripturarum 
interpretatione  cognoverant,  mox  ut  opere,  quod 
Scripturae  prascipiunt,  perfeoerunt.  «  Cognoverunt 
eum  in  fractione  ganis,  »  Quoniam  sicut  Apostolus 
ait:  «  Non  auditorea  legis  justi  sunt  apud  Deum, 
sed  factores  legisjustiflcabuntur(Ao7n.  ii).»  Etsicut 
Dominus  dicit:  «  Beati  qui  audiuntverbum  Dci,  ct 
custodiunt  illud  (Luc.  ii).  »  Nosquoquepro  modulo 
noBtro  in  fractione  panis  Dominum  cognoscimus, 
si  mundo  corde  et  casto  corpore  mysterium  cor- 
poris  et  sanguinis  ejus  cum  dignareverentiasumi- 
mus. 

«  Et  ipse  evanuit  aboouliseorum.  Etdixeruntad 
«  inYicem:  Nonne  cor  nostrumapdenseratinnobis, 
«  dum  loqueretur  in  via,  et  aperiret  nobis  Scriptu- 
«  raa?  »  Quia,  sicut  ait  Apostolus,  «  Deus  noster 
ignis  oonsumens  est  {Hebr,  xii).  »  Postquam  Domi< 


A  nus  aboculisdiscipulorumevaiiuit,quoai'i]oreinvia 
ejus  locutione  accensi  sint,  declaraut,  diceales: 
«  Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  innobisdeJeao, 
dum  loqueretur  in  via?»etc.Illoenimignc8ucceiisi 
fuerant,  de  quo  Dominus  ait :  "  Ignemeniinveni  mit- 
tere  in  terram,  et  quidvolonisi  utardeat(L«c.vii;?» 
Hoc  igne  acccnsum  se  noverat,  quidiccbatrnCoQ- 
caluit  cor  /aeum  intra  me,  et  in  meditatione  mea 
exardcscet  ignis  {Psal.  xxxvui).  »  Sed  quia  omnis 
qui  Deo  docente  bonum  discit  percharitatis  mystc- 
rium,  aliis  annuntiare  debet,  probant  hoc  isti 
discipuli,  de  quibus  subditur: 

«  Et  surgentes  eadem  hora,  regressisuntinJeru- 
«  salem.  »  Non  enim  fatigatione  itineris  prohibiti 
sunt,  non  vespertinae  horae  impedimentum  timue- 

l^  runt,  sed  eadem  hora  surgentes  regressi  sunt  in 
Jerusalem  nuntiarc  apostolis  quod  de  Domini  re- 
surrectione  in  via  compererant.  Unde  benesubjun- 
gitur: 

«  Et  invenerunt^ngregatos  undecira  et  eos  qui 
«  cum  ipsis  erant,  dicentes:quod  surrexitDominus 
«  vere,  et  apparuit  Simoni.  Et  ipsi  narrabantqus 
«  gesta  erant  in  via,  et  quomodo  cognoverunt  eum 
«  in  fractione  panis.  »  Quod  sibiubi  vclquandofa- 
ctum  sit,  evangelista  non  declarat,  tamea  quia  fa- 
ctum  sit  non  lacet,  dicens : «  QuiaresurrexitDominus 
vere,  et  apparuit  Simoni,  »  id  est  Petro,  t«st«  Apo- 
stolo,  qui  ait:  «  Qui  visus  est  Cephaj,  et  post  bsc 
undecim  {I  Cor.  xv).  »  Primum  enimomnium  viro- 
rum,  PetroapparuisseDominus  postresurrectionem 
creditur,  non  solum  ut  apostolatus  ejus  ordinem 

C  consoiidaret,  sed  etiam  ut  mentemejus,qua?inpas- 
sione  titubaverat,  reformaret. 

HOMILIA  LXXIII. 

FERIA  TERTIA   PASCHie. 

(AcT.  XII!.)  «  In  diebus  illis:  Surgens  Paulus,  et 

«  manu  silentium  indicens,  ait:  Viri  fratres,  filii 

«  generis  Abraham,  et  qui  in  vobis  timent  Dcum,» 

et  reliqua.  Omnes  quibusisteloquebaturapostolus, 

secundum  carncm  filii  Abrabaeerant,  sicutelipside 

seipsis  in  alio  loco  dixerunt  {Joan.  viii):  «  Semen 

Abrabae  sumus,  et  nulli  servivimus  unquam. »  El 

iteruni :  «  Pater  noster  Abraham  est.  » Et  Dominus 

illis:  «  Scio  quia  filii'  Abrabae  estis.  »   Imitatione 

enim  non  filii  Abrabae  erantilli,quihusDomiDUslo- 

j)  quebatur:  «  Vos  ex  patre  diaboio  estis. »  Indeergo 

Judaei  filii  diaboli,  non  nascendo,  sed  imitando. 

«  Vos,  iniquit  Dominus,  ex  patre  diabolo  estis,  et 

desideria  patris  vestri  facere  vultis.  »  EcceundefilH 

diaboli.  Quae  sunt  illius  desiderio?  «  llle  homicida 

erat  ab  initio,  et  vos  quaeritis  me  occidere,  »  Ecce 

quomodo  imitatione  filii  diaboli.  Nam et  Filii  crant 

Abrebae,  propter  originem  carnis,  quibus  istaApo- 

stolus  loquebatur,  et  filii  iinitationis  propter  casti- 

tatem  timoris,quibus  specialiter  dicebat.«  Etqui  m 

«  vobis  timent  Deum,  vobis  verbum   salutis  hujus 

«  missum    est.  «  IUud    utique  de  quo  Isaias  ait: 

«  VerbunimisitDominusin  Jacob,etcecidit  inlsrae 


465 


HOMILIiE  DB  TEMPOHE. 


466 


(ha.  ix).  >>  Id  est  misit  Deus  Filium  suum,  de  quo 
Joannes  ait:«In  princi^io  erat  Verbum,  nt  Verbum 
erat  apiid  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan,  i). »  Ad 
Jacob,  id  est  ad  Judaios  et  venit  ad  Israel,  id  est 
ad  gentiiem  populum.  Deus  autem  Verbum  ipse  est 
Dei  Filius.  Quapropter  cum  eum  Pater  Verbum 
misita  Patre,etVerbo  ejusfactum  est  ut  mittcretur. 
Ergo  a  Patre  et  Filio  missus  est  idem  Filius,  quia 
Verbum  Patrisestipse  Filius,  inipso  Dei  Verbo  quod 
erat  inprincipio  apud  Deum,et  Deus  eratVerbum. 
In  Ipsa  scilicet  sapientia  Dei  erat,quo  temporeVer- 
bum  caro  fieret.  et habitaret  in  nobis :  quoe  plenitudo 
temporis  cum  venisset,  misit  Dcus  Filium  suum 
factum  ex  muliere  (Gal.  iv).ut  incarnatum  Verbum 
hominis  appareret. 

«  Quienim  habitant  Jerusalem  et  principes  ejus, 
cf  ignorantes  Jesum  et  voces  prophotarum,  qua?per 
«  omne  sabbatum  leguntur. »  Hinc  etiam  in  Actibus 
apostoIonimscriptumest^Moysesenimatemporibus 
antiquis  habet  in  siugulis  civitaiibus  qui  eum  prac- 
dicent  in  synagogis.  In  his  testimoniis  manifeste 
declaratur,  quia  lectio  lcgis,  vel  prophetarum  a  Ju- 
ixis  sabbato  semper  in  synagogis  legebantur. 

« Gumque  consummassent  amniaquae  de  eo  scripta 
«sunt.  »  Hajc  verba  Joannes  hoc  modo  narrat,  di- 
censitPosteasciens  Jesus  quiaomniaconsummata 
sunt.  ut  consummaretur  Scriptura,  dicit  :  Sitio 
[JMm,  xix).Peractis  omnibus  Jesus  qua;  ante  suam 
mortem  peragi  opoftebat,  quando  voluit,  et  sicut 
voluit,  tradiditspiritum. »  Deponenteseum  de  ligno.» 
A  Moyse  in  eremo  asreus  serpens  ligno  suspensus 
^t,  ut  Dominusin  serpentemortuus,etina;re6igni- 
ficarelur  aeternus,  videlicet  ut  judicaretur  mortuus 
perhumanitatem,  et  tamen  esset  quasi  sreus  per 
divinitatem.  Quid  respondendum  est  Judasis  obji- 
cientibus  testimonium  illud  :  <'  Malcdictus  omnis 
qni  pependitin  ligno  {DeuL  xxi)?»  Maledictum  esse 
hominem  qui  in  ligno  pendeat,  sed  noxium,  non 
innocentem. Neque  enim  innocentiac  potest  esse  ma- 
ledictum  poena  peccati.Etenim  si  Mardochajus  prse- 
paralo  ligno  appensus  sententiam  regiae  erudelitatis 
explesset,  nunquid  eum  hi  nunc  dignum  atd  maledi- 
ttionem  judicarent  ?  Non  omnino.  Ideirco  Dominus 
noster  pependit  in  ligno,ut  nos  a  delicto,  quod  in 
ligno  fucratperditionis  admissum,  ligno  appensus 
atjsolveret.  »  Posuerunt  eum  in  monumento.  »  In 
monumento  novo  positus  est  Jcsus,in  quo  nondum 
n«isquam  positus  erat.Sicutin  virginis  uteronemo 
4ntc  illura,  nemo  post  ilium  conc^ptus  est  :  iia  in 
W  monumento,  nemo  ante  illum,nomo  post  illum 
wpuUus  est. 

«<  Deus  vero  suscitavit  illum  a  mortuis.  »  Radix 
amara  crucis  evanuit,  flos  vit«  cum  fructibus  sur- 
rexit  in  gloria.  Haec  est  virga  Aaron,quaBpost  sicci- 
tatem  floruit-Virga  enim  post  ariditatemvirescens, 
Chrisius  est  post  morlem  resurgens,  qui  est  flos 
vii^inum,  corona  martyrum,  gloria  continentium, 
"qui  viaus  est  per  dies  multos. » Id  cst  pcr  diesqua- 
draginta.Nontamen  eisperomnesillos  quadraginta 


A  dies  continuo  apparuit,  sed  quoties  voluit,  quibns 
voluit,  et  quemadmodnm  voluit,  appruit  «  his  qui 
«  simul  ascenderant  cum  eo  de  Galilaea  in  Jeruaa- 
<(  lem.  »  Salva  historia,  videamus  intelligentiam. 
Galilaea  namque  transmigralio  facla  interpretatur, 
Jerusalem  visio  pacis.  lUi  enim  cum  Domtno  d^  Gar 
lilo^a  ascendunt  in  Jcrusalem,  qui  prius  bic  vitiorum 
fomitem  respuentes,  ad  virtutum  culmina  traDsmi* 
grant.  lilisciiicetcum  Redemptore  nostroapasaione 
ad  resursectionem  transmigrant,  et  in  Jerusalem 
CGoIosti  quandoque  Dominum  la^ti  videbunt,quihoc 
modo,  vitiis  derelictis,  ad  virtutum  celsitudinem 
transierint. 

<(Et  nos  vobis  annuntiamus  eadusad  pairesno- 
«stros  repromissio  facta  est.  »AbrahaB  enimdictum 

l^  est:«In  te  benedicenturuniversaecognatiiMiesierra 
(Gen.  xxii).  »  Jacob  autem,  «  et  benediceutur  in  te 
et  in  semine  tuo  cunct^e  tribus  terr<B(G^.xxviii).» 
Quod  Apostolus  exponens,  ait:«  Non  dixit  inaemi- 
nibus.  sedin  seminetuo,quodestChri8tus(Ga^iii). » 
Semen  quidem  Abrahae  Cbristus  est,  in  cujua  no- 
minis  ftde  omnibus  terrae  familiis,  Judffiisvidelicei 
et  gentibu8,est  benedictio  repromissa,  id  eat  signi- 
flcata. 

«  Dabo  vobis  sancta  David  fldelia.  »  Id  est  qu«e- 
cunque  David  tideli  promisi,  eadem  vobis  fidells 
sponsor  implebo,  Christum  scilicei  de  ejus  eiirpe 
nasciturum. 

HOMILIA  LXXIV. 

FERIA  TERTIA   PASCHiE. 

G  (Loc.  xxiv).  «  In  illo  tempore  :  Steiii  Je»U8  in 
«  medio  discipulorum  8uorum.»Etreliqua.  Haerent 
sibi  divinx  lectiones,  et  frequenier  una  pendet  ex 
altera,ita  ut  nonnunquam  exordia  subsequentis  fa- 
cilius  intelligantur  ex  consideratione  pracedentis. 
Quod  in  hac  lectione  facile  agnoscimuSySi  superiora 
hujus  Evangelii  parumper  attendamus.  Poaiquam 
enim  commemoravit  evangelista  daobus  discipulie 
Dominum  in  viaapparuisse,  postquameumcognitum 
ab  eis  in  fractione  panisnarravitfuis8e,a4jeciicon. 
tinuo  :  «  Et  surgentes  eadem  hora  regressi  sunt  in 
Jerusalem,  et  invenerunt  congregaios  undecim  ei 
eos  qui  cum  ipsis  erant, diceniea  quod  surrexii  Do- 
minus  verc,  ot  apparuit  Simoni.  Et  ipsi  nafrabani 
qusB  gesta  erant  in  via,  ct   quomodo  oognoveruni 

n  eum  in  frartiono  panis.»  —  «  Dum  hffio  autem  ad 
«  invicem  loquerentur,  Jesus  stetit  in  medioeorum. 
Unde  apparet  quia  hfficapparitio  ipso  die  Dominic» 
resurrectionis  facta  est :  cujus  apparitionis  modum 
Joannes  evangelista  apertiusdeclarat,dicen8 :»  Gum 
esset  sero  die  illa  una  sabbaiorum^  et  fores  esseui 
clausa; ubi erant  discipuli  congregati  propiermeium 
Judasorum.venitJesuset  stetii  in  medio(yoan.xx).» 
Ubi  considerandum  quod  de  se  colloqueniibue  Do- 
minus  in  medio  sietissedicitur,  ut intelligamus  quia 
tunc  eum  nobiscum  habiiantem  habebimu8,siquo- 
ties  in  unum  congregamur,  ea  loquimur  et  agimus 
quae  ad  ojus  laudem  et  nostram  salutem  pertinent, 


467 


IIAYMONIS  HALBERSTAT.  EliSC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


juxta  quod  ipse  ftit:«  Ubi  fuerint  duo  vel  trescon- 
gregati  in  nomine  meo,  ibi  sum  in  medio  eorum 
[Matlh.  xviii).  »  Sed  apparens  discipulis  Dominus, 
quid  dixerit  audiamu8:«Pax  vobis.«>  Et  pulchre  re- 
surgens  amortuis^  primo  pacem  discipulis  commen. 
davit,  ut  per  suam  passioncm,resurrcctionem,  an- 
gelicam  at  humanam  naturam  reconciliatam  essc 
ostenderet.  Ex  eo  enim  tempore  quo  primus  homo 
peccando  recessit  a  Deo,discordiainter  homines  et 
angelos  fuit.  Sed  quiahumanam  naturam  Dominus 
redimens,  ad  consortium  angelorum  revocavit,  ro- 
Burgens  a  mortuis,  quasi  speciale  munus  discipulis 
pacem  contulit.  «Ipseestenim,»  aitApostoIus,»pax 
nostraqui  fecit  utraque  unum,et  medium  parietem 
copulavit,  dissolvens  inimicitias  in  carne  sua,  ut 
duos  conderet  in  semetipso^in  uno  novo  hominefa- 
ciens  percem,et  reconcilians  ambos  in  uno  corpora 
Deo.  Et  veniens  evangelizavit  paccm  his  qui  longe, 
et  pacem  his  qui  prope  (Ephes.  ii).  »  Sive  resurgens 
amortuis  discipulis  paccm  commendavit,utiIlosad 
Buam  visionem  perventuros  esse  demonstraret,qui 
pacis  concordiam  corde  et  corpore  servant,  juxta 
quod  ille  alibi  dicit  :  «  Beati  pacinci,quoniam  niii 
Dei  vocabuntur  {Matth,  v).  »  —  «  Pax  cnim,  »  ait 
Psa]mista,«muItadi]gentibuslegemtuam,Domine, 
et  non  est  illis  scandalum  (Psal.  cxviii).  »  Sed  ne 
alium  esset  putarent,  cujus  corpus  post  resurrectio- 
nem  clarificatum  videbant,  adjunxit  coutinuo : «  Ego 
«  sum.»Ubi  considerandum  quia  non  dixit  egofui, 
sed  ego  sum.  Sum  quippe  substantivum  verbum, 
quod  nec  praeteritum,  nec  futurum  sonat,  sed  semper 
prsBsens,  illi  specialiter  congruit,  cui  nec  futura 
8uccedunt,necprceteritatranseunt,  sed  semperhabet 
esse  per  ssternitatem,  sicut  ipse  ait  ad  Moysen  : 
«  Ego  sum  qui  sum.  Haecdices  filiis-Israel:Oui  est, 
misit  me  ad  vos  (Exod.  ni),  »  Quia  vero  humani 
oculi  immortale  corpussinetimoreviderenonpote- 
rant,  confortari.a  Domino  indigebant.  Ait  enim  : 
«  Nolite  timere.  »  Habct  enim  fragilitas  humaniB 
natursehoc  proprium,ut  cum  aliquid  supra  sevide- 
ritjinfra  se  pertimescat.  Unde  et  subditur  : 

«  Conturbati  vero  et  conterriti,  existimabant  se 
«  spiritum  videre. »  Sed  ista  subitanea  conturbatio 
diacipulorum,  magnus  error  factus  est  Manichaeo- 
rum.  Et  ipsi  enim  qui  negabant  Dcum  veram  car- 
nem  non  assumpsisse^hocinadjutoriumsuierroris 
assumerevoluerunt,quodab  apostolisDominus  post 
resurrectionem  spirittis  sit  aBstimatus.  Sed  hunc 
errorem  discipulor  nm  ipae  Domi  n  u  s  falsum  co  m  pro- 
bavit,  cum  ab  hoc  errore  discipulorum  animos  re- 
vocavit,  dicens  : 

«  Quid  turbati  estis,et  cogitationes  ascendunt  in 
«  corda  vestra?  »  Ubi  notandum,  quia  non  dixit, 
cogitationes  descendunt  in  corda  vestra^sed  ascen- 
dunt.  Bonaecnim  cogitationesdescendunt,quia  de- 
super  a  Doraino  dantur,  teste  Jacobo  apostolo,  qui 
ait:  «  Omne  datum  optimum,et  omne  donura  per- 
fcctura  desursum  est,  descendcns  a  Patreluminuin 
(Ja^.  i).  »  Malae  yevo  cogitationes  descendunt,quia 


A  ab  iniinundis  spiritibus  exinio  iiiiiailiuulur.Al<ler 
enim  ros  desursum  descendens  terrainirngat,aliier 
favilla  ventorum  impetu  in  aera  rapitur.  Et  utom- 
nem  dubitationemde  sua  resurrectione  a discipulo- 
rum  mentibus  aufcrret,  manus  et  pede^  paipaiido 
praebuit,  dieens  : 

«  Videte  manus  meas  et  pedes,  quia  ego  ipse 
«  sum.  Palpate  et  videte,  quia  spiriius  carnem  et 
«  ossa  non  habet,  sicut  me  videtis  habere.  £t  cum 
«  hoc  dixisset,  ostendit  eis  manus  et  pedes. »  Noq 
solum  manus  et  pedes,  sed  etiam  juxta  Joannis 
Evangclium,  latus, quod  lancea  perforatum  fuerat 
pr8ebuit,utin  manibus  et  pedibus  fixuras  clavorum, 
et  in  laterelanceae  apertionem  videntes, resurrexisse 
cognoscerent,  quem  ante  triduum  viderunt  crucifi- 

l^  xum.  Ubi  movet  aliquem,  quomodo  post  resurre- 
ctionem  corpus  Domini  incorruptibile  et  palpabile 
fuerit,  cum  omne  quod  est  incorruptibile  sit  etim- 
palpabile  :  et  omne  quod  est  palpabiio  sit  corru- 
ptibile.  Scd  miro  et  ineffabili  modo  Dominus  poat 
resurrectionem  corpus  suum  et  palpabile  pr«- 
buit,  et  incorruptibile  demonstravit  :  ut  moD- 
strando  palpabiIe,reformaret  adfidem^ostendendo 
incorruptibile,  invitaret  ad  praemium.  Sive  cerle 
et  palpabile  et  incorruptibiie  post  resurrectionem 
corpus  suum  exhibuit,  ut  ostenderet  se  ejus- 
dem  esse  naturas,  et  alterius  gloriae.  Sed  quia  in 
Domini  resurrectione  nostra  gencralis  resurrectio 
est  praefigurata,  cum  Dominu»  post  resurrectionem 
corpus  suum  et  palpabilepraebuit^etincorruptibile 
demonstravit,  ostendit  nostra  corpora  port  resur- 

C  rectionem  ita  es8eincorruptibilia,ut  possintessecl 
palpabilia.  Unde  mentitur  et  convincitur  Eutycbes 
haereticus,  qui  dicit  corpora  nostra  post  resurrectio- 
nem  vento  aerique  esse  similia  futura:  et  sicutju- 
bar  solis  videri  potest,  ita  et  corpora  nostra  esse 
quidemvi8ibilia,sedimpalpabilia,hocina(yutorium 

sui  erroris  assumere  volens,  quod  ait  Apostolus : 
«  Caro  et  sanguis  regnum  Dei  non  possidebunt  il 
Cor.  XV).  »  Non  intelligens  quia  caro  in  Scripturis 
varias  habet  signiflcationes.  Aliquandoenim  carnis 
nomine  ipsa  carnis  natura  designatur,  aliquando 
ejusdem  carnis  fragilitas,  aliquando  vero  peccala, 
quae  ex  carne  oriuntur, nonnunquam genealogiaco- 
gnationis.  Garnis  nomine  ipsacarnis  subtantia  de- 
signatur,  sicut  scriptum  est :  «  Hoc  nunc  os  exex- 
j)  sibus  meis,  et  caro  de  carne  mea  (Gen.  i\).  »  Ali- 
quando  autem  carnis  nomine,carnis  fragilitasdesi- 
gnatur,  sicut  scriptum  est:«  Et  recordatus  est  quia 
caro  sunt  (Psal.  lxxvii),  »  id  est  fragiles.  Aliquando 
genealogia  cognationis,  nomine  carnis  expriraitur, 
sicut  Petro  dictum  est :  «  Non  tibi  revelavit  caroet 
sanguis  (Matth.  xvi).  «  Et  sicut  ait  apostolus  Pau- 
lus  :  «  Gontinuo  non  acquievi  carni  et  sanguini. 
(Gal.  i).  »  Garnis  quoque  nomine,  vltia  et  pecrata 
qua;  ex  carne  oriuntur  signiticantur,  sicut  dictum 
est:  «  Non  pcnnanebitspiritus  mcus  in  homine  in 
neternum,  eo  quod  sit  caro  (Gen.  vi).  »  Ergo  in  co 
quod  ait  Apostolus  :  «  Garo  et  sanguis  regnum  Dei 


469 


HOMILIiG  DE  TEMPURE. 


470 


Don  possidebunt, »  non  naiuraro  carnis  rcsurrectu-  A 
ram  esse  negavit,  sed  vitia  quae  ex  carne  oriuntur, 
cum  Ghristo  non  posse  regnare  ostcndit.  Unde  et 
consequenter  adjunxit :  «  Neque  corruptio  incorru- 
plelara  possidebit  (/  Cor.  xv).  »  CaBterum  crcdendum 
est  carnem  nostram  in  resurrcctione,  absquc  corru- 
ptione  vel  ^'•agilitate  mortis,  in  veritatesubstanti® 
essc  re8arrecturam,juxta  illud  quod  boatus  Job  te- 
8tatnr,  dicens  :  «  Scio  quod  Redcmptor  mcus  vivit, 
et  in  novissimo  die  de  terra  surrecturus  sum,  ct 
rui-sum  circumdabor  pclle  mea,  et  in  carne  meavi- 
del)o  Dcum,  quem  visurus  sum  ego  ipse  et  non 
aiius,  et  oculi  mei  conspecturi  sunt  {Job.  xix).  »  Sed 
solet  in  hoc  loco  mendax  paganorum  stultilia  simpli- 
citatem  Ghristianam  irridere,  diccns  :  Qua  tcmcri- 
tateputatis,  vos  Christiani,  quod  Deus  vester  vestra  i^ 
corpora  de  pulvere  possit  resuscitare,  cum,  sicut  di- 
citis,  ipse  resurgens  a  mortuis,  in  sua  carne  vestigia 
passionis  non  potuit  sanare  ?  Ad  quod  vera  fides 
respondet  non  hoc  fuisse  impossibilitatis,  scd  potius 
pietatis.  Majus  est  enim  carnem  suscitare,  quam  in 
ipsa  carDe  passionis  vestigia  sanare.  Sed  qui  quod 
majus  est  potuit,  quod  minus  c<tt  utique  fecissct, 
nisi  varias  ob  causas  vestigia  passionis  in  ipsa  sua 
carne  reliquitset.  Primum,  ut  fidem  discipulorum 
de  sua  resurrectione  dubiam  facilius  ad  credendum 
rcfopmaret.  Etsi  enim  tard&  crediderunt  apostoli, 
videntes  in  ejus  corpore  fixuras  clavorum,  multo 
tardius  credidissent,  nisi  in  ejus  corpore  signa  pas- 
Bionis  recognovissent.  Unde  unus  eorum  dicentibus 
aliis,  u  vidimus  Dominum,  »  cum  quidam  attesta- 
tione  afnrmabat  dicens  :  «  Nisi  vidcro  in  manibus  C 
ejus  fixuram  clavorum,  et  mittam  digitum  meum  in 
locum  clavorum,  etmittam  manum  meam  in  latus 
ejus,  non  credam  (Joan.  xx).  »  Sive  certe  resurgens 
a  mortuis  Dominus,in  carne  sua  vestigia  passionis 
Teservare  voUiit,  quia  venicns  ad  judicium  in  eadem 
forma  omnibus  apparebit,justis  scilicet  et  injustis  : 
ut  justi  videntes  quanta  et  qualia  pro  eorum  ere- 
plicneAuctorhumanigenerissustinuit,  incjuslaude 
etgiatiarum  actione  proficianL  :  injusti  vcro  tanto 
deteriuspuniantur,quanto  largioraDei  beneficia  in- 
dignius  contempserunt,8icut  scriptum  c?t :  «  Vide- 
bant  in  quem  transfixcrunt  (Zach.  xii).  »  Et  iterum 
atia  Scriptura  dicit  :  «  Ecce  venit  cum  nubibus,  et 
videbil  eam  omnis  ocuIu8,etqui  eum  pupugerunt. 
£t  ptangent  se  super  eum  omnes  Iribus  terrx  {Apo-  j^ 
caL  i).  »  Et  alio  item  loco  :  «  Tunc  plangcnt  omnes 
tribu9terrae,etvidebuntfilium  hominis  venientcm  in 
nablbuscoeli  cum  virtute  multa  et  majestate  {Matlh, 
uiv).  >»  Et  adhuc  aliter  Dominus  in  sua  carne  vcsti- 
giapassionis  reservantyutquid  advocatus  cst  nostcr, 
et  Palrem  interpellat  pro  nobis  in  humanitate,  qui 
cuncla  dat  cum  Patre  per  divinitatem,  ipsa  vulnera, 
^U9prono8traredemptione8ustinuit,Patriostendat, 
uteura  misereri  hominibus  faciat,proquibus  unige- 
nitusDominuBtantaactaiiasustincrenonrccusavit: 
etsic  eum  qui  misereri  non  cessat,ad  miserandum 
provocet.  Vel  certe  post  resurrectionem  Dorainus 


vestigia  passionis  in  sua  came  voluit  reservare,  u 
ipsa  signa  passionis  victoriam  quam  de  antiquo  ho« 
ste  obtinuit,  in  perpetuo  prspdicent.  Sicut  enim« 
verbi  gratia,  forlissimus  miles,  cum  jubente  impe« 
ratorc  in  praelium  processcrit,  si  contigerit  eum 
victorcm  quidem,  sed  vulneratum  ad  propriam  pa- 
triam  redire,  non  ita  vult  sanari  a  medicis,  ut  ve- 
stigia  vulnerum  non  apparcant,  sed  absque  deformi- 
tate  apparentcs,  ejus  audaciam  cunctis  videntibas 
indiccnt  :  ita  et  Dominus  resurgens  a  mortuis,  ve- 
stigia  passionis  in  sua  carne  voluit  apparere,  ut  vi- 
ctorem  oum  diaboli  ipsa  signa  per  infinita  saecula 
demonstrent.  Et  quia  discipulorum  mentes  inter 
mocrorem  et  gaudium  posiUe,  nondum  perfectas 
eum  rcsurrexisse  credebant,  verum  indicium  resur- 
rectionis  adhuc  manifestat.  Unde  et  subditur  : 

V  Adhuc  autem  illis  non  credeniibus,  sed  pras 
«  gaudio  mirantibus  dixit :  Habetis  hic  aliquid  quod 
c<  manducetur?  At  illi  obtulcrunt  ei  partem  piscis 
«  assi  et  favum  mcllis.  Et  cum  manducasset  coram 
«  eis,  sumens  reliquias  dcditeis.  >  Manducavit  ergo 
et  bibit  coram  discipulis  post  rcHurrectionem,  non 
quod  cibo  carnali  sustentari  indigeret,  sed  ut  in  ve- 
ritatc  carnis  se  resurrexipse  monstraret,  quia  pro- 
prie  comcdere  ad  corpus  pertinet,  non  ad  spiritun). 
Manducavit  et  bibit  coram  discipulis,  ut  tanto  ejus 
resurrcctionem  securius  praedicarent,  quanto  non 
solum  carncm  ejus  manibus  palpassent,  sed  etiam 
oculLs  corporalibus  comedere  vidissent,  et  securt 
postea  diccrent :  Quia  visus  est  post  resurrectionem 
non  omni  populo,  sed  tcslibus  prfleordinatis  a  Deo, 
nobis  qui  manducavimus  et  bibimus  cum  iilo  post- 
quam  rcsurrexit  a  mortuis,  et  praecepit  nobis  prs- 
dicarc  populo  et  testificari  quia  ipse  est,  qui  consti- 
tutus  est  a  Deo  judex  vivorum  ct  mortuorum.  Sed 
nec  ipsiuB  cibi  qualitas,  quem  post  resurrectionem 
comedit,  a  mysterio  vacua  credcnda  est. 

«  Obtulerunt,  »  inquit,  «  ei  partem  piscis  assi  ct 
«  favuni  mellis.  •>  Quid  in  pisce  asso,  nisi  Mediator 
Dei  et  homiuum  significatur  esse  passus?  Ipse  enim 
ut  piscis  latere  dignatus  est  in  aquis  generis  humani, 
ipse  ut  piscis  captus  est  hamo  passionia,  sed  meile 
dulcior  exstitit  in  resurrectione.  Cujus  dulccdinem 
degustaverat  ille,  qui  dicebat :  «  Quam  dulcia  fauci- 
bus  nieis  cloquia  tua,  Domine,  super  mel  et  favum 
ori  meo  {Pnal.  cxvni).  »  Favus  namque  mel  in  cera 
cst.  Mfl  ergo  in  ccra,  dulcedo  divinitatis  est,  jun- 
cta  forma  humanitatis. 

u  Et  cum  manducasset  coram  cis,  sumens  reli- 
«  quias  dedit  eis.  »  Quod  Dominus  reliquias  cibo* 
rum  discipulis  tradidit,  ad  hoc  pertinet,  quia  sUam 
passionem  eis  imitandam  esse  ostendit,  juxta  quod 
ipse  alibi  ait :  «  Si  quis  vult  post  mc  venire,  abne- 
get  scmetipsum  et  tollat  crucem  suam  et  sequatur 
nie  {Liic.  ix).  »  Undc  unus  eorum  aiebat :  «  Christus 
pasFus  est  pro  nobis  (/  Petr.  ii),  »  etc.  Dedit  ergo 
eis  reliquias  piscis  assl  et  favum  mellis,  qui  suam 
pnssionem  ainaram  e&sc  ostendit  in  dolore  cordis, 
scd  diilcissimam  in  gloriam  rcsurrectionis.  Undc 


411 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


m 


unus  eorum»  qui  quasi  siigmata  pasaionis  ejus  in 
8U0  corpore  pepferebat,  ait : «  Fratres,  existirao  enim 
quod  non  sunt  condigaaE;  passioncs  hujus  tcmporis 
ad  futuram  gloriam,  qu<B  revelabitur  in  nobis.  » 
(Ram,  VIII.) 

«  Et  dixit  ad  illos  :  Hsc  sunt  verba  qusB  locutus 
«  sum  ad  vos,  cum  adhuc  essem  vobiscum. »  Nunquid 
enim  cum  eis  non  erat,  quibus  visibiliter  loqueba- 
tur?  Erat  utique  per  pPcBsentiam  corporis,  sed  longe 
ab  eis  distabat  per  communionem  fragilitatis,  quia 
illi  erant  corruptibiles  et  mortales,  ille  inoorrupti- 
l^ilis  et  immorialis.  Et  ideo  cum  praescntialiter  lo- 
queretur,  ait  :  «  Hoec  sunt  verba  quc-e  locutus  sum 
ad  V08,  cum  adhuc  essem  vobiscum.  »  u  Quoniam 
«  necesse  est  impleri  omnia  quse  scripta  sunt  in 
«  lege  Moysi  et  propbetis  et  psalmis  de  me.  »  Ubi 
non  solum  Iegam,sed  etiam  ad  suam  passionemet 
resurrectionem  confirmandam,prophetarum  et  psai- 
morum  oracala  adhibuit,  ut  (quia  juxta  quod  ipse 
ait,  «  Iq  ore  duorum  vel  trium  testium  stet  omne 
verbum  [Deut.  xv]  »)  si  quis  legis  testimonia  de  eo 
credere  renuit,  saltem  multorum  testimonia  in  pro- 
pbetanim  et  psalmorum  oraculis  discredere  non 
proBSumat,  sed  credenda  judicct. 

«  Tunc  aperuitiliis  sensum,utintclligerentScri- 
«  pturas.  »  £t  quia  per  se  Scripiuras  intelligere  non 
poterant,  aperuit  illis  sensum,  ut  intellfgerent  Scri- 
pturae,  ut  quod  carnaliter  audiebant,  spirituaiiter 
intelltgerent.  Quid  autem  in  lege  et  prophetis  et 
psalmis  de  eo  scriptum  sit,  manifestat  cum  ad- 
jungit : 

«c  Et  dixit  eis  :  Quoniam  sic  scriptum  est,  ei  sic 
«  opcrtebat  Christum  pati,  et  resurgere  a  mortuis 
«  die  tertia.  »Oportebat  Christum  pati,  et  resurgere, 
non  pro  se,  sed  pro  nobis,  ut  per  suam  indebitam 
passionem,  a  debita  pocna  nos  liberaret,  et  per  suam 
sanctam  resurreciionem  nos  secum  regnaturos  os- 
tenderet  :  quia,  sicut  ait  Apostolus,  «  mortuus  est 
propter  peccata  nostra,  et  resurrexit  propter  justi- 
ficationem  nostram  {Rom.  iv).  »  Unde  bene  suam  re- 
surrectionem  non  longiusquam  usquc  in  diem  ter- 
tiom  differre  voluit,  ita  ut  diiabus  noctibus  et  una 
die  in  sepulcro  quiesceret.Nox  quidem  ad  peccatum 
pertinet  etnatura  quidem  humana  duabus  mortibus 
tenebatur  astricta  :  animffi,  propter  peccatum  ;car- 
nis  vero,  propter  vindictam  pecoati.  Quia  enim  Mo- 
diator  l)ei  et  hominum  sola  carne  mortuus  est,  ut 
nos  a  morte  animae  liberaret,  recle  duabus  noctibus, 
et  una  die  in  sepulcro  quiescere  voluit,  quoniam 
per  suam  simplam  mortem  nostram  duplam  damna- 
vit.  Ut  quid  autem  pro  nobis  mori  vel  resurgere  vo- 
luerit,  manifestatur,cum  adhuc  subditur :  u  Et  praj- 
«  dicari  in  nomine  ejus  pcenitentiam  et  remissionem 
«  peccatorum.»  Non  ergo  durum  vel  asperum  videa- 
tur,  quod  dicitur,  «  pragdicari  in  nomine  ejus  poeni- 
tentiam  :  »  quia  valde  dulce  est  quod  scquitur,  «  in 
remissionem  peccatorum.  »  Et  ubi  hajc  praedicanda 
essent,  manifcstatur  cum  subinieriur :  «  In  omnes 
«  gentcs.  M  Quo  verbo  Donatistarum  hffiresis  confim- 


A  ditur,  qui  localem  Deum  inducere  volentes,  in  sola 
Africaejus  fldem  esse  dixerunt,non  aitendentegquod 
ipse  Dominus  ait:  «  In  omnes  gentes.»  Inomnibus 
gentibus  per  apostolorum  ministerium  pcBnitentia 
et  remissio  peccatorum  praBdicala  esi^impletapro- 
phetia  quoe  dixit :  «  In  omnem  terram  exivit  sonos 
eorum,  et  in  fines  orbis  terra;  verbaeorura.  wEtne 
aliquis  propter  magnitudinom  peccatorum  de  venia 
desperaret,  subjunctum  est :  «  Incipientibus  abHie- 
«  rosolyma.  »  Nullus  ergo  pr»  magnitudine  pecca- 
torum  suorum  remissionem  se  posse  consoqui  de- 
speret,  si  legitime  pocniteat,  quando  ipsis  Hieroso- 
lymitis  cognoscit  indultum,  qui  cruentis  manibua 
et  mendacibus  vocibusipsum  sanguinemper  quem 
genus  humanum  redemptum  est,  effuderunt :  qoo- 

P  niam  sicut  Dominus  ait  per  prophetam  : « Nolo 
morlem  pcccatoris,  sed  ut  convertatur  et  vivat. « 
(E%ech,  xvni.) 

HOMILIA  LXXV. 

FERIA   QUAATA  PASCH^. 

(AcT,  iii.)  rt  In  diebus  illis,  aperiens  Petrus  08 
«  suum  dixit :  Viri  Israelitai,  et  qui  tiroetis  Deuio, 
«  audite.  »  Et  reliqua.  Notandum  quod  viros  dege- 
nere  Israel,  et  timentes  Dominum,  ad  audiendum 
Dei  provocetverbura.  Viri  enim  dicuntur  a  viribos, 
quia  nescinnt  tolerando  deficere,  aut  in  prosperis 
aliqua  se  elatione  jactare,  sed  animo  stabili  defixi, 
et  coEjlestium  rerumcontemplationefirmati,manent 
semper  impavidi.  «  Qui  timctis  Dominum,  inquit, 
audite,  »  id  est,  qui  reverentiam  habetis  norainis 

C  ejus  :  quia  ejus  verba  non  meretur  audire,  nisi  qui 
oognoscitur  et  timcre.  Timor  autem  Domini,  quia 
justus  ct  rectus  est,  auditum  renovat,  amorem  tri- 
buit,  ardorem  charitatis  inflammat. 

«  Deus  abraham,  et  Deus  Isaac,  et  Deus  Jacob, 
«  Deus  patrum  nostrorum.  »  Poi*^rat  enim  dicere, 
Deus  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  scd  ter  nominat 
Dcum  Abraham,  Doum  Isaac,  Deum  Jacob,  ut  tu 
intclligas  Deum  Patrem,  etFilium,  et  Spiritum san- 
ctum.  Et  ne  tibi  scandalum  terna  Dei  nominatioge- 
nerarel,  addidit  «  patrum  nostrorum.  >»  Prudenter 
cnim  personas  distinxit,  et  naturam  univit. «  Glori- 
«  ficavit  Filium  suum,  »  quando  post  reaurreclio- 
nem  nimis  mirabilem,  ioiius  mundi  creduiilatcm 
Deus  in  eo  quod  homo  facius  est,  habere  concessit. 

[j  Glorificavit  eum  gloria  resurrectionis,  glorificavit 
gloria  ascensionis,  et  glorificavit  su»  dexteraj  ses- 
sionis.  «  Quem  vos  quidem  iradidistis.  »  Hincemm 
respondit  Pilatus  Domino,  dicens  :  «  Nunquid  epo 
Judaaus  sum  ?  Gens  tua  et  pontifices  tui  tradiderunt 
tc  mihi,  quid  fecisti  (Joan.  xviii)?  »  aubaudiatur,  ut 
tradereris  mihi.  Tradiderunt  enim  Dominum  sace^ 
dotes  per  invidiam,  tradidit  Judas  pro  cupidiUle, 
tradidit  Pater  pro  nostra  liberatione,  tradidit  semet- 
ipsum  Filius  pro  nostra  dilectione.  De  Patre  cnim 
ait  Apostoius :  «  Qui  proprio  Filio  suo  non  pepercit, 
sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum  [Rom,  vni). « 
De  Filio  autem, «  qui  dilexit  nos,  et  tradidit  semct- 


473 


lIOMIUvE  DE  TEMPtfRE. 


414 


ipsum  pro  nobis  (Gal.  li), »  et «  negastis  ante  faciein 

Pilati, »  dicentea :  «  Crucifige.cruciTige  » talem. «  Nos 
non  habemus  regem  nisi  Cffisarem.  Nos  legem  ha- 
bemus,et  secundum  legem  debet  mori,quia  Filium 
Dei  se  fecit,  b  « judicante  illo  dimiiti.  »  QUiCrebat 
cnim,  ait  Evangelium,  Pilatus  opportunitatem,  ut 
dimitleret  Jesum,  dicens  :  «  Ego  non  invenio  in  eo 
causam,  »  sed  neque  Herodes.  Pilatusmittit  ad  He- 
rodem,  Herodes  mittit  ad  Pilatum.  Inler  duas  impie- 
tates  discurrit  pietas,  ct  tamcn  impietas  pietatem 
non  potest  condemnare.  Praesens  est  reus,  et  non 
invenitur  rcatus.  Tradidistis  mihi  hunc  hominem 
quasi  avertentem,  inquit,  populum,  et  ecce  coram 
vobis  interrogans,  nuJlam  causam  invenio  in  eo  ex 
bis,  in  quibus  eum  accusatis.  Dicitisquod  pra^cipiat 
tributa  non  solvi  Ciesari,  comprobavi  falsum  esse 
quod  objicitis.  Docere  hunc  contra  legem  dicitis,et 
probavi  eum  non  destruere  legem,  sed  adimplere. 
Omnia  quoj  objecistis,  in  diversum  inventa  sunt. 

«  Et  petistis  virum  homicidam  donari  vobis.  »  Erat 
autem,  ait  Evangelium,  qui  dicebatur  Barabbas  vin- 
clus,  qui  in  seditione  fecerathomicidium.Barabbas 
enira,  qui  /iltus  paMs  eorum  interpretatur,  signiG- 
cat  diabolum,  qui  multas  seditiones  in  toto  concitat 
orbe,homicidiascih*cetetadulteriaetomniacrimina, 
quia  statim  ut  Jesus  crucifixus  est,  Barabbas  iste 
dimissus,  suffocat  populum  Judaeorum. 

«  Auctorem  vero  vitae  interfecistis,  •  illum  qui 
plasmavit  hominem  de  limo  terrae,  et  inspiravit  in 
faciem  ejus  spiraculum  vita^,  et  factus  esthomo  in 
animam  viventem,  illum  qui  dixit :  «  Ego  sum  via, 
veritas,  et  vita  (Joan,  xiv).  »  Et  de  quo  Joannes  : 
"  Hic  est  verus  Deus  et  vita  aeterna  (/  Joan.  v).  » 

«  Et  nunc,  fratres,  scio  quia  per  ignorantiam 
«(  fecistis.  »  8i  enim  cognovissent,  ait  Apostolus, 
«(  nunquam  Dominum  gloriaB  crucifixissent.  »  (/ 
Cor.  n.) 

«  Deus  aulem  qui  praenuntiavit  per  os  omnium 
"  prophetanini  pati  Christum  suum,implevit  sic. » 
Hinc  et  ipse  Dominus  Cleophae,  et  alio  discipulo  ait : 
•  0  stulti  et  tardi  corde  ad  credendum,in  omnibus 
quse  locuti  sunt  prophet®,  nonne  haec  oportuit  pati 
Christum,  et  ila  intrare  in  gloriam  suam?  Et  inci- 
piensaMoyse  et  omnibus  prophetis,  interpretabatur 
illis  in  omnibus  Scripturis  quae  de  ipso  erant  [Luc. 
xxiv).  n  Si  enim  Moyses  et  omnes  prophetae  Chri- 
stum  locuti  sunt,  et  hunc  per  angustiam  passionis 
in  gloriam  suam  intraturum,  qua  ratione  se  glorian- 
lur  esse  Christianos,  qui  juxta  virium  suarum  mo- 
fiulum  neque  Scripturas  qualiter  ad  Christum  per- 
tineant  investigare,  neque  ad  gloriam,  quam  cum 
Christo  habere  cupiunt,  per  passiones  tribulationum 
desiderant  attingere? 

HOMILIA  LXXVI. 

FERIA  QUARTA   PASCHiE. 

(JoAN.  xxi).  « In  illo  tempore :  Manifestavit  se  ite- 
« rum  Jesus  ad  mare  Tiberiadis.  Manifestavit  autem 
'» sic  :  Erant  simul  Simon  Petrus  et  Thomas,  qui 


A  <<  dicitur  Didymus.  »  Et  reiiqua.  Gum  memoriain 
Dominicas  resurrectionis  semper  animo  retinere,  et 
ore  recitare  debeamus,  maxime  tamen  istis  diebus 
de  illa  loquendum  est,  in  quibus  facta  creditur  et 
voneratur.  Et  non  debet  onerosum  videri  ad  au- 
diendum,quod  sanctis  evangelistis  utile  visum  fuit 
ad  scribendum.  Non  solum  enim  gloriosum  est, 
quod  discipulis  post  resurrectionem  apparuit,  sed 
etiam  numerus  eorum  quibus  apparuit,  vei  locain 
quibus  visus  cst,  mysteriis  plena  sunt.  Quod  in"hu- 
jus  lectionis  serie  Evangelista  manifestare  curavit, 
cum  tam  sollicite  modum  apparitionisejus  expres- 
sit,  dicens  :  «  Manifestavit  se  iterum  Jesus  ad  mare 
Tiberiadis.  Manifestavit  autem  sic,  »  etc.  Et  pulchre 
septima  apparitione  septem  discipuHs  apparuit,quia 

w^  illi  ad  ejus  visionem  perventuri  sunt,  qui  septiformi 
Spiritus  sancti  gratia  illuminati,  fluctus  praesentis 
sacculi  divino  amore  calcant,  et  in  lucrandis  aiiima- 
bus  invigilant.  Septenarius  enim  numerus,  qui  con- 
stat  ex  ternario  et  quaternario,  id  est  ex  primo  im- 
pari  et  primo  pari,  donn  Spiritus  sancti  significat, 
per  cujus  gratiam  et  fides  Trinitatis  cognoscitur,  et 
quatuor  Evangcliorum  doctrina  custoditur.Sed  quae- 
rit  aliquis  quare  Petrus  post  conversionem  ad  pis- 
cationem  rediit,  cum  Veritas  dicat :  «  Nemo  mittens 
manum  in  aratrum,  et  aspiciens  retro,  aptus  est 
regno  Dei  {Luc,  ix)  ?  »  Ad  quod  brevis  quidem,  sed 
facilis  patet  responsio,  quia  illud  opus  post  conver- 
sionem  sine  culpa  repelitur,  quod  ante  conversionem 
absque  culpa  exercebatur.  Quod  facilius  cognosci- 
mus,  si  cum  officio  Petri  et  Matthaei  evangelistae  et 

C  coapostoU  operaconferamus.  Nam  piscatorem  fuisse 
Petrum,  Matthaeum  vero  telonarium  novimus.  Et 
Petrum  quidem  post  conversionem  ad  piscationem 
rediisse,  MatthaBum  ad  telonei  lucra  resedisse  non 
legimus  :  quia  aliud  est  victum  cum  justitia  quas- 
rere  in  piscando,  et  aliud  jurgando  telonei  lucris 
insistere. 

«  Et  exierunt  et  ascenderunt  in  navem,  et  illa 
((  nocte  nihil  prendiderunL  ^>  Sicut  navis  saeculum 
significat,  sic  nox  illa  pro  ignorantia  ponitur,ut  est 
illud  :  «  Nox  praBcessit,  dies  autem  appropinquavit 
(Hom,  xiii).  »  Omnes  enim  ante  adventum  Domini 
quotquot  laboraverunt  quasi  in  nocte  laboraverunt, 
quia  spem  resurgendi  vel  vitam  aeternam  possidendi 
perfecte  habere  non  poterant,  sicut  modo  habent. 

j)  Tota  ergo  nocte  nihil  prendiderunt,  quianisiDomi- 
nus  sua  gratia  cor  illustraverit  auditoris,  quasi  in 
nocte  laborat  sermo  doctoris,  leste  Psalmista  qui 
ait :  '<  Nisi  Dominus  aedificaverit  domum,  in  vanum 
laborant  qui  aBdificant  eam  (Psal.  cxvi).  »  Ut  autem 
et  doctores  recte  docere,  et  auditores  digne  valeant 
audire,  illius  flagitanda  est  misericordia,  de  quo 
subditur  : 

«  Mane  autem  jam  facto,  stetit  Jesus  in  littore ; 
«  non  tamen  cognoverunt  discipuli  quia  Jesus  est.» 
Ubi  forte  movet  aliquem,  quare  Dominus  post  re- 
surrectionem  in  littore  stetit,  cum  ante  passionem 
non  solum  coram  discipulis  super  fluctus  maris  am- 


475 


HAYMONIS  HALBERSTAT  EPISC.  OPP.  PARS  IL  —  HOMIL. 


476 


bulaverit,  sed  eliam  Petro,  supra  mare  ut  arabularc  A 
posset,  dederit  manum.  Ad  quod  dicendum  est, 
quia  non  hoc  Dominus  propter  impossibilitatem,  sed 
propter  mysterium  fecit.  Permare  ergo  (ut  diximus) 
saeculum  significatur.  Discipuli  ergo  in  mari  erant, 
quia  inter  fluctus  sacculi  hujus  adhuc  Jaborabant. 
Dominus  autem  in  littore  stetit,  quia  ab  eorum 
corruptione  et  mortalitate  alienus  erat.  Ac  si  verbis 
diceret :  Jam  vobis  in  mari  uon  appareo,  quia  inter 
fluctus  SflBculi  vobiscum  coramuniter  non  vivo.  Et 
hoc  est  quod  alibi  ait :  «  Haec  sunt  verba  qucc  locu- 
tus  sum  iid  vos,  cum  adhuc  essem  vobiscum  {Luc, 
XXI v).  M  , 

«  Dicit  ergo  eis  Jesus  :  Pueri,  nunquid  pulmen- 
«  tarium  habetis?  Responderunt  ei  :  Non.  »  Non 
ignorans  Dominus  interrogavit  discipulos,  sed  ut  ex  ^ 
communilocutionesuamdemonstraretcognitionem. 
Et  pulchre  suos  discipulos  pueros  vocavit.Puer  enim 
a  puritate  dictus  est.  Recte  et  hoc  nomen  discipulis 
convenit,  quia  absque  dolo  et  simulatione,purissirao 
cordis  amore  Domino  adhajrebant.  In  quorum  olim 
persona  per  Isaiam  dictura  fuerat  :  «  Ecce  ego  et 
pueri  mei,  quos  dedit  mihi  Dominus  (Isa,  viii).  » 
Tales  enim  parvuios  omnes  credentes  esse  volebat 
cum  alibi  dicebat :  «  Nisi  conversi  fueritis,  et  effi- 
ciamini  8icutparvuii,non  intrabitis  in  regnum  ccelo- 
rum  (Matth»  xviii).  »  Et  iterum  :  «  Sinite  parvulos 
venire  ad  me,  talium  est  enim  regnum  ccelorum 
(MaUh.  xix).  » 

«  Dicit  eis  Jesus  :  Mittite  in  dexteram  navigii 
«  rete,  et  invenietis.  »  Bis  in  sancto  Evangelio  legi- 
mus,  quod  ad  Domini  jussionem  retialaxatasintin  C 
piscationem  :  primum  ante  passionem,  et  nunc  se- 
cundo  post  resurrectionem.  Hoc  tamen  inter  utram- 
que  piscationem  distat,  quia  in  illa  priori  piscatione 
retia  laxari  jubentur,in  qua  tamen  parte  mitteren- 
tur  non  demonstratur,  in  hac  autem  specialiter  in 
dexteram  mitti  jubentur  :  in  illa  praB  multitudine 
piscium  rete  rumpitur,  in  hac  autem  multi  pisces 
capti  sunt,  et  retia  rupta  non  sunt.  Unde  apparet 
quia  per  illam  priorem  piscationem  significatur  Ec- 
clesia,  qualis  est  in  prassenti  vita  :  per  hanc  auteni, 
post  resurrectionem  factam,  qualis  erit  in  futuro. 
Boni  enim  soli  nusquam  sunt  nisi  in  coelo,  mali  soli 
nusquam  sunt  nisi  in  inferno.  In  praesenti  enim  Ec- 
clesia  utriusque  partis  civcs  inveniuntur,quia  multi 
per  fidem  in  Ecclesiam  intrant,  qui  per  bona  opera  n 
ad  regnum  coelorum  perventuri  non  sunt,  de  quibus 
per  Psalmistam  dicitur  :  «  Annuntiavi  et  locutus 
Bum,  multiplicati  sunt  super  numerum  (P&al, 
xxxix).  »  In  hac  ergo  piscatione,  quee  posl  resurrec- 
tionem  facta  est,  decebat  ut  soli  boni  pisces  cape- 
rentur,  per  quos  electorum  numerus  significaretur. 
«  Miserunt  ergo  rete,  et  jam  non  vaiebant  illud 
trahere  prae  multitudine  piscium.  »  Quod  exteriora 
miracula  interiorein  fidem  frequenter  instruant,  in 
praisenti  loco  demonstratur,  quando  Dominum, 
quem  ex  visione  et  collocutione  non  cognoverant, 
ex  captura  pisciuin  cognoverunt.  Cum  ergo  tola 


nocte  laborantes  nihii  cepissent,  mox  ad  ejus  jus- 
sionem  tantam  multitudinem  piscium  ceperunt,ut 
rete  trahere  non  valerent. 

«  Dicit   ille  discipulus   quem    diligebat  Jesus 
«  Petro  :  Dominus  est.  »  Et  quia  inter  omnes  vir- 
tutes  virginalis  integritas  quodam  privilegio  prs- 
cellit.recteincorruptibileDomini  corpus  incorruplus 
virgo  prior  recognovit  Joannes  scilicet,  cujus  cst 
hoc  Evangelium.  Sed  cum  omnes  audissent  quia 
Dorainus  est,  qui  eura  prae  caeteris  araavit,  prior 
venire  festinavit.  Unde  subditur  :  «  Simon  Petrus 
«  cum  audisset  quia  Dominus  est,  tunica  succinxit 
«  se  »  (erat  enira  nudus)  «  et  misit  se  in  mare,  et 
«  pervenit  ad  Jesum.  >  In  raultis  locis  Evangelii 
demonstratur,  quod  pra?  caeteris  discipiilis  Petrus 
Dorainum  dilexerit.  Nam  cum  se  passurum  Hieroso- 
lymis  praediceret,  dicens  :  «  Ecce  ascendimus  Hie- 
rosolymam,et  Filius  hominis  tradetur  in  manus  pec- 
calorum,  et  condemnabunt  eum  morte  (Mallh.  xx). » 
Petrus  assumpsit  eum  secreto,  et  ait  illi  :  (^  Absit 
a  te,  Domine,  non  fiat  istud   (Matth.  xvi),  »  non 
eniin  decet  ut  Filius  Dei  guslet  mortem.  Et  cum 
ejusdem  passionis  articulo  imminenteDominusdi- 
ceret :  «  Omnes  vos  scandalum  patiemini  in  me  in 
ista  nocte,  »  ille  prae  multitudine  amoris  confisus 
dicebat :  «  Etsi  omnes  scandalizati  fuerint  in  te,ego 
nunquara  scandalizabor.  »  Gumque  Dominus  quod 
futurum  erat  prosequeretur,  dicens  :  «  Amen  dico 
tibi,  antequara  gallus  cantet,  ter  rae  negabis,  »ille 
contradicebat :  «  Etsi  oportuerit  rae  mori  tecum, 
non  te  negabo  (Mailh,  xxvi). »  Et  ut  in  hac  lectione 
refertur,  cura  Dorainum  stantem  in  Jittore  vidisset, 
tunica  succinxit  se,  et  misit  se  in  mare.  Spiritua- 
liter  vero  hoc  diccre  possumus,  quia  postquameura 
resurrexisse  cognovit,  tunica  fidei  vel  amoris,  qua 
in  negando  se  nudaverat,  reinduit,  et  misit  se  in 
mare,  id  est  inter  turaentes  mundi  potestates  ejus 
noraen  praedicari  ccepit,  quem  ad  unius  mulieris 
vocem  ter  prius  negavit.  Ait  enim  :  «  Obedireopor- 
tet  Deo  magis  quam  hominibus  (Act,  v).  » 

«  Alii  autem  discipuli  navigio  venerunt,  »  id  esl> 
eadem  fide  vel  amorc  flagrantes,  qua  Petrus  aposto- 
lus  accensus  erat,  secuti  gunt.  Unde  et  bene  dici- 
tur  :  «  Non  enim  longe  erant  a  terra,  sed  quasi 
«  cubitis  ducentis,  trahentes  rele  piscium.  »  Quia 
in  ducentis  cubitis  centenarius  numerusduplicatur, 
perfectam  numerus  iste  charitatem  insinuat,qu«ex 
dilectione  Dei  et  proxirai  constat.  Qui  enim  perfecte 
Deum  et  proximura  diligit,  non  longe  est  a  terra 
viventium. 

«  Ut  autem  ascenderunt  in  terram,  viderunt  pru- 
«  nas  positas  et  piscem  superpositum,  et  panem. » 
Ubi  ad  litteram  quasi  sonare  videtur,  quod  piscis 
et  panis  prunis  superpositos  esset.  Sed  sciendum 
est  quia  ille  qui  necessarius  erat,  id  est  piscis,pru- 
nis  erat  superpositus,  ponis  vero  seorsura  positus 
erat.  Notandum  etiam  quod  ipsa  qualitas  ciborum 
a  mysterio  non  vacat.  Nam  sicut  in  alia  Evangem 
lectione  legimus,  cum  pisce  asso  favum  mellis  disci- 


AT 


mmiAJE  DE  TEMPORE. 


478 


puHDomino  obtulerunt,  hic  autem,  paniset  piscis  A 
memoratur  fuisse.  Ipse  enim  qnasi  piscis  assatus 
est  tempore  pasaionis^  sed  dulcedinem  panis  exhi- 
buit  tempore  resurrectionis^qui  de  seipso  a\t(Joan. 
\i) :  (i  Eqo  sum  panis  vivus,  qui  de  cmlo  descendi.  » 
Et  iterum :  «  Panis  quem  egodedoro,  caro  meaest 
pro  saeculi  vita.  b 

«  Dicit  eis  Jesus  :  AfTerte  de  piscibus  quos  pren- 
«  didistis  nunc.  Ascendit  autem  Simon  Petrus,  et 
n  traxit  rete  in  terram,  plenum  maguis  piscibus 
u  centum  quinquaginta  tribus.Et  cum  tanti  essent, 
tf  non  est  scissum  rete.  »Manifestum  est,nec  expo- 
sitione  indiget,quid  sit  quod  Petrus  prior  omnibus 
rete  cum  piscibus  traxit  in  terram.  Ipsi  enim  spe- 
cialiter  Ecclesia commendata  est,  illi  ligandietsol- 
vendidata  est  potestas,  quandoei  aDomino  dictum  » 
est:  «  Tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petram  aediH- 
caboEcclesiammeam,  ct  port®  inferi  non  praevale- 
buntadverBuseam.  Et  tibi  dabo  claves  regni  ccelo- 
rum.  Et  quodcunquc  ligaveris  super  terram,  erit 
ligatum  et  in  coelis  :  et  quodcunque  solveris  super 
terram,  erit  solutum  etincmlis  {MalUt.xw),  »  Nam 
et  post  resurrectionem  ei  a  Domino  dictum  est : 
«  Simon  Joannis,  diligis  me  plus  his  ?  Pasce  oves 
meas  (/oan.  xxi).  »  Sed  illud  sollicite  consideran- 
dum  est^  quia  nequaquam  evangelista  ipsorum 
piscium  numerum  tam  sollicite  expressisset,  si  in 
ipso  numero  mysteriumdefuisse  crederct.Ait  enim: 
ci  Ascendit  Simon  Petrus,  et  traxit  rete  in  terram, 
plenam  magnis  piscibus  centum  quinquaginta  tri  - 
bus.»  Numorus  iste  ab  uno  incipit,  sed  usque  ad 
decem  et  septem  crescendo  multiplicatur.  Si  enim  C 
decem  et  septem  ter  duxeris,  quinquaginta  unum 
inveDies.Iterum,si  quinquagintaunum  ter  multipli- 
caveris,  centum  quinquaginta  tria  invenies.  Decem 
vera  addecalogum  logis  numerum  pertinent,  quia 
decem  prseepta  Moysi  data  sunt.  Septem  vero  ad 
spiritualem  gratiam  NovlTestamenti,propterseptem 
dona  Spiritus  sancti,  vel  propter  fidem  sanctfle  Tri- 
nitatis,  et  doctrinam  quatuor  Evangeliorum.  Quin- 
quagesimua  autem  numerus  ad  requiem  pertinct, 
quia  quinqaagesimus  annus  jubilapus.id  est  annus 
remissionis  est  dictus.  Quia  ergo  illi  ad  veram  re- 
quiem  pervcnturi  sunt,  qui  decalogumlegispergra- 
tiam  Spiritus  sancti  spiritualiter  implent,quasi  de- 
cem  et  septem  ter  ducimus,utad*quinquagesimum 
numerum  perveniamus.  Et  quia  vera  requies  in  D 
unitateestyrecteadquinquagesimumadditurunum, 
quoniam  sic  de  primitivaEccIesiadictumest.nMul- 
titudinis  autem  oredentium  erat  cor  unum  et  anima 
una  {Act.  iv).  »  Et  quoniam  custodia  legts  et  gratia 
spiritoalis  io  fide  sanets  Trinitatis  constat,  quasi 
quinquaginta  tria  perveniamus.  Quia  enim  (sicut 
Bupra  dictum  est)  per  banc  piscationem  Ecclesia, 
qualis  in  futuro  erit,  significatur,  dignum  fuit  ut 
tot  pisces  caperentur,  per  quos  electorum  summa, 
que  cum  Domino  regnatura  est,  significaretur.  Ut 
autem  Dominus  do  sua  resurrecliono  omnem  dubi- 
tationem  a  discipulorum  mentibus  auferret,non  so- 


lum  ejus  dignatus  est  apparere,  sed  etiam  coram 
eis  comedere  Unde  et  subditur  : 

»  Dicit  eis  Jesus  :  Venite,  prandete.  »  Et  pulchre 
ultimum  convivium  cum  septem  discipulis  voluit 
celebrare,quia  illi  postuniversalejudicium  cumDo- 
mino  aeternum  convivium  celebraturi  sunt,  qui  in 
prssenti  saeculo  septifjrmi  gratia  Spiritus  sancti 
repleti  fuerint.  Quod  vero  subditur  :  «  Et  nemo  au- 
«  debat  discumbentium  eum  interrogare,  Tu  quis 
c(  es  ?  scientes  quia  Dominus  cst.  »  Tale  est  ac  si 
diceret :  Nemo  praesumebat  qais  essct  interrogare, 
quia  quod  ipse  Christus  esset,  nemo  poterat  dubi- 
tare.  Tam  enim  manifesta  et  praeclara  erat  ejus 
cognitio,utomnibussevidentibus  manifestum  esset 
quis  csset :  et  ideo  superfluum  erat,  quis  esset  in- 
terrogarc,  dc  cujus  cognitione  nemo  discumben- 
tium  potorat  dubitare. 

c(  Et  venit  Jcbus  et  accepit  panem,  et  dabat  eis, 
u  piscem  similitcr.  »Dcditergo  Dominus  discipulis 
piscem,  quia  suam  passioncm  imitandum  esse  os- 
tendit.  Dedit  et  cum  pisce  panem,  quia  post  tole- 
rantiam  passionis  gaudia  repromisit  aeterns  satie- 
tatis.  Quod  vero  dicitur  : 

«  Hoc  jam  tertio  manifestutus  est  Jesus  discipulis 
((  suis  :  cum  resurrexisset  a  mortuis.  >  Non  ad  nu- 
merum  apparitionem,  scd  potius  ad  dierum  perti- 
net.Nam  primo  die  quo  resurrexit  a  mortuis,  quin- 
quies  ab  hominibus  visusest.  Iterum  autemaliadie, 
quando  postdiesoctoapparuit  discipulisinconclavi, 
ubi  erat  Thomas.Tertio  veroquando  piscantibus  ad 
mare  Tiberiadis^  septima  vice  apparuit  discipulis. 

HOMILIA  LXXVII. 

FERIA   QUINTA   PASCHiE. 

(JoAN.  XX.)  « In  illo  tempore :  Maria  stabat  ad 
«  monumentum  foris,plorans. »  Et  reliqua.  In  mul- 
tis  locis  Scripturaj  virtus  perseverantiae  laudabilis 
ostenditur,  non  minus  tamen  in  bujus  exordio  le- 
ctionis,  quam  praecipua  virtus  sit  cognoscimus,  si 
hujus  Evangelii  superiora  parumper  attendamus. 
Supra  enim  retulit  evangelista,  quia,  cum  adhuc 
tenebrae  essent,Maria  Magdalene  venit  ad  monumen- 
tum,  et  vidit  lapidem  sublatum  a  monumento.  Cu- 
currit  ergo,  et  vcnit  ad  Simonem  Petrum.  et  ad 
alium  discipulum  quem  amabat  Josus,  et  dicit  eis: 
Tulcrunt  Dominum  de  monumento,et  nescimusubi 
posuerunt  eum.  At  illi  currentes  introierunt  in  mo- 
numentum,  et  ita  invenerunt  sicut  mulieres  dixe- 
runt.  Et  de  illis  protinus  scriptum  est :  Abierunt 
crgo  iterum  discipuli  ad  semetipsos.  De  illa  autem 
subditur:  c<  Maria  s:abat  ad  monumentum  foris, 
«  plorans.»  Ubi  considerandum  est,  mulieris  hujus 
mentemquantusamorDominiaceenderat,quaeeliam 
discipulis  a  monumento  discedentibus,  non  disce- 
debat.  Et  quia  ab  inquisitione  non  cessavit  prima 
eum  videre  meruit.  Unde  cognovimus  quia  in  omni 
bono  opere  perseverantia  necessaria  est,  Domino 
diccnte  :  «  Qui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic 
salvus  erit  {Mailh,  x).  »  Hinc  est,  quod  per  legem 


iid 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


480 


oanda  ho8ti(B  in  sacriAcio  olTerri  pra3cipitur.  In  A 
cauda  quippe  finis  est  corporls,  et  ille  Deo  sacrifi- 
cium  acceptum  immolat,qui  opus  bonum  usquc  in 
flnem  consummat.  Hinc  est  etiam,quod  Joseph  in- 
ter  reliquos  fratres  tunica  talari  indutus  esse  me- 
moratur.  In  talo  quippe  finis  est  corporis.  Et  illa 
talari  tunica  spiritualitcr  induitur,qui  bonum  opus 
usque  in  finem  perduclt.Hinc  nos  etPsalmistaad- 
monet,  dicens  :  «  Consliluitc  diem  solemnem  in 
condensis  usque  ad  coruu  allaris  (PsaL  cwii).  «  In 
cornu  namque  altaris  finis  est,  Et  illc  dicra  solem- 
nem  monlc  ccl»'hrat,  qui  in  bono  opere  usque  in 
linem  perseverat.  Quanto  autem  mocrore  de  Domino 
mulier  h«c  arflig€retur,manifestatur  cum  dicitur  : 
c(  Maria  stabat  ad  monumentum  foris,  plorans.  » 
Plorabatenim,quia  eum  quemmultumdesidcrabat,  n 
non  videbat :  plorabat,quia  de  monumento  corpus 
fbratum  putabat. 

«  Dum  ergo  fleret,  inclinavit  se  et  prospexit  in 
«  monumentum.»Jam  enim  monumentumvacuum 
viderat,  quia  et  Dominum  de  monumento  furatum 
discipulis  nuntiaverat.  Quid  est  quod  itcrum  se  in- 
slinavit,  nisi  quia  iterum  videre  desiderat  ?  Valde 
enim  amantisemelaspexisse  non  sufTicit.Sicutenim 
no6,cum  aliquamremperdimus,quamvis  huc  illuc- 
quequffirendodi8curramu8,tamenadeumlocum  saj- 
pius  respicimus,  ubi  eam  habuisse  meminimus:ita 
et  h£c  mulier,  quamvis  huc  illucqueDomini  corpus 
quaereret,  anxiatamen  deejus  absenlia,frequentius 
monumentum  a6piciebat,ubi  eum  positum  noverat. 
Unde  etsi  Dominum  statim  videro  non  meruit,  ta- 
men  angelorum  visione  privata  non  est.  Unde  et  C 
subditur :  u  l£t  vidit  duos  angelos  in  albis  sedentes 
«  unum  ad  caput  et  unum  ad  pedes,  ubi  positum 
«  fuerat  corpus  Jesu.  »  Ubi  forte  movet  aliquem, 
quare  Joannes  in  Domini  resurrectione  sedentes  de- 
scribat,  cum  Lucasejusdemresurrectionis  modum 
describcns,  commemoraret  quod  juxta  mulierem 
steterint.Ad  quod  ro3pondendum,quia  sicut  sedere 
regiae  dignitatis  est,sic  stare  adjuvantis  vel  pugnan- 
tis.  Et  quia  idem  Mediator  Dei  et  hominum  rex  no- 
bis  pariter  et  sacerdos  elTectus  est,  alios  sedentes 
et  alios  stantesdescribit.  Et  quiabiccujusresurre- 
ctionem  teslificari  venerant,  Deus  et  homo  creden- 
dus  est,reteunus  ad  caput,et  unus  ad  pedessedisse 
memorantur  Per  caputenim  altttudo  Divinitatis  de- 
signatur,  sicut  dicit  Apostolus :  «  Caput  Chrisli  D 
Deus  (/  Cor,  ii) :  »  pcr  pedes  humanitas  exprimitur, 
sicut  per  Moysen  dicitur :  «  Et  qui  appropinquant 
pedibus  ejus,  accipient  de  doctrina  illius  [DeuL 
xxxiit).  »  Quasi  ergo  ad  caput  sedet  angelus,  cum 
Evangelista  praedicat :  «  In  principio  erat  Verbum, 
et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum 
(/oan.i).  B  Quasi  ad  pedes  sedet  angelus,  cum  idem 
Evangelista  subjungit :  «  Et  Verbum  caro  factum 
est,  et  habitavit  in  nobis  [Ibid,).  »  Et  quia  consue- 
tudo  est  Palaestinis  ut  dies  festos  celebrantes  albis 
vestibus  induantur,cum  in  vestibus  albis  angeli  ap- 
parucrunt,  fcstivitatem  sc   celebrarc  ostenderunt. 


Ubi  si  quis  quaerat  utrum  suam,  an  nostram^  re- 
spondendum  est,  quia  et  suam  et  nostram.  lila 
enim  Domini  resurrcctLo,angelorum  festivitas  fuit, 
quia  eorum  numerum  per  apostatam  angelum  im- 
minutum  ex  hominibus  recuperavit.Nostra  quoque 
festivitas  fuit^quia  nos  detenebris  et  umbra  mortis 
liberatos,  ad  angelorum  dignitatem  re^ocavit. 

«  Dicunt  ei  iIlr:MuIier,  quid  ploras?»  InteiTOga- 
bant  angeli  non  solum  causas,sed  etiam  inquisitio- 
nes,  non  ut  qua?rendi  desiderium  minuerent,8ed  ut 
augercnt.  Sicut  cnim  nos  cum  propter  carorum 
amissionem  flemus,siquis  nos  fleti  causas  inquirat, 
fletum  magis  accumulat :  ita  et  illi  causas  doloris 
interrogabant,ut  fleti  desiderium  augercnt,8cieQte8 
beatos  esse  lugentes,  quouiam  ipsi  consolabuntur. 
Sed  mulier  cujus  rei  gratia  fleret,  manifestat  cum 
adjungit:  «  Quia  tulernnt  Dominmn  meum,elne- 
«  scioubi  posuerunt  eum.»  Ubi  notandumquianoa 
dixit^  tulerunt  corpusDomini  mei,sed  tuIeruntDo- 
minum  meum,  cum  solumcorpus  Domini  in  monu- 
mentum  positum  noverat  Scriptara  enim  sacra 
aliquando  totum  pro  parte  ponere  consuevit,  et 
ideo  cum  solum  Domini  corpus  quasreretyDominum 
sublatum  de  monumento  commemoravit. 

«  Ilffic  cum  dixisset,  convev^sa  retrorsum,  vidil 
«  Jesum  stantem,  et  oon  seiebat  quia  Jesus  est.  » 
Pulchre,ut  Deum  mereretur  videre  Maria,  conversa 
retrorsum  dioitur,  qui  enim  retrqrsum  convertitur, 
illuc  oculos  dirigit,  ubi  prius  terga  habebat.  Quasi 
ego  retrorsum  conversa  est,  quando  dubitationis 
nebulas  postponens,Christi  resurrectionem  ex  parte 
crederecGspit.Cuitamen  Dominus  itasaam  visionem 
temperavit,  ut  qnia  amabat,  sed  eum  resurrexisse 
non  credebat,  illum  et  videret,  et  non  recognosce- 
ret.  Unde  et  subditur  : 

«  Ula  existimans  quia  hortulanus  esset,  dicit  ei: 
«  Domine,  si  tu  sustulisti  eum,  dicito  mihi  ubi  po- 
«  suisti  eum,  et  ego  eum  tollani.  »  In  quibus  verbis 
etiam  considerandum,  quantus  amoris  ardor  men- 
tem  mulieris  imbuerat,  qu<B  antequam  personam 
ejus  significasset,  quem  qu«erebat,  quasi  scientilo' 
quebatur,  dicen^  :«Si  tu  sustulisti  eum,dicito  mibi 
ubi  posuisti  eum,  et  ego  eum  tollam.  »  Habetenim 
jus  amoris  hoc  proprium,ut  quemquisquemultum 
amat,  omnes  amare  putet.  Sed  non  in  toto  mulier 
erravit,  cum  Dominum  hortulanum  existimwit.Sic 
ut  enim  ad  hortulani  ofTicium  pertinet,  noxias 
herbas  eradicare,ut  honffi.quoquepossintproficere, 
ita  Dominus  Jesus  Ghristusde  horto  suo,  id  est  de 
Ecclesia  8ua,quotidie  vitia  eradicat,  ut  virtutes  pro- 
ficere  valeant.  Gum  vero  sexus  femineuB  fragilis  sit 
ad  onera  deferenda,et  pavidus  ad  moriuorum  cada- 
vera  bajulanda,  quidquid  aliis  impossibile  e8t,hsc 
propter  magnitudinem  amoris  leve  et  posBibile  er- 
bitrabatur,  dicens:  t  Si  tu  sustulisti  eum,  di€ito 
mihi  ubi  poquisti  eum,  et  ego  eum  tollam.  » 

«  Dicit  ei  Jesus :  Maria.  Gonversa  illa,  dicit : 
«  Rabboni,  quod  dioitur  magister.  Dicit  ei  Jesus: 
«  Noli  me  tangere.»  Quia  Dominus  superius  mulie- 


481 


HOMlLIiC  DE  TEMPOHE. 


482 


rem  conimnni  sexu  appellaverat,  ct  cognitus  non  X  J^titia  niurtis.Ac  si  diccrclhomiuibusiDccujusmanu 


est,vocavil  etiam  proprio  nomine,  ut  saltem  cogno- 
scentem  se  recognosceret.  Ait  enim  :  «  Maria.  » 
Cumenim  apud  Deumceptnssitnumeruselectorum, 
niagnagratiaaliquibuB  da(ur,quando  propriis  nomi- 
nibus  Deo  noti  esse  memorantur,  qualis  erat  Moy- 
ses,  coi  diotum  est  {Exod.  ixxvi) :  «  Novi  te  ex  no- 
mine.  »  Et :  a  Invenisti  gratiam  coram  me.  »  Unde 
mulier  postquam  proprio  nominc  a  Domino  vocata 
est,  statim  cognoscentem  se  recognovit,  dicens : 
»  Babboni,  quod  dicitur  magister.  »  Jam  vero  post 
ba?c  quid  mulier  fecerit  evangelista  non  declarat, 
tamen  ex  eo  quod  Dominum  dixisse  adjungit :  i(  Noli 
me  tangere,  »  declarat,  quia  mox  ut  mulier  Domi- 
num  recognovit,  vestlgiaejusadorandotenerevoluit. 


sumpsistis  poculum  mortis,  ab  ejus  ore  audite  gau- 
dia  resuprectionis.Postquam  autem  mulicroudivit: 
«  Vade,  dic  fratribus  meis,»  etc.,rccte  subjunctum 
est :  «  Venit  Maria  nuntians  discipulis ;  »  quia  om- 
nis  qui  recte  intelligit,  aliis  nuntiare  debet,  juxta 
illud  quod  in  Apocalypsi  legitur:  «  Qui  audit,  di- 
cat :  Veni  (Apoc,  xxii).  » 

HOMILIA  LXXVIII. 

FERIA   SEXTA   PASCHiE. 

(Matth.  ixviii).  «  In  illo  temporeiUndecim  disci- 
«  puli  abierunt  in  GaliicTam,in  montem  ubi  consti- 
«  tuit  illis  Jesus.  »  Et  reliqua.  Domini  jussionem 
obedientia  comitalur  discipulorum.  Cum  enim  se 


Cui  aDomino  dicitur:  «  Noli  metangere.»  Ubinon  ^  passurum  ct  resurrecturum  Dominus  praedic^ret, 


estputandum  quodpost  resurrectionem  lantumre- 
nuerit  tactum  feminarum,  cum  de  duabusa  monu- 
mento  illius  recedentibus  dictum  sit,quiaaccesserunt 
ettenuerunt  pedes  ejus^sed  iliam  asuocontactu  pro- 
hibuit^cujus  mentem  rectam  in  flde  non  sensit.Sed 
quare  a  muliere  se  tangi  noluerit,manifcstatur  cum 
9ubditur:ciNo^dum  enim aseendi ad  Patrera  nieum.» 
Nunquid  enim  post  ascensionem  eum  corporaliter 
tangere  volebat?Non.  In  ejus  quippe  mentem  non- 
dum  ai  Patrem  ascenderat,quae  cummortuum  inter 
mortuosrequirebat,  aequalem  Patrieum,  non  crede- 
bat.  «  Vade  autem  ad  fratres  meos,  et  dic  eis : 
«  Ascendo  ad  Patrem  racum  et  Patrem  vestrum, 
«  Deum  meum  et  Deum  vestrum.»  Magna  dignatio 
Redemptoris  erga  apostolos  declaratur.  Qui  enim 


ctiam  locum  ubi  viJendus  esset  a  discipulis,  dcsi- 
gnavit,  dicens :  «  Postquam  resurrexero^praecedam 
vos  in  Galilaeam  (Marc.  xrv).  »  Et  cum  ejus  resur- 
rectionem  jam  factam  angelus  mulieribus  nuntiaret, 
ait :  «  Ite,  dicitediscipulis  ejus,  etPelro,  quia  sur- 
rexit.Eccc  praecedet  vos  in  Galilasam,  ibi  eum  vide- 
bitis,  sicut  dixit  vobis  {Marc,  xvi).  »  Hac  promis- 
sione  discipuli  sublevati,ut  praesens  Evangelii  lectio 
narrat,  «  abierunt  in  Galil«am,in  montein  ubi  con- 
stituerat  illis  Jesus.  »Ubi  non  absque  consideratione^ 
praftereundum  est,quod  se  in  Galilaea  post  resurre- 
ctionem  Dominus  videndum  promisit  atque(ut  prae- 
sens  lectio  commemorat)  exbibuit.  Galilaea  nainque 
in  nostra  lingiia,  transmigraiio  facta  interpretatur. 
Et  post  resurrectionem  in  Galilaea  videtur,ut  ipsius 


servi  non  fuerant  digni^fratres  vocanturjuxtaillud  C  Iocinomineinsinuaret,quiajam  transmigraveratde 


quod  in  ejus  persona  per  Psalmistamdicitur :  «Nar- 
rabo  nomen  tuum  fratribus  meis,  in  medio  ecclesiae 
laudabo  te  {Psal.  xx).  »  Nec  ab  bac  dignitate  nos 
alienierimus,  si  morum  sanotitate  participes  fueri- 
mus,  Domino  ipso  dicente  : «  Quicumque  feceritvo- 
luntatem  Patris  mei  qui  in  coelis  est,  ipse  mcus  fra- 
ter  et  soror  et  mater  est  (Jilatlh,  xii).  »  Quam  ergo 
majorem  remunerationem  potest  habere  adoptatus 
sepvus,  quam  ut  appelletur  Iraler  illiu8,qui  est  uni- 
cu8{ilius?Et  ideo  qui  digni  non  fuimusservi  voca- 
ri,  fratres  appellamur.  Sed  cum  diceret:  «  Ascendo 
ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum,  Deum  meum 
et  Deum  vestrum,»quare  communiter  non  dixitno- 
strum  ?  Nimirum  quia  aliter  illi  Pater  est,  et  aliter 


corruptione  ad  incorruptionem,  de  ignobilitate  ad 
gloriam,  de  mortalitate  ad  immortalitatem,  sicut 
dicit  Apostolus  :  «Etsi  noveramus  Ghristum  secun- 
dum  carnem,sed  iioncjam  non  novimus{ii  Cor.v)i» 
Et  item,  »  Christus  resurgens  a  mortuis,  jam  non 
moritur,mors  illi  ultra  non  dominabitur.  (iim.vi).» 
Sive  certecum  inGalilaea(id  estin  transmigratione) 
videtur,  nos  mystice  commonet,  ut  si  eum  videre 
optamusnuncperspecuIumetinaenigmate,etpostea 
facic  ad  faciem  (/  Cor.  xiii),  transmigrare  studea- 
mus  de  vitiis  ad  virtutcs,  et  de  amore  mundi  ad 
amorem  Dei,  dicentes  cum  Apostolo  :  «  Nos  autem 
revelatafaciegloriamDominicontemplantes(/6irf.).» 
et  reliqua.  Nulla  hic  mundi  concupiscentia  tcneat, 


nobis.  Quoniam  quod  ille  habet  per  naturam,  nos  ])  nullanostratransitoriadelectatiohicmentemanere 


accepimus  per  adoptionis  gratiam.  Deus  illius,quia 
descendit  ad  nos,  et  minoratus  est  paulo  minus  ab 
augelis,  humanitatem  nostram  assumens.  Deus  ve- 
ro  illorum,  quia  per  illum  ad  Patrem  ascendere 
mepuerunt. 

«  VenitMaria  Magdalena  nuntiansdiscipulis,quia 
«  vidi  Dominum,ethsc  dixit  mihi.wMisericordissima 
Dei  pietas  in  hoc  loco  erga  sexum  femineum  decla- 
ratur.  Quia  enim  per  feminam  mors  mundo  illata 
foerat,  ne  semper  in  opprobrium  sexus  femineus 
l^b^i^tttr,persexum  fbmineum  voluit  nuntiareviris 
gftudia  reiurrectionisi  per  quem  nuntiata  fuerat  tri- 


persuadeat,  ut  cum  Apostolo  dicere  valeamus:«No- 
stra  autem  conversatio  in  coelis  est(PAi7(p/).v).»Unde 
bene  non  solum  in  Galilaea  videtur,  sed  etiam  in 
monte,  mons  enim  in  hoc  loco  celsitudinem  signifl- 
cat  perfectionis.  In  monte  ergo  discipuli  Dominum 
viderunt,  quia  illi  eum  quandoque  videre  mereban- 
tur  in  altitudine  coelorum,  quae  nunc  desideriacal- 
cant  terrenorum.Meritoautem  post  resurrectionem 
Dominum  discipuli  adoraverunt,  quem  etiam  ante 
passionem  in  miraculis  Deum  esse  cognoverunt. 
Quod  vero  dicitur.  «  Quidam  autem  dubitaverunt,» 
illud  estquod  Lucasevangelistaait^Quia  cum  vidis* 


483 


HAYMONTS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAUS  11.  —  HOMIL. 


484 


sent  Dominum  in  conclavi  residontss,existimabant  A  ritus  sancti,  sed  in  nomine,ut  individuam  Trinita- 


se  spiritum  vidcrc  {Luc,  xxiv).  Nam  et  unus  ex  hi» 
cum  audisset  alios  dicentes  {Joan,  xx),  »  Vidimus 
Dominum,  »  hoc  fieri  posse  dubitavit,dicens:  «Nisi 
videro  in  manibus  ejus  fixuras  clavorum,  et  mit- 
tam  digitum  meum  in  locum  clavorum,  et  mittam 
manum  meam  in  latus  ejus,non  credam. »  Unde  et 
Marcus  evangelista  dicit :  «  Recumbentibus  illis  un- 
dccim  apparuit,etexprobravitincredulitatem  corum 
et  duritiam  cordis  {Marc.  xvi),  »  etc.  lUorum  cnim 
dubitalio,  nostraj  fideifuit  confirmatio:quiaquanto 
magis  dubitaverunt,  lanto  diligentius  inquisiernnt. 
Et  quantoperfcctius  invenerunt,tanto  Grmius,quod 
credere  debcaniufi,  ostcnderunt.  Et  non  solum  uo- 
slrani  fidem  corroboraverunt,  sed  etiam  haerelico- 
cum  pravitatem  destruxerunt. 

«  Et  accedens  Jesus  locutus  est  eis.  »  Quia  ergo 
aliquos  discipulorum  de  sua  resurrectione  dubitare 
cognovil,non  solum  proprius  accederc  dignatus  est, 
sed  etiam  colloqui,ut  eum  quem  Deum  noncogno- 
scebant  ex  visione,  cognoscerent  saltem  ex  coDocu- 
tione.  Ait  enim  :  «  Data  est  mihi  omnis  potestasin 
«  codIo  et  in  terra.  »  Quod  a  parte  assumpta  huma- 
nitatis  loijuilur,  in  qua  minoratus  est  paulo  minus 
ab  angelis.  In  humanitate  ergo  accepit  potestatem 
,  inter  orania,  qui  in  Divinitate  omnipotens  est  super 
omnia,  sicut  ipse  ait  {Joan,  x) :  «  Omnia  quae  habet 
Pater.  measunt.»  Et  iterura:  «  Ego  et  Pater  unum 
sumus.  »  Non  solum  enim  in  terra,  sed  etiam  in 
ccelo  potestatem  se  accepisse  dicit :  quia  humanita- 
tem,  quam  pronobis  pati  tradidit,rcsurgendo  eliam 


tera  Deum  esse  insinuaret,  quia,  etsi  trinus  est  io 
vocabulis,unus  taraen  est  in  natura,  quoDiam  DeuB 
Pater,  Deus  Fiiius,  Deus  est  Spiritus  sanctus.Et  ne 
fragilitas  apostolorura  ad  docendasomDesgenteSjSe 
minus  idoneam  essedubitaret,magnam  pius  roagi- 
ster  intulit  consolationem,  cum  subjunxit:«Et  ecce 
«  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  con- 
«  sumraationera  ssculi.  »Unde  quaeritur,  quare  di- 
cat :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  dicbus 
usque  ad  consumraationera  ssculi,»cum  alibi  dixisse 
legatur :  «  FiJioli,  adhuc  raodicura  voblscum  sum, 
et  qyffiretis  rae,  et  non  invenietis  {Joan.  viu). «  Ad 
quod  dicendura,quia  Mediator  Dci  cthominumDo- 
rainus  Jesus  Ghristus,  sicut  verus  homo,  ita  verus 
l^  Deus  est  credendus  :et  aliquando  de  assumpta  hu- 
manitate  loquitur,aliquando  de  potentiaDivinitiitis. 
Quod  ergo  ait  :«Adhuc  modicum  vobiscum  sum,»ad 
assumptam  pertinet  humanitatem,  in  qua  potuit 
de  loco  ad  locum  ire  :  quod  vero  hic  dicit:  w  Ecce 
ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  con- 
summationera  saeculi,  »  ad  raajestatera  pertinetDi- 
vinitatis,per  quaraubique  estpraesens^ubiquetotus, 
nec  in  tempore  accedit,  vel  in  tempore  recedit,  scd 
semper  aBqualiter,  seraper  inefTabiliter  manet,sicut 
ei  per  Psalmistam  dicitur  :tTu  idem  ipse  esctanni 
tui  non  deficient  {PsaL  ci).  »  Cum  vero  usquc  ad 
consummationem  ssculi  cum  apostolis  se  manere 
promisit.ostendit  usque  ad  consummalionem  ssculi 
non  deesse  futuros  electos,cum  quibus  ipse  manere 
dignetur.  Gum  enira  multo  longiora  temporapost 


super  angeios   elevavit,  teste  Apostolo,    qui  ait :  C  apostolos  futuraessentusquead  consummationem, 

«  Propter  quod  et  Deus  exaltavit  illum,  et  donavit 

illi  nomenquod  estsuperomnenomen,utinnoraine 

Jesu  orane  genu  flectatur,c(Blestiura,  terrestriura  et 

infernorura  {Philip.  ii).  »  Haec  eutera  potestas  non 

spernitpeccatores,sed  coUigit.Unde  postquara  dixit, 

«  Data  est  mihi  oranis  polestas  in   coelo  et  in  ter- 

ra,  »  adjunxit : 

«  Euntes  ergo  docete  omnes  gentes,  baptizantes 
c  eos  in  noraine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.» 
In  quo  loco  ordo  recte  baptizandi  ostenditur  cura 
doctrina  baptisraura  nraecedere  docetur.  Aitenira: 
«  Docete  oranes  gentes  :  »  deinde  subjunxit:  «  Ba- 
ptizantes  eos.  »  Prius  enira  doceri  debct  qui  bapti- 
zandus  est,  ut  primum  discat  credere,quod  postea 


non  putanda  est  hcec  promissio  ad  solos  apostolos 
pertinere,  sed  ad  omnes  electos,.  qul  usque  adcon- 
summationem  saeculi  futuri  sunt,  juxta  quod  alibi 
ipse  ait :  «  Praedicabitur  hoc  Evangelium  omnibus 
gentibus,  et  tunc  veniet  finis  {Matth^  xxiv).  » 

HOMILIA  1.XXIX. 

SABB.VTO   POST   PASCAA. 

(JoAN.  XX.)  «  In  illo  tempore  :  Una  sabbati  Maria 
«  Magdalene  vetiit  mane,  cum  adhuc  tenebra;  es- 
«  sent,  ad  monumentum.  »  Et  reliqua. 

Si  quis  hujus  mulieris  pra?teritas  actiones  cum 
preesenti  lectioneconferatyquantum  miaericors  Deus 
erga  conversos  peccatores  sit,  cognoscet.  Hjbc  est 


per  baptismura  possit  accipere.  Quia  ut  fides  sine  jj  enim  illa  mulier,  quae,  ut  Lucas  ait  {Ltic.  vii),  cum 


operibus  mortua  est  {Jac.  ii),  ita  opera  si  non  sint 
ex  fide,  nihil  prosunt.Quodin  parvulisquidem  non 
observatur,  quia  per  fidem  parentum  vel  eorura  a 
quibus  suscipiuntur,in  sacrobaptismatesalvari  cre- 
duntur:ita  tamen,  ut  cura  ad  inteliigibilerastatem 
pervftnerint,non  solum  doceantur  quid  in  cordede- 
beant  credere,sed  etiam  quid  in  opere  servare.Unde 
et  bene  subditur :  «  Docentes  eos  servare  omnia 
«  quaecunque  mandavi  vobis.  »  Non  alia  ergo  do- 
cenda  sunt,  sed  quae  Ghristus  praecepit :  et  illa  non 
ex  parte,  sed  omnia.  Notandum  vero  quod  non  ait : 
Baptizantos  cos  in  nomioibus  Patris  et  Filii  et  Spi- 


esset  in  civitate  peccatrix,  ut  cognovit  quod  Jesus 
accubuisset  in  domo  Simonis  ieprosi,attulit  alaba« 
strum  unguenti,et  stans  retro  secus  pedesDomioi, 
lacrymis  coepit  rigare  pedes  ejus,  et  capiJlis  suis 
tergebat,et  osculabatur  pedes  ejus,et  unguentoun- 
gebat.  Uaec  edt  de  qua  Marcus  scribit:  «  Surgens 
autem  Jesus  mane  prima  sabbati,  apparuit  primo 
Maria  Magdalene,  de  qua  ejecerat  septem  daemonia 
{Marc.  xvi).  »Sed  quia  juxta  Salvatoris  vocem  di- 
missa  suntci  peccata  muUa,quiadilexitmultQm,in 
ipso  dilectionis  fervore  usque  ad  passionem  Domini 
persaveravit,  nec  a  mortuo  potuit  eeparari,  quem 


485 


HOMlLliG  DK  TEMPORE. 


486 


ivpntemBummodilexcralaniorc.  Dcniquc  (ul  evan-  \  dippent,  illi  pra?  CcTlcris  amavornnt,  Pctrus  scilictt 


geiist«  referunt)  mox  ut  Doniinum  in  monumento 
positum  vidit,  emit  aromata,  et  mane  prima  sabbati 
ante  Jucem  (ut  praesens  Evangelii  lectio  narrat)  ad 
sepulcrum  Domini  venit,  Et  cum  sexus  femineus  tinii- 
dusesse  soleatad  ambulandum  in  tenebris,nihil  ista 
metuit,  qus  toto  corde  Dominum  dilexit.  Erat  enim 
in  illa  perfecta  charitas,  quse  foras  niittit  timorem. 
Sed  qusritur  quare  Joannes  dicat :  Maria  Magda- 
lene  venit  mane  cum  adhuc  tenebras  essent  ad  monu- 
rnpntum,  Marcus  verodicat  eam  venisse  valdo  mane, 
ortojam  sole.  Ad  quod  simpliciter  responderc  pos- 
sumus,  quia  potuit  iieri  ut  primum  sola  ante  lucem 
ad  monumentum  vencrit  propter  amoris  magnitu- 
dinem,  et  postea  orto  sole  cum  duabus  ejuKdem 


et  Joannes,  cujus  est  hoc  Evangelium.  Unde  et  bene 
dicitur : 

«  Exiit  ergo  Petrusetillealiusdiscipulus,  et  ve- 
«  nerunt  ad  monumentum  :  Currebant  autem  duo 
«  simul,  et  ille  alius  discipulus  praecurrit  citius  Pe- 
«  tro,  et  venit  primus  ad  monumentum.  Et  cum  se 
«  inclinasset,  vidit  posita  linteamina,  non  tamen 
«  introivit.  Venit  ergo  Simon  Pctrus  sequens  eum, 
«  et  intravit  in  monumentum.  Et  vidit  linteamina 
«  posita,  et  sudarium  quod  fuerat  supercaputejus, 
«  non  cumlinteaminibus  positum,  scd  separalim  in- 
«  volutum  in  unum  locum.  »  Cursus  autem  iste  di- 
scipulorum  a  mysterio  vacuus  non  est  putandus. 
Non  enim  se  Joannea  priorem  venisse  et  non  intras- 


nominis  feminis  iterum  ad  monumentum  redierit.  |>  se  dixisset,  si  in  ipsa  sua  trepidatione  mysterium 
Non  enim  semel  in  die,  sed  frequenter  ad  Domini      deesse  sensisset.  Per  duos  ergo  discipulos  spiritali- 

ter  duo  ordines  populi  praefigurantur,  Judaeorum 
scilicet  et  gentium.  Per  Petrum  autem  seniorem, 
significatur  gentilis  populus :  per  juniorem  vero 
Joannem,  synagoga  Judaiorum.  Prior  ergo  Joanncs 
cucurrit,  sed  in  monumentum  non  intravit:  quia  in 
cognitione  Dei  et  notitia  legis  prior  Synagoga  fuit, 
sed  ad  finem  intrare  renuit.  Venit  autem  Simon  Pe- 
trus  sequens  eum,  etintravit,  quiagentilis  populus 
po!?t  Domini  incarnationem  conversus,  tardius  qui- 
dem  venit,  sed  prius  ad  fidem  intravit,  juxta  illud 
quod  ait  in  Evangclio  Dominus :  «  Erunt  primi 
novissimi,  et  novissimi  primi  {MaUh,  xx).  »  «  Et 
vidit  linteamina  posila,  et  sudarium  quod  fuerat  su- 
per  caput  ejus,  non  cum  linteaminibus  positum,  sed 


monumentum  sanctasmulieres  venisse  putandae  sunt. 
Sive  certe  quod  Joanncs  dicit,  venisse  eam  cum 
adhuc  tenebrae  essent  ad  monumentum,  et  Marcus 
ortojamsole,  unus  partis  oricntis^  alter  occidcntis 
describit.  Quotidieenim  oculis  cernimus,  quiacum 
8oI  concavas  terrarum  partes  relinquens,  priino  cre- 
pusculo  terris  lucem  reddere  incipit,  ita  fit  lux  in 
oriente,  ut  tenebrae  non  desint  in  occidente.  Et  quod 
ait  Joannes,  cum  adhuc  tenebraB  essent,  partes  occi- 
dentis  attendil :  quod  vero  Marcus  dicit,  orto  jam 
sole,  partes  orientis  consideravit.  Spiritualiter  vero 
tenebrae  in  corde  mulieris  erant,  cum  ad  Domini  ve- 
nit  monumenium  :  quia  resurrectionis  ejus  ignara, 
viventem  inter  mortuos  requirebat.  Tunc  autem  in 


ejus  mente  sol  ortus  est,  quando  eum  non  solum  C  separatim  involutum  in  unumlocum.»Quid  perlin- 


resurrexissevidit,  scd  etiam  credidit. 

«  Et  viditlapidem  sublatum  amonumento.  »  Qua- 
liter  vel  quando  revolutio  hujus  lapidis  facta  sit, 
Matthsus  manifestius  describit,  dicens  :  «  Angclus 
quippe  Domini  descendit  de  cobIo,  et  accedens  revol- 
vit  lapidem,  et  sedebat  super  eum  (Matth,  xxviii).  » 
Ubi  non  putandum  cst  quod  Dominum  in  resurre- 
ctione  angelus  juverit,  sed  ad  hoc  lapidem  revolvit, 
ut  ejus  rcsurrcctionem  factam  hominibus  dcmon- 
straret.  Sed  mulierpostquam  lapidem  a  monumento 
sublatum  vidit,  quiaDominumnondum  resurrexisse 
credebat,  furatum  credidit,  atque  festina  quod  vidit 
discipulis  nuntiavit.  Haec  est  veraciter,  quae  in  Can- 
ticis  canticorum  voce  Ecclesiae  dicit :    «  In  lectulo 


teamina,  nisi  bonae  actiones  significantur  ?  Linteum 
namquc,  quod  cum  labore  texitur,  sed  cum  decore 
induitur,  bonorum  actiones  significat :  quae  cum 
studio  pii  laboris  perficiuntur,  sed  cum  decore  ani- 
mae  induuntur,  de  quibus  Ecclesiae  voce  per  pro- 
phetam  dicitur :  «  Vivo  ego,  dicit  Dominus,  quia 
omnibus  his  velut  ornamento  vestieris  (Isa,  xux).  » 
Per  sudarium  vero,  cum  quo  sudor  laborantium  ter- 
gi  solet,  unde  et  nomen  accepit,  labor  Dominicaa 
passionis  exprimitur.  Unde  et  ipse  per  Prophetam  : 
«  Laboravi  clamans,  raucae  factae  sunt  fauees  meae 
[Psal.  Lxviii).  »  Aliter:  por  sudarium  quod  super 
caput  ejus  positum  fuerat,  ejus  Divinitas  intelligi 
potest.  «  Gaput  namque  Christi,  ait  Apostolus,  Deus 


meo  per  noctem  quaesivi  quem  diligit  anima  mea :  Q  est  (/  Cor,  xi).  »   Quod  separatim  invenitur,  quia 


qussivi  illum,  et  non  inveni.  Surgam  et  circuibo  ci- 
vitatem,quaeren8quemdiligitanimamea.lnvenerunt 
me  vigiles  qui  custodiunt  civitatem.  Nunc  quem  dili- 
git  anima  mea  vidistis  ?  Et  factum  est  dum  pertrans- 
issem  illos,  inveni  quem  diligit  anima  mea.  Teneam 
illum  nec  dimittam,  donec  introducam  in  domum 
patris  mei>  et  in  cubiculum  genitricis  meae  (Cant, 
m).  »)  Unde  et  subditur: 

«  Gucurrit  ergo  et  vcnit  ad  Simonem  Petrum,  et 
«  ad  alium  diacipulum  quem  amabat  Jesus,  et  di- 
«  cit  eis :  Tulerunt  Dominum  meum  de  monumento, 
»  et  nescimus  ubi  posuerunt  eum,  »  Quod  cum  au« 


Greator  omnem  creaturam  excellit.  Non  ergo  cum 
linteaminibus,  sed^cparatim  in  unum  locum  suda- 
rius  capitis  Domini  invenitur :  quia  Domini  passio 
longe  anostrapassioncdissimilisfuit,  quoniamquod 
nos  cum  peccato  vix  portamus,  ille  sine  peccato  per- 
tulit :  et  nos  quidem  pro  nobis  ipsis  tribulationes 
patimur,  ille  autem  pro  nobis,  et  non  pro  se  passus 
est.  Bene  autem  involutum  inveniri  dicitur.Linteum 
enim  quod  involvitur,  ejus  nec  initium  nec  finis  vi- 
detur.  Et  quia  hic,  qui  passus  est  in  humanitate, 
nec  initium  ncc  finem  haberet  in  Divinitate,  recte 
sudarium  capitis  qjus  involutum  invenitur.  HeotQ 


487 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAIIS  II.  —  HOMIL. 


m 


letiam  iaunoloco  inveniri  diciliM':  quia  in  scissura  A  nos  credainus,    el   mandatis    ejus   fideliter  obe' 
mentium  Dominus  non  est,  sed  in  illorum  cordibus      diamus. 


habitat,  qui  puro  corde  unitatem  retinent.  Unus 
enim  Dominus,  unitatem  diligit.  Unum  ergo  dividi 
non  potest,  quia  ubi  divisio  est,  Christus  inhabitare 
lion  valet :  quoniam  ipse  est,  qui  facit  inhabitare 
unanimes  iu  domo  {Psal,  lxvii).  Unde  et  de  primi- 
tivaEcclesia  dicitur:  «Multitudiniscredentium  erat 
'Cor  unum  {  /cL  iv),  »  et  reliqua. 

c<  Tunc  ergo  introivit  ille  discipulus  qui  venerat 
«  primus  ad  monumentum.  »  Postquam  intravit 
Petrus,  intravit  et  Joannes,  qui  prius  venerat :  quia 
sicut  Apostolus  ait :  «  Cum  plcnitudo  gentium  in- 
troierit,  tunc  oinnis  Israel  salvus  (iel  {Hom,  xi).  »  Et 
lion  prius  quod  spiritalc  est,  sed  quod  animale^  deinde 


«  Hic  est  qui  venit  per  aquam  et  sanguinem  Jesns 
«  Chrislus.  )i  Ac  si  diceret:  Hic  est  qui  venit  maledi. 
ctionem  terrse  suo  delere  baptismate  in  Jordane, 
et  mundum  suo  sancto  redimere  sanguine.  «Non 
in  aquasolum^  sed  in  aqua  et  sanguine.  »Nonenim 
solobaptismateveneratredimeremundum,sedetiam 
propria  morte  et  sui  sanguinis  effusione. 

c(  Spiritus  est  qui  testificatur,  quoniam  Chrislus 
est  veritas.  »  Spiritus  enim  sanctus,  per  quem  no- 
bis  in  baptismo  omnium  datur  remissio  peccatorum, 
nos  per  adoptionem  filios  Dei  facit :  quos  ipse  Do- 
minus  in  morte  crucis  et  suo  sanguine  rcderait,  et 
pcr  gratiam  ejusdem  sancti  Spi^^ilus,  quem  in  ba- 


quod  spiritale.  «  Et  vidit  et  credidit.  »  Quid  putan-  p  ptismo  suscepimus,  verae  fidei  iumen  ct  agnition 


19 


dum  est  vidisse  vel  credidi^se?  Nunquid  quod  Do- 
minus  resurrexerit  a  mortuis?  Non.  Sed  vidit  lin- 
teamina  posita,  et  credidit  (sicut  mulier  dixerat) 
Dominuin  furatnm  de  monumento.  Nam  si  ejus  re- 
surrectionom  credidisset,  nequaquam  evangclista 
subjungeret: 

«  Nundumenim  sciebant  Scripiuras,  quiaoporte- 
«  bat  eum  a  mortuis  resurgere.  »  In  quo  loco  quanta 
utilitas  sit  in  intellectu  Scripturarum,  demonstra- 
tur,  quando  apostoli  ideo  dicuntur  Domini  resur- 
rectionem  ignorare,  quia  Scripturas  nondum  intel- 
ligebant,  scilicet  quia  eo  revclante,  a  quo  procedit 
omnis  sapiehtia,  ea  spiritualiter  nondum  intelligere 
didicerant,  nondum  enim  audierant :  «  Quia  sic 
scriptum   est  in  lege  et  psalmis  et  prophetis  de 


Dei  recepiraus,  unde  salutem  consequi  debemus 
asternam. 

u  Quoniam  trcs  sunt  qui  testimonium  dant  in 
«  tcrra,  aqua,  et  sanguis,  et  spiritus.  »  Quidarobic 
sanctam  Trinitatem  mysticesignificatam  intelligunt, 
qu(E  Christotestimonium  perhibuit.  In  aqna  Patrem 
signiOcari  intelligunt,  quia  ipse  de  sc  dicit:  «  Me 
dereliquerunt  fontem  «quae  vivaB  [ier.  ii).  »  In  san- 
guine,  ipsum  Christum^  qui  pro  salutemundi  suum 
sanguinem  fudit.  In  spiritu,  cumdem  Spiritura  san- 
ctum.  Haec  saucta Trinitas  Christo  testimoniura  ita 
perhibet,  ipso  per  Evangelium  loquente:  «  Ego  sum 
qui  testimonium  perhibeo  demeipso,et  testimonium 
perhibet  de  me,  qui  misit  me  Pater.  Et  cum  vene- 
rit  paracletus,  quem  ego  mittam  vobis  a  Patre  meo, 


me,  »  etc,  usque  in  remissionem  peccatorum  [Luc.  C  Spiritum  veritatiSjilletestimoniumpcrhibebitdeme 

(Joan.  VIII,  xv).M  «  Et  hi  tres  unum  sunt,  »  id  estPa- 
ter  et  Pilius  et  Spiritus  sanctus.  Unum  in  natura, 
unum  in  divina  substantia,  coaequales  in  omnibus, 
et  coaeternales  per  omnia,  in  nullo  dissimiles.  In  ista 
Trinitatis  substantia  nihii  est  creatum,  quia  nihil  est 
inchoatum :  nec  aliquid  ibi  superius  cognoscitur, 
quia  nihil  anterius  aut  posterius  invenitur.  In  eo 
quod  Trinitas  est,  unum  est,  aBternum  est,  verum 
est.  Haec  cst  una  fides,  quia  haec  est  vera  fides,  et 
ideo  haec  est  catholica  fides,  unius  substantiae  san- 
ctam  eredere  Trinitatem,  et  in  Dei  Filio  carnis 
animae  nostrae  naturalem  cognoscere  veritatem.  Ista 
fide  justificamur,  hac  fide  mundamur,  Istafidesal- 
vamur,  in  hac  fide  credidimus,  quia  nobis  tribuit 


xxiv).  Sin  autem  apostoli  ideo  non  credebant  re- 
surrexisse  Dominum,  quianon  sciebant  Scripturas, 
cesset  eorum  demcntiaqui  praeciara  discernere  no- 
lunt,  et  alios  discernere  volentes  reprchendunt,  so- 
lumque  in  aliis  invident,  quod  aCut  agere  non  possunt 
aut  nolunt. 

HOMILIA  LXXX. 

In    OCTAVA    PASCHiE. 

(I  JoAN.  V.)  «  Charissimi,  Omne  quod  natum  est 
«  ex  Deo,  vincit  mundum  :  et  haec  est  victoria  quae 
«  vincit  mundum,  fides  nostra.  Quis  est  autcm  qui 
«  vincit  mundum,  nisi  qui  credit  quoniam  Jesus  erat 
«  ChristusFiliusDei?»Etreliqua.AudistisinEpistola 
cum  legeretur,  fratres  charissimi,  Joannem  aposto- 


lum  nos  instruentem  atque  dicentem :  «  Omne  quod  q  remissionem  omnium  peccatorum.  Sit  ergo  certis 


natum  est  ex  Deo,  »  id  est  genus  spirituale  et  Deo 
serviens,  «  vincit  mundum,  »  id  est  mundi  amato- 
res,  vel  opera  vincit  incredulitatis,  et  concupiscen- 
tiam  mundi,  vel  omnem  idolorum  culturam,  in  ob- 
servatione  mandatorum  Christi.  «  Et  haec  est  vi- 
ctoria  quae  vincit  mundura,  fides  nostra.  »  Ergo  fir- 
ma  fide  in  Christo  vincimus  mundum,  et  omnia 
terrena  desideria,  omnemque  terrenum  amorera 
atque  peccatum,  necnon  et  diabolum,  qui  princeps 
est  et  inventor  peccati.  «  Quis  est  qui  vincit  mun- 
dum,nisi  qui  credit  quomodo  Jesus  est  Filius  Dei  ?  » 
Qttod  manduB,  id  est  amator  mundi,  non  credit, 


siraa  spes  omnibus  nobis,  quia  vera  resurrectio  car- 
nis,  quae  praccessit  in  Christo,  sequetur  in  nobis. 
Caro  ista  omnium  hominum  mortuorunii  sive  fide- 
lium,  sive  infidelium,  resurget  in  fine :  sed  caro 
fidelium  resurget  ad  gloriam,  caro  infidelium  re- 
surget  ad  poenam.  Animae  fideles  cum  suis  cor- 
poribus  semper  laetabuntur.  Animae  quoque  inii- 
deles  cum  suis  corporibus  semper  torquebuntur,  ac 
sic  quidquid  ibi  anim»  in  carne  sua  recipient,  oon 
amittent,  quando  nec  bonis  poterit  auferri  gaudiam, 
nec  maiis  unquam  poterit  rcmoveri  supplicium.  Ac- 
cipimus  itaque  vitam  ©ternam  per  sanctam  Bcde- 


'489 


iiomilm:  de  xkmpouk. 


490 


Biam.  In  ista  sola  Ecclesia esl  vita<«terna,  quiaRcx  A.  •'^it  «  iina  sabbatorum,  »  ipsani  dicm  Uominicare- 


B 


surrectionisintelligcrcdebemr.9,quam,  ob  honorem 
et  rcverentiam  ejusdem  rcsurrectionis,  Hominicam 
nominamus.  Quinqulcs  aiitem  in  eadem  die  Domi- 
nus  hominibus  resurgensamortuisapparere  volult. 
Primo,  apparuit  Mariae  Magdalens,  dequa  ejecerat 
soptcm  dsmonia,  flenti  admonumentum;secundo, 
cidcm  Mari2Bcumalt6rafemina,eodemnomine  nun- 
cupata,  pergentibus  nuntiare  discipulis  suis  illius 
resurrcctiooem,  quando  accesserunt  ct  tenueruut 
pedes  ejus;  tertio,    Siraoni  Petro,  quod  quamvis 
cvangelista  qualiter  vel  quomodo  ei  apparuit  non 
manifestet,  tamen  quia  apparucrit non  tacet ;  quarlo, 
cuntibus  duobus  discipulis  in  castellum  Emmaus, 
quando  cognoverunt  eum  in  fractionepanis:  etillis 
regressis  in  Jerusalem,  et  invenientibus  undecim 
congregatcts,  et  dicentibus  quia  surrexit  Dominus, 
vcre  et  apparuit  Simoni,  tunc  quintavice  venit  Jc- 
sus,  et  stetit  ia  medio.  Et  hoc  cst,  quodnuncevan- 
gelista  dicit:  «  Cum  esset  sero,  »  et  reliqua.  Ratio- 
nabiliier  autem  quxri  potest  quomodo  Dominus 
post  resurrectiouem  verumcorpushabens,  ad  disci- 
pulos  foribus  clausis  inlromitti  poiuit.Sedquiahoc 
mirabile  factum  ei  se  non  facile  cognosci  potest, 
de  aliis  mirabilioribus  ejus  operibus  vel  miraculis 
unum  ad  memoriam  reducamus.  Nam  universalis 
Ecclcsia  confitetur  eum  ex  Virgine  essenatum;quid 
ergo  est  mirum  si  incorruptibilia  et  immortalia 
membra  ad  discipulosjanuisclausisintroduxit,  qui 
morlale  et  corruptibile   corpus   ex  utero  Virginis 
clauso  eduxit?  Igitur  si  quod  majuset  fecit,nonest 
corroborati,  quia  sicut  cvangeiista  ait:  «  Necdum  G  mirum,  si  quod  minue  est  facere  potuit.  Non  enim 


eju3  est  vita  ffiterna.  Hujus  Ecrlesiaj  pars  exsultat 

.jam  etregnat  io  coelis,  parsautemperegrinaturad- 

huc  et  iaboratin  tcrris.  Ipsaest  unasancta  Ecclosia, 

|Q  quanuDeJiistincamur,in  quatuDcglorificabimur. 

Istam  booam  matremsicutbonLfiliiuuanimiterdili- 

gamus.  Hujus  ergo  matris  gemitus  ncmodcspiciat, 

monitioaes  ejus  nemocontemnat,desinu  ejusnemo 

discedat.  Ipse  enim  ad  Dci  Patrisporvcnicthaercdi- 

latem,  qui  Ecclesis  matris  in  fide  etdilectione  ser- 

vaverit  unitatem.  Iti  Ecclesia  ergo  catholica  perma- 

nete,  divinis  eloquiis   humililer  obeditp,  praBcepla 

Dei  sollicite  custodito.  Qui  enim  pra^cepta  Domini 

contemnunt,  semper  ardebunt ;  qui  vero  mandata 

ejus  custodiunt,  sin^  fine  gaudebunt.  Et  sicut  con- 

temptoribus  crit  aeterna  morsct  xtcrna  miscria,&ic 

obedientibus  aeterna  vita  dabitur  et  sterna  Istitia, 

per  Jesum  GhristumFiliumDominum  nostrum,  qui 

vivit  ct  regnat  in  ssecula  sx'Culorum,  Amcn. 

HOMILIA  LXXXI. 

IN   OCTAVA    PASCHiE. 

(JoA.v.  XX.)  «  In  illo  tempore:  Cum  sero  essct  die 
«  illo  una  sabbatorum^  et  fores  essent  claus«,  ubi 
«  erant  discipuli  congregati  propter  mctum  Judaeo- 
«  rum.  »  Et  reliqua.  Quoties  Icgimus  discipulos  in 
Domini  passiooe  timuisse,  et  postejus  resurrcctio- 
nem  propter  metum  Judajorum  in  conclavi  resedisse, 
non  cpm  indignatione  accipiendum  est.sed  fragili- 
tati  eorum  concedendum.  Fragilcs  namque  ct  in- 
nrmi,  necdum  gratiaSpiritussanctipleniterfuerant 


eratSpiritus  datus,  quia  Jesus  nondum  fucratglo- 
nOcatus  {Joan,  vu).  »  Sed  qui  prius  propter  metum 
Judaeorum  in  conclavi  residebant,  postquam  Spiri- 
tum  sanctum  visibiliteracccpcrunt,  tanta  constan- 
tia  sunt  conflrmati,  ut  absqueuilatrcpidationeante 
principes  et  sacerdotes  Dominnmconfiterentur.fa- 
ctun)queccrnimus  inapostolis  pcrquamdamsimili- 
tudinem,  quod  solet  fieri  in  aquis,  qus  dum  natu- 
raliter  liquida  sunt,  si  nimio  gelu  tact®  fuorint,ad 
tantam  duritiam  pcrvcniunt  ut  in  cristallum  duris- 
simum  lapidemconvertantur,ila  utvixferro  secari 
possint,  Sic  et  discipuli  ante  donationcm  Spiritus 
sancti,  infirmitatecarnisgravatitimebant,  scdpost- 
quam  Spiritus  eancti  gratiasuntconstipulati,  intan- 


divina  mysleria  humana  ratione  pleniter  comprc- 
hendi  possunt,  teste  Psalmista,quiait:«  Nimispro- 
fundae  fact®  sunt  cogitationes  tu®  [Psal.  xci). »  Hinc 
et  propheta  alias  dicit:  «  Quis  cognovitsensum  Do- 
mini,  aut  quis  consilliarius  ejus  fuit?  »  (Isa,  xl.) 
Unde  et  apostolus  Paulus,ut  magnitudinem  mysto- 
riorum  Dei  pleniter  comprehendi  iion  posse  osten- 
deret,  ait:  «  0  altitudo  divitiarum  sapientias  et 
scientise  Dei,  quam  incomprehensibiliasunt  Judicia 
ejus^  et  investigabiles  vi®  ejusl  »  {Ram,  xi.)  Sed 
quid  stans  in  medio  ejus  dixerit,  audiamus. 

«  Pax  vobis.  »  Pulchre  Dominus  postresurrectio- 
ncm  discipulis  suis  primum  pacem  commendavit, 
ostcndens  nimirum  discordiamangelorumethomi- 


tum  fortes  sunt  rcdditi,  utqui  priusproptermetum  n  num  per  suam  resurrectionem  pacificatam.  Ex  illo 

Ti«4»^ . ;  j^i L  •_ 1 • i. j ■•^         •*         • 1 j__ 


Judieorum  residebant  in  conclavi,postmodumgau« 
dentes  a  conspectu  concilii  irent,  diccntes  sc  esse 
'<  dignos  pronomine  JesucontumeIiampati(/((?/..v).» 
Videamus  quanta  fortitudine  Petrus  apostolus,  ac- 
cepto  Spiritu  sancto,  durus  erat.  Quienim  priusad 
vocem  ancill®  Dominum  et  magistrum  suum  negavc- 
fat,  postea  ante  tremendos  principes,  et  metuendas 
potestates,  libera  voce  eum  confessus  est^  diccns : 
«  Obedire  oportet  Deo  magis  quam  hominibus;  » 
et  iterum :  «  Si  Justum  est  vos  potius  audire  quam 
Dominum,  judicate:  non  enim  possumus  quae  vidi- 
mug^et  audivimus  non  \oqn\  {Act,  iv),  •Quodautem 

PATfiui.  cxyiii« 


enim  tempore,  quoprimus  horoopeccando  aconsor- 
tio  angelorum  segregatus  est,  inter  eos  magna  ex- 
stitit  discordia.  Unde  in  Veteri  Testamento  angeli 
ab  hominibus  frequenter  adorati  fuisse  leguntur. 
Sed  post  Domini  resurrectionem  non  permiitnt  se 
ab  hominibus  adorari  in  terris,  quoniam  Deum  ho- 
minem  adorant  in  coelis.  Qua  ez  re  (ut  ait  Joannes 
in  Apocalypsi)  dum  vellet  angelum  adorare,  prohi- 
buit  eum  angelus,  dicens:  <  Vide  ne  feceris,  con« 
scrvus  tuus  sum  et  fratrum  tuorum  habeniium  te- 
stimonium  Jesu;  Deum  adora  {Apoc,  xix).  »  Hano 
ergo  pncem   per  9uam  reeurrectionem  redditam 

10 


^Ol 


IIAYMONIS  lULBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  IIOMIL. 


492 


nrstcndonfl,    riil.  dis^Npulis   ilironr^:   «  IVix  vi.hi.-,  >•  A  111'^  iL  D  u:?  Filium  st-nrii  riclnm  cxmiilicro,  iaelum 


Quia  (sicut  Apostolua  ait):  «Ipscest  paxnostra,  qui 
fecit  utraque  unum,  ctmcdiumparietem  dissolvcns 
maceriflB,  et  legem  mandutorum  dccretis  cvacuans, 
ut  condat  in  se  duos  in  unum  novum  homincm,  et 
reconciiians  ambos  in  corporesuo,  pcrcruccminter- 
ficiens  inimicitias  in  carnesua,Et  venicns  evangeli- 
zavit  pacem  his  qui  prope,  ethis  qui  longe  erant: 
quoniam  per  ipsum  accessum  habemus  omnes  ad 
Deum  in  uno  Spiritu  [Ephes.  11).  » 

«  Et  cum  hoc  dixisset,  ostendit  eis  manus  et  la- 
«  tus.  n  Lucas  cviingelista,  qui  hanc  apparitionem 
scripsit,  dicit:  Quia  cum  sletisset  «  Jcsus  in  medio 
eorum,  conterriti  et  conturbati,  existimabant  se 
spiritum  videro  (Lxi€.\^\s).  «Ad  horumergodubita- 
tionem  auferendam,  atque  fidem  corroborandam, 
ostendit  eis  manus  et  latus,  ut  per  infixionem  cla- 
vorum  et  apertionera  luleris  illum  esse  intellige- 
rent,  quem  ante  clavis  viderant  affixum  et  lancea 
pcrforatum.  Turbatio  igitur  apotitulorum  nostrte 
fidei  confirmatio  cst.  «  Gaviii  sunt  ergo  discipuli, 
«  viso  Domino.  »  Mcrito  discipuli  qui  dc  passione 
Domini  contristati  fuerant,  de  cjus  rcsurrectione 
laetati  sunt,  ut  impleretur  quod  eis  a  Domino  praj- 
dictum  fucrat.  «  Itcrum  videbo  vos,  et  gaudel)itcor 
vestrum  (Joan.  xvi).  »  Ncc  abpque  magno  gaudio 
esse  poterant,  cum  Dominum  viventem  vidobant, 
quem  saltem  mortuum  cernere  cupiebant. 

«  Dixit  ergo  eis  iterum :  Pax  vobis,  »  Semel  ct 
iterum  post  mortem  velpost  resurrectionem  pacem 
discipulis  commendavit,  ut  quosantcpassionem  in 
pace  reliquerat,  post  resiirrectionem  in  eaeosinvc- 
niret.  Nam  pergens  ad  passionem,  picem  eiscom- 
mendavit,  dicens :  «  Pacem  meam  do  vobis,  pacera 
meam  relinquo  vobis  [Joan.  xiv).»  Amortuisautem 
resurgens,  eamdem  reconsignavit,  dicens:  «  Pax 
vobis.  »  Ac  si  diccrct:  In  pace  vos  dimisi,  in  pace 
vos  inveniam.  Vel  certe  geminam  pacem  discipulis 
commendavit,  ut  illos  suavisionedignosesseosten- 
derct,  qui  pacem  et  concordiampurocorde  conser- 
vant,  et  geminamdllectionemDeividclicet  etproxi- 
mi  habent.  Hanc  autem  pacem  rcprobi  non  roti- 
nent.  Quamvis  enim  adulteri  cum  adultcris,  forni- 
catores  cum  fornicatoribus,  repaccscumrapacibus, 
homicidae  cum  homicidis,  pacjm  haberevideantur, 
tamen  non  veram  pacem  possident,  tcslePsahnista 
vel  propheta,  qui  ait:  «  Non  est  pax  impiis,  dicit 
Douiinus  iha.  lyii);  »  Et  apostolus:  «  Sine  paco  et 
castimonia  nemo  vidobit  Deum  {ilcbr.  xii). »  Fideles 
namqueeamdempacem  firmiusrelincnt,  cum  contra 
udvcraa  patientiam  conlincnt.  Dc  talibus  perPsal- 
miatam  dicilur:  «  Pax  mulla  diligentibus  legem 
tuam,  et  non  est  illis  scandaluni  (raal.  cxviii).  » 
Quam  Dominus  commculans  discipulis,  ait:  «  Ha- 
bete  sal  in  vobis,  et  pacom  hnbete  intcr  vos.  Sicut 
misit  me  patcr,  et  cgo  initto  \o^[}larc.  ix).»  Missio 
in  Scripturisaliquando  ad incarnationem, aliquando 
ad  dilectionem  pertinet,  Ad  incarnationem,  sicut 
'  Apostolus  ait:  u  At  ubi  venit  plenitudo  temporis, 


sub  legft,  ut  eos  qui  sublegeerantredimorol  T.i/ot. 
iv);  »  et  ilerum  :  «  Misit  Deus  Filium  suam  ia- 
simililufline  carnis  peccati  [liom.  \m).  »  Ad  dire- 
ctionpm,  sicut  idemapostolusait.-wMisitDcusspiri- 
tum  Fihi  sui  incordanostra,clamantem,Abbapater» 
Sed  utrumquc  genus  missionis  Dominusunoversi- 
culo  comprehcndit,  cum  ait:  «  Sicut  raisit  me 
«  Pater,  et  ego  mitlo  vos.  »  Misit  enira  Deus  Paler 
Filium  suum,  quod  constiluiteumincarnari;misit 
'Filius  apostolos,  quando  adearademincarnationem 
praedicandam  in  universum  orbem  eos  direxit.  Vel 
sicut  niisit  Deus  Pater  Filium  suum  ad  diversaop- 
probria  et  passiones  sufferendas,  sic  et  Piliu?  apo- 
stolos  non  ad  hcnorem  etgloriamhujussajculiacci- 

l^  piendam,  scd  ad  angustias,  etinjuria8,etopprobria, 
et  varias  persecutiones  sustinendas. 

«  IIoc  cuin  dixisset,  insufflavit,  et  dixit  eis:  Ac- 
«  cipite  Spiritum  sanctum.  »  Bis  scriplumlegimus 
apostolos  manifesta  dationeSpiritumsanctumacce- 
piese,  nunc  primum  Domino  consistente  in  terra, 
po.-hnodum  vero  eopraesidento  in  ccelo.Ou^eri  polest 
quarc  Dominus  discipulis  dixerit:  «  AccipIteSpiri- 
tum  sanclum.  »  Nunquid  hactonus  Spirituin  san- 
ctum  non  arceperant,  quando  eispotcstatem  dede- 
rat  calcandi  supra  omnem  virtutcm  inimici,dicens 
illis:  "  In  nominc  meo  daemouia  ejicite,  leprosos 
curate;  gratis  accepistis,  gratis  dale?  »  [liaUh.  x.) 
Et  quomodo  hoc  faciebant,  siSpiritumsanctumnon 
habebaut?  habebant  utique,  sed  et  nostram  asser- 
tioncm  approbat  Dominus,  dicens  Judaeis:  «  Siego 

C  in  Beelzebub  cjicio  d<cmonia,  filii  vostri  in  quo  eji- 
ciunt?'»  [luc.  XI.)  Ergoprius  Spiritumsanctumha- 
buisse  credendi  sunt.  Quia  nisiSpiritus  sancfigra- 
tiaessentilluminati,nequcdaBmoniacjiceront,neque 

virtutes  facerent,  neque  illum  verum  Deum  esse 
crederent.  Sed  primura  Spiritum  sanctumhabebant 
ut  bcne  viverent:  postca  eurndem  perfectius  acce- 
pcrunt,  ut  adpraedicandum  idonei  essent,utctcorde 
crederent  ad  justitiam,etoreconfiterenturad  salu- 
tera.  Unde  impletura  est  quod  per  Moysen  dictum 
fuerat:  «  Suxerunt  mel  dc  petra,  et  oleum  defirma 
petra  [Dcvd.  xxxi).  »  Nunquam  lcgimus  quod  popu- 
lus,  qui  pcr  quadraginta  annos  manua  incibumac- 
cepil,  mel  vcl  oleum  de  petra  suxcrit,  sed  tantum 
aquam.  Quod  enim  in  ilHs  historialilcr  impletum 
j)  non  fuit,  in  apostolis  credimus  csse  spiritaliter 
complolura.  «  Petra  enira  (ut  ait  Apostolus)  erat 
Christus  (/  Cor.  x).  »  Dulcedoracllisetsuavitasolei, 
gratiara  Spiritus  sancti  significanl,  qu«  omnibus 
suavitatibus  suavior  invenitur,  diccnte  Psalmista: 
»  Quam  dulcia  faucibus  mcis  eloquia  tua,  Doraine; 
super  mel  et  favum  ori  meo  [P$al.  cxviii).  »  Ouasi 
ergo  mel  depetra  apostolisuxerunt,  quando,Christo 
in  terra  consistente,  Spiritum  sanctum  ab  eoacce- 
perunt.  Quasi  oleumdefirmapetra,  quando,jameo 
in  codIo  praesidente,  eumdera  Spiritum  sanctum  in 
linguis  igncis  visibiliter  ecceloacciperemeruerunt. 
•  Ue  hoc  oleo  scriptum  est;  «  Compulrescet  jugum 


493 


HOMILIyE  DE  tEMPOREi. 


494 


a  f/icfe  olei  (Isn,  x\  »  id  cst,  .jui]um  poccatia  faciD  A 

Spiritus  saacli.  Sivc  JiliLcr.Quia  sicutait  Apo£tolu3  : 

^(Gbaritas  Dei  difTusa  est  in  cordibus  nostris  per 

Spiritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis  (Rom,  v).  » 

Rocte  bisSpiritmnsanctum  acceperunt,  quia  eadem 

charitas  duobus  prmceptis  impletur,  dilcctioneDei 

vidclicet  et  proximi.  In  terra  quippe  datur  Spiritus, 

ut  diligatur  proximus  :  e  coelo  datur  Spiritus^  ut 

diiigaturDeus.Et  quia  per  dilectionem  proximiper- 

venimus  ad  dilectionem  Dei,recteprimum  in  terra 

datur  Spiritus.  et  postmodum  e  ccelo.sicut  ait  apo- 

st^ius  Joannes  :  Qui  non   diligit    Fratrem    suum 

quem  videt,  Deum  quem  non  vidrt  quomodopolest 

diligerc?  »(I)JoanA\),Ki  pulchro  insufflando  Spiri- 

tum  sanctum  dedit,  utfpsiira  se  csse  ostendcrct,  qui 

in  facie  primi  hominis  spiraculum  vitsB  spiraverat  j. 

[Gen.  ii).  Vel  certe  quia  anhelitus  ab  interioreexte- 

rius  trahitur,  insuftTandoSpirltum  sanctumdeditut 

ostenderet  omnem  divinitatem  in  se  esse  :  et  sicut 

aPatre,itaquoquease  Spiritum  sanctumprocedere. 

I  Iq  ipso  enim  (ut  ait  Apostolus)  inhabitat  omnis 

plenitudo  divinitatis  coiporaliter  (Coloss,  ii).»  (Jnde 

et  consuetudo  ecclesiastica  obtinuit  ut  in  eorum 

facie,  qui  per  gratiam  Spiritus  sancti  regonerandi 

sant,  a  sacerdotibus  insufHetur.  Nam  illud  prmter- 

mittcDdum  non  est,  quod  per  dationem  Spiritus 

sanctiomnium  peccatorum  remissiotrtbuitur,  etipsa 

quoque  remissio  septem  modisefficitur.Primo,  per 

sacramentum  baptismatis.  Secundo  Per  eucharistifle 

perceptionem.Unde  et  Dominus  in  Evangeliodicit: 

"  Nisi  manducavcritis  camem  Filii  hominis  (Joan, 

vi), » etc.  Tertio  pcr  martyrium.  Quarto  pereleemo-  C 

syn&m,  quia  ut  scriptum  est  :  «  Sicut  aqua  exstin- 

gtiit  ignem,  ita  eleemosyna  extinguit    peccatum 

•Mi  iii). »  Quinto  per  pcenitentiam  :  «  PcBniten* 

minifinquit  apostolus)etconvertimini,ut  deleantur 

peccata  vestra  (Act.  iii).  »  Sexto,  per  charitatem  : 

quia,  sicut  apostolus  dicit : «  Gharitas  operitmultitu- 

dinem  peccatorum  (/  Pctr.  iv). »  Septimo,  quando 

in  nobis  peccantibus  dimittimus  :quia  sicut  Domi- 

nus  dicit  :  «  Si  non  dimiseritis  hominibus  peccata 

wam,  nec  Pater  vester  ccelestis  dimittet  vobis  pec- 

cata  vestra  (Matth.  vi).  »  Quia  ergo  per  Spiritum 

sanctom  remissio  peccatorum  tribuitur,  rccte  per 

eumdem  Spiritum  datum  discipulis  dicitur  : 

•  Quorum  rcmiseritis  peccat^,  remittuntur  eis  : 
•etquorum  retinueritis,  retenta  sunt.»  Et  revera  jj 
^^gna  gratia  apostolis  data  est,  ut  non  solum  per 
^piritum  sanctum  apropriispeccatis  absolverentur, 
?ed  etium  in  alienis  peccatis  dimittendispotestatem 
acciperent.  Quorum  locum  et  ordinem  episcopi  e^ 
sacerdoles  nunc  in  Ecclcsia  retinent,  qui  ligandi 
solvendique  potestatem  habent,  sicut  in  persona 
omnium  primo  pastorispecialiterdictumest:«Tibi 
dabo  ciavesregnicoelorum.  Etquodcunqueligaveris 
super  terram,erit  ligatum  et  in  cobHs  (Matlh.xvi).» 
Uade  in  lego  flguraliter  praecipitur  de  leprosis,  ut  si 
qui  lepra  percussus  esset,  ostcnderet  se  sacerdoti, 
etad  ^'u8  jadicium  aut  ejiceretur  extra  castra,  aut 


rccipcrclur.Non  quod  ipse  lcprosum  mundare,  aut 
muudatum  ioprosum  facere  possct, so.l  quiaadmi- 
nisterium  ipsius  sacerdotis  pertinet  ut  discernat 
inter  lepramet  iepram  id  est  inter  peccatum  majus 
et  minus.  Subtili  enim  examinatione  providendum 
est,quisunt  digni  intra  Ecclesiam  recipiendi,ctqui 
extra  eamdem  propterpeccatarejiciendi.Nonsolum 
quippejudicio  qualitasetquantitas  peccati  estcon- 
sidcranda,  sed  etiam  persona  peccantis,  et  satisfa- 
cliopcenitentis.Illosenimsua  scntcntiapastor  absol- 
vpre  potest,  quod  videritpercompunctionemcordis 
et  dignam  emendationemaDeoessesolutos.Grandis 
honor,  sed  grave  pondus  istius  honoris.  Valde  nam- 
que  durum  est,  ut  ille  alienas  animas  judicandas 
suscipiat,  qui  suam  ipsam  custodire  nescit.  Sunt 
enim  nonnuUi^qui  ministerium  religionis  ad  potesta- 
tcm  retorquent  honoris,et  putant  se  solverenoxios, 
et  ligare  innoxios.  De  quibus  scriptum  est :  »  Mor- 
tificabant  animas  quae  non  moriuntur,  et  vivifica- 
bant  animas  qum  non  vivunt  (Jer.  xiii).  »  Quasi 
enimnon  morientemraortificat,  quieumqui  inculpa 
rous  non  est,  sua  scntentia  damnat.  Quasi  non  vi- 
ventem  vivificat,  quando  illum  qui  in  peccatis  per- 
manet,  se  posse  solvere  putat.Detalibusalibi  scri- 
ptura  est :  «  Et  curabant  contritionera  populi  mei 
cum  ignominia,  dicentes  :  Pax.  pax,  et  non  erat 
pax  (Jer.  vi.) »  Sed  sive  juste  sive  injuste  perferatur 
sentenlia  pastoris,  timenda  est  ne  forte  culpa  quae 
non  fit  ex  opere,  fiat  ex  elatione. 

•«  Thomas,  unue  ex  duodecim,  qui  dicitur  Didy- 
«  mus,  non  erat  cum  eis,  quandovenit  Jesus.Dixe- 
«  runt  ergo  ei  alii  discipuli :  Vidimus  Dominum.  Ille 
«  autcm  dixit  eis:Nisi  videro  in  manibus  ejusfixu- 
«  ram  clavorum,etmittamdigitum  meuminlocum 
«  clavorum,etmittam  manum  meam  in  latusejus, 
«  non  credam.  » Cum  Lucas  dicat,  quod  duo  ex 
discipulis  reversi  in  Jerusaleminveneruntcongrega- 
to9  undecim,  etc,  quid  est  quod  Joannes  defuisse 
dicit  Thomam,  qui  unus  ex  illis  erat?  Ad  quod  di- 
cendum,  quia  primum  cum  iJIis  fuit  Thomaa,  sed  ad 
tempus  egressus  est,in  quospatioegressionisvenit 
Jesus.  Quo  non  casu  contigisse  putandum  est,  sed 

divinadi8pensationefactumest,utDominoapparente 
discipulia,  unus  eloctus  discipulus  defuisset,  qui 
audita  resurrectione  dubitaret,  dubitans  quaereret, 
quaerens  inveniret,  et  a  nostris  cordibus  omnem 
dubitationem  expelleret.  Multo  magis  incredulitas 
Thomae  nobis  profuit,  quam  citissima  credulitas 
Mariae  :  quia  dum  dubitavit,  diligenter  quasivit, 
quaerens  invenit,  inveniens  palpavit,  palpans  non 
solum  nostram  fidem  corroboravit,  sed  etiam  hfflre- 
ticorum  errorem  exclusit,  qui  diccbant  eum  verum 
corpus  non  habuisse.  Nam  quia  non  malitia,  sed 
ignorantia  dubitavit,  noluit  pius  magister  tam  dile- 
ctum  discipulum  in  infidelitate  relinquere,  sed  ad 
fidem  ejus  reformandam,  iteram  dignatus  estappa- 
rere.  Unde  et  subditur  : 

«  Et  post  dies  octo  iterum  erant  discipuli  ejus 
u  intuSy  et  Thomas  cum  eis.  Venit  Jesus  Januis  dausiSy 


4»5 


HAYMONIS  HALDKIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAUS  11.— HOMIL. 


idft 


et  stelil  in  riiedio,  etdixiteis:  Paxvobis  »Et  pulchre 
Dominus  non  solum  semel  et  iterum,  sed  etiam 
tertio  pacem  discipulis  commendavit,  ut  eloquium 
primas  maledictionis  per  suam  resurrectioneni  solu- 
tum  esse  ostenderet:  et(utquidam  tradunt)trinam 
maledictionem  auferret^  quao  dicta  fuerat  Ads  : 
«  Maledicta  terra  in  opere  tuo  :  in  laboribus  come" 
des  ex  ea  cunctis  diebus  vita  tu88,8pinasettribulos 
germinabit  iibi^et  comedes  herbas  terra;,in  sudore 
vultus  tui  vesceris  pane  tuo,  donec  revertaris  in 
terram  (Gen.  iii).  »  Sed  omnibus  discipulis  pace 
eommendata  generalHer,  specialiter  Thoma?  dubi- 
tationem  curavit,  dicens  : 

« Infer  digitum  tuum  huc,  et  vide  manus  meas, 
«  et  affer  manum  tuam  et  mitte  in  latus  meuni,  ct 
«  noli  esse  increduius,  sed  fldelis.  »  Quceritur  quare 
dicat:  «Infer  digitum  tuum  huc,  etvide, »  cumvisus 
proprie  ad  aspectum  oculorum  pertincat.  Ad  quod 
dicendum,  quia  videre  in  hoc  loco,  pro  sentire  vel 
intelligere  positum  est.  Hoc  autom  genus  locutionis 
adeo  nobis-usitatissimum  est,  ut  per  omnes  sensus 
currere  videatur  :  sicuti,  verbi  gratia,cumdicimus, 
audi  et  vide  quam  modulate  cantat  ;  oifac  et  vide 
quam  suave  rcdolet ;  palpa  ct  vide  quam  lene  sit ; 
gusta  et  vide  quam  dulco  sit.Ne  ergodiscipulusiu- 
iidelis  permaneret,  Dominus  suam  carnem  eipalpa- 
bilem  prsbuit,ut  postinodum  liberavoce  prsedica- 
ret.  In  qua  re  duo  miraetjuxtahumanam  rationem 
comprehensibilia  Dominus  ostendit,  cum  post  re- 
surrectionem  corpus  suum  palpabile  pr!ebuit,etin- 
incorruptibile  demonstravit,  maximecumilludquod 
palpari  potest,  possit  et  corrumpi:  et  quod  nonpo- 
test  pa1pari,non  possit  corrumpi.Sed  miro  et  inef- 
fabili  modo  ipse  post  resurrectionem  corpus  suum 
palpabile  et  incorruptibile  demonstravit,  ut  in  uno 
corroboraret  fidem  apostoloruni,in  altero  invitaret 
ad  praemium.  Sive  certe  corpus  suumpost  resurre- 
ctionem  palpabile  et  incorruptibile  demonstravit, 
ut  ostenderet  se  ejusdem  esse  naturas  cujus  fuerat 
ante  passionem,  id  est  oarnem  habere  :  et  alterius 
gIoriae,id  est  eamdem  carnem  incorruptibilem  esse. 
Et  quiin  sua  resurrectione  nostram  voluit  praemon- 
strare  resurrectionem,  ostendit  nostra  corpora  post 
resurrfectionem  incorruptibilia  et  ininiortalia  esse, 
non  tamen  impalpabilia.Unde  mentitus  est  Eutyches , 
qui  dixit  corpora  nostra  post  resurrectionem  vento 
aerique  esse  subtiliora,  et  sicut  jubar  solis  videri 
potest,et  palpari  non  potest,sic  nostra  corporavisi- 
bilia  esse,  sed  impalpabilia :  illud  in  adjutoriumsui 
erroris,  assumens,  quod  ait  Apostolus  :  «  Caro  et 
sanguis  regnum  Dei  non  possidebunt  (/  Cor.  xv),  » 
non  intelligens  quiacaro  in  Scripturis  variashabet 
significationes.  Aliquando  euiin  carnis?  nomine  ipsa 
conditio  humana  designatur,  sicut  scriptura  est  : 
«  Hoc  nunc  os  ex  ossibus  mcis,  ct  caro  de  carne 
mea(Gen.  ii).  »AIiquando  fragilitas  ejusdemcarnis, 
sicut  perPsalmistamdicitur:  «Etrecordatusestquia 
caro  sunt  (P^a/.  lxxvji).  »Aliquando  propago  cogna- 
tioais^sicut  ait  Apostolu9:«Contiouo  non  acquicvi 


A  carni  ct  sangnini  {GaL  xi).  »  Et  Dominus  : « Curo 
et  sanguis  non  revelavit  tibi  {Matth.  xvi).  «Ali» 
quando  carnis  nomine  peccatum  designatur,  sicui 
ait  Dominus  ad  Noe  :  «  Non  permanebit  spiriiQS 
meus  in  homine  in  fleternum,  quia  caro  est(&*n. 
w),  »  id  est  peccator.  Et  apostolus  ad  Uomanod : 
«Vosautem  non  estisin  carne,sedinspirita.(f{om. 
viii).  »  Nisi  enim  in  came  essent,  epislohis  eis  non 
mittcret  corporaliter.  Sed  in  carne  non  esse  flicun- 
tur,  quia  carnalibus  peccatis  non  succumbebat.  In 

.  eo  ergo  quod  ait  Apostolus  :  «  Garo  et  sanguis  re- 
gnum  Dei  non  possidebunt,  »  non  naturam  huma- 
nam  negavit  esse  resurrecturam,sed  peccata  ejus- 
dem  carnisregnum  Dei  possidere  non  posse  conti^ 
mavit.  Quod   secutus  Apostolus  exposuit,  dicens : 

P  «  Neqne  corruptio  incorrupteiam  possidebit  (/ Cor. 
xv).  »  Resurgent  igitur  corpora  nostra  immortalia 
et  incorruptibilia,  nontamen  invisibiliaetimpalpa- 
bilia,  teste  beato  Job,  qui  ait :  «  Credo  quod  Re- 
demptor  meus  vivit,  et  in  novissimo  die  de  terra 
surreclurus  sum,  etrursum  circumdabor  pellemea; 
et  in  carne  mea  videbo  Deuin  {Job.  xix).  »  His  con- 
Ira  Eutychen  dirtis,ad  propria  redeamus.«Inferdi- 
gitum  tuuin  huc,  et  vide  manus  meas,  et  afferma- 
num  tuam,  ct  mitte  in  latus  meum,  et  noli  essein- 
credulus,  sed  fidelis.  »  Ubi  notandum,quiaut  om- 
nem  a  cordibus  eorum  auferret  dubietatem,non9o- 
lum  manus  et  latus,  sed  etiam,  secundum  aliuro 
evangelistam,  pedes  qui  clavis  erant  affixi,  osteu- 
dit,  dicens  :  «  Videte  manus  meas  et  pedes  meo^. 
Palpate  et  videte,quia  spiritus  carnem  et  cssa  non 

C  habet,  sicut  me  videtis  habere  (Luc.  xxiv). »  Sedin 
hoc  loco  solent  pagani  Christianam  simplicitatem 
irridere,  dicentes  :  Qua  temeritate  pulatia  vos  Chri- 
stiani,  quod  Deus  vester  vestra  de  pulvere  corpora 
suscitaturus  sit,  cum  sic,  ut  dictis,  ipse  a  mortuis 
resurgens,  vestigia  passionis  in  corpore  suo^utnon 
apparent,  curare  non  potuit?  Ad  quod  vera  fldes 
respondet,  non  hoc  impossibile  esse,sed  potiuspie- 
tatis.  Majusest  enim  carnem  a  mortuis  resuscitare, 
quam  vulnera  clavorum  in  carne  sanare.  Qui  ergo 
quod  minus  est  fccit,et  quod  majusestfacerepote- 
rat,  nisi  varias  ob  causas  ipsa  vulnera  in  corpore 
suo  servarevoluisset.  Primum,  utfidemapostolorum 
ad  credendum  invitaret  vel  reformarct.  Qui  enim 
videntes  fixuras  clavorum  tarde  crediderunt  multo 

jj  inagis  tardiuscredidissent,nIsivestigiapa9sionisiu 
ejus  mortali  corporerecognovissent.  Sivealiomodo 
vestigia  suae  passionis  in  carne  sua  reservarevoluil, 
ut  Patrem  pro  nobis  interpellans :  quia,ut  aitJoan- 
nes  apostolus, «  apud  Patrem  advocatum  habemus 
Jesum  Christum  justum,et  ipse  est  propitiatiopro 
peccatis  nostris  {IJoan.  ii). »  Ostendit  ei  cicatricescla- 
vorum,  quatenuseum,  qui  nunquamobliviscitur  mi- 
sereri,  ad  miseranduminvitet.Sivecerteipsasuapas- 
sionis  vestigia  reservare  voluit^utuniversalijudicio 
hocomnibus  ostendat,  non  solum  justis,  sed  etiam 
injur,tis:ut  justi  videntes  quanta  et  qu^Ha  Redem- 
ptor  generis  humani  pro  eorum  liberationesustiDuit, 


497 


nOMILT^  DE  TEMPOnE. 


4<J8 


,'nejas  amore  amplius  exardeBcant  et  in  laude  A.  cum  cffiterisevangelistisconforat,  multademiracu- 


proficiant;  injusti  autem  lanio  deterius  confundan- 
ior,  quanto  magis  tantis  beneficiis  exstiterunt  in- 
grati,  sicut  scriptum  est :  «  Et  videbit  eum  omnis 
oculus,  et  qui  eum  pupugerunt,  et  plangentse  super 
eum  omnes  tribus  terr©  {Apoc,  i).  »  Vel  certe  cica- 
Irices  clavorum,  et  lanceae  apertionem  Dominus  Je- 
sus  Ciiristus  in  came  sua  reservare  voluit,  ut  ipsa 
ejusvictoriamdeantiquohosteostendant.Sicutenim, 
verbigraiia,milesfortissimu8,  cumjubenterege  sin- 
guiarc  ceriamen  pro  salute  su®  gentis  inierit,  ct 
cum  reversus  victoriam  sus  genti  deportavcrit,  ac- 
ceplis  aliquantis  plagis,  si  dixerit  ei  medicus  :  Vis 
utita  te  sanem,  ut  cicatrices  plagarum  non  appa- 
reant:  an  ut  absque  deformitate  appareant?  et  ipsc 


lis  Salvatoris  in  ejus  scripta  reperiet,  quasin  Joannts 
Evangelio  non  habentur,  quoniam  Joannes,  qui  ul- 
timus  suum  Evangelium  scripsit,  quod  ab  aliia  scri- 
ptum  novit,  multis  in  locis  proetermisit.  Sed  nec  in 
quatuor  Evangeliorum  libris  omnia  miracula  Oo- 
mini  scripta  habentur,  sicut  Joannes  in  calci  teeta- 
tur,  dicens :  «  Sunt  autem  et  alia  multa,  qu6B  fecit 
Jesus,  quas  si  scribantur  per  singula,  nec  ipsum  ar- 
bitror  mundum  capere  posse  eos,  qui  scribendi  sunt 
libros  {Joan,  xxi).  »  Tantum  autem  sancti  evangeli- 
stae  de  miraculis  conscripserunt,  quantum  ad  fidem 
credentium  corroborandam  sufdcere  posse  cognove- 
runt.  Unde  et  subditur  : 
«  H«c  autem  scripta  snnt,  ut  credatis  quia  Jesus 


responderit :  Volo,  ut  absque  deformitate  tantum  n  «  est  Christus  Filius  Dei.  »  Quia  ergo  hsc  scripta 


ippareat,  quatenus  oronibusmeintuentibus  signum 
meae  victoriffi  inanifestent :  sic  et  Dominus  Jesus 
Christus  vulnera  passionis  sus  in  coelum  reportare 
voloit,  ut  ipsa  eum  viotoriam  habuisse  de  antiquo 
hosie  demonstrent. 

« Respondit  Thomas.  »  Thomas  interpretatur 
oijfifitf.  Qus  interpretatio  nominis  recte  illi  'con- 
gnut,  quia  sicut  abyssus  immensam  habet  profun- 
dJtaiem,  sic  ipse  palpando  Dominicum  corpus,  pro- 
fundum  divinitatisin  60  intellexit,de  quo  scriptum  est 
«JudiciatuaabyssuBmultaCP^a/.  xxxv).»  Aliudenim 
palpavitcorpore,  etaliud  credidit  corde.  Palpavitho- 
miDem,  credidit  Deum.  Et  ideo  exclamans,  dixit : 
'( Dominus  meus,  etDeus  meus.  »  Dominusa  domi- 
naiu  dicitur ;  Deus  a  timore,  sicut  quidam  de  sa- 
picntibus  dioit : 

Prinius  in  orbe  deos  fecifc  inesse  tiraor. 

EtSalomon:  «  Deum  time,  et  mandata  ejus  ob* 
serva  (Ecde.  xii).  »  Et  iterum  :  «  Time  Deum  et 
recede  a  malo.  Sanitas  quippe  erit  umbilico  tuo,  et 
irngatio  ossium  tuorum  {Prov,  iii).  »  Quod  no- 
mcn  recte  illi  essentialiter  convenit,  qui  est  Rex 
regum  et  Dominusdominantium,  et  superomniati- 
mendus,  colendus,  et  venerandus,  cui  per  prophe- 
tam  dicitur:  f<  Tu  enim  fecisti  orania,  coGlum  etter- 
ram,  et  universa  que  coeli  ambilu  continentur,  Do- 
minus  univereorum  tu  es  {Esther,  xiii).  »  Quantam 
aulem  remunerationem  habeat  fidcs,  manifestatur 
cufflsubditur: 


sunt  ut  credatis  quia  Jesus  est  Christus  Filius  Dei, 
erubescat  Photinus,  qui  tantum  hominemy  et  non 
Deum  credere  voluit.  Nos  autem  evangelica  lectionc 
instructi,  credamus  quia  Jesus  Christus  Filius  Dei 
in  una  eademque  persona  perfectus  Deus,  perfectus 
et  homo,  Deue  ante  tempora,  homo  ex  tempore : 
Deus  ex  Patre,  homo  ex  matre.  Quid  autem  ex  hao 
credulitate  consequamur,  manifestatur  cum  subin- 
fertur :  «  Et  ut  credentes,  vitam  faabeatis  iu  nomine 
«  ipsius. » In  nomine  ergo  ejus  vita  datur,  qui  semet. 
ipsum  credentibus  donat,  qtii  est «  via,  veritas,  et  vita 
{Joan.  xiv),  »  sicut  ipsc  alibi  ait:  «  Haec  est  autem 
vita  sterna,  ut  cognoscant  to  solum  verum  Deum 
etquem  misisti  Jesum  Christum  {Joan.  xvii).  » 

HOMILIA  LXXXII. 
DOMiNiGA  SECUNDA  posT  PASCHA,  Misericordia  Domini, 

(I  Petr.  II.)  «  Charissimi,  Christus  passus  est  pro 
«  nobis,  nobis  relinquens  cxemplum,  ut  sequamini 
«  vestigia  ejus.  »  Et  reliqua.  Fratres  charissimi,  in 
lcctione  apostolica  quam  audistis,  beatus  Petrus 
Christi  nos  imiiari  exempla  admonet,  dicens : 

«  Christus  passus  est  pro  nobis,  vobis  relinquens 
•  exemplum,  ut  sequamini  vestigia  ejus.  »  Id  est, 
quod  ipse  Dominus  ait  in  Evangelio(Afa/^A.  xvi;  Luc, 
ix):  «  Si  quie  vult  post  me  venire,  abneget  semet- 
ipsum,  »  id  est  voluntates  proprias  relinquat,  etDei 
se  omnimodis  subjiciatvoluniati,  «et  tollatcrucem 
suam,»  id  est  carnalcs  mortiticetdelectationes,  «et 
sequatur  mc,  »  mundi  desideriis  repugnet,  quantum 


•  Dicit  ei  JeeaB :  Quia  vidisti  me,  Thoma,  credi-  n  valeat  divina  pralia  largiente.  His  cnim  modis,  et 

!•  ,.       ,       ,.  .  .  ,  -      ,  ...  .         "  .    ...         .  .        .      •••1         ;i  ..^ «ti^    r«u_:..i:  j^i.^ 


«'  disii :  beati  qui  non  viderunt  et  credidcrunt.  -^ 
Iq  hoc  versiculo  non  solum  fides  Thoma;  collauda- 
tur,  sed  etiam  nostra  salus  futura  prsdicitur,  ac 
SL  diceret  Dominus :  Tu  quidem  beatus  es,  quia  vi- 
distime  et  credidisti,  sed  et  illi  beati  eruni,  qui  non 
videnies  me  corpore,  credituri  sunt  mente.  Quod 
autemait:  «  Beati  qui  non  viderunt  et  credide- 
runt, »  prsteriti  temporis  verbo  usus  est,  quia  apud 
ejus  prsaentiam  omnia  futura  praeterita  sunt. 

"  Mulia  quidem  et  alia  signa  fecit  Jesus  in  con- 
"  spectu  discipulorum  suorum  quac  non  sunt  scripta 
"  inlibro  hoc.  »  Si  quis  Evangelium  sancli  Joannis 


tdiiijus  his  similibus  moribus  sanctis,  Christi  debe- 
mus  vcstlgia  scqui. 

«  Qui  peccatum  non  fccit,  ncc  inventus  est  doius 
«  in  ore  ejus.  »  Ut  de  ipso  propheta  ait:  «  Solus 
cnimsine  pcccato,  qui  pcccata  mundi  tollere  venit 
{/  Joan,  iii).  »  Et  alibi :  «  Non  contendit,  neque 
clamavit,  neque  audivit  quis  in  plateis  vocem  ejus 
{Maltk.  xu).  »  Scquitur: 

u  Qui  cum  malediceretur,  non  maledicebat.  >  Sub- 
dolum  et  mendactum,  ncc  detractio  invenla  est  in 
orc  ejus.  Nos  ergo  si  volumus  imitari  exempla,  ha»c 
cudcm  mala  omni  studio  vitare  debemus.  Omnem 


409 


HAYMONIS  HALBERSTAT;  BPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


500 


dolumetodiuin,omnemquemaliiiam  etsimulationes  A 
et  invidias  atque  detractiones  deponere^  ct  in  bonis 
operibuscertamenmagnum  habere,  Ghristo  Domino 
famulari.  c<  Cum  pateretur,  non  comminabatur.  >i  In~ 
juri®  vindictam  non  promisit,  sed  etiam  pro  suis 
crucifixoribus  exoravit,  ut  nos  alibi  docuit,  dicens: 
«  Orate  pro  persequentibus  et  calumniantibus  vos,ut 
sitis  niii  Patris  vestri  qui  in  CGclis  est  {Matth.  v).  » 
«  Tradebat  autem  judicanti  se  injuste.  »  Pcr  divini" 
tatem  tradidit  humanitalem,  quam  assumpsit  ad  pas- 
sionem  Judicanti  se  populo  Judai|f|2i||iB)i|i^erctur  • 
Si  enim  ipse  qui  sine  peoi^to  epat,  proptor  peccata 
nostra,  ut  nos  redimeret  smortoV»  se  tradidit,  quid 
retribuere  condignum  eju$^|^seri(|qirdiae  possumus, 
nisi  tantum  ut  nos  pura  o6&f€^ionD  et  poenitentias 
lacrymis,  cleemosynarum  largflji^;%penbusque  mi-  p 
sericordi»  ct  pietatis,  ad  ejus  nos^mpcrAluntatem 
prsBparemus  fideliter,  ut  dignis  et 'sancfiff^SjWlfibus 
sterna  cum  eo  gaudia  possidero  valeamus  ? 

«  Qui  pecoata  nosira  ipse  pertulit  in  corpore  suo 
«  super  lignum.  »  Ad  hoc  enim  inligno  crucis  pati 
voluit,  ut  ligni  prsevaricationem,  quam  Adam  fece- 
rat,  deleret,  et  iter  nobis  ad  regnum  coolorum,  quod 
per  peccatum  Adae  mundo  clausum  fuerat,  aperiret. 
«  yt  peccaiismortui,  jusiiti®  vivamus,  cujuslivore 
c(  sanati  sumus. »  Ut  sicui  aniea  per  peccatum  Deo 
mortui  eramus^  itaet  nuncper  passioncm  etresur- 
rectionem  ejus  ad  immorialitatem  aBtcrnam  perduce- 
ret,  et  Deo  nos  Patri  suo  reconciliarct,  nobisque 
potestatom  tribucret  mundo  raori  posse  cl  peccatis 
omnibus  per  confcssioncm,  et  per  justitiam  vivere 
Deo.  C 

«  Eratis  enim  sicut  oves  errantes.  »  Error  ovium 
culpa  pastorum  esse  intelligitur,  qui  negliguni  cor- 
ripere  delinquentcs,  «  scd  conversi  estis  nunc  ad 
«  pastorem  et  episcopum  animarum  vestrarum.  » 
Gonversi  a  diabolo  ad  Christum,  de  tcncbris  ad  lu- 
cem,  de  mortc  ad  vitam,  dc  inndelitaic  ad  iidcm,  de 
infirmitaie  ad  salutem,  in  qua  si  pcrmanseriiis 
usque  in  finem,  bonis  ceriando  operibus,  salvi  eriiis 
in  aeternum.^^Non  enim  qui  c(Bperiibonum,8ed  qui 
perseveraverit  in  bono,  hic  salvus  erit.  Tunc  enim 
placet  Deo  nostra  conversio,  quando  bonum  quod 
inchoamus,  perseveranii  flne  complomus.  Bonum 
ergo  non  coBpisse,  sed  perfecisse  virtus  est.  Nam  in- 
choaniibus  praemium  promiiLitur,  sed  perseverauti- 
bus  daiur,  per  eum  qui  promisit,  qui  est  verus  pro-  j) 
missor  et  largitor  Jcsus  Chrisius  Dominus  nosier. 
Qui  vivit  et  regnat  cum  Pairc  ei  Spiriiu  sancto  Deus 
per  onmia  saecula  sseculorum.  Amcn. 

HOMH.I.V  LXXXIII. 
DOMi.NiCA  SEcuNDA  posT  PASCHA,  Mtscricordia  Domini. 

(JoAx.  x.)  In  illo  temporc  dixit  Jesus  discipulis 
«  suis:  Ego  sum  pastor  bonus. »  Ei  reliqua.  Supe- 
rius  tcxtus  Evangelii  narrat  qualiicr  Dominus  inter 
bonos  malosquepasiorca  discretionem  fecerit,  diccns 
de  malis  :  «  Qui  non  inirai  perostium  in  ovile  ovium, 
sed  ascendit  aliunde,ille  fur  cst  ct  Jatro.  »  De  bonis 


autem:  «  Qui  intrat  pcr  ostium,  pastor  esi  ovrum. 
Huic  osiiarius  aperit,  et  oves  vocem  ejus  audiunt. 
Alicnum  autom  non  sequuntur,  sed  fugiunt  ab  eo, 
quia  non  noverunt  voccm  alienorum.  «Cum  autcm 
cerneret  cos  Dominus  hoc  proverbium  non  iQtelH- 
gerc,  apertius  de  quo  pastore  loquere.iur  exposuil, 
dicens :  «  Ego  sum  pasior  bonus.  »  Scd  in  exordio 
hujus  lectionis  inquircndum  esi,  quare  se  Dominus  i 
pasiorem  uominari  volucrit.  Nunquid  ideo  paslor  , 
dicitur,  eo  qudd  more  terreni  pastoris  oves  ad  pa 
scua  ducat  ct  rcducat  ?  Non.  Scd  per  similitudinem 
talia  nomina  ei  applicantur,  ut  pcr  visibilia  invisibi- 
lia  intelligamus.  Sicut  enim  ovisdiciturpropteriQ- 
noceutiam,  agnus  propter  mansueiudincm,  viluius 
propter  sua3  carnisimmolationcm,  leoproptcrforli- 
tudinem,petra  propier  nrmitatem,sic  dicitur  paslor, 
non  solum  quod  fidclessuos  spiriiualiter  pascat  et 
reficiat,  scd  etiam  quod  cos  a  morsibus  luporumsua 
proteciione  defendat.  Iste  eet  enim  verus  pa8ior,qui 
nobis  raiionabilem  sensum  iribuit,  et  spiritualem 
intellecium  ministrat.  Ipse  vcrus  est  pastor,  qui  sa- 
cramento  sui  corporis  ac  sanguinis  non  in  pnesenli 
reficit,  ct  in  fuiuro  ad  satietatem  suaecontemplatio- 
nis  pcrducit,  qui  ait  in  Evangelio :  «  Ego  sum  panis 
vivus  qui  de  coilo  dcscendi  (Joan.  vi). »  El  iterum: 
«  Per  me  si  quis  inlroierii,  salvabitur,  et  ingredie- 
tur  et  egredietur,  et  pascua  inveniet  (Joan,  i). » El 
rursus:  «  Qui  manducat  meam  carnem  {Jom,  vi;,  > 
et  reliqua.  Et :  •  Caro  mea  vere  est  cibus,  et  san- 
guis  meus  vere  est  potus.  »  Sub  ciguspastorisre^i- 
mine  abundantia  pascua  se  invcnisse  gaudebatPro- 
phcta,  cum  diceret :  »  Dominus  pascit  me,  et  nihil 
raihi  deerit  {Psal.  xxii).  »  Et  iterum  :  «  Satiabor 
dum  mdnifcsiabitur  gloria  tua  (PmL  xYi).»Isleven> 
pastor  fidelibus  ovibus  promitlebatur,  cum  Dominus 
per  prophctam  diccbai :  «  Ecce  ego  susGitaLo  vobis 
pastorem  unum,  servum  ineum  David,  qui  pafcit 
oves  in  judicio  et  jusliiia  {Ezcch.  xxxiv).  »  Hujus 
pasioris  iypo  vel  figura,  Jacob  puiriarcha  oves  pa- 
visse  legitur.  Sicut  enim  ad  pastoris  officium  perti- 
net,  non  solum  fortiorcs  ovcs  ad  pascua  deducere, 
sed  etiam  infirmis  medicinam  impendere,  sicetiam 
iste  pastor  non  solum  perfectiores  quosque  in  Eccle- 
sia  gcrit,  sed  etiam  infirmis  animabus  per  miseri- 
cordiam  condescendit,  et  per  pGenitentiam  curam  sa- 
luiisimpendii.  Quod  significantejusdemJacob  vcrba 
diccntis :  «  Nosti,  Domine  mi,  quod  habeo  ovcsfe- 
tas  tcnerus  mecum,  quas  si  in  ambulando  phislabo- 
rare  feccro,  moricniur  cuncti  greges  una  dic  {Gen. 
xxxiii).  >»  Unde  per  Ezechielem  propheiam  dicilur: 
<(  Eccc  ego  ipse  requiram  ovos  meas,  et  visilabo  eas. 
Situl  vibitat  paslor  gregem  suum  in  die,  quando 
fucrit  in  medio  ovium  suarum  dissipatarum.sic  visi- 
tabo  oves  meas  et  congregabo  eas  de  cunctis  locis, 
in  quibus  disperssB  fuerant.  Quod  perierat  requiram, 
quod  abjcctum  fuerai  rcducam,  et  quod  confractuoi 
alligabo,  ei  quod  infirmuin  consolidabo,  et  quod 
pingue  ct  (orie  cubtodiam  (Ex^ech.  xxxiv).  »  Ipsee^t 
etiam  qui  sanat  contriios  corde,  et  alligat  contritio- 


SOl 


HOMlLliG  DE  TEMPORE. 


B02 


nes  eorum.  Et  itGrum:  «  Dominus  solvit  compcdi-  A 
t08y  Dominus  illuminat  cscos  {PsaL  cxlv).  »  Quan- 
tum  autem  hujus  pasloris  benignttas  infirraantibus 
ovibus  compatiatur,illa  parabpla  Evangelii  (Lur.xy) 
indicat,  in  qua  legitur,  quia  pastor  bonus,  rclictis 
nonaginta  novem  ovibus  in  montibus,abiit  quccrerc 
unam  quae  in  vallibus  erraverat,  quam  invontam 
imposuit  propriis  humeris,  et  sic  reportavit  ad  gre- 
gem.  Ad  praedicti  autem  pastoris  mensam  si  volu- 
mus  accedere.  necesse  est  ut  bonis  operibus  nos 
prffiparemus,  Salomone  testante  :«  Ad  mensam  po- 
tentis  accessisti?diligenterattende  quae  apponuntur 
tibi,  sciens  quia  similia  te  praeparare  oportet  [Eccli. 
xxxi).  »  Quia  ergo  Dominus  pergens  ad  passionrm 
mysterium  corporis  et  sanguinia  sui  nobis  tradidit, 
tunc  et  similia  praeparamus,  si  pro  ejus  amore  tri-  ^ 
bulationes  et  angustias  susfincmus,  quia  (sicut  ait 
Apostolus)  per  multas  tribulationes  oportet  nos  in- 
trare  in  regnum  Dei.Et  Pgalmistar^Quid  relrbuam 
Domino  pro  omnibus  quae  retribuitmihi(PA'a^cxv).» 
Quaeritur  autem  quare  Dominus  se  pastorem  voca- 
vit,  cum  pauio  supcrius  ostium  se  esss  dixerit,  di- 
cens :  «  Ego  sum  ostium.  »  Ad  qiiod  dicendum 
quiaaliud  est  ostium,et  aliud  ostiarius,atqiiealiud 
pastor.  Ipse  est  enim  ostiarius,qui  nos  ad  fidem  in- 
troducit,  sicut  ipse  ait  in  Evangelio  :  «  Nerao  venit 
ad  Patrem  nisi  per  me  [Joan,  xiv).  »  «  Neque  enim 
cognovit  Pafrom  quis,nisi  Filius,  et  cui  voluerit  re- 
velareFilius(Lt/c.  x).  «Ipse  est  ostium  quia  pereum 
ad  fidem  intramus,  sicut  ipse  ait :  «  Por  ni6  siquis 
introierit,  salvabitur  (/oa».  x).  »  Et  bene  quidcm 
postquam  dixit,  «  Ego  sum  pastor  »  adjunxit  «  bo-  ^ 
nus,  »  ad  discretionem  illorum  qui  indigne  nomen 
pasloris  usurpant,  eo  quod  vel  boni,  vel  digni  non 
sint,  de  quibus  Dominus  supcrius  ait:  «  Omncs 
quotquot  aate  me  venerunt,  furcs  fuerunt  etlafro- 
nes  {Joan.  x).  »  Fucrunt  enim  boni pastores,  qualis 
fuit  Pctrus,  cui  a  noraino  dictum  est  (Jonn.  xx) : 
«  Si  diligis  tne,  pasce  ovesmeas.  »  Et  itcruni  :  «  Tu 
es  pastor  ovium.  »Talis  erat  Paulus,  qui  optabatse 
esse  analhema  pro  fratribus  suis,  dicens  :  «  Ego 
cupiebam  anathema  osse  pro  fratribus  meis,  qui 
sunt  cognati  mei,  qui  sunt  Israelifae  {Hom.  »x).  » 
Sed  aliud  est  bonum  essentialiter,sicutDomino  ;  et 
aliudnuncupativc,  sicut  discipulis  ;  aliudper  natu- 
ram,  et  aliud  pcr  gratiam.llli  vcre  ut  boni  cssent  a 
Domino  accepcruntjipsc  autcni  ancmine.nisi  a  sei-  D 
pso,  ut  bonus  csset,  accepit;et  idco  bonitati  ejus  si 
comparenlur,minus  boni invcniuntur.Quantum  voro 
bonus  paslor  oves  sibi  commissas  diligcre  debeat, 
manifcstatur  cum  subditur  : 

M  Bomispastoranimamsuam  datpro  ovibussuis.» 
Fecitquod  monuit,  et  quod  docuit  verbis  ostcndit 
exemplis.  Priusanimamsuam  proovibussuisposuit, 
oslondens  bonis  pastoribus,  eliamsi  necessitas  eve- 
norit,pro  ovibus  sibi  commissis  mortcmnon  debere 
limere.  Unde  cum  Petro  oves  suas  regondas  terjio 
commendasset,quid  pro  eisdcm  ovibus  passurusea- 
sct  intimavit,  diccns:  «  Amen,  amen  dico  Llbi,cum 


esses  junior,cingeba8  te  et  ambulabas  ubi  volebaa, 
cum  autem  senueris,  extendes  manus  tua8,etaliuB 
te  cingot,  et  ducet  quo  tu  non  vis  ire.Hoc  autem  di- 
cebat,  aH  evangelista,  significansquamorteclarifi- 
caturus  esset  eum  {Joan.  xxi),  »  Denique  et  Paulus 
apostolus  pro  ovibus  sibi  commissis  mori  paratus 
erat,  cum  diceret:«Ego  ipse  impendebara,et  super- 
impendebar  pro  animabus  vef^tris  (//  Cor.  xr).  »  Et 
iterum  :  «  Ego  autem  nonsolumalligari,  sed  etiam 
mori  paralus  sum  in  Jerusalem  propler  nomew  Do- 
mini  Jesu.Non  onira  facioanimam  meara  pretiosio- 
rem  quam  me  {Act.  xx).  »  Et  rursus :  «  Melius  est 
mihi  mori,  quamut  gloriam  mcam  quis  evacuet(/ 
Cor.  ix)  ))Sedpostquam  Dominus  boni  pasloris  opus 
ostondit,  ctiam  vitia  mali  pastoris  declarare  cura- 
vit,  dicens : 

«  Mercenarius  autem.etqui  non  est  pastor.wMer- 
cenarius  dicitur  mercedc  conductus.  Quo  nomine 
rectemali  pastorcs  figurantur,qui  non  ob  amorem 
Dei,  nec  propter  dilectionem  gregi8,sed  propter  lu- 
cra  terrenacuram  aniraarum  suscipiunt^quaBrentes 
quoj  sua  8unt,non  qua3  Jesu  (  hristi,siout  Apostolus 
dicit :  «  Qu.-cstum  existimant  piotatcra  (J  Tim.  vi).  » 
Quos  per  prophetam  redarguit  Dominus,  dicens  : 
«  Ipsi  regnaverunt,  et  non  per  me:  principes  exsti- 
terunt,  et  non  cognovi  {Ose.  viii).  »  Tria  quidem 
sunt,  qua?  mercenariii  ab  ovibus  exquirunt,  lac,  la- 
nam,  et  carnes:  quia  mali  pastoies,  qui  raagis 
pra?csse  quam  prodesse  desidorant,  hajc  tria  a  sibi 
subjectis  exigunt,  lac  adulationis,  lanam  obsequii 
corporis,  carnes  delectalionis  carnalis.  Quos  Domi- 
nus  per  Ezechielem  prophelam  redarguit,  dicens: 
«  Vas  pastoribus  Israel,  qui  pascebant  semetipsos. 
Nonne  gregcs  pascuntur  apa?toribus?Lac  comede- 
batis  et  lanis  operiebamini,  et  quod  crassum  erat 
occidobatis,  grogom  autem  meum  non  pascebatis. 
Quodinfirmum  fuit,non  consolidastis:et  quod  fegro- 
tum,non  sanastis  ;  quod  confrartum,non  alligastis, 
et  qu^^d  abjectum,  non  reduxistis;  quod  perierat, 
non  quajsistiSjSod  cumausteritate  imperabatiseiset 
cum  potenlia  (Ewrh.  xxxiv).  » Qnos  enira  abextra- 
neis  dcfenderodebueranl,hofletiam  more  pra?donum 
frequenter  opprimun',  de  quibus  Dominus  ait  in 
Evangelio  :  «  Attendito  a  falsis  prophetis,  qui  ve- 
niuntad  vos  in  vostimcntis  ovium,intrinsecus  autem 
sunt  Inpi  rapaocp  ;  a  fructibns  eorum  cognoscetis 
oos  'yiitff-'.  v!i).  •)  Tiilos  furcs  in  Ecclesia  aposto- 
lus  prajvidcbat,  quando  discipulis  dicebat:«  Scio 
quia  post  mcum  discessura  intrabunt  in  vos  lupi 
graves,  lupi  rapacos,  non  parcontesgrogi.  Et  cx  vo- 
bisipsisconsurgent  viri  loquentesraendacium,ut  ad- 
ducant  discipulos  post  se  {Act.  xx).  »  Recte  autem 
dc  talibus  subditur :  «  Cujus  non  sunt  ovcs  pro- 
«  priiP.  »  Non  enim  ut  proprias  oves  recognoscunt, 
scd  ut  ilienas  nesciunt.  Non  facile  autem  tempore 
pacis  cognoscitur  quis  sit  paslor,  qmsve  mercena- 
rius  :sod  Inpus  vonionsindicat,  quo  quisque  animo 
supor  ;^roi?em  suum  invigilot.  Unde  etsequitur: 
«  Vidit  lupumvcnientem,  et  dimiltit  oves,  et  fugit. 


m 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


504 


(c  et  lupus  rapit  et  dispergit  ovcs.  »Lupi  nomine  in 
hoc  loCo  potcntes  quilibet  designantur  et  injusti : 
qui  dum  pauperum  substantias  dIripiunt,morc  lu- 
porum  quasi  carnes  ovium  dilacerant.  Sed  merce- 
narius  videt  lupum  vcnientcm,  et  dimittit  oves,  et 
fugit:quia  carnalis  pastor,  tcrrena  patrimoniaamit- 
tere  timens^  sub  silentio  se  abscondit.Fugitautem, 
mon  mutando  locum,  sed  subtrabendo  solalium : 
quia  cum  subjectos  a  potentibus  videt  opprimi,non 
contradicitjUtlibcret  pauperem  etegenum  de  manu 
ipsorum,  sed  magis  adulando  deciplt.  Dc  quibus 
per  prophetam  dicitur  :  «Omncs  principcs  tui  l\)ge- 
runt  dureque  ligati  sunt  {Isa.  xxii).  »  Et  iterum  : 
«  Quasi  vulpes  in  dcscrto,prophet«  tui,(8rao1,erant 
(Ezcch,  xiii).  »  Quorum  vituperabilem  tifiiorem  Do- 
minus  alibi  per  prophetam  redarguit,  dicens:«Non 
ascendistis  ex  advcrso,  neque  opposuistis  murum 
pro  domo  Israel,  ut  slaretis  in  praslio  in  die  Domi- 
ni  (lbid,),n  £st  et  alius  lupus  invisibilis,  qui  quoti- 
die  non  corpora,  sed  animas  peccantium  lacerat ; 
ille  scilicet  de  quoait  Petrus  apostolus :  «  Adverea- 
rius  vcster  diabolus  tanquam  leo  rugiens  circuit, 
quoBrens  quem  devoret(/  PWr.v).  wDum  enim  alium 
ad  superbiam,  alium  ad  adulterium,alium  ad  rapi- 
nam,aliumadfornicationemjaIium  ad  homicidium 
i[)ertrabit,  more  luporum  quasi  carnes  ovium  laniat. 
Sed  merconarius  vidit  lupum  venientem,  et  dimittit 
oves  et  fugit,cum  is  qui  non  pro  divino  amore  gre- 
gem  Dei  pascit,  contra  hsc  vitia  nullo  zelo  accendi- 
tur,  nullo  dolorc  movetur,nulla  prsBdicationisarma 
oppouit.Fugit  cnim,cum  se  t^ub  silentio  abscondit. 
Fugit  etiam,  cum  subjcctos  per  divcrsa  vilia  videt 
coinquinari :  et  tacet  quia  ncn  corrigit,  non  consi* 
derans  illud  quod  Apostolus  Timotheo  praecepitdi- 
cens  :  «  Testor  coram  Deo.et  Cbristo  Jesu,qui  judi- 
caturusestvivoseimortuos;  prajdica  verbum,  insta 
opportune,  importuno,  argue,  obsecra,  increpa  (// 
Tim,  iv).  »  Talcs  enim  non  solura  de  propriis,  sed 
ttiam  de  subjeclorum  reddituri  sunt  rationem.sicut 
Dominus  per  Ezcchielem  terribiliter  comminatur, 
cens :  «  Speculatorem  dedi  te  domui  Israel.  Si  non 
annuntiaveris  iniquo  iniquitatem  suam,sanguinem 
ejus  de  manu  tua  rcquiram  (Ezcch.  iii).  »  Conside- 
randum  est  eliam  qualiter  mcrcenarius  urso  ve- 
niente  fugiat.  Per  ursuiii  namque,  qui  versutum  et 
callidum  est  animal,  ut  quidam  dicunt^haeretici  de- 
signantur,  qui  per  pravara  doctrinam  mites  in  Ec- 
c!esia  dccipere  noncessant.  Sed  merccnariusetqui 
non  est  pastor,  videt  ursnm  venientem  et  fugit, 
quahdo  subjectos  ab  haireticisvel  pravisdoctoribus, 
intra  sanctam  Ecclcsiam  ct  simpliccs  dccipi  videt, 
et  non  pcr  anctoritatcm  divinarum  Scripturarum 
contradicit.  De  talibus  Dominusperprophetam  ait : 
«  Canes  muti  non  valentes  latrare,  videntes  vana, 
dormientes  et  amantcs  somnia,  et  cancs  impudcn- 
tisaimi  noscicrunt  saturitatcm.  Ipsi  cnim  paslorcs 
ijnoraverunt  scientiam(/5rt.Lvi),»  De  quibnsadhuc 
subditur : 
«  Mircenariusautcm  fugit,quia  merccnariujest, 


%  «  et  non  pertinct  ad  eum  de  ovibus.  »  Si  causam 
qucBris,  quare  mercenarius  fugiat,  nullam  inveaies 
viciniorem  nisi  quia  mcrcenarius  est.Qui  enimnoa 
amore  divino,  sed  dilectionc  cupiditatis  et  potesta- 
tis  gregem  Dominicum  pascit,  mox  ut  timor  hsc 
amittendi  accesserit,  illc  recedit,  etsi  non  corpore, 
tamcn  raente,quiajuxta  Psalmista»  voc«m,«illic  Ire- 
pidat  timore,ubi  non  erat  timor  {P$al,  lii).  »  De  ta- 
libus  per  Jeremiam  prophetam  dicitur:«Mercenarii 
quoque  tui,  qui  versabantur  in  mediotui,  quasivi- 
tuli  saginati  erant,  fugerunt  simul,nec  starepotue- 
runt  (Jer,  xlvi).  i  Diligunt  enim  principaliter,  quo 
perdcre  potuorunt  laudabiliter,  id  est  res  terrenas, 
et  non  timent  amittere,quod  sinegrati  periculonon 
possuol  relinquere,  id  est  animas  subjectorum.  De 

»  quibus  sub  specie  strutionis  per  bcatum  Job  dici- 
tur :  «Quando  derelinquitin  terra  ova  8ua,oblivisci- 
tur  quod  pes  bominls  conculcet  ea^  et  besti»  agii 
conterant  (Job  xxxix).  »  Sunt  autcm  nonnulli  recto- 
res,  qui  quamvis  bene  doceant,  tamen  quia  malc 
vivunt,  magis  inter  merccnarios  quam  inter  paslo- 
res  computantur:  quoniam  quosbene  docendocru- 
diunt,  hos  male  vivendi  exemplo  destruunt.Dequi- 
bus  per  prophetam  dicitur :  «  Gum  ipsi  limpidissi- 
mam  aquam  bib<)retis,  reliquam  pedibus  vestris 
turbabalis.  Et  oves  mes,  quas  pedibus  vestris  con- 
culcatffi  fuerant,  pascebantur ;  et  quae  pedes  vestri 
turbaverant,haec  bibebant  {E%ech,  xxxiv).»  Sed  mer- 
cenariorum  vitiis  patefactis,  Dominus  ab  boni  pas- 
toris  onicium  sermoncm  converlit,  dicens  : 
«  Ego  sum  pastor  bonus,  et  cognosco  oves  meas 

C  t  ct  cognoscunt  mc  mcae.  »  Quod  estapertc  diccre: 
«  Cognosco  mcas,  »  id  cst  diligo  eas.  «  El  cogno- 
scunt  me  meee,  »  idcstdiligentes  mc  voci  mea;  obe- 
diunt.  De  quibus  alibi  Dominus  ait :  «  Oves  mex 
vocam  meamaudiunt,et  cgo  Dominus  cognosco  eas, 
ct  sequuntur  me,  ct  vitam  aetcrnam  do  cis,  et  in 
fieternum  non  peribunt,nec  rapict  cas  quisquamde 
manu  mea.»  Hunc  ergo  bonum  pastorem  alii  pasto- 
resimitaridcbcnt,ut  quos  suo  regiuiinecognosccnt, 
puro  et  sinccro  animo  diligant.  Unde  primuspastor 
Ecclesiae  reliquos  pastores  admonct,  dicens :  «  Se- 
niores  qui  in  vobis  sunt,obsecro  consenior  ettestis 
Chri.sti  passionum,  qui  et  cjus  quas  in  fuluro  reve- 
landa  est  glorise  communicator,pascitequi  in  vobis 
est  gregem  Dei,  providentcs  non  coacte,sed  sponla- 

n  nee,  secundum  Deum:ncque  turpislucri  graiia,sed 
voIuDtarie,nequeut  dominantes  in  cleris,sed  forma 
facti  gregisetex  animo:utcum  apparueritprinccps 
pastorum,  pcrcipiatis  immarcescibilemgloriffjcoro- 
nam  (/  /'c/r.vj.wSicuteniii  mercenarii  non  solumde 
suis  vitiis,scd  etiam  dc  subjectorum  suorumcrimi* 
nibus  durius  damnandi  sunt:sicboni  pastorescum 
tantis  ct  pro  tantis  rcmunerationbm  accipient,quan- 
tos  suo  exemplo  vel  prajdicaiionc  lucri  fecerinl, 
tunc  scilicet  quando  illamdcsidcrabilem  vocemau- 
dire  merebuntur  :«Euge,  serve  bone  et  fidelis,quia 
supcr  pauca  fuisti  fidclis,supramuItateconstituani, 
intra  in  gaudium  Domini  lui  {MaUh,  xxv).  »  Unde 


50S  HOMlLliB  DE- 

bene  nato  Dominoangeluspasioribus  apparuit,co9-  A 
qne  claritas  Dei  circumfuleit,  iii  intelligamus  quia 
ilIo$  gratia  Dei  in  prjBsenii  perfectius  illuminat,  et 
sublimior  mcrces  in  ruturo  remunerat,  qui  grcgem 
Dominicam  divino  amoro  benedocendopasccrenon 
recusant,  quoniam  sicutaitDAntCl:»  Ouidoctisunt, 
fulgebunt  quasi  stellae  in  flrmamento:  etquiad  ju- 
siitiam  erudiunt  mulios,  sicut  steHffi  in  perpeiuas 
ffternitas  (Dan,  xii). » 

V  Sicul  novit  nie  Pater,  et  ego  agnosco  Patrem.» 
Novit  Paler  Filium  non  lemporaliter,  sed  «Bternali- 
ter,  costernum  et  consubstantialem  sibi  gignendo 
Fiiium,  id  est  Verbum  et  sapienliam.  Nihilominus 
Filius  Patrem  quia  genitus  est  a  Patro,  sicut  ipse 
ailin  Evangelio:  «  Nemo  novit  Filium  nisi  Pater, 
nec  Palrem  novit  quis  nisi  Filius,  et  cui  Filius  vo-  f| 
luerit  revelare  (Lw,  x).  »  «  Et  animam  meam  pono 
«  pro  ovibus  meis.  »  Ac  sidiceret:  Siindemc  mani- 
festo  scire  Patrem  ci  eognituro  esse  a  Patre,  quia 
animaDB  meam  pono  pro  ovibus  meis,tanto  UAusquis- 
quepastorverius  Deum  cognoscefeostenditur,quan- 
togregem  sibi  oommissum  sollicitius  custodit,  non 
solum  admonendo  et  exhortando,  sed  etiam  (si  ne- 
cesBit^is  exigii)  pro  necessitaie  illorum  utilitatem 
suam  postponendo.  «  Nemo  enim  majorem  hac  di- 
lectionem  babet,  quam  ut  animamsuamquisponai 
pro  amicis  suis  (Joan,  xv).  »  Unde  ei  Joannes  dicit: 
ff  Si  Ghrisius  animam  suam  pro  nobisposuii,  ei  nos 
dcbemus  animas  nostras  pro  fratribus  ponere  (f 
Joan.  nt).  »Sed  nunquidsummuspastorsolummodo 
pro  salute  Judsorum  animam  sxiam  posuit?  non; 
decebat  enim  ut  cum  Dei  FiHusmoreretur,nontan-  C 
lummodo  pro  una  gente,sedproomnipopulo.Undc 
Caipfaas  tempore  passionisejusprophetavit^dicens: 
«  Expedit  vobis  ut  unus  moriaturhomopro  populo, 
el  Qon  tota  gens  pereat  (Jottti.  xviii).  »  Hoc  autom 
(ait  ovangelista)  a  semetipso  non  dixii,  sedcum  es- 
^etpontifcx  anni  illius,  prophetavii  quia  Jesusmo- 
riturus  erat  pro  gente,ctnon  iantum  pro  Juda^orum 
gt^Dtc,  sed  ut  filios  Dei  quieranidispersi,  congrega- 
retin  unum.  De  quibus  ait: 

«  Et  alias  oves  habeo,  qusnon  suuiex  hocovilL» 
^  co  tempore  quo  Dominns  Abraham  a  caeteris 
gentibus  segregavit,  etejusprogeniem  sibi  inpecu- 
liarem  plebem  elegit,  duo  populi  ei  dua;genies  no> 
minari  ccBpcrunt,  Judaeorum  scilicct  et  gentium. 
Sed  posiquam  ex  ipsiusAbrabae  stirpenatus  est,cx  {) 
utroquepopu!ounamEcclesiamcopulavit,  ui  imple- 
retur  quod  ef  Dominus  promiserat,  dicens:  «  In 
Bemine  luo  benedicentur  omnes  familieBierraB(Gfn. 
xxn).  »  Unde  cum  inier  Judzeos  corporalitcr  ambu- 
laret,  de  nostra  vocatione  dicebat:  Et  alias  oves 
habco,  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  »  id  est  ex  faac 
geule  et  ex  hoc  populo.  «  Ei  illas  oportet  me  addu- 
« ccre;  »  id  est^perprsdicaiionemmeorumaposio- 
lorum  ad  fidem  mcam  vocare.  «  Et  vocem  meam 
«audient;  »  id  est:  praBCepiismeisobedient.cEtfiei 
V  anum  ovile.  »ldest,exuiroquepopulounacoIlecta 
Ecdesiain  prajscnti,  siveindie  judicii,quiaventuri 


TBMPORB* 


m 


suni  Judeei  ad  fidem.  «  Ei  unuspastor.  nlpsescili- 
cet  Dominus  Jesus  Ghristns,  de  qiioper  apofltoftum 
Petrum  credcntibus  dicitur :  «Eratisenim  aliquando 
sicut  oves  errantes,  sed  convorsi  estis  nuno  ad 
pastorem  ei  episcopum  animarura  vestrarum  (/ 
Petr,  II).  » 

HOMILIA  LXXXIV. 

DOMINIGA  TERTIA   POST  PA6CBA,  Jubilote. 

(I  Petr.  II.)  «  Charissimi,  obsecro  vos  tanqutn) 
«  advenas  ei  peregrinos,  absiinere  vos  acamaHbus 
«  desideriis,  qus  miliiantadversu8animam.»Etre- 
liqua.  Pulchre  satis  admonctetexfaortatur  nosapo- 
stolus  Peirus,  fraires  charissimi,ut  audivitin  prse- 
senti  leciione  dilectio  vestra.  «  Sbsecro,  inquit,  vos 
tanquamadvenasetperegrinos.»AdvensnosBumu8 
et  peregrini  quandiu  sumus  in  hac  terra,ut  Paulus 
apostolus  aii :  «  Non  enim  habemns  hic  manentem 
civitatem,  noster  autem  municipaius  est  in  ccelis 
[Hehr.  xiii).  »  Advena  enim,  et  percgrinus,  aut-ho- 
spes,  non  cogitat  quod  indomosiialiena.Siceinos, 
quantum  possumus,  Dominolargiente,  ista  omnlmo 
debemus  dcspicere,  et  deCGclesiibus  medHaH,unde 
in  flBternum  vivere  debeamus.  «Abstinerevos  acar* 
«  nalfbus  desideriis.  »  Ideo  a  camalibus  bonum  esi 
abstinere  desideriis,  et  coelestia  semper  desideria 
quee  nobisGum  valeant  aeteraaliter  permanere.  Gar- 
nalia  autem  decipiunt,  eiadperditionemperducunt 
permanentes  in  eis.  Gamalia  et  subdiiur :  «  Qus 
militant  adversus  animam.  »  Semper  nos  camalia 
trafaere  conantur  adinferoa,quibu9  resistere  omni- 
modis  debemus,  ctinsistere  bonis  etjasiis  laboribus, 
in  castiie  et  contineniia,  quibils  et  supplicia  devi- 
temus,  ei  prffimia  mereamur  sterna. 

«  Gonversationem  vestram  inter  gentes  habentes 
t(  bonam.  »  Ui  exempla  bona  aliis  osiendentes  per 
operum  bonorum  eonsuetudinem.  sicut  luminaria 
sitis  lucentesin  mundo.  «  Ut  in  eo  quod  deirectant 
«  dc  vobis  ianquam  de malefacioribus. »  Mali semper 
ac  malevoli  bonorum  faominum  facta  detrahunt,  et 
ad  malam  famam  conaniur  evertere :  meiuantes  ne 
mala  eoram  delectatio,  ut usus  pessimus  in  quo  mo- 
raniur  ui  pereant,  bonorum  aliorumfaciisdestrua- 
tur  et  publicotur,  Sed  nos  hoc  andienies,  oportet 
multo  instantius  perseverare  in  bonis  operibus,  ut 
etiam  alii  meliores  salventur,  et  isii  inexcnsabiles 
fiant,  si  converti  noluerint  a  malitiasua.  Sequitur: 
«  Ex  bonis  operrbus  vos  eonsideranies,  glorificent 
«  Deum  in  die  visitationis.  »  Ut  ipse  Dominus  in 
Evangelio  docct:  «  Sic  luceatlux  boiiorum  operam 
vestrorum  coram  hominibus,  ut »  voslaudemexeis 
nequaqunm  desidereiis,  eialiiividentesbonaopera 
vesira,  glorificent,  »  non  vos,  sed  «Patremveairam 
qui  in  ccelis  e&\.(Matth,y)y  »  qui  in  servis  suis  tanta 
bona  ad  snorum  etiam  et  aliorum  quorit  saluiem. 

«  Subjecti  estoie  omnihuman8ecreatura3,propter 
«  Deum.  »  Omnibus  hominibus  honorem  date,  uni- 
cuique  secundum dignitaiem  suam , non propter ier- 
rcna  desideria,  ncc  propier  humana}  laudis  appeti- 


fMi 


HAYMONIS  HAbBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  II.  —  UOMIL. 


508 


tum,  Doc  propter  iurpis  luori  quastum,8ediantuQa  A  genter  se  a  peccatis  custodit.  Sic  ergo  timeamns 


propter  Deum,  quis  nos  docet,  dicens:  «  Discite  a 
me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et  invenietis 
requiem  animabus  vestris  {Matth,  xi}:  »  et  iterum: 
u  Omnis  qui  se  bumiliat  propter  Dominum,  cxalta- 
bitur  a  Domino  (Luc.  xviii).  »  —  «  Sivo  regi  quasi 
«  praecellenti,  »  Quia  princcps  est  populi.  Cum  ipse 
Dominus  in  Evangelio  honorcm  debitum  reddere 
jubet,  dioens  {Matth.  xxii):  «  rioddite  qu»  suntCro- 
a^ri,  C^esari,  id  est  debitumtributumctsubjectio- 
nem  obedieutiic  cum  Qdelitate :  «  et  quae  sunt  Dc^ 
DdO,  » ildcmrcctam,6pcin  firmam,etcharitatem  pcr- 
fectam.  «  Sive  ducibus  tanquam  ab  eo  missis  ad 
(c  vindictam  malefactorum.  •  De  qui<us  et  Paulus 
ait:  «  Omnis  aniraRpotestatibussublimioribussub- 


Deum,  ut  diligamus  eum  quiaperfecta  estcharitas, 
quae  Foris  mittit  timorem  servilem. 

«  Servi,  subditiestotein  omnitimoredominisnon 
«  tantum  bonis  et  modestis,sedetiamdyscolis.Hsc 
«  est  enim  gratia  in  Christo  Jesu  Domico  nostro.  i 
Propter  Dei  timorem  pariter  et  amorem,  dignu.ii  et 
justum  est  unicuique  homini  suo  domino  fidcliter 
servire,  sive  praesentibus,  sive  absentibus:  quia 
quidquid  homo  boni  fecerit  propter  Dcuro  nib'l 
perdit,  quia  ipse  reddct  unicuiqucsecunduraopera 
sua.  Semper  enim  in  vita  hominis  finis  qucTritur, 
qualis  sit  extremo  tempore  vitae  sus  :  qui  de  fme 
suo  unusqui.sque  autjustificatur,  autcondemnatur. 
Ideo  instdntissime  bona  qus  coeperit  unusquisque, 


dita  sit.  non  est  enim  potestas  nisi  a  Dco  {Rom,  t»  perficerc  contendat,  utperpetuamaDomino  merce- 

\  ▼%         **  *  *        A         *  flV  1  1  J^         4  *•«■  1  *4  ***■« 


xxii)«  >>  Dei  enim  ministri  sunt  ad  coarcendam  ho- 
minum  malitiam  missi,  ut  quispontematanoluerit 
vitare,  eorum  timore  vel  invitus  vitet.  «  Laudem 
«  vero  bonorum.  •  SimililerPaulusdicit:  «  Vis  po- 
testatem  nontimereTbonumfac,  et  habebis  laudem 
ex  illa  {Rom.  xiii). 

«  Quia  sic  est  xoluntas  Dei,  ut  benefacientes  ob- 
«  mutescere  faciatis  imprudentium  hominumigno- 
«  rantiam.  «  Ut  tam  cauti  et  tam  pcrfecti  in  Dei 
opere  sitis,  ut  nihil  habeant  quod  detrahere  de  vo- 
bis  secundum  eorum  malam  voluntatem  habeant, 
«  quasi  liberi,  »  ab  omni  peccato,'per  veram  po^ni- 
tent;iam  et  eonfessionem  puram,  «  et  non  quasivc- 
«  lamen  habentes  malitiasliberlatem.^Nulla  fraus, 
nulla  malitia  sit  in  vobis,  sed  Deo  quasi  Domino 


dem  accipiat,  ipso  largiente,  qui  vivit  et  regnat  io 
sfficula  suBCuIorum.  Amen. 

HOMILIA  LXXXV. 

DOMINICA  TERTIA   POST   PASGHA,  Jubilate. 

(JoAN.  XVI.)  «Inillotempore.dixitJesusdiscipulis 
«  suis:  Modicum  etjam  nonvidebitis  me,  etiterum 
«  modicum  et  videbitis  me,  quia  vado  adPatrem.» 
Et  reliqua. 

«  Modicum  et  jam  non  videbitis  mc  »  mortalcm 
et  corruptibilem,  comprehcnsibilem,  sicut  nunc  v> 
detis,  «  et  iterum  modicum  et  videbitis  me  »  im- 
mortalem,  incomprehensibilem,  incorruptibilem. 
Quoties  evangelicam  lectionem  recitamus,  conside- 
randum  est  quia  solet  cqntingere  ut  quaedam  pars 


digne  justis  et  aanctis  operibu8,cum  omniflde  et  C  ejus  specialiter  ad  discipulos,  quibus  corporaliter 


voluntate  deservire  contenditc»  «  sicut  ser\'i  Dei,  » 
cum  charitate  invioem  omnibus  propter  Deum  de- 
bitum  Impendite  servitium. 

«  Omnes  honorate  »  secundumuniuscujusquedi- 
gnitatem,  tamen  pauperibus  et  minime  valentibus 
studium  maximum  impendite  serviendi:  quia  in 
ipsis  Christus  maxime  honoratur,  ut  ipseinjudicio 
dicturus  erit:  «  Quod  uni  ex  minimis  meis  fecistis, 
mihi  fejcistis  (MaUh.  xxv).  «Namsequitur:  «  Fraier- 
«  nitatem  diliglte;  »  ut  ipse  Dominusin  Evangelio 
omnes  fratres  et  proximos  esse  ostendit,  dicens: 
«  Omnes  enim  vos  fratresestis(ilfa/rA,xxiii),  »  unde 
et  diligerc  nos  invicemjubet,cum  ait:  «  Ha3c  mando 
vobis,  ut  diligatis  invicem  {Joan,xw)\»  et  Joannes: 


loquebatur,  pertineat,  quaedam  vero  generalitcr  ad 
universalem  Ecclesiam.  Quod  in  hac  lectione  facile 
comprobatur,  si  textusejusdemdiligentiusconside- 
retur,  Quod  vero  ait : «  Modicum  et jam  non  videbitis 
me,  et  iterum  modicum  ctvidebitisme,»8pocialitcr 
ad  discipulos  pertinct,  quibus  pcrcorporalemprac- 
sentiam  loquebatur.  Quod  autem  illis  non  intelli- 
gentibus  inferius  cxposuit,  dicens :  «  Amen,  amen 
dico  vobis,  quia  plorabitis  et  flebitis  vos,  »  etc, 
usque,  «  vertetur  ingaudium,«sicapostoIisspecia- 
liter  convenit,  ut  etiam  universali  Ecclesi(Bgcncra' 
liter  congruat,  quia  ego  ea  qua  tradendus  erat 
nocte,  hfBC  discipulisloquebatur,  modicurapratquo 
eum  visuri  non  erant,  quoniam  ipsa  noctc  comprc- 


«  Qui  fratrem  suum  quom  videt  non  diligit,  Deum  n  hensus,  et  in  crastinocruci(ixus,in  scpulcrocstcol- 


quem  non  videt  quomodo  potest  diligere?  (/  Joan. 
IV.)  »  Quia  nec  Deus  verc  sine  proximo,  nec  proxi- 
musvere  diligitur  sine  Deo;  etPauIus:  «  Dilectio 
proximi  maIumnonoperatur(/tom.xiii).»  Plcnitudo 
ergo  legis  est  dilectio.  «  Deufiitimete,  regem  hono- 
«  rificate.  «Monetergocongruum  cunctis  impendere 
honorem,  et  juxta  imperium  Domini,  Cssari  qusB 
Gffisaris  sunt,  et  Deo  reddere  quaB  Dei  sunt.  Qui  ti- 
met  Deum,  facit  bona:  quia  «  initium  sapientiiB, 
timor  Domini  {Eccli.  xvi).  »De  timoreDominiomne 
bonum  nasoilur,  et  per  timorem  Domini  omnisma- 
litia  hominis  evacuatur.  Quia  qui  timet  Deum,dili- 


locutus,  et  tunc  coeperunt  eum  non  vidcrc.  Nocte 
vero  ac  diesequentisepulcroquicscens,  maneprima 
sabbati  resurrexit,  et  discipulis  januis  non  apertis 
apparuit.  Sivecertefuturum  erat  modicum,quocum 
visuri  erant,  quando  post  resurrectionem  perqua- 
draginta  tantummodo  dies  in  multisargumentiscis 
apparens,  quadragesimo  die  iliis  videntibus  in  ccc- 
lum  ascendit.  Unde  et  subditur: 

«  Quia  vado  ad  Patrem.  »  Quodnondedivinitale, 
sed  de  humanitate  loquitur.  Iterum  se  dicit  ire  ad 
Patrem  per  huraanitatem,  a  quo  non  discessit  per 
divinitatem,  sicut  ipse  ait:  «  Ego  et  Pater  unum 


m 


HOMILLfi  DE  TEMPORB. 


810 


sumus  (Joan.  x).  »  Sicut  enim  Palrem  deseruit,  A. 
cum  apo8toli8  apparuit,8icapostolos  non  dcreliquit, 
cum  ad  Patrem  rediit,  sicut  ipee  dicit  :  «  Ecce  ego 
vobiscum  sumomnibusdiebususque  ad  consumma- 
tionem  secuJi  (Matih,  xxviii).  »  Manens  ego  cum 
Patre  per  divinitatem,  discipulis  apparuit  per  bu- 
maoitatem:  ct  rcvcrtei^  ad  Patremper  humanita- 
tem,  mansit  cum  discipulis  per  divinitatem,  sicut 
alibi  dicit :  u  Exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum 
{Joan.  xvi).  •  Venire  quippe  et  redire  humanitalis 
est:  manere  et  esse  divinitatis.Quod  faclle  illorum 
intellcctui  patet,  qui  in  uno  Mediatore  Dei  et  bomi- 
num  utramque  naturam,divinam  scilicet  et  hnma- 
nam,  confitentur.  Et  bene  ad  Palrem  ire  dicitur, 
quia  quandiu  cum  discipulis  conversatusest,simili 
carne  indutus,  qua  et  illi,  potuit  simul  cum  illls  n 
comprehcndi,  ligari,fIagcllari,somn3  gravari,  fali- 
gari,  cruciiigi  et  mori,  et  his  Similia  ad  humanita- 
tem  peninentia  pati ;  sed  post  resurrectionom,  ab- 
jecta  carnis  mortalitate,  ita  a  Patre  clarificatus  est, 
et  impassibiiis  atque  immortalis  factus,  ut  nullum 
jam  horum  patiatur.  De  quo  per  Paulum  dicitur  : 
•  Etsinoveramus  Ghristum  secundum  cai'nem,sed 
jam  nunc  noa  novimus  (/  Cor,  v).  »  Et  iterum  : 
«  Christus  rosurgens  ex  mortuis,  jam  non  moritur 
{Hom.  vi),  »  etc.  Et  quia  piae  mentes  discipulorum, 
pii  magistri  absentiam  corporalem  sine  gravitsdio 
et  doiore  ferre  non  poterant,  manifestatur  cum 
.  subjungitur  : 

«  Oixerunt  ergo  ex  discipulis  cjus  ad  invicem  : 
u  Quid  est  hoc  qood  dicit  nobis :  Modicum  etnon  vi- 
"  debitis  me,  el  iterum  modicum  et  videbitisme,et  f^ 
«  quia  vado  ad  Patrem?  Dicebant  ergo  :  Quid  est 
n  hoc  quod  dicit  nobis :  Modicum  ?  nescimus  quod  lo- 
n  quitur.  »  Habet  autem  humana  mens  hoc  pro^ 
prium,  ut  quod  omnino  nonvult,  aut  tarde  intelli- 
gat,  auttardius  credat.  Et  ideo  discipuli,quia  nole- 
bant,nec  credebant  quod  pius  magister  ab  eis  cor- 
poraliter  separaretur,  quamvis  manifesto  dicfiret : 
«  Modicum  et  Jam  non  videbitis  me,  »  non  hoc  in- 
telligebant.Uade  et  intcrse  conquerentes  dicebant: 
n  Quid  est  hoc  quod  dicit :  Modicum?  nescimusquid 
loquitur.  »  Juxta  hunc  senaum,  cumalibi  eissuam 
passionem  prsdiceret,  dicens  {Matth,  xx)  :  «  Eoce 
ascendimus  Hierosolymam,  et  consnmnabuntur  om- 
nia  quas  scripta  sunt  per  prophetas  de  Filio  homi- 
nis,  »  etc.,8ubjunctum  est:«Etip8i  nibilhorumin-  ]) 
tellexerunt;crat  enim  vcrbum  istud  absconditum  ab 
eis,  et  non  inteliigebant  qus  dicebantur. »  Quare? 
quia  quem  paii  non  optabant  ut  pati  posset  non  in- 
telligebant.  Sed  quia  querelas  suasad  callidaargu- 
mentanon  convertcrunt,  sed  pium  magistrumhumi- 
liter  interrogare  disposuerunt,  ille,  qui  cordis  est 
scrutator,  eorum  cogitationespraeveniens,  antequam 
interrogarotur,  respondlt,  ut  qui  in  multis  se  Deum 
esse  ostendit,etiam  in  cordium  inspectione  se  cum 
eBse  declararet,  illum  scilicct,  de  quo  scriptumest: 
«Dommu3novitcogitationeshominam,quoniamva- 
n«  sunt  (Psal.  xliii)  ;  »  et  Psalmista  :  «  Intellexisti 


cogitationes  meas  de  lonfj^  (Psal.  cxxiviii);  »  et 
iterum  :  «  Gogitatio  hominis  confltebitur  tibi  (PiaZ. 
Lxxv) ;  •  et  Salomon  :  «  Tu  Deus  soli^gjiosti  corda 
filiorum  hominura  (//  Par,  vi) ;  »et  iteSp; :  «  Quae 
sunt  in  corde hominum, oculi  tui  vide^Domine ; » 
et  rursus  :  «  Homo  videt  in  facie,  Deus  autem  in 
corde.  »  Sive  cogitationes  eorum  praevenire  voluit, 
ut  ostenderet  eos  non  debere  dubitare  ex  ejus  pro- 
missionibus,quem  tam  facile  occultasuarumcogi- 
tationum  videbant  dignoscere.  Unde  et  subditur  : 

«  Cognovit  autem  Jesus  quia  volebant  eum  inter- 
«  rogare,  et  dixit  eis  :  De  hoc  quoQritis  inter  vos 
«quia  dlxi :  Modicum  et  non  videbitis  me,etiterum 
«  modicum  et  videbitis  me.  »  Ac  si  diceret:  Si  hoc 
vos  conturbat,  et  vestras,  mentes  sollicitat  quia  dixi: 
Modicumet  non  videbitis  mOy  adhuc  audite : «  Amen, 
c  amcn  dico  vobis,  quia  plorabitis  et  flebitis  vos, 
«  mundus  autem  gaudebit.  Vos  autem  contristabi- 
«  mini,  sed  tristitia  vestra  vertetur  in  gaudium. »  Fle- 
bant  enim  amatores  Christi,  cum  eum  quem  sine 
culpainmundoconversari  conspoxerant^quasi  reum 
comprehendi,ligari,flagellari,  atque  crucifigi  vidc- 
runt.  Neque  enim  sine  gravi  dolore  vel  fletu  ejus 
morlem  videre  poterant,  cujus  vitam  nimio  amore 
dilexerant :  quemque  priue  mortuos  suscitare  vide- 
rant,  mortuum  videbant.  At  econtramundusgaude- 
bat,  id  est  Judasorum  populus,  qui  propter  mundi 
amorem  recte  mundus  vocatur,  cum  cerneret  eum 
cruciflgi,  qui  gravis  erat  etiam  ^is  ad  videndum, 
existimanteB  nomen  ejusessedelctum.Sednunquid 
semper  rcprobi  lietabuntur,  et  electi  contristabun- 
tur?  non.  Dicam  quid  dicat:«Tristitia  vestraverte- 
tur  in  gaudium.»Sed  tristitiaapostolorum  versaest 
in  l£titiam,quando,8icut  ait  cvangelistaLuca8,ga- 
visi  sunt  discipuli  viso  Domino.  Econtra  laBtitia  Ju- 
dasorum  commutata  est  in  ma3stitiam,in  tantumut 
ejus  resurrcctione  audita,  militibue  pecuniam  pro- 
mitterent,  dicentes  :  «  Dicite  quia  nobis  dormienti- 
bus  venerunt  disciplilieju8nocte,etfurati  suntcor- 
pus  ejus,  et  si  hoc  auditum  fuerit  a  prasside,  nos 
suadebimus  oi,  et  securos  vos  faciemus  (Matth, 
xxviii). »  Sed  quia  partem  hujus  lectionis  superius 
generaliter  ad  universalem  Ecclesiampertineredixi- 
mus,suis  verbis  Dominus  fidclibusluctumetfletum 
indicat,  quibus  dicit  :  «  Amen,  amen  dico  vobis, 
quia  plorabitis,  »  etc.^usqueverteturin  gaudium.  » 
In  convalle  namquelaerymarumpositi,8arcinapec- 
calorum  gravati,  non  solum  pro  remittendispeccatis 
deflent,  sed  etiam  pro  exspectatlone  stern®  vit® 
quotidie  gomunt,  diccntes  cum  Psolmista : «  Lavabo 
per  singulas  noctes  {Psal.  vi),  »  etc.  ;  et  iterum  : 
«  Cibabis  nos  pane  lacrymarum  (Pso/.  lxxixJ.  »  Et 
rursus  :  «  Heu  mihi !  quia  inoolatus  meus  {Psal. 
cxcl),  »  etc. ;  et  alibi:«Fucruntmihi  lacrymsemeaB 
pancs  die  ac  nocte  (P^al.xLi).  »Recoluntenim  unde 
ccciderunt,ct  considerant  ubi  pervenerint.Dumque 
reproborum  pcenasetgloriam  justorumantementis 
oculosreducuntjin  conspectupiissimijudiciismacu- 
las  peccatorum  fonte  abluunt  lacrymarumydicentes 


«H 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPI8C.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


m 


cuQrPsalmistatccDomtne^antete  omne  desiderium 
-meiim,  et  gemitus  meus  a  te  non  est  absconditus 
(PsaL  xxxvii) ;  »  et  iterum  :  «  Deus,  vitam  meam 
nuntiavi  tiNbi  {PsaL  lv).  »  Nec  solum  pro  ^uis,  sed 
etiam  aliquoties  pro  alienis  sancti  deflent  peccatis, 
cum  eos  irrcvocabiliter  in  eis  persistere  vident,  si- 
cut  faciebat  Paulus  apostolus,  qui  dicebat:»  Lugeo 
multos  cx  bis  quianteap8Ccaverunt,etnonegerunt 
pcenitentiam  supor  impudicitiis  quas  gesserunt 
(/  Cor,  xii).  >»  At  vero  mundus  gaudet,  id  est  mun- 
di  amatoresjcum  extollunturinbonoribus,insa)ute 
corporum,  inabuniantia  rerum,in  procrcalione fi- 
liorum.  Recle  autemmundus  vocantur, quia  totum 
desideriumsuuminmundiamoremponuntetnuUam 
aliam  vitam  diligunt,  de  quibus  Dominus  ait  in 
Evangelio  :  «  Pater  justc,  mundus  te  non  cognovit 
(/oan.  xvii) ;  »  et  Joannes  apostolus : «  M undus  totus 
in  maligno  positus  est  (Joan.  v).  »  Sed  umbratioa 
atque  fumatica  eorum  Isetitia  in  tristitiam  vertitur, 
quia  sicut  ait  beatus  Job  :  «  Ducunt  in  bonis  dies 
8uoB,et  ia  puncto  ad  inferna  descendunt  (Job  xii), » 
quibus  Dominus  aitin  Evangelio:«  Vs  qui  ridetis, 
qaia  plorabttis  {Luc,  xri),  »  quibus  etiam  per  pro- 
pbetam  improperat,  dicens  :  «  Ecce  servi  mei  lasta- 
buntur,  vos  aiitem  confundemini.  Eoce  servi  mei 
exsultabunt  in  lastitia,  vos  clamabitis  prs  dolore 
cordis,  et  pr»  contritione  spiritus  vestri  ululabitis 
(ha.  Lxv). » Justorum  autem  brevis  tristitia  in  aster- 
nam  laetitiam  convertetur,  quando  mortale  boc  in- 
duetur  immortalitate,  et  corruptibile  boc  induetur 
incorruptione.  Et  qui  modo  seminant  in  lacrymis, 
tunc  in  gaudio  metent.  Et  quando  implebitur  illud 
quod  Dominus  ait:«Beati  qui  lugent,  quoniamipsi 
consolabuntur  {Matth,  v),  )>  et  Job  :  c  Os  veracium 
implebitur  nsu  {Job,\in),  »  tunc  cnim  reproborura 
laetitia  in  tristitiam  \*ertitur^qnando  cum  postuni* 
versale  judicium  viderintsanotos  in  gloria  coronari, 
et  se  in  Tartarum  prscipitari.  Et  incipient  lugere, 
dicentes  :  «  Isti  sunt  quos  aliquando  habuimus  in 
derisum  et  in  similitudhiem  improperii :  nos  insen- 
sati,  vitamillorum  ffistimabamusinsaniam,et  finem 
illorum  sinehonore.  Quomodo  nunc  intorfiliosDei 
sunt  computati,  et  inter  sanctos  sors  illorum  cst?» 
{Sap,  V.)  Sed-  quia  discipuli  nondum  erant  capaccs 
ad  supradicta  intelIigenda,volcnsDominusexrebus 
terrenis  dare  8imilitudinem,ct  ad  eorum  tristitiam 
consolandum  similitudiuem  intulit,  dicens  : 

«  Mulier  cum  parit,  trititiam  habct,  quia  venit 
«  hora  ejus.  »  Juxta  litteram  ita  est:  quoniammu- 
lier  cum  parit,cum  mccrore  et  tristitia  parit :  quia 
ex  co  tempore,quoprimae  matrinostrffi  dictum  est: 
v>  In  dolore  parles  filios  (G^.iii),»  mulicris  natura 
cstcum  mcerorc  et  dolore  parere.Spiritualiter  haec 
mulier  sanctam  significat  Ecclesiam^que  nonprop- 
ter  moUitiemmulierdicitur,8edpropter  conjunctio- 
nem  viri,  de  quo  jnre  canilur,  »  Nobilis  in  portis 
vir  cyus,  quando  «ederit  cum  senatoribus  terrse 
(Prov,  xxxi). »  Ex  fecunditate  prolis  mulieri  com- 
paratur,  quia  baec  mulier  tot  quotidie  filios  parit, 


A  quot  per  fideles  per  undam  baptismatis  et  gratiam 
Spiritus  sancti  regenerat.  Dequa  regeneraiioneDo- 
minue  alibi  ait :  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua 
et  Spiritu  sancto  (Joan.  iii),  uetc.  :haece8t  eniin  ill& 
raulier,de  qua  Dominus  in  Evangelio  figuratcloqui- 
tur,  dicens:  «  Simileest regnum  ca^lorum  ferroento, 
quod  acceptum  mulier  abscondit  in  farinaesatisiri- 
bus,donec  ferraentaretur  totum  ^Matth,  xiii), »  quia 
Ecclesia  doctrinam  sancti  Evangelii  in  tribus  parii- 
bus  mundi  seminavit,  Asia,  Africa,  Europa,  dooec 
fermentaretur  totum,  id  est  donec  totum  genushu- 
manum  prcedicationem  Ghristi  audiret.  Dequaetiam 
per  Salomonem  dicitur:»Mulierem  fortem  quisin- 
veniet?  procul  et  de  ultimis  finibus  pretium  ejus: 
confiditin  eacor  viri  sui,  et  Bpoliis  non   indigebit 

r%  (Prov,  xxxi).  »  In  cujue  typo  vel  figura  regina  Saba 
a  finibus  terrae  venit  in  Jerusalem  audire  sapien- 
tiam  Salomonis.  Sed  haec  raulier  cum  parit,  tristi- 
tiam  babet,  quia  venit  boraejus  :  quia  sancta  Ec- 
clesia,  cum  in  praedicatione  invigilat  aliquando  ab 
exterioribus  hostibus,  semper  autem  ab  interiori- 
bus  premitur.  Bellumenim  quotidie  agit,nonader- 
8us  carnemet8anguinem,8ed  adversusprincipeset 
potestates,  adversusmundi  rectorestenebrarumba- 
rum,contra  sf.iritalia  noquitiae  in  coelostibus,  sciens 
scriptum :  «  Multae  tribulationes  justorum  (PiaL 
xxxiii) ;  >»  et  itcrum  :  «  Per  muUas  tribulationes 
oportet  nos  intrare  in  regnum  Dei  \Act,  xiv),  »  Ad 
cujus  mulieris  mcmbra  noverat  se  Apostolus  perti- 
nere,  cum  «piritualium  filiorum  lapsumgemebunda 
voce  deflebat)  dicens : «  Filioli  mei,quositerompar- 

C  turio,donec  formetur  Christus  in  vobis(Ga^.  iv);  )> 
ct  propheta,  cum  dicebat:«  Atimore  tuo»  Domine, 
concepimus,  ct  parturiviimis  spiritum  Balutis  \\sa, 

XXXl).  M 

«  Cum  autem  pepererit  puerum.  »  Sicut  mulier 
nato  pucro  gaudet,  sic  Ecclesia^  cum  fideluim  ani* 
mas  ad  aeternam  vitam  transmittitygratuIatar.Sem- 
per  enim  inter  pressuras  tribulationam  sublevatur 
epe  praemiorum,  illud  Apostoli  in  memoriam  redu- 
cens  :  «  Non  enim  coadignae  paesiones  sunt  fatjyus 
temporis  ad  futnram  gloriam,  quae  revelabitur  in 
nobis  (Rom,  viii).  »  Quale  autem  quantumve  ibi  sit 
gaudium^  his  verbis  manifestatur,  quibus  dicitur : 
«  Jara  non  meminit  pressuree  »  praecedentis,»  pro- 
»  pter  gaudium»subsequen8  :«quia  natusesthomo 
D  «  in  mundo.  »  Tanta  enim  gloria  datur  sdnctis,  ut 
non  Bolum  de  futuro  non  timeant,sed  ctiam  prster- 
ritarum  pressurarum  obliscantur,  eicut  per  Joan- 
nem  in  Apocalypsi  dicitur:«Ab8tergetDeusomDen 
lacrymam  ab  oculis  sanctorumyCt  jam  noa  erilam- 
plius  neque  luetus,  neque  clamor,  nequedolor  ullus, 
quoniam  priora  transienint  (Apoc,  xxi).  »  De  quo- 
rum  spiritali  laetitia  eUam  per  Psalmistam  dicitar: 
«  Exsultabunt  sancti  in  gloria,]aetabuntarin«ubili- 
bus  suis  (PsaL  cxux).  »  Tanta  enim  ibieritsecuri- 
tas,  ut  otiam  morti  insultent,  dicentes :  Dbi  est  mors 
aculeus  tuus?Ubi  est  contentio  tuatUbiastsumiBa 
vita^imago  mortis  eritnulla:quiaquinuncpugaaat 


513 


HOMIUiE  DB  TRMPORE. 


SU 


m  cerlamine»  tunccoronabunlurin  remunerationc. 
Rccte  aut^m  homo  natus  in  mundo  dicitur,  cum 
ftaima  fidelis  ad  futurani  vitam  transit :  quia  sicut 
coQsaeta  narratione  naaci  dicimur,  cum  d%  utero 
matris  in  mundum  progredimur,  sic  fideiis  anima 
spiritaliter  nasci  creditur,  quando  de  srumma  pr»- 
sentis  vitie  ad  beatam  vitam  transire  meretur.  Unde 
mos  ecclesiastieus  obtinuit  ut  dies  bcatorum  marty- 
rum  sive  confessorum^  quibus  dehacvita  migrave- 
runt,  non  f^ncbria,  sed  natalitia  vocemus :  quia  tunc 
felicius  vivere  cceperunt,  cum  per  mortis  umbram 
advitam  (etemam  perveniremeruerunt.  Quam  vitam 
Dominus  fideiibus  promittit,  dicens :  «  Qui  creditin 
me,  etiamsi  mortuus  fuerit,  vivet  (Joan.  xi).  »  lUa 
aulem  nativitas  muito  felicior  est  ista»  quia  prima 
aati  vitate  ter  ris  iiascimur  morituri  secunda  vero  ccelo 
nascimur  sine  fine  victuri,  caneutes  cum  Psalmista: 
tt  Melior  est  dies  una  in  atriis  tuis  super  milIia(PM/. 
xxxix).  »  Exponens  autem  Dominus  quid  in  simill- 
tudine  quam  de  muliere  proposuerat,  intelligere 
vellet,  adjunxit : 

«  Et  vos  igitQr  nunc  quidem  tristitiam  habetis. 
«<  Iterum  autem  videbo  vos,  et  gaudebit  cor  veatrum, 
«  et  gaudium  vestrum  nemo-toUet  a  vobis.  »  Ac  si 
diceret:  Sicut  mulier,  cum  parit,  tristitiam  hat>et,sio 
et  vos  de  mea  passione  contristabimini :  et  sicut 
mulier  nato  puero  gaudet,  sic  vos  mea  resurrectio 
IstiOcabit.  Sed  quid  est  quod  ait :  «  Iterum  autem 
videbo  vos?  »  Nunquid  aliquo  intervallo  temporis  ab 
ejus  visioneabscondimur,  cujusoculisnudaet  aperta 
suntomnia?  non;  sed  quod  ait:  u  Videbo  vos,  »  taie 
est  acsidixisset:  Eruam  vos  de  tribulatione,  et  iibe- 
rabo  vos  de  angustia.  Videre  enim  nos  dicitur  Deus 
tunc  proprie,  .quando  miseratus  a  pressura  tribuia- 
tionis  absolvit,  sicut  ipse  ait  Moysi :  «  Videns  vidi 
afQictionem  popuU  mei  (Exod,  ni),  »  etc;  et  illud 
quod  Psaimista  precabatur,  dicens :  «  Vide  humi- 
litatem  meam,  eteripe  me  {PsaL  cxiii).  »  Vidit  ergo 
apostolos  Dominus,  quando  eos  de  angustiis  quas 
de  ejus  passione  sustinuerant,  liberavit.  Sive  certe 
quod  ait: «  Videt>o  voa  » tale  est  ac  si  diceretper  tro- 
picam  locutionem :  Videre  vos  faciam.  Videre  enim 
Deus  dicitur,  quando  ut  nos  videamus  illuminat^  sic- 
ut  et  cognoscere  dicitur,  quando  ut  cognoscamus 
facit,  veiut  tpse  ait  Abralue.  «  Nunc  cognovi  quod 
timeas  Deum  (Gen,  xxu), » id  est,  cognoscere  te  feci. 
Quod  autem  ait : «  Et  gaudebit  cor  vestrum  »  datur 
intelligi,  quia  gavisum  est  cor  discipulorum,  qnod 
de  ejus  passioae  fuerat  contristatum,  quando  euma 
moKuis  resurrexisse  vlderunt.Et  adhuc  uberiori  gau- 
dio  sunt  joeuadati,  quando  hominem  Deo  conjun- 
ctam,  collaudantibus  angeiis,  in  coelos  ascendisse 
coQspexemnt,  elcut  Lucas  evasgelista  ait :  t  Et  ipsi 
^orantes  regressi  sunt  in  Jerusalem  cum  gaudio 
magno..  et  erant  semper  in  templo  laudantes  et  be- 
nedicentes  Deum  {Lac,  xxiv).  »  Quieritur  autem 
quare  dieat :  «  Et  gasdiuin  vestrum  nemo  tollet  a 
▼obis^  >«  cum  post  ejus  ascensionem  non  solum  fro- 
<{ttenter  cmi^  sed  ^am  vinculis  strioti  et  carceribus 


A.  immissi  legantur.  Sed  scienduin  quia gaudium  qiiod 
de  ejus  resurrcctione  et  ascensione  percepcrunt, 
nuHatristitia,  nulla  perseoutio,  nulia  angustia  ab  eis 
auferre  potuit,  quin  potius  (ut  Scriptura  refert)  ibant 
gaodentes  a  conspectu  concilii,  dicentes  «  dignos  se 
esse  pro  nomine  Jesu  contumelias  pati  (Act,  \),  » 
Undeet  unuseorumgratulabundtt^aiebat:  «  Omne 
gaudium  existimate,  fratres,  eum  in  varias  tribula* 
tiones  incideritis,  scientes  quia  tnbalatio  paticDtiam 
operatur,  patientia  autem  probationem,  probatio 
vero  spem,  spes  autem  nos  confundit^  quia  charitas 
Dei  dilTusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  san- 
ctum,  qui  datus  est  nobis  {Jac.  i;  Rom.  v).  »  Hoc 
invisibile  et  inenarrabile  gaudium  Dominus  promit* 
tebat  apostolis,  cum  dicebat :  «  Petite  et  accipietis 

H  ut  gaudium  meum  in  vobis  sit,  et  gaudium  vestrum 
impleatur  (Joan.  xv). »  Hujus  inelfabilis  gaudii,  quod 
neino  ab  apostolis  auferre  potuit,  participem  se  no- 
verat  esse  apostolurPaulus,  cum  dicebat :  «  Quis 
nos  separabit  a  charitate  Ghristi?  Tribolatio  ?  an 
angustia?  an  fames?  an  persecutio  ?  an  nuditas?  an 
gladius  ?  Certus  sum  quia  neque  mors,  neque  vita, 
neque  praesentia,  neque  futura,  neque  aititudo,  ne- 
que  profundum,  neque  alia  creatura  potent  nos  se- 
parare  a  charilate  Dei,  qua  est  in  Christo  Jesu 
{R&m,  viii).  »  Et  nos  igitur  si  pro  moduio  nostrfld 
fragilitatis  in  prssenti  vita  cum  apostoiis  constristaii 
non  renuerimus,  ad  iilud  ineffabile  gaudium  quod 
ille  piomittebat,  pervenire  merebimur,  quando  in- 
troibfmus  in  conspectu  Domini  in  exsultatione :  quia, 
ut  ait  Apostolus:  «Si  fuerimus  socii  paasionum,  eri- 

C  mus  et  consolationis  :  et  si  compatimur,  et  conre- 
gnabirous  (i  Cor,  i;  Rom,  viii).  »  Quod  gaudium 
nemo  tollel  a  vobis,  quia  nulla  varietaa,  huiia  tristi* 
tia,  nullus  metus  mortis  in  ffiterna  Isetitia  inveniri 
polerit ;  sed,  sicut  ait  Scriptura,  gaudium  et  Istitiam 
obtinebunt  qui  redempti  fuerint  a  Domino,  et  con- 
venient  in  Sion  latantes,  et  lostitia  sempiternasuper 
capita  eorum. 

HOMlLiA  LXXXVI. 

OXMIKICA  QUARTA  POST   PASCHA,    CantaiC, 

(Jac.  1.) «  Charissimi,  omne  datum  optimum,  et 
«  omne  donum  perfectum  desursum  est. »  Et  reli- 
qua.  Et  generaliter  de  omnibus,  et  tpeciaiiter  de 
unaquaque  a  Deo  data  ^drtute  intelligitur ;  potest 
D  autem  et  specialiterdatumoptimum  de  continentia 
matrimonii,  et  donum  perfectum  de  virginitate  iu- 
telligi.  «  Descendens  a  Patre  luminum.  »  Pater  lumi 
num  dicitur  Oeus,  quia  ab  ipao  sive  invisibiiium  iu- 
minum,  ut  sunt  angcii,  de  quibus  in  principio  dixit 
Deus  :  «  Fiat  lux  {Gen,  i),  »  siveanimarum  iliarum, 
quibus  ait  Jesus:  c  Vos  estis  !ux  mundi  {Mailh.  v),» 
seu  visibiiium ,  solis  et  iun®  ct steilarum,  generaliter 
omnia  facta  sunt.  «  Apud  quem  non  est  transmuta* 
« tio.  »  Non  enim  mutabitur,  qui  dixit :  «  Ego  sam 
qui  sum  {Exod,  iit).  »  Motus  et  lempos,  incremen* 
tum  et  defectus,  omnino  divina  non  accepit  natura. 
«  Neo  vicissitudinis  obumbratio.  »  Non  enim  Deus 


81S 


nAYMONlS  HALBERSTAT.  EPISO.  OPP.  PARS  11.  -  HOMlL. 


S16 


sicul.il«*?  pn?t  lueem  o!>uni?)rat«f  t^nebris,  qui  som- 
per  \ux  lucis,  crcatoromnis  et  origo  est  luminis. 

t<  Voluntarie  enira  genuit  nos,  »  per  gratiam  iiti- 
que,  non  nataram.  Solum  enim  Verbum  est,  quod 
substantialiter  ac  proprie  dicitur  Filius  Dei :  caeteri 
autem  potestate  ab  illo  accepta,  vocantur  filii.  «Quotr 
quot  autem  receperunt  oum,  taitevangelistay»  dedit 
eis  j>otestatem  filioa  Dei  fieri  [Joan.  u)  »  «  Verbo 
«  veritatis.  »  Veritas  Deus  Pater,  Verbum  Filius  ost 
ejus ;  sive  veritas  Christus:  Verbum  veritatis,  Evan- 
gelium  est  ejus.  «  Per  Evangelium,»  inquitPaulus, 
«  ego  vos  gcnui  (/  Cor,  iv).  »  «  Ut  simus  initium  ali- 
«  quod  crenturfp  r  jiis.  »  Initium  croaturaB  rationalis, 
angeli  in  rrrlo,  in,terra  Adam,  in  Ecclesia  Vcteris 
Testamcnti  patriarcha»,  in  EcclcsiaChristisanguine 
redempti  apostoli  sunt.  Nam  uni  eorum  dicitur:  «Tu 
ed  Petrus,  et  super  hanc  petram  aedidcabo  Ecclesiam 
meam  {Maith.  xvi).  »  Quam  Ecclcsiam  apostolus 
Paulus  novam  creaturam  appetlat. 

«  Sit  autem  omnis  homo  velox  ad  audicndum.tar- 
«  dus  autem  ad  loquendum.  »  Sciebat  enim  aposto- 
lus  eos  ad  quos  epistolas  mittehat,  primatum  verbi 
voluisse  tenere,  et  docere  plusquam  doceri :  ideo 
admonet  eos  humilitatero  servare.  Velocitas  enim 
audiendi  factt  hominem  docibilem  :  tarditas  autem 
loquendi  mansuetum.  «  Tardus  ad  iram.  »  Quod  na- 
iuraliter  accidit,  penitus  vctare  non  potuit.  Tardita- 
tem  indixit,  quia  ira  dllata  decrescit.  Aliter:  Tardus 
ad  iram,id  estsecundum  legem  Veteris  Testamenti  ad 
vindictam.  «  Lex  enim,  inquit  Apostolus,  iram  ope- 
ratur  (Rom,  iv).  »  id  est  oculum  pro  oculo,  dentem 
pro  dente. 

«  Ira  enim  viri  justitiam  Dei  non  opcratur.  » Iram 
enim  viri  dicit  iram  hominis,  quae,  secundum  Testa- 
menti  Veteris  usum,  semper  cupit  exercere  vindi- 
ctam,  et  in  Novo  Testamento  ubi  scriptum  est : 
«  Nolite  rcsistere  malo  {Matth.  v),  »  non  operatur 
justitiam.  Alitor:  Ira  viri  justitiaoa  opcratur,  subin- 
telligitur  ira  Dci,  quae  humano  dicitur  affectu  justi- 
tiam  operari,  ut  in  Sodomis,  in  Pharaone,in  ^gy- 
pto,  in  mari  Rubro,  et  in  ipso  Israelitico  popuio  in 
deserto.  Unde  Psahnographus  canit:  « Iratus  estfu- 
rore  Dominus  in  populum  suum  {Psal.  cv),  »  et 
muUis  in  iocis  legimus,  ubi  ira  Dei,  quse  semper 
justissimo  (it  cxamine,  rectissimam  operatur  justi- 
tiam. 

«  Propter  quodabjicientesomnemimmunditiam.» 
Alii  in  hoc  loco  immunditiam  specialiter  idoiola- 
triam  intelligere  voluerunt ;  alii  fomicationem  im- 
munditiam,  quae  fit  cum  mulieribus,  cum  masculis, 
cum  pecudibus,  et  his  similia.  Postremo,  ut  genera- 
liter  de  omni  intcUigeres  malitia,  addidit : 

«  Et  abondantiam  malitiae.  »  Sicut  enim  radix  vi- 
rene  in  terra  virgulta  germinat,  sic  malitia  latens  in 
corde  vitia  generat.  « In  mansuetudine  suscipite  in- 
«  situm  Verbum,  quod  potest  salvare  animas  ve- 
«  stras.  »  In  man8uetudine,hoc  est  sino  ira  et  disce- 
ptaiione  suscipite  per  fidcm  rectam  in  mente  pura. 
lositum,  a  Deo  missum,  et  in  mentibu?  nostris 


A  suscoptura :  ut  uhi  abundavit  pcccatum,  supcrabun- 
det  gratia.  Verbura,  inquit,  hoc  est  verbum  creduli- 
tatis,  verbum  Evangelii;  pestremo,  verbumilludde 
quo  Joannes  ait :  k  In  principio  erat  VeFfaom,  et 
Verbum  crat  apud  Deum,  et  Deus  crat  Verbum 
{Joan.  i).  »  Qui  et  Salvator  dicitur,  quia  potest  sal- 
vare  animas  vestras. 

HOMILIA  LXXXVU. 
DOMiNiCA  QUARTA  posT  pascha,   Cautate. 

(JoAN.  xvi).  «  In  illo  tempore:  Dixit  Jesus  disci- 
«  puHs  suis:  Vado  ad  eum  qui  misii  me,  et  nemo  ex 
«  vobis  interrogat  me :  Quo  vadis  ?»  Et  reliqua.  Fre- 
quentcr  ab  initio  sujb  proedicationis  Dominupdisci- 
pulos  se  diligcre  ostendit,  maxime  tamen  tunc  alfe- 

^  ctum  dilectionis  in  eis  exhibuit,  cum  irominente 
passionis  articulo,  per  cori)oralem  prssentiam  ab 
illis  recessurus  eral,  sicut  idem  ipse  evangelista 
alibi  manifestat,  cum  dicit :  «  Sciens  Jesus  quia 
vcnit  hora  ejus  ut  transe&t  ex  hoc  raundo  od  Pa- 
trem,  cum  dilexissct  suos  qui  erant  in  mundo,  in 
finem  diicxit  eos  {Joan.  xiii).  »  Sicut  enim  doctus 
paterramilias,  cum  in  longinquam  regionem  pro* 
fectus  est,  tunc  maxime  sibi  subjectos^  qualiter  se 
providere  debcant.  commonet :  ita  Doroinus  Jesus 
Ghristus  ab  apostolis  corporaliter  recessurus,  spe- 
cialiter  quomodo  in  mundo  conversari  deberent,  eis 
ostenderc  dignatusest,  dicens:  «  In  hoo  cognoscent 
omnes  quia  mei  discipuli  estis,  si  dilectionem  adin. 
vicem  habueritis  {lbid.)\  »  et  iterum  :  *«  Mandatum 
noviim  do  vobisut  diligatis  invicem  (Ibid.),  »  et  cs- 

C  tera  his  similia.  Eademque  nocte  qua  a  discipulo 
tradenduserat,  non  solum  pedes  discipulorum  lavit, 
sed  etiam  mysterium  corporis  et  sanguinis  sui  eis 
tradidit.  Et  cum  multiplici  sermone  de  sua  ac  Patris 
divinitate  eis  loquerctur,  non  solum  resurrectionem, 
scd  etiam  suam  ascensionem  prsdicere  voluit,  di- 
cens  :  «  Vado  ad  eum  qui  misit  me.  »  Ubi  quajren- 
dum  est  quare  dicat :  «  Vado  ad  eum  qui  misitme,» 
cum  alibi  discipulis  dixisse  legatur  :  «  Ecce  ego  vo- 
biscum  sum  omnibus  dicbus  usque  ad  consummatio- 
nem  saeculi?  » {Matth.  xxviii).  Sed  hasc  quffstio  fa- 
cile  eorum  mentibus  patet,  qui  in  uno  Mediatore 
Dci  ct  homintim  utramque  naturam,  scilicet  divinam 
et  humanara,  confitentur.  Manetergocum  discipulis 
per  divinitatcm,  et  vadit  ad  Patrem  per  humanita- 

])  tem,  aquo  nunquamdiscessitpcrdivinitatero^sicut 
ipse  dicit :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus  {Joan,  x). » 
Venire  ct  abire  humanitatis  est ;  manere  est  esse 
divinitatis  :  et  ideo  cum  discipulis  mansit  per  hoc 
quod  « in  principioeratVerbum,etVerbum  erat apud 
Deum,  et  Deua  erat  Verbum.  »  Vadit  ad  Patrem  per 
hoc  quod  «  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavitin 
nobis,^»  sicut  ipse  alibl  ait :  «  Exivi  a  Patre  et  veni  in 
mundum,  et  iterum  relinquo  mundum,  et  vado  ad 
Patrem  {Joan,  xvi);  »  et  iterum  :  «  Nemo  ascendit 
in  ooelum,  nisi  qui  descendit  de  c<&Io,  Filius  faominis 
qui  est  in  coelo  {Joan.  iii).  »  Quod  autem  subjungit 
«  Et  nemo  ex  vobis  interroget  me:  Quod  vadi9  ?  »  tai? 


j 


517 


IIOMn.lil!;  DB  TftMPORR. 


548 


cst  ac  si  diceret  :  Tam  lucida  ot  pracclara  crit  .is-  A. 
censio  mea,  ut  nullus  vestrum  indigeat  me  inter- 
rogare  quo  vadam,  videntibus  cunctis  quod  cmlum 
ascendam.  Nam  cum  superius  itnrum  se  ad  passio- 
Dcm  prsdiceret,  dicens  :  «  Filioli,  adhuc  roodicum 
vobiscum  sum  (!bid.),  »  et  sicut  Judaeis  dixit :  «  Quo 
ego  vado,  vos  non  potestis  venire  (Joan,  viii),  »  in- 
terrogavit  eum  Petrus,  dicens  :  «  Domine,  quo  va- 
dis?  >»  (Joan.  xiii.)  Visa  autem  ascensionis  gloria, 
non  necosse  habuerunt  interrogare  quo  pergeret, 
qnia,  sicut  Lucas  narrat  in  Actibus  apostolorum, 
videntibus  cunctis  elevatus  est,  et  nubes  suscepit 
eum  ab  oculis  eorum.  Et  cum  intuerentur  in  coelum 
^ntera  illum,  continuo  duo  viri  astiterunt  juxta 
illos  in  vestibus  albis,  qui  et  dixerunt :  «  Viri  Ga- 
Hlaei,  qufd  stati*)  aspicientes  in  coelum  ?  Hic  Jesus  p 
qui  assnmptuB  est  a  vobis  in  coelum,  sic  veniet 
queroadmodum  vidistis  eum  euntem  in  coelum  {.ict, 
i).  »  Et  quia  noverat  Dominus  quod  haec  sua  verba 
tanto  majorem  tristitiam  in  cordibus  apoRtolorum 
generarent,  quanto  se  vicinius  ab  eis  recessnrum 
prsdicebat,  adjunxit,  dicens. 

«<  Sed  quia  hoec  locutus  sum  vobis,  tristilia  im- 
•  plevit  cor  vestrum.  »Necenim  absque  gravi  moerore 
ejus  absentiam  corporalem  audire  poterant,  cujus 
gratia  demundo  electi  erant,cuju3  doctrinainstrue- 
bantur,cujus  sermonibus  informabantur,  cujus  mi- 
raculis  jucundabantur.  Et  quem  (^icem  et  defenso- 
rem  in  omnibus  sentiebant,  sine  magno  dolore  ab 
80  separari  non  poterant.  Unde  cum  suam  passio- 
nem  alibi  prsdiceret,prohibore  volens  eum  Petrus, 
aiebat:  «  Propitiuse8totibi,Domine,[non  Hatistud  ;  C 
nonenim  decetut  Piiius  Dei  gustet  mqrtem  (Malth, 
rsi).  »Etcum  in  ultima  eocna  recumbens  diceret : 
«  Unus  vestrum  me  traditurus  est,  contnatati  valde, 
coeperunt  dicere  singuli :  Nunquid  ego  sum,Domine 
[MaUh,  xxvi).  >»  Sed  eorum  hauc  tristitiam  pius  Ma- 
gister  benigna  consolatione  lenire  curavit,  dicens. 
«  Ego  veritaten:  dico  vobis,  expedit  vobis  ut  ego 
«  vadam. »  Ac  si  diceret :  E^o  qui  veritas-sum,  y^rv- 
tatem  vobis  dico.  Necesse  est  ut  heec  forma  aervi, 
quam  in  me  cemiti8,quam  sincero  amore  diligitis, 
a  vestris  conspeclibus  temporalibus  subtrahatur,ut 
formam  divinitatis  in  me  perfectius  intueri  valeatis, 
xicut  ipse  alibi  dicit :  c<  Si  diligeretis  me,  quia  Pater 
m^or  me  est  (Joan,  iiv).  »  Unde  recte  subditur  : 
« Si  autem  non  abiero,  Paracletus  non  veniet  ad  q 
«  vos :  si  autem  abiero,  mittam  eum  ad  vos.  »  Nun- 
quid  poterat  dare  Spiritum  sanctum  in  terris,cum 
manifeste  legatur  post  resurrectionem,  quoniam 
insufQavit  et  dixit  :  «  Accipite  Spiritum  sanctum 
[Joon,  xx).  »  Poterat  utique.  Sed  quandiu  apostoli 
Deum  bominem  secum  conversantem,  convescen- 
tem,  colloquentem  habebant,  ejus  praesentia  dele- 
ctati,  minus  ad  ^ciendam  divinitatem  oculos  mentis 
erigebant.  Postquam  autem  Dominicum  corpus  ad 
Patris  dexteram  colbcatum  noverunt,  illo  totum 
BUQm  desiderium  transtulerunt,  quo  caput  praeces- 
sisse  oognoveruntjuxta  illud  quod  alibi  a  Domino 


flicitur:  «  Ulii  cst  thcsaurus  luus,1biestol  cor  tuum 
(Matth,  vi) ;  »  ct  iterum  :  «  Ubi  Inerit  corpus,  illuc 
congregabuntur  et  aquiTse  (Luc,  \\\},  »  Et  ideo  tanto 
perfectius  Spiritum  saoctum  post  ascensiouem  acci* 
pere  visibiliter  meruerunt,  quanto  in  ejus  amore 
amplius  exarserunt  :  et  hoc  est  quod  ait.  «  Si  ego 
non  abiero,  Paracletusnon  venietad  vos.  »  Bene  au- 
tem  Spiritu8paracletu8nominatur,itapdE«XT)TO<  enim 
Graece,  Latine  consolator  sive  ttdvocatwt  dicitur.  Bene 
consolator  dicitur,  qui  non  Bolum  tunc  corda  apos- 
tolorum  de  Doroini  absentia  mocrentia  consolari  di- 
gnatus  estfSed  etiam  quotidie  pro  pcccati  pcrpetra- 
tione  lugcntibus,  dum  spem  promittit  venise, 
maximam  consolatiooem  tribuit.  Giijusconsolationis 
opc  se  sublevatum  noverat,  qui  dicebat :  «  Conaola- 
tiones  tu»,  Domine,  Istificaverunt  animam  meam 
(Psat,  xGiii).  »  Pro  quo  in  Grsco  legitur  :  At  iiap«- 
xX-ftOti^  oou  cScppaav  t^v  <|/ux'^^  I^^'^*  ^^  iterum  :  «  Me- 
mor  fui  judiciorum  tuorum,  Domine^  a  seculo,  et 
consolatus  sum  (PsaL  cxviii).  »  Rerte,etiam  idem 
Spiritus  advocatus  dicitur,  quia  pro  nostris  excessi- 
bus  quotidie  Patrem  interpellat,  sicut  ait  Apostolua : 
«  Nam  quod  oremns,  sicut  oportet  nescimu8,sed  ipse 
Spiritus  postulat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabilin 
bus  (fiom,  viii).  »  Quantum  autem  de  ejusdem  Spi- 
ritus  dono  apostoli  profccturi  essent^  manifestatur 
cum  subditur  : 

«  Et  cum  venerit  ille,  arguet  mundum  dc  peccato 
«  et  de  justitia  et  de  judicio.  »  Manifestum  est  au- 
tem  quod  Dominus  Jesua  ChriBtus  per  semetipsum 
mundum,  id  est  amatorcs  mundi,  de  peccato,  et  de 
justitia,  et  de  judicio  redarguit.  De  peccato  redarguit 
eosy  quia  in  eum  credere  noluerunt,  de  quibus  alibi 
ait :  «  Si  non  venissem  et  locutus  fuissem  eis,  pec- 
catum  non  hal>erent.Nunc  autem  excusationem  de 
peccato  suo  non  habent,  quia  viderunt  me,  et  odio 
habuerunt  me  gratis  (Joan.  xv).  »  De  justitia  redar- 
guit  eo8,quia  justitiam  et  simplicitatem  apostolorum 
imitari  noluerunt.  Ad  quorum  comparationem  recte 
judicandi  sunt,  quibus  ipse  ait :  «  Si  ego  in  Beelze- 
bub  ejicio  daemonia^  filii  vestri  in  quo  ejiciunt  ?  Ideo 
ipsi  judices  vestri  erunt  (Luc,  xi).  »  De  Judicio  re- 
darguit  cos,  quibus  cum  diaboium  jam  judicatum 
ostendisset,  dicens : «  Videbam  Satanam  sicut  fulgur 
de  coelocadentem  (Lucx),  ^magissubejusdurissima 
scrvitute  manere  voluerunt,  quam  ad  liberatoris  love 
jugum  transire.  Sed  quod  Dominus  per  semetipsum 
in  una  gente  Judsorum  fecit,  hoc  Spiritum  sanctum 
promittit  facturum  in  universas  gentes  por  praedtca- 
tionem  apostolorum.  Redarguit  enim  Spiritus  san- 
ctus  mundum,  id  est  mundi  amatores^  per  apostolos 
de  peccatd,  quando  incredulitatem  inBdelium  oon- 
demnavit,  sicut  per  apostolos  Spiritus  sanctus  non 
credentibus  dicit :  «  Vobis  quidem  oportuerat  pri- 
mum  loqui  Verbum  Dei,sed  quia  repellitis  illud^et 
indignoB  vos  judicatis  letemap  vitae,  ecce  convertimur 
ad  gentes  (Act,  xiii).  »  Et  pulchre  in  primordio  Do- 
minus  peccatum  incredulitatis,  quasi-Bpeciale  po- 
suit :  quia  sicvt  fldes  origo  est  omnium  virtutam^ 


ai9 


HAYMONIS  ilALBEHSTAT.  EPI8C.  OPP.  PAHS  II.  — HOMIL. 


520 


sic  incredulitas  tundamentum  omnium  vitiorum  :.A.  ^^^  vos  omnem  veritatem,»  id  est, diffundetiucor- 


et  sicut  justus  ex  fide  vivit,  sic  qui  non  credit  jam 
judicatus  est. 

«  De  justitia  vero,  quia  ad  Patrem  vado,  et  jam 
«  noQ  TidebitAs  me.  »  Sicut  jasiitia  apostoiorum  in 
co  maxime  comprobata  est,  quod  eum  quem  humi- 
lem  faominem  viderunt,  subiimem  Deum  credide- 
runt :  eic  et  justitia  csterorum  fidelium  in  hoc  lau- 
dabilis  apparet,  quod  eiun  quem  oorporaliter  non 
vidont,  mente  diliguniet  credunt.  Unde  bene  dicitur. 
«  De  justitiavero,  quia  ad  Patrem  vodo,  etjam  non 
videbitis  me.  »  Quaii  est  dicere  :  Non  me  videbitis 
mortalem,  corruptibilemy  esurientem,  sitientem, 
qualem  me  videre  adhac  possunt  reprobi ;  sed  vide- 
bitis  me  immortalem,  incorruptibiiem,  qualem  me 
videre  potuere  soli  oculi  justorum.  De  justitia  ergo 
redarguit  iHos  Spiritus  eanctus,  quod  justorum  bona 
opera  imitari  piget,  qui  cum  Deum  corpore  non 
vident,  eum  tamen  se  bonisoperibus  diligere  osten- 
duat. 

«  De  judicio  autem,  quia  princeps  mundi  hujus 
<k  jam  judicatus  est.  »  Principem  mundi  diabolum 
dicit,  qui  quondam  principatum  in  eorum  oordibus 
^sibi  vendicabat,qui  magismundum  quam  Greatorem 
Deam  diligit,  de  quo  Dominus  ait :  «  Venit  enim 
princeps  hujus  mundi,et  in  me  non  habet  quidquam 
[Joan.  xiv).  »  Princeps  ergo  mundi  jam  judicatus 
esl,  quia  per  Dei  prssentium  a  cordibus  fidelium 
ejus  potestas  expulsa  est,  sicut  Dominus  ait :  «  Nunc 
hora  est  ut  prioceps  hujus  mundi  ejiciatur  foras 
{Jom.  xii). »  Redarguit  ergo  Spiritus  sanctus  eos  de 


fi 


dibus  fidelium  veriiatem,  vel  charitalem  pcr  quam 
dpceat  amare  omnem  verilatem,  et  quia  Palrift,  tt 
Filii^  ejusdemque  Spiritus  sancti  una  estsub&iaQUa 
et  una  divinitas,  reclo  subditur  : 

«  Non  enim  loqueUir  a  semetipso. »  Noa  loqueli^ 
Spiritus  sanctus  a  seipso,  quia  a  Patre  et  Filio  pro- 
oedit,  et  quibus  est  una  ess^tia  atque  una  nalura, 
non  possunt  dividi,  ut  unus  sine  altero  loquatur;  sed 
quod  loquitur  Pater^  ioquitur  FiliuSf  loquiiur  Spiri- 
tus  sanctus.  Unde  et  sequiiur  :  «  Sed  quiBcuaque 
audiet,  loquetur.  »  Audiet  scilicet  a  Patre,aquoett 
uon  temporaliler,  sed  slernaliter :  non  visiblliler, 
sed  invisibiliter.  Loqui  enim  Spiritui  sancto  est  og- 
culta  inspiratione  mentes  nostras  docere,  juxtaquod 
Dominus  alibiait : «  Spiritus  ubi  vult  spirat,etvocem 
ejus  audis,et  nesois  unde  veniat  aut  quo  vtuiat(/m. 
in).  '>  Quod  autem  subjungit : «  Et  que  ventara  suut. 
annuntiabit  vobis,  »  Patet  juxta  litteram,  quia  fre- 
quenter  fidelibus  Spirttus  sancius  fuiuraannuntia- 
vit,  quibus  mysterium  prophetandi  dedit.Se()  quod 
cunctis  fidelibus  generaliier  convenit^  Spiriius  san* 
ctus  futura  annuntiat :  quia  omnes  quos  replevcrit, 
ad  aniandam  vitam  aeternam  quae  futura  est  iDflam- 
mat.  De  quo  adhuo  subditur  : 

« Ille  me  clariGcabit. »  Glarificavit  Spintus  sanctus 
Filium,  quandoomnem  timorem  acordibus  aposto- 
lorum  expuiit,  et  ad  unigeniium  Oei  Filium  pra^i- 
candum  idoneos  reddidit,  sicui  scriptum  estiuAo- 
tibus  aposiolorum  :  «  Repleti  sunt  omnes  Spiritu 
saucto,etIoquebantur  verbum  Dei  cum  flducia(.i^^ 


judicio,  quos  exemplo  damnati  angeli,  ne  contra  C  rv).  »  Glarificavit  etiam  Spiritus  sancius  Filium, 


Deum  superbire  audeant,  terret,8icut  Judas  aposto- 
luB  oii :  tf  Angeloa,qui  non  servavoruni  suum  princi- 
patum,  sed  dereliquerunt  suum  domicilium,  in  judi- 
cio  mogni  Doi  judicandos  reservavit.  »  Sed  quiu  ad 
redarguendum  de  peccaio,et  de  justitia,etdejudi- 
cio,  noverat  Dominus  corda  aposiolorum  adhuc  esse 
fragiiia,  per  Spiritus  sancti  adventum  roboranda 
pronaitiit,  subjiciens  : 

«  Adhuc  habeo  mulia  vobis  dioere.sed  non  pote- 
«  siis  poriare  modo.  Gum  auiem  venertt  ille  Spiritus 
«  veritaiis.  »  Spiritus  veritatis  dicitur,  quia  a  Patre 
veritaiis  procedit.  Quod  autem  subjungit :  «  Docebit 
«  vos  omnem  veritaiem, »  non  solum  ad  praesentem, 
aed  etiam  ad  futuram  vitam  pertinet.  Nullus  tam 


qu^do  ab  eo  missus,  sicut  fuerat  promiBSus^  dle 
Pentecoste,  scientiana  omnium  linguorum  apostolis 
tribuit.  Unde  in  Actibus  aposiolorum  legiiur : »  Et 
repleti  suni  omnes  Spiritu  sancio,  et  cceperuntloqui 
variis  linguis,  proui  Spiriiqs  eanctus  dabat  eloqui 
illis  (Acl,  vi).  »  Glarificavii  etiaai  Fiiium^  ctun  prsdi- 
catores  Filii  tantis  ac  talibus  viriuiibus  adoruavit, 
ut  universus  orbis  ad  ejus  creduliiaiem  concurrerct 
Quod  autem  ait :  «  Quia  de  meo  accipiet,  et  auQun- 
«  tiabit  vobis,  »  subaudiendum  est,  de  meo  Palre. 
Qui  enim  de  nullo  fii,  de  nulio  procedit,  S(Jus  est 
Pater.  Filius  aulem  a  seipso  non  csse  diQitur,  quia 
a  Patre  notus  est.  Spiritus  sanctus  a  Patre  accipere 
dicitur,  quia  a  Patre  et  Filio  indivisibiliierprocedit. 


perfectus  in  priesenti  vitu  esse  poiesi  ut  omnem  ve-  n  Unde  et  sequitur  : 

ritatem  capere  possit,  maxime  cum  apostolus  Pau- 

lus,  qui  raptus  usque  ad  teriium  ooeittm  fuerat,  di- 

cat : «  £x  par  ie  enim  oognoscimus,et  ex  parie  prophe- 

tamus  (/  Cor.  xiii) ; »  et  Psalmisia :  «  Exisiimabam 

ut  cognosoerem  hoc,Iabor  esi  ante  me,donec  intrem 

ia  sanciuarium  Dei,  et  intelligam  in  novissimis  eo- 

rum  {Psal.  lxxii).  »  Docebit  vos  ergo  omnem  veri- 

iaiem,  quia  quod  minus  quisque  fidelis  de  Deo  intel- 

ligii,  in  fuiura  viia  perfectius  Spiritus  sanctus  intel- 

ligere  faciet,  quia,  sicut  ait  Apostolus  :  «  Nunc 

vid^mus  per  speculum  in  a;uigixiate|tunc  autem  facie 

^d  faciem  (/  Cor,  xui). »  Vel  eerte  quod  ait : «  Doce- 


«  Omnia  qu«  habei  Pater^  mea  sunt.  £t  ideo  diii : 
«  Quia  de  meo  accipiet,  et  annuniiabit  vobis. » Id 
est  nota  ea  vobis  faciet. 

HOMILIA  LXXXVIU. 
DOMiNiCA  QuiNTA  posT  PASCHA,  Vocem  jucunditatis. 

(Jac.  I.) «  Gharissimi,  esiote  auiem  factores  verl)!} 
«  et  non  auditores  ianium,  falleniat  vosmetipsos.i 
Et  reliqua.  Verba  divina  faolis  non  oportet  adimpl^i 
si  ad  colestia  regna  volumus  pervenire.  Japobus 
apostoius  nosin  praesenti  lectioneiUt  au4isiif>hort&- 
iur,  dicens  :  «  Q^totQ  autem  faotora  vorbif  «t  ^^ 


52( 


HOMILl^  DE  TEMPORE. 


522 


auditorcs  tantum.  »  Faclorcs  verbisuul,  qui  custo-  A  hotno  qui  vult  vitam,  et  cupit  videre  dies  bonos? 


diant  pneceptnm  OominiruFallentesvosmetipsos.» 
-FeJldntes  autem  sunt,  qui  versantur  in  aliis  rebus, 
desiderahtes  Evangeiium  audire,  sed  non  implere, 
siTB  qui  abscondit asacerdutedivinomedico suorum 
vulnera  peccatorum,  nec  ea  ad  suam  vult  aperire 
salotein.  Nco  scripturam,  neque  sacerdotem^  sed 
fleffleiipsam  &llit.  dttmnenDei,seddiabolisequitur 
voluntatem,  de  qulbus  subditur: 

'  Oui  si  quls  auditor  est  verbi  et  non  factor,  hic 
(( comparabitur  viro  cdnsiderantivultumnativitatis 
« su£  in  speculo.  Consideravit  enim  se  et  abiit,  et 
n  statim  oblituse8tqualisfuerit.»Mulierum  mosest 
inspeculoseconsiderareyUtsevaleantadomare.qua- 
literviris  suis  placere  possint.  Ita  animas  nostras 


Cobibeat  linguam  suam  a  malo,  etlabia^us  nelo- 
quantur  dodum  {PsaL  xxxiii).  »Namsubditur:('8ed 
«  seducens  cor  suum,hujusvana  estreligio,  »quan- 
diu  consistit  cor  suum  in  superbia  sua. 

«  Religio  mundaetimmaculataapudOeuipetPa- 
«  trem  haec  est:  Y|sitare  pupillos  et  viduaa  in  tri- 
«  bulatione  eorum.  »  Curapupillorumac  viduarum 
Ecclesis  commendatur,  et  sacerdotibus  magnum 
periculum  comminatur,  si  contradicentibus  veritati 
resistere  noluerint:  quoniamquisquispersonampo- 
tentis  accipit,  etveritatemloquipavescii,  gravimul- 
tatur  culpa  sententis.  MultienimpraesulesEcclesia- 
rum,  timentes  ne  amicitiam  perdant,  et  molestiam 
odiorumincurrant,  peccantesnonarguunt,  et  corri- 


oportetnossolliciteconsiderareinspeculo  Evangelii,  ^  pere  pauperum  oppressores  verentur.  Necpertime- 


et  ejus  perpendere  dicta,  quid  exinde  ornamentiin 
adimpletionesacramentorum  ejusbabeamns,  utviro 
Qostro  Christo  Oomino  placere  valeamus.  Si  vero 
quominus  omamenti  animabus  nostris  imperfecto 
opere  Evangelii  habeamusadeptum,omni  soUicitu- 
dine  festinare  oportet,  ipsum  nobismetipsis  orna- 
menlum  exhibere  in  operibussanctis,necumspon- 
sus  iioster  Christus,  horaquancnputamus,  vencrit 
et  vocarit  nos»  forte  imparatos  inveniens,  excluda- 
mur  a  nuptlis  regnicoelestis.etposiremocumfatuis 
virginibus  frustra  ante januam  incipiemus  clamare, 
et  aditum  introeundi  quserere,  cum  non  possumus 
iovenire.  Non  ergo  obliviscamur  praceptorum  Do- 
mini,  quae  snnt  animarum  oraamenta  nostrarum, 
sed  servientes  voluntati  ejus,  adornemusnosdignis 
moribus  et  sancta  conversatione,  ut  cum  Ghristus  C 
sponsuB  nosier  nos  vocatiirus  venerit,  mereamur 
cum  eo  ad  gaudia  ffileraa  pervenire.  Sequitur: 

tt  Qui  antem  perspexerit  in  lege  perfectae  liberta- 
'f  Us,  et  permatiserit  in  ea,  non  audiitor  obliviosus 
>  factus,  sed  factor  operis,  hic  beatus  in  facto  suo 
» erit.  »  Legeixi  libertatis  charitatem  dicit,  de  qua 
Paulus  ait :  u  In  libertate  charitatis  Christi  vocati 
estis  (GaL  v).  »  Et  iteram :  «  Onera  vestra  inviciem 
portanUs  cum  charitate  (Ibid.).  »  Nam  si  quis  in 
charilate  perfecta  secuslddiresategerit,  Oeum  vide- 
licet  ex  toto  corde,  tota  anima,  tota  diligendo  vir- 
tutc^etproximiim  suum  sicut  seipsum:hicnon  au- 
ditor  obliviosus  factus,  sed  factor  operis  evangelici 
coroprobatar.  Et  si  in  eadem  speculatione  divinae 


scunt  de  severitate  reddendae  rationis,  pro  eoquod 
conticescunt  de  plebibus  sibi  commissis,  quando  a 
potentibus  pauperesopprimuntur.Aderipiendoseos 
boni  sacerdotes  protectionis  aUxilium  ferunt,  nec 
verentur  cujusquam  inimicitiarum  molesti^s,  sed 
oppressores  pauperum  palam  arguunt,  increpant, 
excommunicant,  minusquemetuuntoorum  nocendi 
insidias,  etiamsi  nocere  valeant.Pastorenimbonus 
animam  suam  dat  pro  ovibus  suis.  Nam  sicut  per 
vigilias  pastor  contra  bestias  oves  custodire  solet, 
ita  et  Oei  sacerdos  super  gregem  Chrii^ti  sollicitus 
esse  debet,  ne  inimicus  vastet,  ne  persecutor  infe- 
stet,  ne  potentioriscujusqueGupiditaftvitam  paupe- 
rum  inquietet,  sed  sua  potius  sollicitudine  et  cura 
diligenti  vitam  et  salutem  mereantur  aeternam. 

HOMILIA  LXXXIX. 
DoMiNicA  gumA  P08T  PASGRA,  Vocem  jucunditalis, 

(JoAN.  xvi.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  disci- 
«  pulis  suis:  Amen  dico  vobis,  siquidpetieritisPa- 
«  trem  in  nomine  meo,  dabit  vobis.  »  £t  reliqua. 
Largitor  virtutumetremuneratormeritorum,  Oomi- 
nus  Jesus  Christus,  sciens  humanamnaturamnihil 
boni  habere  posse  nisi  per  ejus  gratiam,  qui  ait: 
«  Sine  me  nihil  potestis  facere  {Joan,  xv),  »  ad  in- 
stantiam  orandi  et  importunitatempetendinosalibi 
hortatur  et  admonet,  dicens :  «  Petite,et  accipietisi ; 
quaeritc,  et  invenietia;  pulsate,  et  aperietur  vobis 
{Mal^,  \u),  )»  Et  ne  aliquis  impetrare  sepossequod 
postulat  dubitaret,  si  tamen  in  oratione  non  defl- 


legis  operando  permanserit,  hicverebeatus  erit,et  q  ciat,  magnam  fiduciam  parentibusinexordio  hujus 


ad  beatitudinem  perveniet  sempiternam 

u  Si  quis  autem  putat  se  religiosumesse^nonre- 
"  frenana  lingoam  suam,  »  laudando  semettpsum, 
et  pro  nobis  quas  fecerit,  gloriOoaresecoram  homi- 
nibus  quffisierit,  ut  Pharis^us  stans  in  templo,  et 
computans  bona  sua,  non  sesicutpublicanumesse 
prolltebatur  {Lue,  xvin),  «  non  refrenans  linguam 
suam.  «  id  est,  corsuumabelatione  velvanaegloriaB 
appetitUy  Tel  etiam  lingua  suam  custodiendo  a  de- 
Iracfione  vei  blasphemia:  quia  otiosum  est  a  qui- 
busdam  se  \itiis  abstinere,  si  non  refrenaverit  lin- 
guam  auam.  Uiide  dicitur  in  Psalmo:  «  Quis  est 

PATROi.  CXYIIL 


lectionis  exhibuit,  dicens:  «  Amen,amendicovobi8, 
si  quid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  dabit  vo« 
bis.  »  Ubi  notandum  quia  cum  nos  ad  petendum 
hortatur,  sua  gratuitadona,nodlravulte8se  merita; 
et  ideo  quamvis  sciat  quid  uobis  necesse  sit  ante- 
quam  petamus  eum,  utinveniat  innobisquodjuste 
remuneret,  ad  petendum  nos  invitat,  dicens; 
«  Omnis  qui  petit  accipit,  et  qui  quaerit  invenit,  et 
pulsanti  aperietur.  »  Sed  forte  movet  minus  intelli- 
gentes,  quare  dicat:  «  Si  quid  petieritis  in  nomine 
meo,  dabit  vobis,  »  cum  legimusnonsoluminferic^ 
res,  sed  etiam  Paulum  apostolumi  quisummaper- 

17 


5:23 


HAYMONIS  IIALBEUSTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS  II.— HOMIL. 


di 


^ectionis  fuit,  aliquid  petisse  et  non  impetrasse.  A 
Sed  ut  veridica  Domini  promissio  nobisclariuselu- 
ceat,  libet  diversas  personas  pctentiura  inspicere, 
et  causas  impetrandivel  nonimpctrandidiscernere. 
Aliquando  enim  solet  contingere,  ut  in  oratione 
bona  petantur,  sed  quia  malisuntqui  petunt,  aDo- 
mino  exaudirie  non  merentur,Superflue  namquc  se 
exaudiri  a  Domino  putant  in  orationibus  suis,  qui 
eum  audire  contemnunt  in  suis  sermonibus,  Salo- 
mOne  testante,  qui  ait:  «  Qui  obturataurem  suam 
ne  audiat  legem,  oratio  ejus  erit  cxsecrabiUs(Prou. 
xxviii).  »  Aliquando  vcro  carnales  carnalia  pctunt, 
et  ideo  a  Domino  non  exaudiuntur,quibusperbea- 
tum  Jacobum  apostolum  dicitur:  «  Pctitis,  et  non 
accipitis,  eo  quod  ma]epetatis,ut  inconcupisccntiis 
vestris  permaneatis  {Jac.  iv).  »  Aliquando  boni  -> 
dona  petunt,  sed  illorum  mala  merita  pro  quibus 
petunt,  eis  obsistunt  neaudiantur^qualeserantilli, 
pro  quibus  JeremieB  a  Domino  dicitur:  «  Tu  vero 
noli  orare  pro  populo  hoc,  et  non  assumas  pro  eia 
laudes  et  orationem,  quia  non  exaudiam  tc  {Jcr. 
vii).  »  Et  itorum:  «  Si  stctcrint  Moyses  et  Samucl 
coram  ipe,  non  est  enima  mea  ad  populum  istum 
(Jer.  xv).  »  Ncc  tamen  putandumquodafructumer- 
cedis  privemur,  quoties,  pro  iniquis  orantes,  cxau- 
diri  non  meremur:  quia,etsiiIHnonsuntdigniacci- 
pere  pro  quibus  petimus,  nobis  tamen  pro  bona 
intentisne  merces  recompensaditur.  Unde  benenon 
dixit  simpliciter:  «  Si  quid  petieritis  Patremin  no- 
mine  meo,  dabit.  »  sedcumadditamento«dabitvo- 
bis.  »  Quod  est  dicere:  Etsi  illi  non  mercntur  acci- 
perc  pro  quibus  petitis,  vobis  tamen  pro  alTectu  C 
charitatis  merces  retribuetur,  sicut  Psalmista  ait: 
c<  Et  oratio  mea  in  sinum  meum  convertetur  {Psal. 
zxxiv).  »  Aliquando  sancti  sancta  petunt,  sed  quia 
eorum  petitio  in  pra?senti  nonimpletur,  restatutin 
furo  repleatur,  sicut  universalis  Ecclesia  quotidie 
in  oratione  Deum  postulat,  diccns:  «  Adveniat  re- 
gnum  tuum  (Afaff/i.vi).»Ouod  regnum,etsinonmox 
flnita  oratione  advenit,  tamen  post  univcrsale  judi- 
ciumsinedubiocrediturventurum.  Aliquandosancti 
in  oratione  contraria  animae  suajignoranterpctunt, 
occulto  tamen  Dei  judicio,  non  ad  voluntatem,  scd 
ad  salutem  exaudiuntur.  Multo  enim  salubrius  est 
exaudiri  ad  salutem,  quam  advoluntalcm.Quodut 
manifestius  intelligatur,  duos  inmediumponamus, 
unum  malum,  et  alterum  bonum:  itatamen,utbo-  n 
nus  petiisse  lcgatur  etnonimpctrasse,malus  autcm 
petiisse  et  impetrasse.  Sed  ne  aliquis  tacita  con- 
scientia  dicat,  fleri  non  posse,  illum  anteocuIosDei 
injustum  esse  quicxauditusest,etillumjustumesse 
qui  non  exauditur:  talisinmaloponendusest,  cujus 
malitiam  nullus  ignoret:  et  talis  in  bono,  de  cujus 
sanctitate  nullusdubitet,  Paulusscilicetapostoluset 
diabolus.  Quisenimdiabolumauctoremnialiliaeesse 
neget,  maxime  cnm  pcr  beatum  Job  de  eodicatur: 
«  Omne  Bublime  videt,  et  ipse  est  rex  superomnes 
fllios  superbi®?  »  {Job.  xli.)  Quis  veroPaulumapo- 
jjtolura  post  conversionem  sanotum  fuisse  dubitet, 


maxime  cum  ipse  judex  de  eotestatur,dicens:«Va8 
electionis  mihi  est  iste,  ut  portetnomen  meumco- 
ram  gentibus  et  regibus  et  filiis  Israel?  {Act.  ix.\ 
Nullus.  Et  tamen  diabolus  pctiit,  et  impctravit: 
Apostolus  vcro  petiit,  et  non  impetravit.  Petiitdia- 
bolus  ut  substantiam  Job  deleret,etaudivit:((  Ecce 
universa  quae  habet,  in  manu  tua  ^unt  (Job.  i). » 
Pctiit  Apostolus  ut  au&rretorab  eostimuluscarnis 
suae,  et  non  impetravit,  Quia  ergohorum  magisex* 
auditus  est?  diabolus,anApostolu8?Diaboluse£au- 
ditus  est  ad  voluntatem,  non  tamen  ad  salutem: 
quia  indedeteriorefl^ectusest,  undesancto  virodam- 
num  inferrc  conatus  est.  Apostolus  vero  non  est 
exauditus  ad  voluntatem,  sedad  saIutem:quianon 
cxpcdiebat  illi  ut  stimulus  carnissuaeabeoauferre- 
tur,  qui  ob  custodiam  humilitatis  ei  datus  fuerai, 
sicut  ipse  dicit :  c<  Et  ne  magnitudo  rcvelationum 
cxtoUat  rae;  datus  est  mibi  stimulus  carnis  me», 
angelus  Satanae,  ut  mc  coIaphizet,Propierquodler 
Dominum  rogavi,  nt  discederet  a  me,et  dixitmihi: 
Suflicit  tibl  gratia  mea,  nam  virtus  in  infirmltate 
pcrflci tur  (// Cor.  xii).  »  Quicunque  ergo  fidenon 
dubitans  ea  qua;  ad  salutem  anima  sus  pertinent, 
pcrscverantcc  petit,  sincdubioexauditurautinprff- 
senti  aut  in  futuro.  Unde  bene  dicitur, «  innomine 
mco.  »  Nomen  vero  ejus,  Jesus  est,  id  est  salvalor 
sive  salutaris.  Ille  ergo  in  nomine  Jesu  petil,  qai 
animae  suae  salutem  quaerit. 

«  Usque  modo  non  pctistis  quidquam  in  nomine 
«  meo.  »  Nunquid  non  ante  petierant  apostoli,  di- 
cenies  {Marc.  xiv):  «  Domine,  dic  nobis,  quando 
haec  erunt?  »  vel:  «  Quod  signum  adventus  lui? » 
et  his  similia,  Fcccrunt  utique,  Sed  quodait: «  Us- 
que  modo  non  petistis  quidquam,  »  duobus  raodis 
intelligi  potest.  Sive  non  petistis  quidquam,  qijiame 
sequalem  Patri  non  credidiatis,  ut  in  nomine  meo 
peteretis:  sive  cerle  nonpetislis  quidquam,  quiaad 
comparationem  eorum  quaB  petere  debuistis,  nihil 
sunt  quflBpotistis.  Fragilesnamque  raentcsopostolo- 
rum  ante  passionem  prius  terrenaet  transitoriape- 
tcre  novcrant,  sicut  de  duobus  filiisZebedaji  legimus, 
qui  persuaserunt  matri  utpeteret  ab  eo,  ut  umis 
sederet  a  dextris  ct  altcr  a  sinistris  in  regno  ejus. 
Sed  quiaad  comparationem  eorum  quae  petere  dcbue- 

rant,.  uihil  erat  quod  pelobat,  protious  audierunt: 
«  Ncscitis  quid  pctatis.  »  Terrcnanamqueettrans- 
itoria,  aetcrnas  fclicitati  ccmparata,  nihil  sunlaesti- 
manda.  Scd  quia  hactenus  ad  ea  quae  aBterna  sunl, 
petenda  pigri  fuerant,  Dominisernaonibusadpeten- 
dum  incitantur,  cum  dicitur:  «  Petite.  »  Et  nese 
accepturos  dubitarent,  rectesubjungitur:«Etacci- 
pietis,  »  Quid  autem  principaliter  petere  debereot, 
manifestatur,cum  subinfertur;«Ut  gaudium  vestrum 
sit  plenum.  »  Ubi  ordo  verborumtalisest:Petiteul 
gaudiura  vestrura  sit  plenum,  et  accipietis.  In  quo 
loco  ostenditur,  quia  in  oratione  non  aurunit  "^^ 
argentura,  non  terrenas  divitias  petere  debemus. 
non  pr.Bsentis  vitae  longitudinemi  sed  vitam  «ter- 
nam,  et  ca  quse  ad  illam  pertincnt,  id  cst  nrtute? 


m 


HOMILIiC  DE  TEMPOHE. 


526 


aniaias.PIeQum  ergo  etperrcctumgaudiumesseaon  A 
potest,  ubi  fragilitas  mutabilitatis  ita  variatur,  ut 
vix  unius  hore  spatio  gaudium  nobiscum  permanere 
possit.  Subito  enim  lcetitia  a  tristitia  absorbetur, 
gaudium  in  dolorem  vertitur,  sanitas  inflrmitate  lae- 
ditur,ampla  posaessio  paupertate  tenuatur,  prospe- 
rita8  advcrsitate  prosterniturjuventus  ad  senectu- 
tem,vita  currit  ad  mortem.Gum  ergodicit;«Petite 
«  et  accipietis,  ut  gaudium  vestrum  sit  plenum,  » 
illam  singalarem  ac  beatamvitamnon  petereadmo- 
net,  ubi  est  lotitia  sine  tristitia,  gaudium  sine  do- 
lore,  securitas  sine  timore,  vita  sine  morte.  Quam 
qui  adepti  fuerint,gaudiumetlaetitiam  obtinebunt, 
et  fugiet  ab  eis  omnis  dolor  et  gemitus,  quandoim- 
plebitur  i|uod  Dominusalibi  promittit,dicens : » Ite- 
rum  videbovoSyetgaudebitcorve8trum,etgaudium  ^ 
vestrum  nemo  toUet  a  vobis  (Joan.  xvi).  »  Hanc 
dcvotus  ille  supplicator  specialiterconcupierat,  cum 
dicebat  (^PsaL  xxvi)  :  «  Unim  petii  a  Domino,banc 
requiram,  ut  inbabitem  in  domo  Domini  omnibus 
diebus  vits  meae.et  videamvoluptatem  Domini. »  Et 
iterum :  »  Credo  videre  bona  Domini  in  terraviven- 
tium.  » 

«  Haec  in  proverbiis  locutus  sum  vobis.  Venit 
i(  bora.  »  Hanc  horftm,diemPentecssten  intelligere 
possumus.«GunQJamin  proverbiisnon  loquarvobis, 
« sed  palam  da  Patre  annuntiabo  vobis. » Proverbia 
qusdam  similitudines  dicuntur,  qus  ad  obscuriores 
quasque  senteatias  intelligendaa  nec^ssariae  abaucto- 
ribus  adhibentur,  nt  saltem  per  visibilia  invisibilia 
cognoscere  queant.  Unde  liber  Salomonis  Prover- 
biorum  nomen  accepit,  eo quod  parvulorum  ignoran-  C 
tiam  per  quasdaun  imagines  vel  similitudines,  ad 
sapientiam  discendam  suadeat.  Locutum  ergo  se 
dicit  Oominus  in  proverbiis,  quia  prius  fragilitati 
discipulorum  faciliuscarpere  possent,  in  suis  sermo- 
nibus  simiiitudines  adhibuit,  sicut  ait  Matthseus 
evangelista : «  Loquebatur  Jesus  cum  discipulissuis 
in  parabolis^etsine  parabolis  non  loquebatur  eis.» 
Sed  cum  promittit  se  non  in  proverbiislocuturum, 
sed  palam  dePatreannuntiaturum,adtantamperfe- 
tionem  per  Spiritus  sancti  adventum  ostendit  eos 
venturos,  qaibus  non  necesse  sit  jam  in  proverbiis 
quasi  parvulis  ioqui,  cum  id  Spiritus  sanctus  adve- 
niens,pa]am  de  Patre  annuniiet,id  est,  perfecteeo- 
gnoscere  faciat  qualiter  Pater  in  Filio  et  Filius  sit 
in  Patre.  Elt  qusecunque  potest  Pater,  potest  simi-  n 
liter  et  Filius,  secundum  quod  ipse  ait;«  Omniaqus 
babet  Pater,  mea  sunt  (Joan,  x\i), »  Unde  et  subdi- 
lur  : 

«  IIlo  die  in  nomine  meo  petetis.  »  Quod  est  di- 
cere:Iilo  die  cumSpiritussanctusadvenienscogno- 
seerevos  fecerit  quia  ego  et  Paterunum  sumus,in 
uomine  meo  petetis  quia  aequalem  Patri  me  esse 
cognoscetis,  et  omnia  me  dare  possecum  Patrecre- 
detis.  Sive  quod  ait,  «  In  nomine  meo  petetis,  » 
tale  est  acsidiceret:GumSpirilussanctusadvenicns 
terrena  vos  perfecte  contemnere  fecerit,8oIummodo 
qus  ad  salutem  animarumpertinent,peteudaintel- 


ligetis.  Et  quia  Ghristus  ita  homo  apparuit,  utper-^ 
fectus  esset  Deus,  rectesubjungitur:  «Et  non  dico 
«  vobis  quia  ego  rogabo  Patrem  de  vobis.  »  Quia 
enim  homo  est,  alibi  Patrem  pro  discipulis  rogasse 
legitur,  dicens  :  «  Pater  sancte,servaeos  in  nomine 
tuo,  quos  dedisti  mihi  {Joan,  xvii).  »  Et  iterum  : 
«  Pater,cum  essem  cumeis,egoservabam  eosquos 
dedisti  mihi ;  nunc  autem  pro  eis  rogo,  non  pro 
mundo.  Et  non  rogo  ut  tollas  eos  demundo,sedut 
serves  eos  a  malo  (Ibid,),  »  Et  alibi  Petro  :  «  Ego 
pro  te  rogavi,Petre,ut  non  deficiat  fides  tua  {Ibid,), 
Nunc  autem  non  rogaturumse  Patremprodiscipulis 
dicit,quia  omnipotens  est  in  divinitate  cum  Patre. 
Rogat  ergo  Patrem  per  humanitatem,  quia  omnia 
postulata  dat  cum  eo  pcr  Divinitatem.Sivecerteper 
hoc  quod  ait :  «  Et  non  dico  vobis  quia  ego  rogabo 
Patrcm  de  vobis,  »  ad  tantam  beatitudinemsanctos 
ostendit  esse  venturos  in  8eternavita,ut  nulliusau- 
xilio  vel  prece  indigeant :  quia  (leterna  beatitudine 
replebuntur,  sicut  Dominus  pcr  Jeremiam  prophe- 
tam  pollicetur,  dicens : «  In  diebus  illis  et  in  tempore 
illo  non  docebit  vir  fratrem  suum,  ncquc  proximum 
suum  dicens  :  Cognosce  Deum;omnes  enimcegno- 
scent  me,  dicit  Dominus,ammimo  usque  admaxi- 
mum  (Jer,  xxxi),  »  Et  ideo  non  dixit  de  prsesenti, 
rogo ;  sed  de  futuro, «  Rogabo.  »Quod  autcm  subjun- 
git:  «Ipse  enim  Pater  amat  vos,quiavosme  amastis 
«  et  credidistis  quia  a  Deo  exivi^  »  non  itaaccipien- 
dum  est,  quasi  amor  discipulorum  prfficesserit,  ut 
proprio  merito  a  Patre  amari  mererentur,  sed  gra- 
tuito  dono  primum  a  Patre  delecti  sunt,  ut  Fiiium 
credere  etamare  potuissent.Deniqueperpropbetam 
ipse  dicit  :  «  Diligam  eos  spontanee  (Ose,  xiv).»Et 
in  Evangelio  :  «  Non  vos  me  elegistis,  sed  egoelegi 
vos  (Joan.  xv).  •  Hinc  Jacobus  apostolus  ait :  «  Vo- 
luntarie  genuit  nos  verbo  veritalis(7ac.i).  »  Eadem 
enim  gratia  quaesubsequiturhominemutbenepos- 
sit,ipsaprascedit  ut  bene  velit.Nisi  enim  humanam 
voluntatem  gratia  Dei  prseveniretutbene  vellet,ne- 
quaquam  Psalmista  diceret : «  Fortitudinom  meam 
ad  te  custodiam,  quia  Deus  susceptor  meus ;  Deus 
meus.misericordiaejus  praeveniet  me  {PsaLLvm),» 
Et  nisi  eamdem  hominem  subsequeretur  ut  bene  pos- 
set,  nullo  modo  idem  Psalmisla  diceret :  «  Miscri- 
cordia  ejus  subsequetur  me  omnibus  diebus  vit® 
mesB  {Psal,  xxii).  » 

«  Exivi  a  Patre  et  veni  in  mundum,  iterumrelin- 
«  quo  mundum  et  vado  ad  Patrem.Inhocversiculo 
Oominus  utramque  suam  naturam,  divinam  scilicet 
et  humanam,  nobis  commendavit.  Quia  enim  Deus 
in  forma  Divinitatis  ab  hominibusvideri  nonpoterat, 
exivit  a  Patrc  et  venit  in  mundum  ;  quia  ut  videri 
posset  in  forma  servi  visibilem  se  mundo  ostendit, 
sicut  ait  Apostolus :  Gum  esset  in  forma  Dei,  non 
rapinam  arhitratus  est  esse  se  aequalem  Deo,  sed 
semctipsum  exinanivi^  formam  servi  acciplens,  in 
similitudinem  hominum  factus,  et  habitu  inventus 
ut  homo  (P/it7tp.  ii).  »  Iterum  reliquit  mundum  et 
ivit  ad  Patrem,  quando  ezpleto  incornationis  su69 


527 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


my8terio,humanamnaturam,quamexnobi8assum-  \  Spiritu  sancto  repleti,adpraBdicandumEvanecliuin 


pseratjin  Patria  dexteracollocavit,  sicutaitMarcus 
EvangeliBta;«Dominus  quidcm  Jesus  postquamlo- 
cu\tis  egt  eis,  assumptus  est  in  ccehim,  et  sedct  a 
dextris  Pei  (Majc.  xvi).  »  Sicut  ergo  non  deseruit 
Patreni,  cum  in  mundum  venit,  sic  non  dereliquit 
electos,  cum  ad  Patrem  rediit,  sicut  ipse  alibi  ait: 
«ficce'ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usquead 
obnsunimationem  saeculi  (Matth.  xxviiij.  »  Manens 
ergo  cum  Patre  per  divinitatem,  venit  in  mundum 
pfer  humanitatem :  et  rediens  ad  Pati*em  perhuma- 
nitatem,  mansit  cum  electis  per  divinitatem,  sicut 
ipse  ait:«Nemo  ascendit  in  ccElum,ni3iquidpscen- 
dit  de  cobIo  Filiushominis,qui  ostin  coelo(/ofl«.  iii).  » 
«  Dicunt  ei  discipuli  ejus  ;  Ecce  nunc  palam  lo- 


gentibus  in  universo  orbe  dispersis  missi  suni,hos 

diessuccesBoribussuisagendoBtradidissecreduntur. 

Et  inde  devotio  Christianaejusannuareligioneeele- 

brarecoBpityUtejusdem  sancti  Spiritu»donoparli6ipe 

fieri  mererentur.Quod  autem  nonc  non  postascen- 

sionem,  sed  ante  ascensioniB  Oomitii  diem  a  nobis 

aguntur,  haec  res  in  causa  est.  Nam  cum  exigcnlibus 

peccatis,  Galliarum  populi  luporum  rabie  acriter 

interimerentur,  nec  hujus  fl  gelli  aliquod  remedium 

inveneri  posset,  congregatitraduntur  Galliarumepi- 

scopiapud  Viennam  praecipuam  (jalliee  urbe!n,atqae 

in  communestatuernntutin  triduanojejunioDoinini 

misericordiam  implorent,  antiquorum  patrum  vestl- 

gia  sequcntes.  Gumque  ad  eorum  proces  oculos  di- 


«  queris,  elproverbium  nullum  dicis.  »  In  hissuis  ^  vin(B  pietatis  respiciens,  flagelli  hujus  pestemmise' 


verbis  ostendunt  discipuli,  quia  in  hac  ultimaconfa- 
bulatione  loquens  ad  eos  Dominus,  de  his  maxime 
disputabat,qudB  illos  audire  deloctabat.  Et  quamvis 
ea  quae  loqbebatur,  nondum  perfecte  inteliigerent, 
tamen  sefntelligereputantes  responderunt,  dicentes: 
«  Ecco  nunc  palam  loqueris,  et  proverbiura  nullum 
dicis.  ».Ouiavero  eorum  cogitationes  praeveniens 
frequenter  ea  quse  interrogare  volebant,  non  interro- 
gatus  in  medium  proferebat,quaBdivinaenaturaBin- 
dicium  in  eo  comprehendunt.  Undect  subjungunt, 
dicentes : 

«  Nunc  scimus  quia  scis  omnia,  et  non  opus  e^t 
«  tibi,  ut  quis  te  interroget.  In  hoc  credimusquiaa 
«  Dqo  existi.  »Propriura  namqueestDeocogitatio- 
nes  hoininum  intueri,  Scriptura  testante,  quse  ait: 


ricord  iter  &bstulis3et,hi  dios  i  n  consuetidincm  annus 
celcbritatis  venerunt,  ut  per  Galliarum  provincias 
ante  AscensionisDomini  diem  celcbrarentur.Agamus 
ei^o  et  nos  hos  dies  pro  modulo  nostrae  parvitatis, 
cum  summareverentiaet  veneratione,cum  abstinen- 
tia  camis  et  humilitate  cordis,non  tautum  ut  visi- 
biliumluporum  rabiem  evadamus,sedetiam  utinvl- 
sibilium,quod  meliusest,id  estimmundorumspiri- 
tuum  tentamentavincerevaleamu8.Fofti8simaeniin 
sunt  arma  jejunii  contra  dcmonum  tentationes,Do- 
mino  dicente  :«  Hoc  genus  non  ejicitur  nisi  inora- 
tione  et  jqjunio  £lfa//^.  xvii;.  »  Non  solum  contra 
tentatione8Jejuniajuvant,sed  etiaro  ad  cognoscenda 
divina  mysteria  mentem  elevant.  Donique  Moj^ses, 
ut  legem  mereretur  accipere,  quadraginta  diebuset 


«  Tu  Deus  solus  nosti  corda  (iliorum  hominum  (/  C  quadraginta  noctibus  jejunavit  ^Deut,  ix).  Daniel 


vero,  ut  secreta  mysteria  intelligere  posset^nonso- 
lum  in  aula  Babyloniae  mir«  vbstinentiae  fuit,  sed 
etiam  trium  hebdomadarum  diebus  in  oratione  et 
jejunio  permansit,  sicut  ipse  dicit :  c  Ego  Daniel 
lugebam  trium  hebdomadarum  dies,panemdeside- 
rabilemnon  comedi,  caro  et  vinum  non  sunt  in- 
gressa  in  os  meum.  Sed  neque  unguento  unctws 
8um,donec  complerentur  trium  bebdomadarumdi» 
(Dan.  x).  »  Ut  ergo  Spiritus  sancti  dono  parlicipes 
esse  mereamur,  hos  dies  cum  omni  puritate  cele- 
brare  debemus,  in  abstinentia  prolixiores,  in  elee- 
mosynis  largiores.  Et  unde  cafo  nostra  sentitaiHi- 
ctionem,  inde  pauperum  esuries  sentiat  consolatio- 
nem.  Non  solum  pro  nostris,  sed  etiam  pro  totius 
"tum  sanctum  apostolis  frequenter  se  promisisset  |j  Ecclesiae  necessitatibus  supplicare  debemus,pro  pa 


Par.  vi).  »  Et  iterum :  «  Quae  sunt  in  corde  hominis, 
ocull  tui  vident,  Domine.  »  Et  Psalmista  :  «  Intel- 
lexisti  cogitationes  meas  de  longe(P£a/.cxxxviii).  » 

HOMIRIA  XC. 

E^E  LITANII6,  ID   E8T  DE   SUPPLICATIONIDUS 
DE  EXORDIO  EARUM 

Sed  quia  dies  litaniarum,id  cst  supplicationum^ 
annuai^evolutione  recolimus,  iibet  praptcrsimplicio- 
res,  unde  exordium  sumpserunt,  brevitercommemo- 
rare.Non  enim  absque  cvangelica  et  apostolica  au- 
ctoriMte,  in  consuetydinem  venisse  credendi  sunt. 
Denique  Dominus  in  coclum  ascensurus,  cum  Spiri- 


missurum,  aitinter  ceetera:  «Vosautem  manetein 
civitate,  quoadusque  induamini  virtnte  exalto  (Lm. 
xxiv^.  »  At  postquara  eum  coelum  ascendisse  con- 
spexcrunt.  regressi  sunt  in  Jerusalein,  utLucasevan- 
gelista  dicit,cum  gaudio  magno,et  erant  semperin 
lcmpjo  laudantes  et  benedicentes  Dcum  (Ibid,),  Ut 
autcmSpiritum  sanctum  promissum  accipere  merc- 
rentur,jejunioet  oratione  se  praeparare  studuerunt, 
sicut  idem  Lucas  in  Actibus  apostolorum  comme- 
morat  dicens  :  «  Erant  omnes  unanimitcr  perseve- 
rantes  in  oratione,  cum  mulieribus  et  Maria  matre 
Jesu,  et  fratribus  ejus  (Act.^  i)»  »  Postquam  autem 


cis  scilicet  tranquilitate,  pro  frugum  ubertate,  pro 
aeris  temperie,pro  regibus  et  gubernatoribus, mo* 
nente  Apostolo  qui  ait :«  Obsecro  primumoraninmfie' 
ri  obsccrationes^orationes,  postnlationes.gratiarttin 
actioncs,  pro  omnibus  hominibus,  pro  regibus  et 
omnibus  qui  in  sublimitate  sunt  constituti,ut  quie- 
tam  et  tranquillam  vitamagamusin  omnipietat*** 
castitate  ;  hoc  enim  bonum  OBt  et  acceplum  corao 
Salvatore  nostro  deo,  qui  omnes  liomines  vult  sw- 
vos  fieri  et  ad  agnitionemveritati8venire(/rw»,ii)«' 


329 


HOM  ILIM  DE  TEMPORE. 


S3ff 


HOMILIA  XCI. 
miA  sKCUNDA  POST  Vocem  jucundUatis,  in  litaniis 

MAJORIBUS. 

(Jac.  V.)  «  Gharissirai,  confitemini  altcrutrum 
H  peccata  ve8tra,et  orate  pro  invicemutsalvemini.» 
Etfeliqua.  Ad  optimum  salutis  nostrae  remedium 
hoptatur  dos  apostolusJacobus.utpreesenti  lectione 
eam  legeretur  audistis,  dilectissimi  nobis:  u  GonQ- 
temini,  inquit,  alterutrum  peccata  vestra.  »  Non 
qnod  Deas  indigeat  confessione  nostra,  cui  omnia 
pr»sto  sunt  que  cogitamus,  loquimur  ot  agimus, 
sed  no8  aliter  salvi  ease  non  possumue,  nisi  confl- 
teafflnrp(BDitente8,qttod  inique  gessimus  delinquen- 
tes.Namqui  seipsum  accusat  in  peccatis  suis,bunc 


A  riuntur,  ita  ut  poenitendo  et  confitendo,  remedia ' 
suarum  percipiant  animarum.Bt  ut  terra  arida  plu- 
viis  irrigata  fructum  profcrt  neoessarium,  ita  et 
istorum  dura  corda,  per  compunctionem  irrigata  ' 
lacrymarum  etinfusionem  gratiaa  Dei,  quam  poeni- 
tendo  merentur,  fructum  etiam  post  ea  bonorum 
proferunt  operum. 

«  Si  quis  autem  erraverit  ex  vobie  a  verilate,  ct 
«  convertit  quis  eum,  scire  debet  quoniani  qui  con- 
«  verti  fecerit  peccatorem  ab  errore  via  suie,  sal- 
«  vabit  animam  ejus  amorte.et  operietmultitudineiii 
«  peccatorum.  »  Sua  videlicet  et  aliorum,  quos  per 
doctrinam  suam  convertita  peccato.Gum  vero  nobis 
fratres  quilibetnostripeccata  8na,tanquammedicis 
vulnera,  quibus  urgehtur,  aperiunt,  operam  debe- 


diabolus  non  habet  iterum  accusare  in  die  judicii.  ^i  mus  dare,  ut  quantocius  ad  sanitatem,Deo  auctore 


Debet  enim  poenitens  diluere  pcenitendo  quas  fecit, 
et  Ron  iterum  revocare  quod  flevit.  Qui  au  tem  abscon- 
dit  scelera  sua,  non  dirigetur :  qui  autem  confes- 
m  fueritet  reliqueritea,  a  Deo  misericordiae veniam 
merebitur  cternam :  «  Et  orate  pro  invicem  ut  sal- 
femini. »  Duo  enim  suntgenerainf^rmitatis  huma- 
ns,  id  est  corporis  et  animee.  Proinde  vero  monet 
Apostolus  orare  Deum  omnipotentem  pro  utraqoe 
infirmitate  nos  tra,  pro  invioem  divinas  clcmentiae 
remedium  poefuIare,ut  et  corpusin  suo  sanctoser- 
vitio  corrobore.t,  et  animam  ab  aclerno  liberet  sup- 
plicio.  *t  Multum  enim  valet  deprecatio  justi  assi- 
«  doa.  »  Nam  uegiigentes  orationes,nec  ab  ipso  bo- 
mlDe  impetra^  valent  quod  volunt :  multo  minus  a 
Deo  alteri  orando  veniam  valet  obtinere,qui  pro  suis 


perveniant,ne  in  pejus  dissimulata  curatione  profl- 
ciant.  Ea  autem  crimina  quorumlibet,  si  ipisis  cri- 
minosisconfiterinolentibus  undecunque  claruerint, 
quajcunque  non  fuerint  poenitentias  lcni  medica- 
mento  8anata,velutigne  pis  increpationisreprehen- 
dcnda  sunt  ac  curanda.  Quod  si  nec  sic  quidem 
ffiquanimiter  sustinetis,  ac  pie  increpantis  medela 
processerit  in  eis,  qui  diu  portatl  et  salubriter  ob- 
jurgati,  corrigi  noluerint, tanquam  putres  corporis 
partes  debent  ferro  excommunicationis  ab8cindi:ne 
sicut  caro  morbis  emortua,  si  ahscissa  ndn  fuerif, 
salutem  reliquae  carnis  putredinis  suft  eontagibhe 
corrumpit ;  iia  isti  qui  emendari  despiciunt,  et  in 
suo  morbo  persistunt^si  moribusdepravatisinsan- 
clorum  Bocietate  permanserint,  eos  exemplo  sus 


etjam  peccatis  necesse  babet  euppliciter  exorare,et  C  perditionis  inficiant.  Porro  ilH  quorum  peccata  hu- 


negligenter  orat' pro  Bemetipso.Assidua  enimdebet 
es9efideliumdeprecatio,8i  obtinerecupit  ruodpetit. 
Tameo  cum  pro  inimicis  nostrisnos  Drftiinusorare 
jubet,  qoanto  magis  etiam  pro  amicis  et  fidelibus 
nostris  ?*Qttia  si  fideliter  oramus,  non  pro  nobis- 
inetipsis  tantum,  sed  et  pro  fratribus  nostrisetiam 
intente  orare  debemus,  ut  salvi  esse  mereantur : 
quia  ass'duitas  orandi  praestat  nobis  auxilium  in 
adversTs.  Sequitur: 

«  EHas  homo  erat  similis  nobis.passibilis^etora- 
« tione  oravit  ut  non  plueret  supcr  terram,  et  non 
« pluit  annos  tres  et  menses  sex.  »  Videbat  eniin 
iniqujtate  popnli  sui  quasi  tenebris  munduin  oper- 
tum,  ccclam  pollutum,terraminquinatam  sacrificiis 
idoiomm,  accenflusque  zelo  oravit,  ut  forte  per  fa-  ]) 
mero  et  •terilitatem  terre  convertercntur  ad  Domi- 
num,  et  poanitentiana  agerent  de  peccatis  suis.Tali- 
bus  enim  coacti  supphciis,  dum  converterent  se  a 
via  sna  et  a  pravitatibtiB  suis  multis,  poenitentiam 
agentes,  ad  misericordiam  Deum  deflectebant.  Se- 
quitur: 

«  Et  rursum  oravit,  et  coelum  dedit  pluviam,  et 
« terra  dedit  fnicturo  sunm.  »  Justi  enim  viri  dum 
t«mporaliter  a  Doinino  audiuntur,orantesproreatu 
iliopum,  fit  hoc  in  spe  et  salute  :  et  duiii  bis  pro 
quibus  orant,  temporali  remedio  8ubvenilur,pravo- 
ruiDoculi  ad  suorum  peccatorum  conle»«iout;m  ape- 


manam  notitiam  latent,nec  ab  ipsis  confessione,neo 
ab  aliis  publicata,  si  ea  connteri  vel  emendare  no- 
luerint,  Deum  quem  habent  testcm,ipsuni  habituri 
Bunt  et  ultorem.Etquideisprodesthumanum  vitare 
judicium,si,cum  in  malo  perman8erint,ituri8untin 
a:ternum,  Deo  retribuente,supplicium  ?Quod  siipsi 
sibi  judices  fiant,  et  velut  suffi  iniquitatis  ultores, 
hic  in  se  voluntariam  pocnam  scverissiniee  animad- 
vcrsionis  exerceant,  temporalibus  poenis  mutabunt 
aeterna  supplicia,et  lacrymis  ex  vera  compunctioiie 
cordis  fluentibus  restringentseterni  ignis  incendia, ' 
largiente  Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  qui  vivit  et 
regnat  in  sascula  ssculorum,  amen. 

HOMILIA  XCII. 
FERiA  sEcuNDA  posT  Vocem  jucunditatiSf  in  litakiis 

MAJ0RIBU8. 

(Luc.  XI.)  «  In  illoiempore,  dixit  Jesus  disoipulis 
«  suis :  Quis  vestrum  habebit  amicum,  et  ihit  ad 
I  illum  media  nocte  ?  »  Et  reliqua.  Sciens  Dominus 
Jesus  Ghristus  post  amidsionem  liberi  arbitrii,nol- 
lum  bonum  a  nobismetipsis  nos  habere  p08se,non 
soluin  ad  orandum  devotissimos^eed  etiam  instain- 
tissimos  hortatur  etadmonet,ut  quod  minusnatura 
possibilitatis  in  nobis  habet,  orando  ab  illo  impe- 
tretur  qui  ait:  «Sine  me  nihil  potestis  facere(/oan. 
xv).  h  Nam  cum  in  oratione  incumberet,  ut  supra 


S31 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


532 


B 


evangelicus  sermo  retuHt,acces8eruntad  eum  disci-  A 
puli  ejuB)  et  interrogaverunt  eum,  dicentes  (Luc. 
xi) :  «  Domine,docenosorare,  sicut  Joannes  docuit 
discipulos  suos.Quibusilleait:Sicergo  orateiPater 
noster  qui  es  in  coolis,  sanctiflcetur  nomen  tuum,« 
et  cffitera  quae  sequuntur.  In  quibus  verbis,  quid 
principaliter  in  oratione  petere  debeamus,  breviter 
comprehendit,  ac  deinde  cum  quanta  instantia  in 
oratione  perseverare  oporteat^adjunctasimilitudine, 
declaravit,  dicens:«Ouis  vestrum  habebitamicum, 
et  ibit  ad  illum  media  nocte?  »  Spiritaliter  amicus 
iste  Deus  omnipotens  intelligitur,  qui  ciim  sit  Dous 
et  conditor  totius  creaturs,  fideles  servos  amicos 
vocare  dignatus  est,  dicens  (Joan.  xv) :  «Vos  amici 
mei  esiis.  »  Etitem:  «  Jam  non  dicam  vos  servos,  » 
sed  amicos  meos.  Et  rursus:  «Vos  autem  dixi  ami- 
cos  meos  (Ibid.).  »  Nox  in  hoc  loco  tribulationem 
signiflcat;  sicut  enim  dies  ad  laetitiam,  sic  noxali- 
quando  ad  tristitiam  pertinet.  Veniendum  est  ad 
amicum  media  nocte,quia  in  tribulationis  pressura 
nonanimum  advindictam  pr{eparare,neque  nosmet- 
ipsos  desperare  vel  frangere  debemus,  sed  ejus 
auxilium  flagitari  qui  ait :  «  In  mundo  pressuram 
habebitis,  sed  confldite,quiaegovicimundum(/oat2. 
xxi) ;  »  cum  enim  Dominus  semper  sit  rogandus, 
maxime  tamen  cum  persecutio  furit  et  ssvit.Ne  in 
tribulatione  deficiamus,  ejus  adjutorium  postulare 
debemu8,sicutPsaimista,quidicebat  :«Ad  Dominum 
cum  tribuIarerolamavi,et  exaudivitme(P5a/.  cxix).» 
Et  ilerum :  «  De  tribulatione  invocavi  ad  Dominum 
{Psal,  Gxvii))  »  et  cstera.  Quid  autem  in  oratione 
petere  debeamus,  declarat  subjiciens :  «  Amice,  G 
«  commoda  mihi  tres  panes^quoniam  amicus  meus 
«  venit  de  via  ad  me,  et  non  habeo  quod  ponam 
«  ante  illum.  »  Hoc  enim  in  oratione  quaBrere,  hoc 
etiampetere  debemus,utnotitiam  et  amorem  sanctaa 
Trinitatis  nostris  cordibus  infundat.  Sive  certe  trcs 
panes  in  orationepetere  debemus,id  est  {idem,spem 
et  charitatem.  Amicus  autem  iste  qui  de  via  venire 
dicitur,noster  est  animus,qui  toties  a  nobisrecedit, 
quotiesperlatahigussaeculidesideria  sesecogitando 
diffundit.Tunc  autem  ad  nos  de  viarevertitur,quan- 
do  mens  sese  ante  se  ponens,  transitoria  contem- 
nere,  et  ea  quas  seterna  et  permanentia  sunt,  sitire*. 
et  desiderare  incipit.  Sed  ne  fame  pereat,  amicus 
rogandusest,  id  est,  misericordiaDominiimploran- 
da,  ut  commodet  nobis  tres  panes,hoc  est,ut  amo-  n 
rem  sanct®  Trinitatis,  ut  dictum  est,nostris  cordi- 
bus  largiatur.  Et  quia  De  s  omnipotens  aliquando 
nostra  desideria  dilatat,  non  ut  prasmium  minuat, 
sed  ut  meritum  augeat,  recte  subjungitur. 

«  Et  illc  deintus  respondens  dicit  :Noli  mihi  mo- 
«  lestus  esse,  jam  ostium  clausum  est,et  pueri  moi 
«  mecum  sunt  in  cubili,Qon  possum  surgere  et  dare 
«  tibi.  »  Ostium  amici  intelligentia  est  divini  my- 
slerii,quodoptabatPaulussibiapeririadloqucndum 
verbum  Dei  cum  fiducia.  Hoc  ergo  ostium  tandiu 
nobis  clausum  est,  quousque  per  divinani  gratiam 
nobis  aperiatur  ad   cognoscenda  divina  mvsteria. 


Pueri  vero  patrisfamilias,  apostoli  sive  succcssores 
eorum  intelligendi  sunt  Et  bene eum  eo  in  cubiculo 
memorantur  esso,  quia  jam  in  aeterna  requic  sunt 
recepti,de  quibus  per  Prophetam  dicitur :  «  Exsul- 
tabunt  sancti  in  gloria,la$tabuntur  m  cubilibus  suis 
(PsaL  cxLix).  »  Et  pulrhre  hi  qui  in  cubiculo  esse 
memorantur,  pueri  vocantur :  quia  illi  ad  aetemam 
rcquiem  sunt  venturi,  qui  puri  et  innocentes  exi- 
stunt,  quales  erant  illi,  de  quibus  Dominus  dixit: 
«Pueri,nunquidpulmentariumhabetis?  » [Joan.xn.) 
Et  item:  «  Sinite  parvulos  venire  ad  me,talium  esi 
enim  regnum  coelorum  {MaUh,  xix).  »  Tales  optabat 
Petrus  apostolus  suos  fieri  audiiores,  quibus  dice- 
bat :  «  Quasi  modo  geniti  infantes,  rationabiles,8iQe 
dolo  lac  concupiscite,  ut  in  eo  crescatis  in  salutem 
(/  Petr,  11.)  » 

■«  Et  ille  si  perseveraverit  pulsans,  dico  vobis,  et 
«  si  non  dabit  illi  surgens^eo  quod  amicus  sit,pro- 
I  pter  improbitatem  tamen  ejus  surget,  et  dabitei 
«  quotquot  habel  necessarios.  »  Gomparatio  hic  lit 
a  minori,  ut  intelligas  quia  et  si  homo  noa  amici 
causa,  sed  taedio  victus,  dat  quod  prius  negaverat, 
multo  magis  bona  se  petentibus  Dominus  dabit, 
quando  ipse  nos  ut  petamus  admonet.Nisi  emm  ea 
praestare  vellet,  nequaquam  nos  ad  petendum  invi- 
taret.  Unde  cum  alibi  {Luc,  tl\i\i)  doceret  quia 
oportet  semper  orare  et  non  deficere.posuit  simili* 
tudinem  de  judice  iniquitatis,  quem  interpcllabat 
quaedam  vidua,  dicens  : «  Vindica  me  de  adversario 
meo.Et  nolebatper  multum  tempus.Posthaectasdio 
victus,  dicit  intra  se  :  Et  si  Deum  non  timeo,  nec 
hominem  revereor,tamen  quia  molesta  est  mihi  hiBC 
vidua,  vindicabo  illam.»  Vult  enim  Deus  nos  impo^ 
tunos  csse  in  petendo,  ut  sua  gratuita  dona  nostra 
sint  merita.SAnper  enimaures  divinae  pietatis  ora- 
tionibus  nostris  apertae  sunt,  si  tamen  a  precibus 
nostris  non  cessemus,  et  in  flde  non  dubitemus, 
Jacobo  apostolo  teste,  qui  ait :  «  Si  quis  vestrum 
indiget  sapientia,  poslulet  a  Deo».qui  dat  affluenter 
omnibus,  et  non  improperat^  et  dabitur  ei.Postulet 
autem  in  fide,  nihil  haesitans  (Jac,  i),  »  Unde  expo- 
nens  Dominus  similitudinem  propositam,  a^jnnxit 
dicens : 

«  Et  ego  vobis  dico :  Petite,  et  dabitur  vobis : 
«  quaerite,et  invenietis  :  pulsate,  et  aperietur  vobis. 
«  Omnis  enim  qui  petit,  acoiptt :  et  qui  qusrit,iD- 
t  venit :  et  pulsanti  aperietur.  »  Petenda  est  ergo 
vita  «eterna  orando,  quaerendo,  vivendo,  puUando, 
in  bonis  actibus  perseverando.  Duo  enim  sunt  qus 
in  oratione  soUicite  considerare  debemu8.Primo,ut 
ea  petamus  quae  Deus  velit  :secundo,ut  nostravita 
a  nostris  precibus  non  discordet.Frustra  enim  ora- 
tioni  insistit,  qui  vel  ea  petit  quae  a  Deo  displicent, 
vel  si  bona  sunt  quae  petit,  perverse  vivendo  se 
indignum  exhibet.  Unde  Jacobus  apostolus  ait: 
«  Petitis,  et  non  accipitis,  eo  quod  male  petatis 
[Jac,  IV).  »  Et  sicut  ait  Salomon  :  «  Qui  avertitau- 
rem  suam  ne  audiat  legem,oratio  ejus  erit  exsecra- 
bilis  (ProiK  xxviii^.»Qude  autem  sunt,quae  principa- 


S33 


HOMILIyE  DE  TEMPOBE. 


534 


literin  oratione  peteadasint^Deusallbi  manifestat,  A  militudiaibushocDominusostendiiquiacumBiiipBe 


dicens:  «Primum  quaerite  regnum  Dei  et  justitiam 
eju8,  et  omnia  adjicicntur  vobis  (Mallh,  vi).  »  Et 
item:  «  Petite,  et  accipietis,  ut  gaudium  vestrum 
plenum  sit  {Joan.  xvi).»  Et  ne  nos  in  oralionc  qiiod 
petimus,  accepturos  desperemus,  adhuc  Dominus 
aiiam  similitudinem  adjungit,  dicens  : 

«  Quis  autem  ex  vobis  patrem  pctit  pancm,nun- 
<<  quid  lapidem  dabit  illt.'  Aut  pisccm,nunquid  pro 
» pisce  serpentem  dabit  illi?  Aut  si  potierit  ovum, 
«  nunquid  porriget  illi  scorpionem?  »  Panis  in  hoc 
loco  charitatem  signiiicat.  Et  pulchre,  quia,  sicui 
panis  principalis  est  in  victualibus  hominum,  sic 
cbariias  inier  Cffiieras  virtutes  principatum  tcnet. 
Qaod  Dominus  ost6adit,quando  requisituB  a  scriba 


pius  et  clcmens,  nulli  bona  petenti  mala  tribuit. 
Non  cnim  pro  pane  lapidem  donat.quia  oharitaiem 
amanti  durum  ot  immisericordem  animura  nontri- 
buit.  Nec  pro  pisce  scrpentem  donat,  quia  Hdem 
quaerenti  ncquaquam  ad  infideliiatem  cogii.  Sed 
neque  pro  ovo  porrigit  scorpionem,  quia  qui  in  se 
habet  spem,in  dcsperationem  caderenon  compellit: 
proprium  ost  autem  immensa;  bonitati  ejus  ali- 
quando  malos  faccre  bonos,nunquamautem  bonos 
compellere  utsint  mali.  Undc  adhuc  conclufiit  sen- 
tcntiam,  dicens  : 

«  Si  ergo  vos,  cum  sitis  mali,  nostis  bona  data 
«  dare  filiis  vcstris,  quanto  magis  Pater  vcster  de 
«  coelo  dabit  spiritum  bonum  peientibua  se.  »  Ubi 


(iocto,quod  esset  raaximura  mandatum  in  lege,  re-  ,.  evidenternomen  nostrum  manitestaiur  cumdicitur: 
spondit :  Diliges  Dominum  Deum  tuum,  »ctc.,  us-      «  Gum  sitis  mali.  »  Boni  enim  a  Deo  condiii,  vilio 


que,  «  hoc  est  primum  et  maximum  mandatura 
iMalth.  xxii).  »  Vel  certe  per  pancm  charitas  dcsi- 
gnatur,  quia  sicut  mensa,  quamvis  variis  cibis  sit 
repleta,tamen  sine  pane  inops  esse  videtur,CiBterd3 
Yirtutes  sine  charitate  nihil  esse  comprobantur,  si- 
oul  ait  Salvator  in  Evangelio  :  «  Omni  habenti  da- 
bitur,  et  abundabit  (Slatlh.  xxv).  »  Unde  Apostolus 
ait:  «  Si  linguis  hominura  loquar  et  angelorura, 
charitalem  autera  nonhabeam.faclus  siun  velutajs- 
sonans  aut  cyrabalura  tinniens.  Et  si  habuero  pro- 
pheliara,  et  noverira  raysteria  omnia  et  omnera 
8cientiam,  et  habuero  oranem  lidem,ita  ut  montes 
transFerara,  charitatem  autem  non  habeam,  nihil 
sum.  Et  si  distrilniero  in  cibos  pauperura  omnesfa- 


mali  suraus  efTecti.  Si  autera  nostra  bonitas  ejus 
boni  coraparetur,  nec  bonitas  esse  noralnatur.Facli 
ergo  raali  per  malara  intentionera,Patrera  haberaus 
in  cffilis  per  conditionera.  Ac  si  diceret  Dorainus  : 
Si  vos,  cunr-  sitis  raali,  bona  dona  (iliis  vestris  tri- 
buitis,  id  est  panera,  piscera,  ovura,  et  quaB  hu- 
mana  consuctudo  inter  bona  praesentisvitae  enume- 
rare  consuevit,  «  multo  magis  Pater  de  ccelo  dabit 
Spirilum  bonura  petcntibus  se,  »  ut  scilicet,  ejus 
Spiritu  illurainati,  non  solum  fidem,  spera  et  cha- 
ritatcm  petere  discant,  sed  etiara  accipere  raerean- 
tur.Cum  ergo  dicit,«dabit  spiritum  bonum  petenti- 
bus  se,»  oranes  virtutcs  ahimae  comprehendit:quo- 
niam  omnia  bona  quaB  hominibusaDeo  dantur,per 


cultates  meas,  ei  si  tradidero  corpus  meura  ita  ut  C  Spiritura  sanctura  adrainistrantur,  ieste  Aposiolo 


ardeam,  charitalera  autera  non  habuero,nihil  mihi 
prodest  (f  Cor.  xiii).  »  Huic  contrarius  csi  lapis,  id 
est  duriiia  cordis  et  imraisericordia.  Piscis  autera 
6'lem  &>ignincat,  et  congrue  satis.  Nara  sicut  piscis 
aqna  nutritur,  ita  fides  baptisrao  roboralur,dicenle 
I)v)miao :  «  Oui  credidcrit  ct  baptizatus  fucrit,  sal- 
\U3  erit  {Marc.  xvi).  »  Vel  certe  pcr  pisccra  fidcs 
liguratur,quia  sicut  piscis  sub  aqCiis  Iatct,sic  fldes 
illarura  rerura  est,  quac  non  videntur,dicente  Apo- 
slolo  :  «  Est  fldes  sperandarura  substantia  rcrum, 
arguraentum  non  apparenlium  {Hehr.  xi).  »  Vel 
certe  aliter,perpiscenifides  intelligitur  :  quia  sicut 
pi.4cisquoampliusfluctibus  tunditur,  eo  niagis  crc- 
scit,  sic  fides  quo  amplius  pcrsccutiones  palitur,  eo 


qui  ait:  «  Charitas  Dei  diCfusa  est  in  cordibus  no- 
siris  pcr  Spiritura  sanctura,  qui  datua  est  nobis 
{Rom.  v).  »  Et  itcra  :  «  Alii  genera  linguarum,  alii 
inlerpretalio  sermonum,  alii  discretio  spirituum. 
Haec  autem  omnia  operatur  unus  atque  idem  Spi- 
ritus,  dividens  singulis  proultvuli  (/  Cor.  xu).  » 

HOMILIA  XGUI. 
FERU  TERTiA  LiTANiARUM,  posT  Vocem  jucundUatis, 
(Matth.  vii).  «  In  illotempore,  dixit  Jesus  disci- 
«  pulis  suis:  Petitc,  et  dabitur  vobis:  quaerite,  et 
«  invenietis:  pulsate,  rt  aperielur  vobis.  »  Et  re- 
liqua.  Polcral  aliquis  cxaudiioribus  Domino  dicere: 
Quomodo  ilos  pra?cipis  sanctum  non  dare  canibus, 
ncqueraitlcrcraargaritas  antc  porcos,cum  nosnec- 


magis  proGcit,  de  qua  Dorainus  ait :«  Si  habueritis  iv  rturaeunnlciu  baucLura  ci  casdera  margariias  habe- 
iMera  «icnt  granum   sinapis,  dicetis   monti  huic,      mus,quaamitLarausanleporcos?Eiquasi  adhaecDo- 

minus  rcspondens  infert  :«PeiiLo,cidabitur  vobis.» 
Tria  cnim  dixil :  pctito,  qua;ritc,  pulsate.  Petite  a 
Dco  sanitatem  et  firmitaLcra  anirai,ut  possiiis  eaira- 
plere  quau  praDcipiuntur  vobis.QuaBrite  viara  verita- 
tis,  et  invenictis.  Pulsate  januam  regni  coBlestrs,de 
qua  scriptum  cst:  «  Haec  porLa  Doraini,  justi  intra- 
bunt  per  eara  (Psnl.  cxvii).  »Hoc  enim  ordinepro- 
sequitur  omnipolens  Dcus  petiliones  nostras,si  pri- 
nninipetimuspossibilitatemimplendidivinapraece- 

pta-:  doindCjS'.  viam  vcritatis  adinventione  studiose 
requirainus  :  ad  ultimum,  si  regni  ccDlcsiis  aulam 


Transi  hinc,  ct  transibii  (Matlh.  xvii).  »  Huic  con- 
Irarius  cst  serpens,  vidclicct  infidelitas,  slve  vene- 
RosafcogilationcB^quaBanimam  inlcriraercconantur. 
In  ovo  figuratur  spes,  quia  sicut  in  ovo  fctus  non- 
dum  cemitur,  sed  futurus  creditur,sic  spcs  non  vi- 
detur  ocnIo,sed  speratur  mcnte,sicut  Apostolus  ail: 
Nam  quod  videt  quis,quid  sperat?  »Si  autcm  quod 
non  videmus  speramus^perpatieniiaraexspcctamus 
Hom.  viii).  »  Huic  contrarius  est  scorpio,  aculcura 
ia  cauda  gestans^id  est  desperatiOjqu.-c  nos  abovis 
perennibus  retro  retraherc  conatur.lu  his  crgo  si- 


535 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


536 


intrare  volumus,  precibus  et  bonia  operibus  pulse-  A  creata  sunt,per  hoc  quod  Dominiest  terraetplem' 


mus.  Ponamus  inde  aiiquid  exemplum :  Vides  ali- 
quem  hominem  infirmatum,pediLus  ambularenon 
valentem,primum  medicina  sanitatis  ei  impenditur, 
ut  possit  ambulare,  ad  hoc  dixit:  «  Petite,  et  acci- 
pietis.  »Quid  prodest  ei  ambulare,  si  nescierit  viam 
rectam  per  quam  incedere  debet,  nisi  ei  recta  via 
ostendatur  J^Ad  hoc  pertinet  quod  dixit :  •  Quaerite^ 
et  invenietis.  »Quid  prodest  iter  ei,  si  postquam  ad 
certum  locum  perveneritjocum  quem  intraredesi- 
derat.clausum  inveniat?  Ad  hoc  pertinet  quod  dixit : 
«  Pulsate,  et  aperietur  vobis.  »  Vel  etiam  aliter  po- 
test  intelligi :  Petite  credendo,  quaerite  bene  ope- 
rando,  pulsate  perseverando. 
«  Aut  quis  est  ex  vobis  homo,  quem  si  petierit 


tudo  ejus.  «  Quanto  magis  Pater  vester  qui  in  calis 
est,  dabit  bona  petentibus  se  ?  »  Et  est  sensus :  Si 
in  necessariis  flliis  vestria  largi  existitis,quantoma- 
gis  omnipotens  Oeus  erga  vos  largus  existet,in  mi- 
nistrando  vobis  victum  et  vestimentum  ? 

«  Quapcunque  vultis  ut  faciant  vobis  homines,  et 
«  vos  eadem  facite  illis.  »Ista  est  lex  natQralis,qus 
in  duobus  consistit  praeceptis,et  in  his  duahussen- 
tentiis  tota  lex  pcndet  et  propbet«.Et  hocestunum 
quod  tibi  dicitur  ^uQuscunquevultisutfaciantvobis 
homines  »  et  aliud  est  quod  alibi  dicitur  :«Quod  libi 
non  vis  fieri,  alii  ne  feceris  {Tob,  iv).  »  Quia  quid- 
quid  lex  et  propheUe  latius  describunt^in  hisduobus 
praeceptis  brcvitcr  est  comprchensum.Quienim  has 


«  filius  suus  panem.  nunquid  lapidem  dabit  illi?»  p  ^^^g  observaverit,  omnem  legem  et  prophetasse 
In  his  tribus  comparatiombus  Dommus  tres  pnnci-      gaudebit  adimplesse. 


pales  virtutes  vult  designare.  Per  panem  etenim 
charitas  designatur,  quoniam  sicut  mensa  referta 
variis  cibis,  sine  pane  inops  est,  ita  etiam  caeterae 
virtutes  imperfectae  redduntur  sine  charitate.  At 
oontra  pcr  lapidem  duritia  cordis  exprimitur,  quaQ 
maxime  est  contraria  charitati ;  si  ergo  petierimus 
Deum  Patrem  ut  det  nobis  charitatem,  nunquid  la- 
pidem  dabit  nobis,  hoc  est,  duritiam  cordis  ? 

Aut  si  petierimus  piscem,  nunquid  pro  pisce 
serpentem  dabit  nobis?  In  pisce  fides  intelligi- 
tur,  quoniam  sicut  piscis  inter  fluctus  tunditur  ut 
semper  crescat,  ita  etiam  fides  inter  adversa  istius 
saeculi  probatur  et  proficit.  Nunquid  dabit  nobis 
serpentem,  hoc  est,  infidelitatem  ?  Infidelitas  enim 


«  Intrate  per  angustam  portam,quaB  ducii  ad  vi- 
«  tam  acteriiam  :quia  lata  porta  et  spatiosavia  est, 
«  quae  ducit  ad  perditionem,  et  multi  sunt  qui  in- 
«  grediuntur  per  eam.  »  Duas  vias  proponit  Domi- 
nus  :  una  est  lata  et  spatiosa,  quae  ducit  ad  infer- 
num  ;  altera  est  augusta,quaB  ducitad  coDlum.LaU 
via  est  voluptatum  hujus  ssculi,  de  quoDominus 
benedicit,quia  lataet  spatiosa  via  est,et  multisunt 
qu)  per  cam  ingrediuntur.  Non  enim  est  necesse  ut 
requiratur,  qui  sponte  errantibus  oCTertur.  Augusta 
via  est,quaB  ducit  ad  vitam,et  a  paucis  iavenitur,et 
a  multis  invonta  non  tenetur.  Multi  sunt  iijt^usvis 
iter  aggressi,  capti  istius  aaeculi  deIectationibus,sed 


per  serpentem  designalur,  eo  quod  venena  maliti»  C  de  medio  itinere  revertuntur.  AngusU  via  est  de.^i 


suae  primis  parentibus  infuderit.  Terlia  compara- 
tio  additur  a  Luca,  dicit  enim  : 

«  Aut  81  pctierit  ovum,nunquidporriget  illi  scor- 
«  pionem  ?  » In  cvo  spes  designatur,quoniam  in  ovo 
nondum  fetus  videtur,  sed  futurus  speratur :  ita 
etiam  spes  quae  videtur,  non  est  spes ;  sed  spes  est 
exspectatio  futurorum  bonorum  operum.«Nunquid 
scorpionem  dabit  illi  ?  »  hoc  cet,  despcrationem. 
Scorpio  enim  desperationem  signiflcat,  quia  scor- 
pio  in  cauda  percutit,  et  desperatfo  maxime  in  fine 
perdit. 

«  Si  ergo  vos,  cum  sitis  mali,  nostis  bona  data 
«  dare  filiis  vestris,  quanto  magis  Pater  vester,qui 
«  in  coelis  est,  dabit  bona  pelentibus  se  ?  »  Mirum 


durium  peragendi  ad  ccelum.Nunquid  eniro  nonest 
angusta  via,quae  jejunandoet  eleemosynas  faciendo, 
promeretur  ajterni  regni  consortium? 

HOMILfA  XCIV. 

FERIA   QUARTA     UTANtARUM,    IN     VIGILHS    ASCKXSIONIS 

DOMINI. 

(JoAN.  XVII.)  «  In  illo  tempore :  Sublevatis  oculis 
«  Jesus  in  coelum,  dixit :  Pater,venit  hora,  clarifica 
«  Filium  tuum.  »  Et  reliqua,  Potuit  silenter  h«c 
eadem  verba  orationis  Patri  Filius  dicere,  sed  ora- 
tio  Filii  doctrina  est  apostolorum,  necnon  et  eorum 
qui  illorum  exemplasequi  noIunt,vel  eorum  scripta 


est  cur  Dominus  apostolos  appellaverit  malos,  nisi  n  legere.  «  Dixit :  Pater,  venit   hora.  »  Hora  itaque 


forte  dicamus  quod  in  persona  «postolorum  omne 
genus  humanumvituperet,quiaab  adolescr.ntiasua, 
sicut  in  Genesi  legimus,  pronum  est  cor  illius  ad 
malum  (Gen,  ii),  Vel  certe  possumus  dicere,  quta 
eosdem  apostolos  spccialiter  appellaverit  malos.Li- 
oet  enim  bonitatem  totiushumanigenerisprivilcgio 
suo  transcenderint,  tamen  ad  comparationem  Dei, 
maIisunt,quiaadilliuscomparationem  nemo  bonus 
est.  Undc  ipse  dicit:«  Nemo  bonus  nisi  solusDeus 
(Marc.  x).  »  «  NcJStis  bona,  »  etc.  Quid  appellat  hic 
bona?QuaB  superiuscommemoravht,  panem,  pisccm 
pt  r.ptera  corporis  ncccssaria.Bona  sunt,quia  a  Deo 


passionis  appropinquat.  «  Glarifica  Filium  tuum. 
Id  est,  resurrectipnis  gloria:  praecedat  humilitas 
passionis,  ut  subsequatur  cito  clariflcatio  resurrec- 
tionis.  Sequitur :  «  Ut  Filius  tuus  clariflcet  te. « 
Glariflcatio  Patris  aeterna  est,  quae  nec  augari  nec 
minui  potest.  Sed  haec  clarificatio  ad  notitiam  D»* 
Patris  pertinet,  ut  rcsurrectionis  gloria  in  Filio  pe- 
racta  innotesceret  Deus  Pater  toti  orbi,qui  antein 
Judaeis  tantumniodo  notus  erat.  «<  Clarilica  Filiura 
tuum,  ut  Filius  tuus  clarilicct  te.  »  Quasi  dixisset, 
resuscita  me,  ut  innotescas  toti  orbi  per  me.  Se- 
quitur : 


537 


HOMILI^  DE  TCMPORB. 


(538 


«  Sicut  dedisti  ei  potestatem  t)mnis  carnis.  »  Id 
estyOmnis  hamiais,  a  parte  totum,  caro  pro  homine. 
Hscait,  at  osteqderet  magis  ac  magis  quomodo  cla- 
rificalurus  eseet  Patrcm.  Sicut  ergo  dedisti  pote- 
statem,  ioquit,  omnis  carnis,  ita  clarificet  te  Filius, 
id  est,  notum  te  faciat  omni  oarni,  quam  dedisti  ei. 
Sic  enim  dedisti :  «  Ut  omne  quod  dedisti  ei^det  eis 
u  vitam  eternam.  Habc  est  autem  vita  seterna,  ut 
«  cognoscanttesolum  verum  Deum,et  quem  misisti 
«  Jesum  Gbristura.  »  Ordo  verborum  est,  ut  te  et 
qacm  misisti  Jesum  Ghristum,  cognoscant  verum 
Deum  solum.  Plenitudo  cognitionis  Dei  Patria  et 
Filii  ct  Spiritus  sancti,  plena  est  et  perfeota  et  aterna 
vita.  Perfecta  vita  «terna  summa  beatitudo  est. 
Summa  l)eatitudo  non  est  nisi  in  vita  ffitema. 

«  Ego  te  clarincavi  super  terram,  opus  consum- 
«  mavi  quod  dedisti  mihi  ut  faciam.  »  Quid  est, 
quod  prseterito  tempore  posuit,  «  clarificavi  »  et 
V  consummavi, »  statimque  subjunxit  futuri  tempo- 
ris  verbum,  c  faeiam,  »  nisi  quod  omnia  Deo  sunt 
prssentiayet  in  divina  preedestinatione  futura  quasi 
transacta  esse  credenda  sunt?  Quod  enim  fbturum 
fuit  ut  fieret,  hoc  ei  quasi  transactum  fuit.  «  Ego  te 
clariOcavi.»  Quasi  dixisset :  Ego  te  clarincabo  preedi- 
cationisgloria,  quam  in  discipulis  meis  toto  mundo 
elTundam,  dam  opus  consummabo  passionis  mea 
et  resurrectionis,  quod  dedisti  mihi  ut  faciam. 

«  Et  nunc  me  clarifica  tu,Pater. »  Dicendo  enim, 
te  clarificavi  soper  terram,  se  autem  a  Patre  apud 
eumdem  Patcem  postulat  clarificandum  modo,  prp* 
fecto  utriosque  clarificationis  ostendit  gloriam.  Ipse 
quippe  Patrem  clarificavit  super  terram,  eum  genti- 
bus  pradicando  :  Pater  vero,  ipsum  apud  semet- 
ipsum  ad  soam  dexteram  collocando,  subjunxit : 

«  Claritate  quam  habui,  priusquam  mundus  esset 
<'  apud  te,  »  Ordo  verborum  est,  quam  habui  apud 
te  priusquam  mundus  esset.  In  hoc  valet  quod  ait : 
« £t  naac  olariflca^e,  »  hoc  esty  sicut  tunc^  ita  et 
nuQc  :  sic  tunc  prfledestioatione,  ita  nuno  perfe- 
ctione.  Fac  in  mundo  quod  ante  te  fuerat  ante 
muQdom.  Fac  in  suo  tempore,  quod  ante  omnia 
tempprajstatuisti.  Convenit  nos  intelligere  in  hoc 
loco  prsdestiiiationem  claritatia  human»,  quse  in 
illo  est.  nature»  ex  mortali  immortalem  apud  Pa- 
trem  fotor»»  in  hoc  prffideatinando  faotum  fuisse 
antequam  mundos  esset,  quod  in  mundo  etiam  suo 
tempore  fieret,  sicut  de  nobis  dixit  Apostolus  : 
«  Sicut  elegit  nos  in  ipso  ante  mundi  .constitutio- 
nem  {^phes.  i).  »  Nec  foriQi4are  dehemus  predesti- 
oatam  dicere  Filium  Dei  secundum  faumanitatem, 
qui  in  teiopo^  soo  venit  io  munduni,  anta  taman 
omaia  tempora.praedeatinatus  est.  Illudautem  prs- 
destipatiiia.  fuit,  quod  nondum  erat  ut  fieret>  quod 
i>eu8  voloit  ot  esseti  de  quo  prsedestinatione.Apo- 
etolug  ait  io  epistola  ad  RomaiM>s  :  «  Qui  factus  est 
ci  ex  semioe  Oavjd  seoundum  carnem,  qui  prsede- 
stiaatus  est  Filius  Dei  in  virtute  (Hom.  i).  »  Secun- 
dum  haac.prsdestinationem  etiam  clariGcatus  est 
antequam  mundus  esset,,  ut  esset  claritas  ejus  ex 


A  resurrectione  nK>rtuorum  apod  Patrem,  ad  cigus 
dexteram  sedet. 

((  Manifestavi  nomen  tuum  hominibus,  quos  de- 
«  iisti  mihi  de  mundo.  »  Quod  ergo  facturue  erat 
per  doctores  sanctos  in  toto  orbe  post  gloriam  re- 
surrectionis  et  ascensionis  sua,  et  post  Spiritus 
sancti  dooa,  quie  in  disoipulis  delata  sunt,  hoc  qfuasi 
factum  esset  dixit :  Tale  est  hoc,  quale  et  illud, 
quod  paulo  ante  dixit :  «  figo  te  oiarincavi  super 
terram,  »  pro  tempore  futuro  et  illic  et  hic  praele- 
ritum  ponens  tempus,  sicut  qui  sciret  prsdestina- 
tum  esse  ut  id  fieret,etideo  fecisse  se  dicens,  quod 
erat  sine  ulla  dubitatione  faoturus.  Sequitur :  «  Tui 
ii  erant,  et  mihi  eos  dedisti,  et  sermonem  tuum 
«  servaverunt.  Nunc  cognoverunt,  quia  omnia  qu» 

n  «  dedisti  mihi,  abs  te  sunt.  Quia  verba- qoaB  dedisti 
(c  mihi,  dedi  eis,  et  ipsi  acceperunt,  et  cognoverunt 
«  vere  quia  a  te  exivi,  et  crediderunt  quia  tu  me 
((  misisti.  »  Quanquam  et  hao  omnia  de  omaii>us 
futuris  fidelibus  dici  potuerint,  ipsa  perfecta  oum 
adhuc  essent  futura,  tamen  et  hsc  specialiter  de 
discipuUs  dici  possunt,ad  quos  tunc  pr»sentialiter 
loquebatur.  Quia  illud  quod  sequitur  : 

«  Cum  essem  cum  eis,  ego  servabam  eos  in  no- 
c  mine  tuo  :  quos  dedisti  mibi,  custodivi,  et  nemo 
«  ex  eis  periit,ni8i  filius  perditionis. »  Judam  signif 
ficans,  qui  tradidit  eum,  qui  unos  fuit  de  duode- 
cim,  magis  huio  sensui  convenit,  ut  apostolis  spe- 
cialiter  heec  loqueretur.  Oeinde  subjungit : 

«  Nunc  autem  ad  te  venio.  »  Gum  manifestum 
est  eum  de  corpprali  sua  dixisec  prsf^entia. «  Cum 

C  essem  cum  eis,  ego  servabam  eos,  »  velut  jam  oum 
eis.  prffisentia  non  esset.  Eo  modo  enim  'Significare 
voluit  ascensionem  mox  futuranif  de  qoja  dicit : 
«  Nunc  autem  ad  te  venio. » Iturus  utique  ad  dexte- 
ram.  Patris,  inde  venturus  est  ad  vivos  et  mortuos 
judicandos  pnesentia  corporali,  secundum  iidei  re- 
gulam,  sanamque  dootrina.m*  Nam  pmsentia  ^piri* 
tali  cum  eis  erat  semper,  et  cum  tota  Eoclesia  sua 
in  hoc  mundo  usque  ad  consummatiooem  ssculi. 
Quod  vero  ait,  ad  superiora  redeamus :  «  Manife- 
stavi  nomen  taum  hominibus,  quoe  dedisti  mihi, » 
non  illud  nomen quod  Deus  es,aed  illud  nomen  quod 
Pater  meus  es,  quod  manifestari  noa  potest  siae 
illius  Filii  maoifestatione.  Nam.  vere  illud  nomen 
quod  Deus  est,  nuUi  natur»  rationali  incogoitum 

n  omnimodis  esse  putavit.  Ilaec  est  onim  vita  ejus  Di- 
vinitatis,  ut  creaturs  rationali  non  omnino  inco- 
gnitus  possit  abscondi  exceptis  paucis,  in  quibus 
natura  rationaiis  nimium  depravata  est^Propemo- 
dum  omnes  gentes  Deum  esse  fatentur,  licet  diversis 
erroribus  agnoscere  impediantur»  Quod  vero  in 
Psalmis  iegitur, «  Notus  in  JudffiaDeus  (PsaL  lxxv),  » 
incUcatur,  quia  legitimo  cultu  tantummodo  Judaei 
Deum  verum  cognoverunt  et  coluerunt.  In  hoc  vero 
quod  Pater  Christi,  per  quem  tollit  peccata  mundi, 
ignotus  fuit  antequam  venisset  Ghristus  in  mundo, 
nisi  tantum  quibus  Deua  per  Spiritum  sanctum  pro- 
phetiae  reveldvit  hoc  mysterium  magnum  etabsoon- 


539 


HAYMONIS  aALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


540 


ditum,hoc  post  adventum  ejus  in  mundo  praedica- 
tum  est  gentibus,  creditum  est  in  hoc  mundo,  as- 
sumptum  in  gloria.  Quod  vero  addidit,  ■  quos  de- 
disti  mihi,  >>  hoc  est  quod  paulo  ante  dixit :  «  Nemo 
potest  venire  ad  me,ni8i  Paterqui  me  misit,  traxe- 
rit  eum  {Joan,  vi).  >  «  Quos  dedisti  mihi  de  mundo,  » 
hoc  est,  quibus  gratia  per  regenerationem  hoc  prae- 
stitit,  noiji  qulbus  natura  per  nativitatem  contulit. 
Quid  est  quod  sequitur,  «  Tui  erant,  ot  mihi  eos 
dedisti?»inhumanitatehancpote8tatemseaccepisse 
a  Patre  dirit.  ut  pos  haberet  quos  Pater  elegit  et 
praBdestinavil  aiitr^  constitutionem  mundi,  non  so- 
lum  Pater,  sed  Filius  et  Spiritus  sanctus,  ut  sit 
unum  opus  sanct®  Trinitatis  inseparabilis  et  omni- 
modo  aequalis.  Sequitur:  «  Etsermonem  tuum  ser- 
vaverunt.Nunc  cognoverunt,  quia  omnia  quee  dedisti 
mihi,  abs  te  sunt.  »  Id  est,  didicerunt  quod  nihil 
alienum  cst  in  me  extra  te,  et  quod  qusecunque  do- 
ceo,  tua  sunt.  Simul  enim  Pater  dedit  omnia,  cum 
genuit,  quia  habet  et  omnia,  sicut  in  prioribus  hujus 
Evangelii  ipse  Dominus  dicit :  (c  Sicut  enim  Pater 
habet  vitam  aeternam  in  semetipso,  sic  dedit  et  Filio 
vitam  habere  in  semetipso  {Joan*  v),  » id  est,  genuit 
Filium  vitam  habentem  in  semetipso.  «  Quia  verba 
quflB  dedisti  mihi,  dedi  eis,  et  ipsi  acceperunt,  »  id 
estr,  intellexerunt  atque  tenuerunt.  D.dit  eis  verba, 
sicut  dixit,  quae  dedit  ei  Pater,  sed  quando  illa  non 
foris  in  auribus,  sed  spiritaliter  acceperunt,  tunc 
vere  acceperunt,  quia  tunc  vere  cognoverunt.  Vere 
autem  cognoverunt,  quia  vere  crediderunt.  Sed  haec 
verba,  quae  dicit  Filius  dedisse  sibi  Patrem,  sic  ad 
divinitatis  unitatem  intelliguntur  pertinere.Eo  modo 
dedit  verba  Pater  Filio,  quo  genuit  Verbum  coaetcr- 
num  sibi.  Sequitur  : 

«  Ego  pro  eia  rogo,  non  pro  mundo  rogo,  sed  pro 
«  his  quos  dedisti  raihi.  »  Haec  enlm  dixit  inler  alia, 
dum  oraret,  pro  eis  quos  dedit  ei  Pater.  Mundum 
vult  modo  intellfgi,  qui  vivunt  secundum  concupi- 
scentiam  mundi,  et  non  sunt  in  ea  sottiti  gratiam, 
ut  ab  illo  eligantur  ex  mundo  Non  itaque  pro  mun- 
do,  sed  pro  eis  quos  Pafcer  dcdit,  rogare  se  dicit. 
Per  hoc  enim,  quod  eos  illi  Pater  jaTO-^deditjfactum 
est  utnon  pcrtineantad  eum  mundumproquonon 
rogat.  Dcinde  subjungft  :  «  Qma  tui  sunt.  •  Neque 
enim  qufaPater  Filio  dedit,ami8itipse  quosdedft, 
cum  adhuc  Filius  sequatur  ac  dicat  : 

«  Et  mea  omnia  tua  sunt,  et  tua  mea.  »  Ubi  satis 
appjirct  quomodo  unigeniti  Filii  sunt  omnia  qu»TB 
Patris.  Patet  hocutique  quod  ctiam  ipse  Deus  est,  et 
de  PatrC  Palri  est  natus  acqualis.  Hoc  enim  dictum 
est  et  rationali  creatnrae,  quam  elegit  Deus,  et  quae 
subdita  est  Patri"  et  Filio,  nt  aeqiialitcr  sint  Patris  et 
FiHi.  ■  Et  clarificattts  sum'  (inquit)  in  Cis.  »  Nunc 
suam  crarificationem,  tanquam  facta  sit,  dicit,  cum 
adhuc  esset  futura.  t  Clarificatus  sum  in  eis,  »  id 
est,  per  eorum  praodicationem  clarificatus  sum  in  toto 
mundo.  Et  quia  praadestinatum  est  ut  fierot,  ccrtum 
voluit  esse  quod  futurum  erat,  ideoque  praeteriti 
temporis  verbis  usus  est. 


A  «  Et  jam  non  sum  (inquit)  in  mundo,  et  hi  in 
«  mundo  sunt.  »  Significat  horam  qua  transituniB 
erat  ex  hoc  mundo,  et  verbo  praesentis  temporis 
usus  est  pro  futuro,  quia  quod  cito  erat  futurum, 
quasi  factum  esset,  dixit.  Quod  autem  adt, «  et  hi  in 
mundo  sunt,  »  significat  eos,  ad  quos  loquebatur, 
tardius  transire  ex  hoc  mundo.  Neccsse  est  eDim  ut 
illi  remanerent,  per  quos  prajdicaretur  nomen  ejus 
sanctUm  in  mundo.  Praevidensque  quod  eos  mo- 
vere  possit,  qui  audircnt  haec  quae  cligerent,  ad- 
jecit  : 

«  Nunc  autem  ad  te  vado,  »  asccnsionis  gloria, 
per  quam  elevatus  est  homo  super  altitudinem  CGelo- 
rum  et  omnium  aingelicarum  potestatum  dignitates, 
ita  ut  in  dextera  Dei  Patris  coUocaretur. 


B 


HOMILIA  XCV. 

IN   DIE   SANCTO  ASCENSIONIS   DOMINI. 


(AcT.  I.)  «  Primum  quidem  sermonem  feci  de 
«  omnibus,  o  Theophile,  quae  coepit  Jesus  facere  ei 
«  docere.  »  Et  reliqua.  Lucas  evangelista,  fhitres 
charis8imi,qui  unum  cxquatuorEvangeliis  scripsit, 
ipse  etiam  libram  Actuum  apostolorum,  unde  nunc 
praescns  lectio  sonat,edidit :  ubi  et  primitus  deul- 
timo  convivio  quod  Dominus  post  resurreotionem 
suam  cum  discipulis  suis  habuit,  simul  et  de  ascen- 
sione  ejus  ad  coelum,  quam  hodie  oeieforamus^men- 
tionem  fecit.  Exordium  enim  ipsius  libri  ita  est : 
«  Primum  quidem  sermonem  feci, » id  est  Evange- 
lium, «  deomnibus,  oTheophilc»  episcope,qui  hunc 
melibrum  Actuum  apostolorum  scriberftcogis,«qus 

C  «  coepit  Jesus,  •  primo  signa  monslrando,  vel  ea 
quae  ad  exempla  vitae  pertinebant, «  facere  et  >  postea 
«  docere,  •  quia  Jesus  bonum  doclorem  itistituens, 
nulla  nisi  quae  docuit  fecit.  «  Usque  in  diettt  qoa 
c  praecipiens  apostolis  per  Spiritnm  saiictum  quos 
«  elegit,  assumptus  est.  »  Dans  precepta*  ante  as- 
sumptionem  observare  et  adimplere,  quae  vel  in  hoc 
libro  vel  Evangeliis  leguntnr. 

«  Quibus  et  praebuit  seipsum  vtvum  in  multis  ar- 
«  gumentis,  post  paifsionem  suath  per  dies  quadra^ 
«  ginta  apparens  eis,et  toquens  de  regno  Dei. »  Pfer 
hanc  qaadragrnta  dierum  cnm  discipufis  conversa- 
tionem  significat  omnia  *se  tam  aperta  quam-oocul- 
ta,  quae  proniiserat,  impleturum,  ut  de  ittollis  vel 
unum  dieamus,  quod  ait :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum 

])  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem  saeculi 
(Matth.  xxvni).  » 

«  Et  convescens  ^asceplt  eis,  ab  Uierosolymis 
«  ne  discederent,  sed  exspectarentppomisetonem 
«  Patris.  »  Qdod  cibos  cuih  didcipulis  samp«ti,hoc 
ideo  fecit,  ut  eaihdem  quam  mortuus  stifloitaverat 
camem,  palpando  atque  tractaYido,veram  mdiistra- 
ret  (Lue.  xxiV).  Sequitur  :  «  Quam*  audiitis  (inqMit) 
«  perosmeum,  quia  Joannes  quidembaptiEavit  wqaa, 
«  vosautem  baptizabimini  Bpirita  sanito,  ■non  post 
«  multoshosdies. »  Fueruht  autem  jam  apostdli  aqua 
baptizati,  sed  nondum  Spiritu  sancto  pleniter,qui  eis 
promittitur  post  ascensionem  iWem  ftiturus.  Neque 


541 


HOMILIiG  Dli:  TEMPOHB. 


542 


aatem  ipsi  apostoii,  neque  successores  eorum  hu-  A 
cusque  io  Ecclesia  aliter  quam  Joannes  Baptista,i(l 
est  in  aqua  baptizare  volebant :  sed  tamen  invocato 
noroine  Gbristi^id  est  interior  virtus  Spiritus  sancti, 
qux  homine  in  aqua  mergente  simul  animas  et  cor- 
porapuriGcct,quod  in  Joannisbaptismatenon  fiebat. 

«  Igitur,  qui  convenerant  interrogabant  eum,  di- 
« centes:  Domine,si  in  tempore  hoc  rectitues  regnum 
« l9raol?»GoD8equenter  de  regno  Dei  percontantur, 
utrum  videlicet  mox  adveniente  Spiritu  sancto  in 
prssenti  csset  restituendum,  an  in  futuro  sanctis 
reservandum  credere  dcberent. 

«  Dixit  autem  cis  :  Non  est  vestrum  nosse  tcm- 
<(  pora  vel  momenta,  qu®  Pater  posuit  in  sua  ipsius 
« potestate. »  Ostendit  quia  non  expedit  nosse  nobis 
mortalibus  diem  vocationis  nostrae,  ut,  semper  in-  «^ 
certi  de  adventu  judicis,  ita  sollicite  quotidic  viva- 
muSyquasi  die  alia  ad  judicium  properare  debcamus. 

u  Sed  acdpietis  (inquit)  virtutem  supervenientis 
»  Spiritua  saocti  in  vos,  et  eritis  mihi  testos  in  Je- 
«  rusalem)  et  in  omni  Judsea  et  Samaria,  et  usque 
u  ad  ultiraum  terrse.  »  Ac  si  diccret :  Non  enim  pu* 
tare  debetis  veniente  Spiritu  sancto  in  vos,  statim 
hujuB  mundi  fieri  consummationem)  sed  vobis  tan- 
tum  virtutem  de  me  testificandi  priebere. 

«  Et  cum  hasc  dixisset,  videntibus  illis,  elevatus 
«<  est,  et  nubes  suscepit  eum  ab  oculis  eorum.  » 
Ubique  creatura  Creatori  suo  preestat  obsequium* 
Astra  iodicant  nascentcm,  patienteii  obnubunt,re' 
cipiunt  nubes  ascendentem,  redeuntem  ad  judicium 
comitabuntur. 

«  Cumquc  intuerentur  in  CGelum  euntem  illum,  C 
« ecce  duo  viri  astiterunt  juxta  illos  in  vestibus 
«albis,  qui  et  dixerunt :  Viri  GaliJffii,  quid  statis 
«aspicientes  in  ccelum?  Hic  Jesus  qui  assumptus 
« est  a  vobis  in  coelum,  sic  veniet  quemadmodum 
"  vidistis  eum  euntem  in  coelum.  »  Id  est  in  ea 
forma  carnis  atque  substantia  venit  judicandus,  in 
qua  veniet  judicaturus.  Non  ergo  dignis  moribus 
ascensam  in  coelum  nobis  praeparemus,  et  peregri- 
nari  nog  in  hoo  mundo  valde  eognoscamus.  In  quo 
etiam  si  queedam  commoda  blandiuntur,  non  ample- 
ctenda  sunt  nequiter,  sed  despieienda  sunt  fortiter. 
IJeo,  dilectissimi  fratres,  si  ascendere  vultis  in  coe- 
ium,  hoc  in  spe  nostra  interim  roboremus,  in  hoo 
votis  omnibuB  sBtuemus,  hoc  meditemnr  in  terris, 
qnod  computemur  in  cobHs.  Tunc  exuturi  camis  j) 
inortalitatem,  nunc  exuamu«  animi  vetustatem.Fa- 
ciie  eoim  corpus  levabitur  in  alta  ccelorum,  si  non 
[Temat  spiritum  sarcina  peecatorum.  Quapropter, 
dilectissimi,  eriKamur  ad  eum  qui  pulverem  oostraa 
^jectionis  corpus  fecit  suae  gloritf,  et  ut  ascensionis 
ejus  mereamur  esse  consortes,  humilitati  et  patien- 
^i^  ipsius  per  omnia  congruamus.  Magni  nominis 
niilitiam,  magnfie  professionis  suscepimus  discipli- 
nam.  Sectatores  Ghristi  discedere  a  regia  non  licet 
via,necdignum  est  temporalibus  occupari  ad  a;terna 
tendcntes.Etquiapretioso  sanguine  Christi  redem- 
pti  sumus,  glorificemus  et  portemus  Deum  in  cor- 


pore  nostro,  ut  ad  ea  qu®  fidelibus  sunt  prffimia 
praBparata,  pervenire  mereamur. 

HOMILIA  XCVI. 

IN   DIE   SANCTO   ASCEXSIONIS   DOMINI. 

(Marc.  XVI.) «  In  illo  tempore,  recumbentibns  un- 
«  decim  discipulis,  apparuit  illis  Jesus  et  exprobavit 
« incredulitatem  illorum.  »  Et  reliqua.  Ascensurus  in 
ccelum  Dominus,  et  per  corporalem  preesentiam  a 
discipulis  recessurus,  duritiam  cordis  et  increduli- 
tatem  illorum  exprobrare  voluit,  ut  maculas  dubita- 
tionis  scrmo  mundaretcorreptionis.Immeritonovis- 
sime,  non  quod  adhuc  in  incredulitate  persisterent, 
sed  quod  primum  non  crediderunt  citius.  Legimus 
enim  in  Evangelio  secundum  Luoam^quia  cum  de~ 
votas  mulieres  valde  diluoulo  ad  sep«Icrum  Oomini 
venientes,  visionem  angelorum  vidissent,  qui  dice- 
rent  eum  vivere,  currentes  nuntiaverunt  discipuHs. 
At  ilU  non  crediderunt  eis,  sed  visa  sunt  earum 
verba  quasi  deliramenta  coram  illis  (Imc.  xxiv).  Tho- 
mas  autem  unus  de  duodecim,qui  dicRur  Didymus, 
aliis  discipulis  dicentibus  :  «  Vidimus  Dominum,  » 
non  credidit,  diccns  :  «  Nisi  vidoro  in  manibusejus 
fixuras  clavorum,et  mittam  manum  meam  in  latus 
ejus,  non  credam  (Joan  xx).  »  Et  ideo  novissime 
increpantur,  quare  primum  ad  credendum  tardi 
vel  duri  fuerint.  Non  enim  de  ejus  resurrectione 
dubitare  debuerant,  quem  cum  mortaHs  esset,  mor- 
tuos  suscitantem  viderant,  maxime  cum  passionis 
el  mortis  genus  ita  venisse  cernerent,ut  ab  illo  pr»- 
dictum  recolebant.  Sive  certe  ab  eis  recessurus,  in- 
credulitatem  et  duritiam  cordis  discipulorum  expro- 
brare  voluit,  ut  novissima  ejus  verba  tanlo  arctius 
eorum  pectoribus  inhaererent,  quanto  durius  per 
increpationem  fuissent  prolata.  Sicut  enim  mala 
mens  aliquando  per  increpationem  deterior  flt,  sic 
bona  ex  correptione  semper  proficit,  dicente  Salo- 
mone  :  «  Gorripe  sapientem,  et  amabit  te  :  doce 
justum,  et  festinabit  accipere  (Prov.  ix).  »  Et  quia 
solemuscharissimismorientibus,siveinlonginquam 

regionem  proficiscentibus,  eorum  noviesima  verba 
quodam  vinculo  axnoris  in  msmoriam  religare,  vel 
quod  obscuriori  inventione  repertum  fuerit,rece88U- 
rusDominusabeis^duritiamcordisetincredulitatem 

illorum  exprobravit,  ut  nullum  vestigium  dubitatio- 
nis  in  eorum  cordibus  remaneret,  qui  ad  alienam 
ignorantiam  instruendam  mittendi  erant.  Ultimam 
hanc  apparitionem  Marcus  evangelista  commemorat 
{cap,  xvi),  quia  post  haec  non  legitur  corporaiiter 
visus  in  terris  loquens,  sed  in  aera  coelum  ascen- 
dens.  Decies  enim  post  suam  rcsurrectionem  homi- 
nibus  apparuisse  ab  cvangeHstis  describitur :  primo 
Mariae  Magdalene  flenti  ad  monumentum ;  seeundo, 
eidem  Mariae  cum  altera  ejusdem  nOminis  femioa, 
pergentibusnuntiarediscipuliaiausiresurreetionem, 
quando  occurrit  eis,  dieenS)  Avote :  ili»  autem  ac- 
ccsserunt  et  tenuerunt  pedes  ejua;  tertioSimonl  Pe- 
tro ;  quarto,  duobus  discipuH^  pergcntibus  in  castel- 
lum  Emmaus,  quando  cognoverunt  euiu  in  fra- 
ctione  panis ;  quinto,disoipulis  propter  raetum  Ju- 


643 


HAYMONIS  HALBER8TAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


544 


d«dOrum  in  conclavi  residentibas,  quando  non  erat  A 
cum  eis  Thomas  ;  sexto,  post  dies  octo^  quando  erat 
cum  eis  Tbomas ;  septimOi  piscantibus  discipulis  ad 
mare  Tiberiadis;  octavo,  in  Galilaea.  quando,  sicut 
ait  Matthasus  evangolJRta  (cap.  xxviii),  «  undecim 
discipuli  abierunt  in  Galileeam^in  montem  ubi  con- 
stituit  illis  Jesuft,  et  videntes  adoraverunt  eum  ;  » 
nono,  ut  prnsens  lectio  narrat,  quando  apparuit 
illis  recumbentibus,  et  f»xprobravit  increduiitatem 
illorum  ;  decirao,  non  jam  in  terris,sed  in  aera  lo- 
quens,  qijnndr>.  f»icut  ait  Lucas  evangelista  (cap. 
xxiv),  V  (idnxit  cos  extra  civitatem  in  Bethanram,  et 
cum  benediceret  eis,elevatis  manibas,  ferebatur  in 
CQDlum.  »  Et  pulchre  itlis  recumbentibus  Domfnus 
apparere  voluit,  cfnia  inter  recumbentes  pax  et  con- 
cordia  soJet  servari.  Cum  ergo  ilfis  recumbentibus  ^ 
apparuit,  ostendit  illos  sua  visione  esse  dignos,qui 
paceminconcussara  etiam  inter  adversa  servant^qui 
possunt  oum  Psalmista  dicere :  «  Gum  his  qui  ode- 
rantpaoem,erampaGificu8  (P^a/.  xi,  9).  »  Undecim 
discipulisapparuit,  quia  Judas  tradendo  magistrum, 
ab  eorum  consortio  sequestratus  fuerat,  et  Matthias 
necdnfn  in  sorte  electionis  vocatus  exstiterat.  Post 
increpatam  autem  duritiam  oordis,  et  incredulita- 
tem,  mox  offlcium  preBdieandi  adjungit : 

«  Et  dixit  eis  Jesus  :  Euntes  in  mundum  univer- 
«  sum,pP8sdieate  Evangelium  omni  creatura;.  »  Po- 
test  movereminueintelligentes  quoniam  Evangelium 
prsdicandiim  omni  creatur»  dicatur.  Nunquid  in* 
sensatts  ei  brotis  animalibus  erat  prmdicanclum  ? 
Non.  Sed  omnis  «reaturae  nomine,  homo  signatur. 
Si  enim  qualitas  humana  creaturaB  cum  osteris  crea-  C 
turts  subtilius  oonferatur,  commsnionem  et  partici- 
pationem  quamdam  cum  omnibus  habere  invenitnr. 
Suntenitn  lapides,  qui  nec  vivunt,  nec  aentiunt. 
Sunth^rbfls  et  arba8ta,queB,quamvi8  vivant  per  vi- 
riditatem,  tamen  non  senUunt,  nec  discernunt.Sunt 
bruta  animalia,  qu«B  vivunt,  sentiunt,  sed  non  discer- 
nunt.Santange^  ^ui  vivunt,  sentiunt  et  discernunt. 
Habetergo  homo  cum  his  creatuHs  portionem  quam- 
dam,  quihabet  eaee  cubi  lapidibnSf^vivere  cum  ar- 
boribtt8,80atireoum  animalifous  brutis,  discernero 
cum  angelis.  Omni  ergo  creatur»  predicari  praeci- 
pitur  Ev«ngeliam,cum  aoli  hominipraBdicatur^quia 
iile  dooeior,'propfcer  quem  oronia  fecta  sunt,  et  cui 
omnia  per  quamdam  similitudinemcommunia  sunt. 
Sivecerte  omoiB  creatuRe  nomine,  omnia  natio  gen-  j) 
tium  designatur.  In  quibus  verbis,  qnantum  nobis 
passio  Oomini  profuerit,  qui  ex  gentibus  oredidi- 
mus,  manifestattir.  Qui  enim  prins  dixerat,  «  In 
viam  gentium  ne  abieritis,  et  in  civitates  Samari- 
tanorum  ne  intraveritis,  sed  potius  ite  ad  oves  qua3 
perierunt  domus  Israel  XMatffi»  x),  »  nunc  post  re- 
surrectioneai  ascensurus  in  ccelum,  pr^epit,  di- 
cens  :  «  Euntes  in  mnndum  universum,  prsBdicate 
Evangelium  omni  creaturs :  »  quod  est  dicere,omni 
nationi  homtnum.  Quod  Matthaeus  cvangelista  ma- 
uifcstius  deolarat^  dioen8(mp.  xxviii) :  «  Euntes  in 
mundum  universum,  docete  omnes  gentes^baptizan- 


tes  eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,et  Spiritus  sancti. » 
Quapropter  erubescat  Judaeus  infefix,  qai  6Mi  Ghri- 
stum  tantum  sd  salutem  suam  esse  ventunitD,  et 
non  ad  afiorum,  cum  ipse  dicat  :  «  Ite,  baptizate 
omnes  gentes.  •  Erubescant  et  Donatista!,  qui,  eam 
localiter  indildere  volentes,  dixcrunt  eum  in  Africa 
tantum  esse,  et  non  in  aliis  mundi  partibns,  cum 
idem  ipse  dicat : «  Euntes  in  mundum  universttm. » 
Sed  ne  frustra  gentcs  ad  credulitatem  Dei  se  vocari 
pularent,  praemium  credentibus  promittitur,  cum 
Bubinfertur  : 

«  Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit.  n 
Et  quia  quos  lenis  promissio  ad  credendmn  non 
suadet,  durius  terrendi  sunt,  rectc  subjungilur : 
w  Qui  vero  non  crediderit,  condemnabitar. » In  quo 
loco  ordo  baptizandi  prasdicatoribus  demonstratur, 
cum  dicitur :  «  Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit.» 
Prius  enim  credulitas  ponttur,  et  postmodum  bap- 
tismum  scquitur  :  quia  nullus  ignaras  lantum  my- 
sterium  suscipcre  dcbet,  nisi  prius  a  doctere  in- 
struatur  et  imbuatur.  Postquam  vero  crcdidcril, 
baptizetur.  Ubi  curiosus  lector  opponerc  potest : 
Quid  ergo  fiet  de  parvufi8,qui  ncsciuntloqui?  Ad  quod 
vera  ratio  respondere  potest,  quia  ^ola  fides  paren- 
tum  parvulis  proficitin  baptismo,  ita  tameii,nt,cam 
ad  legitimam  aetatcm  pervenerint,instruaBtnf  et  do- 
ceantur. «  Et  pulchre  eorum  fides  qui  salvaodi  sunt, 
in  -fundamento  ponitur  {Habac.  ii),  »  quia,  ut  ait 
Scriptura,  «  justus  ex  flde  vivit,  et  sine  fidte  impdssi- 
bile  est  placere  Dco  (Ffebr,  xn).  »  Sicnt  autc»  fides 
origo  est  omnium  virtulum,  sic  increduUfcis  iniitcr 
perditionis.  Unde  et  subditur :  «  Qui  vero  non  cre- 
diderit,  condemnabitur.  »  Quia,  sicut  Domfniw  alibi 
ait,  «  qui  non  credit,  jam  judicatus  est  (Joani  iii), »» 
et  itera  :  «  Nisi  quis  renatus  fuerft  cx  aqoa*t  Spi- 
ritu  sancto,  non  pot-^st  intrare  in  regnum  Dei  (Ihii.) » 
Sed  forte  dioit  afiqui»  :  Ego  jam  crcdidi  et  salvus 
ero.  Verum  dicit,  si  hoc  quod  profltetar  verbis, 
implet  operibus.  Vera  enim  fldes  est,  quaelioc  per- 
ficit  opere,  quod  oonfitctur  ore,  seeundutn  (food 
Dominus  ait  ad  disoiputoS  :  «  Scitis  hfl^,  beat?  eri- 
tis,  si  feceritis  ea  (Joan.  xni).  »  Hfnc  et  Aplfet^his : 
«  Gorde  enim  creditur^id  justitiam,oreautemcon- 
fessio  fit  ad  salutem  {Ram,  x).  •  Confessorcs  emm 
Dominua  suos  operatbnes  vult  esse.  €aeterum  fru- 
stra  sibi  de  sola  fideblafidHur;  qui  bona  operari 
negligit,  quiaj'<«iout  ait  apost<^lue  Jaeobns  (cfff .  iO» 
«  Fides  sine  opetibuB  movtua  est.  »  «  Stflit  «ufem 
plurimi  hujtiemodi,  quod  pcjns  crt,  »  wcut  mt  Apos- 
tolus  (ro.  II),  «  qni  coflfitfeDtttr  verWif  tte-ne«fi^ 
Deum,  facti»  nutem  negant,  i»  quailes  TOb^Wm  in 
EvangefioKiprobat,<lfe€ns : «  Quid  auftjiiil^o^tisrt^, 
Domine,  Domine,  et  noti  facRls  qnm^eof*  {Luc.yi) 
Et  per  prophetam :  «  Popultrs  me  Wio  Iftibii»  hotidrat, 
cor  autem  eorum  longe  «st  a  m^  (l«i.  MX). »  Mf^?i 
autem  apostoti  ad  prftdicandum  Bvangelmm  onini 
Greaturs,  ne  causarentur  tantuirf  opus  se  perficero 
non  posse>vi8ibilium  miraculorum  iigna  eis  in  ad- 
jutoFium  promittuntur,  cum  dicitui' : 


345 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


546 


«  Signa  autem  eos  qui  crcdiderunt,  hacc  sequon-  A.  ct  cum  radiccm  lixcrint,  irrigalioccssatisicnovella 


«  tur..  In  nomine  meo  deemonia  ejicient,lingui8  lo- 
«  queniur  novis,  seFpentea  tollent,  et  si  mortife- 
«  rum  quid  Liberint,  non  eis  nocebit.  Super  «gros 
ii  manus  impQiieat»  et  benebabebunt, »  Qu«b  omnia 
per  apostoloa  eorumque  succ^ores  etiam  ad  litte- 
ram  esise  completa,  nullu8.igDorat,  quieorumactus 
vel  vit48  legit.  Sed  ex  pluribus  pauca  commemo- 
randa  sunt,  in  uomine^enim  Christi  frequenter  ab 
obsessis  corporibus  apo^toli  d«moniaejecerunt,si- 
cut  Paulum  lecisse  legiinus  quando  puelia,  qujB 
babebat  spiritum  pytlionis,  sequebatur  enm  per 
multos  dies  {Act.  xvi).  «  Dolens  autem  Ule,  et  con- 
versus  spiritui  dixit:  In  nomine  Cbristi  pra)cipio 
tibi,  ut  cgrediaris  ab  ca.  »  £t  statim  sana  facta  est. 


plantatio  Ecclesiae,  ut  incrementum  fidei  proficeret, 
miraculiscorporalibus  irriganda.Po8tquamaut^nr)  in 
fide  firmiter  radicata  est,  exteriora  miracula*«e88a- 
veruBt,  quia,  ut  ait  Apoetolus,  «  Lingu®  in  signum 
sunt,  non  ildelibua,  sed  iniidelibus  (/  Cor.  xiv).  » 
Quotidie  namque  Ecclesia  epiritales  virtutesopera- 
tur,  quas  per  apostolos  prioribue  temporibus  opera- 
batur.  In  nomine  enim  Christi  daemonia  ejiciuntur 
{Marc,  xvi).  cnm  per  miniaterium  sacerdotale  et 
gratiam  exorcismi  ab  illorum  mentibvs,  qui  in  no- 
minesanctffi  Trinitatisbaptizantur,  illorumpotestas 
exciuditur.  Linguis  loquuntur  novis  (Ibid.),  cumhi 
qui  erant  consuetimendaciis,perjuriiS|  detractiooi- 
bus,  maledictionibus»  ad  Deum  laudandum  et  be- 


Linguis  locuti  sunt  novis,  non  solum  apostoli  die  «^  nedicendum    convertuntur.    Et   cum  exhortantur 


sancto  Pentecostes,  cum  in  linguis  igneisSpiritum 
sanctuxD  accepcruut,3edetiaiu,sicutinActibusapo- 
stolorum  iegimus  {Ibid.  ii),  cum  per  impositionem 
manuum  eorum  Spiritum  sanctum  accipereut,  lin- 
guis  loquebantur  et  prophetabant.  Serpentes  tule- 
ruat,  sicutPauIum  apostolum  legimusfecisse  [Ibid. 
xviii),  quieum  navigasset  ad  quandam  insulam,  et 
coUectasarmentorummuititudineimposuissetsuper 
igoem,  vipera  acaloreignIsegres8a,invasit  manum 
illius.  Et  cum  putarent  eum  subito  casurum,  ct 
cito  moriturum,  ipse  excutiens  manu  besiiam,  in 
ignem  projeeit,  et  nihil  mali  sustinuit. »  Etsimor- 
tiferum  quid  biberint»  non  eis  no^ebit.  »  Legimus 
in  ecclesiastica  Historia  Eusebii  Gaeaariensis,  Joan- 
nem  discipulum  Domini,  propter  insuperabilem  con- 


proximos,  consolantur  dolentes,  corripiunt  ne- 
gligentes,  oommutantes  labia  sua,et  abstinentesee 
a  malo  et  a  pravo  eloquio,  dicentes  cumPsalmista: 
«  Dixi,  custodiam  vias  meas,  ut  non  delinquam  in 
lingua  mea  {Psal.  xxxvin).  »  Et  iterum:«  Quoniam 
omnia  judicia  ejus  in  conspectu  meo,  etjustitias 
ejus  non  repuli  a  me  (Psal.  xvii).  »  Et  ero  immacu- 
latus  cum  eo,  et  observabo  me  ab  iniquitate  mea. 
Gnmque  in  suis  et  alienis  cordibus  cogitatienes  ve- 
nenosas  et  immundas  dominari  non'sinunt,serpen- 
tes  nimirum  pariter  toUunt.  Cum  vero  a  proximis 
verba  detractionis  et  perversa  conailia  audiunt  sed 
usque  ad  aiTeetum  operis  eisDonconsentiuQt,  mor- 
tiferum  quoddam  bibunt,  sed  non  eis  noeet.  Qui- 
cunque  enim  aut  in  fide  titubat,  aut  in  bono  opere 


stantiam  evangelizandi  veneno  potatumesse,  etni-^G  trepidat,  profecto  «ger  est  animo.  Quiequis  ergo 


hil  mali  passum  fuisse.  In  eiadem  quoque  Patrum 
litteris  JBarnabas  legitur  eumdem  mortiferum  potum 
bibisse,  sed  mortis  periculum  non  sensisse. «  Super 
flegros  manus  imponent,  et  bene  habebunt.  »  Non 
solumperimpositionem  manuumapostolorum  infir- 
mis  redditam  legimus  sanitatem,sed,utin  Actibus 
apostolorum  narratur  (cap.  xix),  de  corporibus  eo- 
rum  toUebantur  sudaria  et  snccintoria,  etsuperin- 
firmos  ponebantur,  per  platcas  quoqueinlectuliset 
grabatis  ponebant  inUmos,  ut,  veniente  Petro,  sal- 
tem  umbra  Uliusobumbraret  quemquam  Ulorum,  et 
aanabantur  a  quacunque  infirmitate  detinebantur 
llbid.  v).  £t  hoc  est  quod  Dominus  alibi  promittit 
dicens:  «  Qui  credit  in  me,  opera  qu»  ego  faoio,  et 


talibus  ideo  verbum  predicationis  impendit,  vel 
cxemplum  boni  operis  ostendit,  uteosinboitoopere 
firmiores  reddat,  super  aegros  manus  imponit,  ut 
bene  habeant.  Haec  autem  signa  tantomajora  aui^t, 
quanto  spiritualia:  et  tanto  meliora,  quanto  per 
haec  non  corpora  sanantur  citomoritura,  sed  animeB 
in  a^.ternum  victurs.  Nam  exteriora  signa  eo  mino- 
rem  mercedem  in  futuro  cxspectant,  quo  majorem 
gloriam  in  prssentirecipiunt^interioraautemtanto 
majorem  gloriam  in  futuro  prsestolantur,  quanto 
minus  in  praesenti  ab  hominibus  videntur,  Et  exte- 
riora  quidem  etiam  mali  habcre  possunt,  quales 
dicturi  sunt:  •  Domine,  Domine,  nonne  in  nomine 
tuo   prophetavimus,   dffimonia  ejecimus,   virtutes 


ipse  faciet,  et  msjora  horum  faciet  {Joan.  xiv).  »  n  multas  fecimus?  »  {Malth.  vii.)  Quibus  respondetur: 


Forte  etiam  aJUquisdicithanceamdemgratiamnunc 
in  Ecdesia  aon  ease,  quia  iisdem  miraculis  corpo- 
rahbus  non  Aoruscat.  Cui  respondendum  est  eam- 
dem  virtutem  eaae  nunc  in  Eoclesia,  quaeprioribus 
terappribus  foit.  Quodveropriaoistemporibussignis 
corpor&libus  reful8it,sciendum  estquiaut  fidescre- 
aceret  in  ep^rdio  nascentis  Ecclesis,  nuraculis  cor- 
poraiibas  nutiienda  erat.  In  hoc  enim  signa  mira- 
culoTji^m  ffutfufestata  sunt,ut  corda  videnti  umad  visi- 
bi^a  cjreden4&  raj>erentur.  Sicut  enim,  verbigratia, 
CDjO)  arbosta  planiamus,  tandiu  eis  ad  radicem 
aqnamfundimttSrquousqueeaoonvaluissevideamuSy 


i(  Amen^  amen  dico  vobis,  nescio  vos.  Discedite  a 
me,  operarii  iniquitatis  »  (Ibid.).  Non  enim  curat 
Deus  per  quos  faciat  virtutes,  ut  salvet  eos  quos 
in  perpetuum  vuit  habere.  Spirituales  vero  qui  ha- 
bent,  mali  esse  non  possunt. 

c<  Et  DominusquidemJesus,postquamlocutuse8t 
u  eis,  assumptus  est  in  ccelum.  »  Igitur  postquam 
Dominus  ad  praedicandnm  Evangelium  apostolos 
omni  creaturse  in  mundummi8it,po8tquam8ignaet 
virtutes  eos  qui  credituri  erant  in  nomine  €\]U8  se- 
cuturas  promisit,  ascenditin  coelum,  oetendeusilluc 
eos  quandoque  esse  venturos,  quocaputsuumpFei* 


847 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


548 


cessisse  c.  giic/irccrcnt,  sicul  i[>sc  Palrera  poslulat,  A  ^^^  aponaa  in  Ganticis  canticorum,  cum  diccrel: 

«  Ecce  i&te  venit  ^saliens  in  znontibus,  transiliens 
colles  {Cant,  i).  »  Hodie  facta  eat  nova  Istiiia  in 
ccelo  angelorum,  quia  homoperditnsper  Dominum 
revocatua  est  ad  regna  coBlorumr  Quod  aatem  ait, 
«  Etsedet  a dextrisDei, »  non DeusPater  dexlcram 
habere  credendus  est  aicut  nos,  qui  incorporeusest 
et  immensus,  sed  totus  dexter^  quia  totus  estsan- 
ctuB.  Igiiur  in  dextera  Dei,  asqualitotis  potentia 
designatur.  Ad  dexteramergoDei  sedere  describitur, 
quia  hominem,  quem  cxnobis  assumpsit,  per  ascen- 
sionem  Divinitati  sociavit,  de  quo  per  Psalmisiam 
dicitur:  «  Dixit  Dominus  Domino  mco,sede  adex- 
tris  meis.  Donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum 
pedum  tuornm  (Psal.  cix).  »  Sicut  enim  in  sinistra 


cum  dicit:  «  Volo  Pater,  ut  ubi  ego  sum,  ibi  et 
mTnister  meus  erit  (Joan,  xn).  »  Et  item:  «  Ubi 
fuerit  corpus,  illuc  congregabantur  et  aquilae  {Luc, 
xvii).  »  Goncordat  aotem  Lucas  evangelista  cum 
his  verbis,  qui  cumnarraretDominumdixissedisci- 
pulis,  «  et  vos  quidem  eritis  mihi  testes  in  Jerusa- 
lem  et  in  omni  Judsa  et  Smnaria,  et  usque  ad  ulti- 
mum  terrae  {AeL  i),  »  continuo  adjunxit,  dicens:  «  Et 
cum  hoc  dixis6et,videntibusilli8elevatusest,etnu- 
bes  suscepit  eum  ab  oouliseorum  (Ibid,).  »  Ubicon- 
siderandum  est,quiaDominusaccen8ionis  sustestes 
et  praecursores  in  Velcri  Testamenio  habere  voluit, 
unum  ante  Ieg<^m,  et  alterum  sub  lege,  Enoch  scili- 
cet  et  Eliam  :  quia  sicut  ipse  Joseph  venditus^  Do- 


mini  venditionem  ac  passionem  prflefiguravit,   sic  «  reprobi  ponendi  sunt,  ita  ad  dexteram  elecii,  ipso 


Enoch  translaius,  et  Eliascurru  igneorapius,iIIum 
prffifiguraverunt,  qui  superomncsccBloseratascen- 
surus.  Et  illi  quidem  ut  puri  homines  sarcinapec- 
catorum  gravati,  auxi]ioindigueruntangelorum,in 
regione  quadam  secretiori  transferentur,  non  fundi- 
tus  morfom  vitanics,  sed  ad  tcmpus  diflercntes, 
Undc  unus  transIaius,aUervcroraptusmemoratur. 
Dominus  autem  Jesus  Christus,  quemnuUa  morta- 
litas  corruptionis  gravabat,  non  indiguit  in  ascen- 
sione  auxiiio  angelorum,  qui  propria  virtute  pene- 
travit  alta  coelorum,  sicut  ipse  in  Evangelio  ait: 
«  Nemo  ascendit  in  coeium,  nisi  qui  descendit  de 
ccelo  Fiiius  hominis,  qui  est  in  ca?Io  (Joan.  iii).  » 
Et  p^r  Prophetam : «  Nunc  exsurgam,  dicitDommus, 
nunc  exsultabor,  nunc  sublimabor  (Isa.  xxxiii).  » 


judice  teste,  qui  ait:  «  Statuet  quidem  ovesa  dex- 
tris,  haedos  autcm  a  sinistris  (Matlh.  xxv). »  A 
dextris  igitur  Dei  sedere  diciiur,  ut  ibi,  se  veniura 
credant  esse  membra^  quocaputsuumaudiuntprs- 
cessisse,  sicut  per  Apostolum  dicitur:  «  Si  consur- 
rcxistis  cum  Ghristo,  quaBSursumsuntquaBriie,ubi 
Gbristus  est  in  dcxtera  Dei  sedens  (Coloss.  ni). » 
Quseritur  autem  quare  Marcus  dicat,  «  Sedet  a 
dcxtris  Dei,  »  cum  Stephanus  referat: «  Eccevideo 
ccelos  apertos,  et  Jesum  sianiem  a  dextris  Dei  (Ad. 
vii).  »  Quid  est  quod  iste  hunc  sedentem,  ille  vero 
stantem  commemorat,'nisi  quia  sedere  regnantis 
est,  stare  autem  pugnantis  vel  adjuvantis?  Marcus 
vero  post  ascensionem  hunc  sedentem  des(  ribit, 
quia  nunc  cum  Patre  judicat  omnia,  ad  extremum 


Ubi  notandum  est  quia  per  incremcnta  temporis  C  judex  est  omnium  venturus.  Stephanlis  autera  i 

munditia  excrevit  castitatis,  juxta  illud  quod  per 

Danielem  dicitur(cap.  xu):  «  Pertransibuntplurimi, 

et  multiplex  erit  scientia.  »  Transitus  est  Enoch, 

qui  per  coitum  genitus.  et  per  coitum  generans, 

uxoreni  et  filios  habuisse  legiiur.  Raptus  csiEIias, 

pcr  coitum  genitus,  non  tamen  per  coitum  generans, 

quoniam  uxorem  et  iilios  habuisse  non  legiiur.  Non 

tamen  in  coDlum  asihcreum,  scd  potius  in  aerem. 

Assumptus  est  autem  Dominus  Jesus  Ghristus,  qui 

mortis  superavit  auctorem,  nec  per  coitum  genitus, 

nec  per  coitum  gencrans,  non  in  coelum  aereum, 

scd  in  ccelum  sethereum.  Quigenitusestanteomnia 

sfficula  de  Patre  sine  maire,  et  natus  est  de  matre 

sine  patre,  in  (ine  saeculorum.  Non  solum  sancti 


m 
certamine  positus,  stantem  eum  vidit,  quem  adjuto- 
rem  sumpsit,  quia  ille  pro  Stephano  pugnabat,  qui 
ei  ut  vinceret  retribuebat. 

« lUi  autem  profecti  praedicaverunt  ubique. « 
Praedicaveruni  namque  ubique,  ut  impleretur  pro- 
pheiia,  quae  dicit:  «  In  omnem  terram  exivit  sonus 
eoruji,  etin  fines  orbis  terrae  verba  eorum  (Psal. 
xviii).  »  Et  iicrum:  «  Non  sunt  loquelae  ncqueser- 
mones,  quorum  non  audiantur  voces  eorum  (Ibid.» 
Nec  putandum  est,  quod  statim  post  Domini  ascen- 
sionem  ubiqueadprsedicandumsintmissi,  sedjuxia 
Domini  jussionem  manserunt  incivitate,  quousque 
virtute  induerentur  ex  alto.  Postquam  Spiritussan- 
cti  dona  perceperunt,  primum  Judseis  verbum  Dei 


Patres  Dominicamascensionemexemplispraefigura-  j)  annuntiaverunt,  ut  illisnoncredentibus^justefieret 


verunt,  sed  etiam  verbis  praedixerunt.  Ait  enim 
Ddvid:  «  Exaltare  super  coelos  Deus,  et  super  om- 
nem  terram  gloria  tua  (Psal.  lvi).  »  Et  item: 
«  Ascendit  Deus  in  jubilatlone,  et  Dominus  in  voce 
iubae  (Psul.  xLvi).  »  Ei  alibi:  «  Ascendensinaltum, 
captivam  duxit  captivitatem,  dedit  donahominibus 
(Ephes.  iw).  »  Hodie  enim  patefacta  est  omnibus 
janua  regni  ccelorum,  quia  homo  a  Deoassumptus, 
ascendii  superomnesvirtutesangelorum,  Psalmista 
tesiante,  qui  ait:  «  Et  ascendit  super  Gherubim  et 
volavit,  volavit  super  pennasventorumfP^a/.xvii).» 
Hodiera»  ascensiojiis  singularem  volatum  miraba- 


ad  gentes  transmigratio,  sicut  ipsi  dixerunt : «  Vobis 
quidem  oportuerat  primum  loqui  verbum  Dei  (Acl. 
xin).  »  Unde  olim  cum  praediceret  propheta  gentes 
concorporales  et  cohaeredes  fieri  Ecclesiae  Dei,  ait: 
«  Parum  est  ut  sismihiservusadsuscitandastribus 
Jacob,  et  feces  Israel  convertendas.  »  Et  item: 
«  Dedi  te  in  lucem  gentium.  »  Et  rursum :  «  Lon- 
gos  fac  funiculos  tuos,  et  clavos  tuos  consoiida.  Ad 
dexteram  enim  etLaevampenetrabis,  etsementuum 
gentes  haereditabit  (Isa.  xlix,  xlii,  liv).  »  Et  ne 
putares  apostolos  ad  praedicandum  ubique  Evange- 
lium  idoneos  suavirtuteesse^evangelistaremneoes- 


m 


HOMILli*:  DE  TEMPOllE. 


350 


sariam  adjunxit,  dicens  :  »  Doniino  cooperanie  ei  A. 
sermonem  conGrmante  sequentibus  signis.  »  Con- 
firmavii  Dominua  sermonem  apostolorum  sequenti- 
bus  signis,  qnando  per  eos  talia  signa  et  virtutes 
ostenditi  ut  nullus  doctrinam  eorum  ex  Dco  esse 
dubitaret,  qui  mira  conspiciebat.Taliavero  signaper 
eos  fecit,ut  ctiaraquidam  persccutores  et  contradi- 
ctoTes  compuncti  credcrent  :  ut  dum  unusresusci- 
taretur  corporaliter,  multi  resusciiareniur  spiriiali- 
torret  dum  unus  sanaretur  in  corpore,multi  sana- 
reatur  in  anima.  Sed  ipsi  apostoli  sermonemsuum 
confirmaverunt,  Deo  secum  cooperante,  quando 
quod  aiiis  prsdicaverunt  verbis,prius  impleverunt 
operibu8.Connrmataut«m  doctor  suum  sermonem, 
quando  quod  alios  docet,ipseprius  opere  complet: 
illum  bonum  doctorem  imitans,  dc  quo  scriptum  ^ 
est :  «  CcDpit  Jcsus  faccre  et  docere  (Act.  i).  » 

HOMILIA  XCVII. 

DOMINIGA   POST  ASCENSIONEM   DOMINI. 

(l  Petr.  iv).  «  Charissimi  ;  Esiole  prudenlcs,  et 
«vigilate  ia  orationibus.»Eircliqua.  Apostolicanos 
verba,  fratrescharissimi,  considcrareoportet,  quaein 
pnesenti  lectione  beatum  Petrum  nos  admonentem 
atque  docentem  audivimus. «  Estote  itaque  pruden- 
tes,  et  vigtlate  in  orationibus.  »  Complentes  opere 
ea  quae  sunt  in  Evangelio  scripta. 

«  Ante  omnia  autem  mutuam  in  vobismetipsis 
»  charitatem  continuam  habentes.  Haec  enim  ma- 
jor  esse  omnibus  viii.utibus  creditur.  Quia  cba- 
ritas  operit  multitudinem  peccatorum.  »  Suorum  C 
videlicet  et  illiu8,quem  per  suam  doctrinam  ad  me- 
Jiorem  converterit  vitam. 

«  Hospitales  invicem  sine  murmuratione.  »  Mur- 
muratio  enim  noxia  est  operibus  bonis.  Et  ideo 
«  hilarem  datorem  dicit  Apostolus  diligere  Deum 
(//  Car.  ix).  » 

«  Unusquisque  sicut  accepit  gratiam,  in  alteru- 
"  trumillam  administrantes,  sicutbonidispensatores 
<<  muUiformis  gratiae  Dei.  »  Dantes  propter  Deum 
propria  diligenter  indigentibus. 

«  Si  quis  lopuitur,  quasi  sermones  Dei.  »  Id  est 
ut  non  negligenter  qui  prsedicat  prfleceptumDei,Deo 
reputet,non  sibimetipsi,  sed  quasi  sermonesDeilo- 
quatur^ut  non  humanosensu  eaqu«studeatinteUi- 
gere  aecundum  carnalem  acilicet  sapientiam,  sed  j) 
secundum  quod  Spiritus  sanctus  dictavit,  eo  modo 
spiritualiter  ea  intelligerestudeatetoperibusadim- 
plere. 

«  Si  quis  ministrat,  tanquam  ex  virtute,  quam  ad- 
«  ministrat  Deus. »  Ut  omnia  Dei  donadivinsrepu- 
tet  gralis,nihilque  suis  quis  meritis  audeat  depu- 
tare  :  qnia  bonum  quidquid  est  in  homine,  ex  Dci 
tantum  est  operatione,Don  exhumanasapientiavel 
virtute :  bumiliter  tamen  impendere  debemus  proxi- 
mis  bonum  quod  habemus,  quiascimusnon  exnobis 
esse  qus  sootbona,  sed  ex  Dei  tantum  pervenire 
gr«tia.. «  Ut  iQ  omnibus  bonorificetur  Deus,  per 


«  Jesum  Christum  Dominum  nostrum.Ex  omnibus 
bonis  qusB  Deus  humano;  tribuit  largitati,ipsisem- 
per  ab  hominibus  laus  et  gratiarum  actio  i^efcraiur^ 
ut  exinde  vitam  {Bternam  in  ea  laudum  gratiarum- 
que  actione  digna  permanentes  observaiione,  mc- 
reantur.  Ideo  necesse  est,ut  Stepius  cogitemusqua* 
les  futuri  sumus  in  diejudicii,  purissimisangelorum 
conspectibus  offerendi,et  ffiternojudicirationemde 
libris  conscientise  reddituri.Remotis  omnibuscnim 
probationis,  certum  est  in  die  illa  ipsum  ante  se 
hominem  constituendum,etip8am  sibianimamcor- 
dis  speculo  demonstrandam,  et  iestes  contra  eam 
non  de  foris  aliunde,  sed  intus  de  semetipsaperfe- 
rendos.Adjicienda  erunt  non  aliqua  peregrina,  sed 
orania  testimonia  nota,  id  est  operasua.  Vincamus 
ergo  voluptates  et  intentiones  nosiras,  dum  nobis 
tempusilludexspcctatissimumacbeatissimumrelici 
mutatione  seternse  vita;  succedit,quando  implebitur 
illud  quod  Dominus  dicit  :  Erunt  homines  similes 
angelis  sanctisOVarc.xn).In  assiduis  enim  fleiibus, 
in  quolidiana  simus  nostra  pceniianiia,  habemus 
saccrdotem  in  coelis,  qui  interpellat  pro  nobis,  de 
quo  etiam  per  Joannem  dicitur  :  «  Si  quis  pecca- 
vcrit,  advocaium  habemus  apum  Patrem  Jesum  Chri- 
stum  justum,  et  ipse  est  propitiatio  pro  peccatis 
nosiris  (I  Joan.  ii).  »  Ecce  exsultat  animus  cum 
advocati  nostri  poteniiam  audimus,  sed  exsultaiio- 
nem  nostram  iterum  remordet  timor,  quia  ipsequi 
nobi  advocatus  est,  diciiur  justus.Nos  enim  causas 
injustitiae  habemus,justus  vero  advocatus  injustas 
causas  nullo  modo  suscipit,nec  verba  dare  pro  in- 
justitia  consentit.  Quid  ergo  agimus, fratres  charis- 
simi  ?  Sed  ecce  occurrit  animo  quod  agamus.  Mala 
qus  fecimus,etdeseramus  et  accusemus.Scriptum 
est  :  «  Jusius  in  principio  accusator  est  sui  [Prov. 
xviii).  »  Quilibet  etenim  peccator  conversus  in  fle- 
tibuSjjam  justus  esse  inchoat,  cum  ccBperit  accu- 
sare  quod  fecit.  Cur  enim  jam  justus  non  sit,  qui 
contra  suam  injustiiiam  jam  per  lacrymas  saevit? 
Justus  igiiur  advocatus  noster,jusios  non  defendet 
in  judicio,  quia  nosmetipsos  et  cognoscimus  et  ac- 
cusamus  injusios.  Non  ergo  in  fleiibus,  non  in  acti- 
bus  nostris,  sed  in  advocaii  nostri  allevatione 
confidamus,  qui  vivit  et  regnat  in  secula  saeculo- 
rum,  amen. 

HOMILIA  XCVllI. 

DOMINICA   POST  ASCENSIOiNEM   DOMINI. 

(JoAN.  XV,  xvj).  «  In  illo  tempore,  dixlt  Jesus 
«  discipulis  sui9:Cum  venerit  Paracletus  quemego 
«  miiiam  vobis  a  Paire  Spiritum  veritatis.  »  Ei  re- 
liqua.  In  muItislocisEvangeliilegimus,quodeaqu8e 
minus  apostoli  de  perfectione  habebant,  per  Spiri- 
tus  sancti  adventum  Dominus  se  daturum  promise- 
rit :  manifestiu«  tamen  in  exordio  lectionis  hujus 
non  solum  eumdemSpiritumrepromittit.  sedetiam 
quod  ipsius  dono  ad  prsdicandumEvangelium  ido- 
nei  reddendi  essent,  declarat,  cum  dicit  :  «  Cum 
(( venerit  Paracletus,  quem  ego  mittam  vobisaPatre 


581 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


55i 


«  Spiriluin  vciilalis.qui  a  Palic  piocedil^ilie  iedti-  A  vox  dicenlis  :  «  Hic  est  filius  metis  dilectus^inquo 


V  monium  perhibebit  de  me.  »  Manifestum  est  au- 
tem,  nec  laboriosa  expositione  indiget^quare  eum- 
dem  Spiritum  ParacIetumDominet;i»pdhtXT,T(Kenini 
Graoe»  Latineconsoiatorsiveadvocatus  dicitur.Bene 
autem  consolator,  quia  non  solum  apostolorum 
corda  moBrenti&  de  Domini  absentia,  vei  ad  auffe- 
rendas  tribulatioDes  etpassionesconsolatusest^sed 
etiam  quotklieprop^Qoatiperpetratione  lugentibus, 
dum  spem  venie  repromittit,mag&am  coDSolationem 
impendit.  A  quo  se  consolari;  precabatur  Prophela, 
cura  dicebat: «  Cousolationestua:,Domine,lffitincave- 
runt  animam  mram  (PsaL  zaii).»ProquoiDGr8BCO 

legitur  :  Al  TMLpoL%X-f\<jti^   voO,   cSfppavav  r^v  ij^u)^iftv  fiou. 

Et  item :  «  Memor  fui  judiciorum  tuorum^  Oomine, 


milii  complacui  (MaUk.  iii}.  »  Unde  et  Joannes ait : 
cc  Et  ego  vidi,  et  testimonium  perhibuiqaiahicest 
Filius  Oei  (Joan,  i).  »  Sive,  certe  Spirttus  sanctQs 
Filio  testimoDium  perhibuit,  quimdo  aposftolos  ad 
testimonium  perhibendum  fortes  Teddidit.Undeet 
subditur  : 

((  Et  vos  testimonium  perhibebitis,  quia  ah  inilio 
(( mecum  estis.  »  Nod  dieit  ab  initio  8eBcaU,neque 
ab  initio  nativitatis,6edabjnitioBU8predi(iatieDis. 
Nam  in  initio  su»  prodicationisOominusdiscipQlos 
elegit,  sicut  idem  Joannes  alibi  ait :  ((  Hoc  fecilini- 
tiuni  signorum  suorum  Jesus  in  cana  Galilaex,  et 
credideruut  in  eum  discipuli  ejus  (ioan.  Ji).MTaDlo 
enim  verius  ejus  teslimonium  postipsiusglonosis- 


a  sseculo,  et  consolatus  sum  (Psal,  cxviii).  »  Bene  p  simam  ascensionem  perhibere  potuerunt,  quanU) 

autem  advocatusdicitur,quiacum  sit^qualisPatri  '"     '       *"*  ...        *    •-•-• 

et  Filio,  prodelictis  uostris  Patrom  quotidie  inter- 

pellare  non  cessat.  quia  at  ait  Apdstolus :  ((Quid  orc- 

mus,  sicut  oportet,  nescimus  iRom,   vii.),  »  etc. 

Bene  autem  ipsum  Spiritum  a  se  mitti,  et  a  Patre 

procederc  perhibet:non  qui  aliter  procedataPatre, 

et  aiiter  a  Filio,  vei  aliter  mittatur  a  Filio,et  aliter 

a  Patre  :  sed  quia  ipsa  missio  processio  est,etip8a 

processio  missio.  Neque  enim  diversitas  est  proce- 

dentis  vel  mittentis,  quibus  una  est  essentia,  par- 

que  deitas.  Non  enim  minor  est  ille  qui  procedit, 

iilo  a  quo  procedit:  neque  minor  est  ille  quimit- 

titur  iUo  a  quo  mtttitur  :  quia  quod  est  Pater,  hoc 

est  Filius,  hoc  est  et  8piritus  sanctus.  Quia  enim 

amborumSpiritus  est  coffitemus  et  consubstantialis, 

sicut  proeedit  a  Patre,ita  et  a  Filiu  :  et  eicut  mitti-  C 

tur  a  Filio,mittitur  a  Patre.  Quod  vero  Patris  sit 

idem  Spiritus,  Dominus  in  Evaagelio  manifestatdi- 

cens  discipulis  suis:((Noneuim  vos  estis  quiloqui- 

mini,  sed  Spiritus  Patrisve8tri,quiloquiturinvobis 

(MaUh,  x),  »  Quod  autem  Filii  sit.Paulus  apostolus 

ostendit  cum  ait  :  ((  Si  quis  Spiritum  Ghristi  non 

habet,  hio  nou  est  ejus  {Uam.,  viu).  »  Venit  etiam  a 

seipso  idem  Spiritus,  quia  verus  est  Oeus,  sicut 

Dominus  ait:  ((  Spiritus  ubi  vultspirat  (ioan.  m),n 

£t  Paulus,eaumeratisejusdcm  Spiritus  sancti  vir- 

tutibus,adjunxit:i>  Hsc  omnia  operaturunusatque 

idem  Spiritus,  dividens  singulis  prodt  vult  (/  Qor, 

xn),  »  Spiritus  namque  veritati8dicitur,quiaPatre 

veritatis  procedit.Nam  Pateripse  estveritaSjFilius 


manifestius  illius  opera  virtutes  ab  initio  stiiB 
preedicationis  conspexerunt.Unde  et  dixerunt :  «Nos 
testes  sumus  horum  omnium  qu9e  fccit  in  regione 
Judaeorum  et  Jerusalem,  quem  occiderunt  suspen- 
dentes  in  ligno.  Hunc  Deus  suscitavit  tertia  die,  et 
dedit  manifestum  fieri,  non  omni  populo,  sed  tesU- 
bus  praeordinatis  a  Deo,nobis  qui  manducavimuset 
bibimus  cum  illo,postquamresurrexitamortuis.Et 
prscepit  nobis  praedicare  populo,  et  testificari  quia 
ipse  est,qui  constitutus  est  a  Deo  judex  vivorum  et 
mortuorum.Huic  omnes  propbot«  testimoniumper- 
hibent,remissionem  peecatorum  accipere  pernomen 
ojus  omnes  qui  credunt  in  eum  (/(ct.  x).  tSedquia 
per  eamdem^  prttdicationem  persecutio  nascitura 
erat,  i^cte  subjungitur : 

«  Haso  looutus  sum  vobis,ut  non  scandaliaemiDi.» 
Si  enim,  ut  ait  Apostolus,  omnes  qui  volunt  in 
Ghristo  pievivere,persecutioaem  patiuntur (li  ftm., 
iii),  »  tanto  duriores  persecutiotes  apostoli  pro 
veritate  6ustinuerunt,quantoprtores  in  Domimpre- 
dlcatione  apparueirunt.  Gonsolatur  autem  pius  ma- 
gister  mentes  discipulorum,  ut  eo  minua  rabiem 
persequentiumtimerent,quo  hasc  sibi  a  pio  magistro 
praedicta  colerent.  Unde  cum  eis  alibi  persecutiones 
venturas  pro  prodicatione  pnediceret,  semetipsum 
in  exemplo  tolerantiae  proposUit,  dicens  ;  ((  Si  me 
persecuti  sunt,  et  vos  persequentur ;  si  sermonem 
meum  servaveruDt,et  vestrum  servabuiil(J(Kin.xv).)> 
Et  item  :  ((  Nolite  timere  eos  qui  oeciduat  corpus, 
animam  autem  dod  possunt  occidere ;  sed  poUus 


similiter  etSpiritossanctussimiliter.EtquodFilius  j)  cum  timete  qui  potestetanimametcorpuspcrdere 

in  gehennam  {Mallh,  x).  »  Et  etlibi :  •  Si  de  mundo 
essetis,  mundus  quod  suum  erat  diligdret.  Quia 
vero  non  estis  de  mundo,8edego  elegi  vos  demun- 
do,  ideo  odit  vos  mundus  (}oan,  xv).  »  SoandalizaH 
autem  est  aliquem  in  persecutione  a  ilde  defioere 
vel  a  praedicatione  cessare.  Ut  autem  fortiores  eos 
redderet,  non  solum  persecutioDeB  eis  prBBdixit,sed 
etiam  ejusdem  genus  persecutioais  ostendit,  cum 
adyuaxit : 

((  Absque  syoagogis  faoieat  vo6.  »  Suvsfur^  ^^^^ 
Graece,  Latiae  conventus  sive  ooi^rsgatio  dicitar. 
Neque  enim  parva  tuao  temporis  vUuperatio  er&ta 


de  seippo  ait  :  <(  Ego  sum^^na,  veritas  et  vita 
(ioan,  xiv),  «  hoc  de  Patre  et  Spiritu  sancto  intel- 
ligendum  est,  quia  qoalis  est  Pater^talis  et  Filius, 
talis  est  et  Spiritus  sanctus.  Quod  autem  ait  :((llie 
testimonium  perbibebit  de  me,  »  manifestum  est 
quia  Spiritus  sanctus  Filio  testimonium  perhibuit 
quod  Deus  esset,quandodie  sancto  Pentecostes,  ab 
eo  missus,  slcut  fuerat  promissus,  s«ientiam  omnium 
linguarum&postolistribuit(/^c/.ii).*Necsolumtunc, 
verumetiam  antequam  pateretur,testimonium  ei  per- 
hibuit  quando  in  Joanne  a  Joanne  baptizatus  in 
spedo  oolumbas  super  eum  apparuiti  ot  audita  est 


353 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


554 


Synagogaejici,sed  sicut  nunc  turpe  cst  pro  suis  scc- 

leribus  aliquem  extra  Ecclesiani  repelli,  sic  erat  tunc 

vituperabileextraneum  queraquam  aSynagogafieri. 

Quod  autem  a  Synagoga  frequcntcr  ejecti  sunt,liber 

Actuum  apostok>rum  pleniter  declarati  in  quo  lcgi- 

tur:  «  Quia  statuentcs  eos  in  concilio,  denuntiave- 

runteis,  ne  cuiquam  homini  loqucrentur)  neque 

docerent  in  nomine  Jesu,quando  illi  ibant  gauden- 

tcs  a  conspectu  concilii)  quoniam  digni  habiti  sunt 

pro  Domine  Jesu  contumcliam  pati  {Act.  v}.  »  Sed 

qura  plures  JudoBorum  zelo  carnalis  legis  defen- 

dendae  persecutiones  apostolis  commoverunt,  recte 

subditur :  «  Sed  venit  hora  ut  omnis  qui  intcrficit 

«  vos  arbitretur  obsequium  se   prrostare  Deo.   » 

Hora  in  hoc  loco  tempus  persecutionis  intelligi  po- 

test,  quo  apostoli  a  pcssimis  erant  persecutiones 

passuri.  Magnum  quippe  obsequium  se  prasstare 

Deo  arbitrabantur,cumpraedicatore8  Evangeliiquasi 

de?tructores  legis  persequebantur.  De  quibus  ait 

Apostolus:  «  Connteor,  zelum  Dci  habent,  sed  non 

secundum  scientiam  {Rom.  xii).  »  Frustra  autem 

defendunt  legem  per  servum  datam,  qui  amittunt 

gratiam  per  Filium  factam.Quia  sicut  scriptumest: 

«Lexper  Moyscn  data  est,  gratia   et  vcrila?  per 

Jesum  Christum  facta  est  {Joan.  i).  »  Undo  ct  sub- 

infertur  : 

K  Et  haec  faeient  vobis,quia  non  novcrunt  Patrem 
«  neque  me.  »  in  hoc  se  Judaei  Patrcm  non  cogno- 
sccre  ostendunt,  cum  prffidicatores  Filii  tanto  odio 
persequuntur,  sic  idem  Filiusalibi  discipulis  dicit: 
<f  Qui  vos  recipit,  me  recipit.  Et  qui  vos  speruit,me 
spernit  (Matth,  x).  » 

n  Sed  hsec  locutus  sum  vobis,  ut  cum  venerit 
«  hora,  eorum  reminiscamini^quia  ego  dixi  vobis,» 
Prxdicit  pius  magister  persecutiones  discipulis  ven- 
turas,  ut  tanto  facilius  eas  venientes  tolerarent, 
quando  ab  illo  pnvdictas  recolerent.  Minus  cnim 
jacula  fcriunt  quas  praevideri  possunt,repentinivero 
et  subitanei  casus  etiam  fortissimos  militesinbello 
conturbare  soIent.Et  ideo  non  solum  hic  quod  futu- 
nim  erat  praedicere  voIuit,sed  etiam  plurimis  in  lo- 
cis,at  tanto  leviustribulationes  et  angustias  suffer- 
i^nt,quanto  per  proescientiae  clypcummuniti  essent. 
Cum  enim  mitteret  eos  ad  prffidicandum,  dicens : 
«  Eccc  Qgo  mitto  vos  sicutovcs  in  medio  luporum,» 
quid  pro  eadem  praedicatione  passuri  essent,conti- 
nuo  manifestare  curavit,  subjiciens :  «  Gavete  ab 
hominibus;tradent  enim  vosin  conciliis,et  in  syna- 
gogis  suis  flagellabunt  vo8,etantcregesetpraesides 
ducemini,  propter  me,in  testimonium  illis  et  genti- 
bus  {Matth.  x).  »  Et  item  :  «  Beati  eritis  cum  vos 
oderint  homines,  et  cum  separaveriut  vos  etoxpro- 
braverint  et  ejecerint  nomen  vestrum  tanquam  ma- 
lum,  propter  fUium  hominis.  Gaudete  in  illa  dieet 
cxsultate,  ecce  enim  merces  vestra  copiosa  est  in 
coelis  (Luc.  vi).  » 


Patrol.  cxyiii. 


A  HOMILIA  XGIX. 

IN  VIGILIIS   PFNTECOSTES. 

(JoAN.  xiv.)«  In  illo  tempore  dixit  Jesus  discipu- 
«  lis  suis :  Si  diligitis  me,  mandata  mea  servate.  » 
Et  reliqua.  Quid  est  quod  dicit,  quod  diligentibus 
Dcum  et  servantibus  mandata  ejus,spiritus  paracle- 
tus  daretur,dum  DeusnondiIigitur,etmandataejus 
servari  non  possunt,  nisi  per  Spiritum  sanctum  1 
Quid  aliud,nisi  ut  qui  per  Spiritum  sanctum  diligit 
Deum,  mcretur  diligendout  plushabeat,etplusha- 
bendo  plus  diligat  ?  Paracletus  quippe  consolatar 
interpretatur.  Et  Spiritus  sanctus  recte  paracle- 
tus  vocatur,  quia  corda  fidelium,  ne  inter  h^jus 
saeculi  advcrsa  deficiant,  coelcstis  vitae  desideriis 
sublevat  ac  reficit. 

P  «  Et  ego  rogabo  Patrem,et  alium  paracletum  da- 
«  bit  vobis.  »  Ostendit  in  hoc  ct  seipsum  esse  para- 
cletum.Habebant  enim  et  prius  paracletum,ipsum 
videlicct  Dominum  secum  in  carne  commorantem, 
et  cum  miraculorum  dulcedine  et  opere  prasdicatio- 
nis,ncproptcrinfideIiumpersecutionemscandaIizari 
possent,  erigi  et  confortari  solcbant.  Rogabo  dixit, 
per  humanitatcm^qui  cuncta  dat  cum  Patre  per  Di- 
vinitatem.  «  Ut  maneat  vobiscum  in  ffiternum.  «In 
ffiternumnamquemanet  cum  sanctis,  quos  etinhoc 
vita  semper  invisibiliter  intus  illustrat,  et  in  futuro 
ad  contcmplandam  perpetuo  speciem  migestatisin- 
troducit.  «  Spiritum  vcritatis,  quem  mundus  non 
«  potest  accipere,quiananvidcteum,nec3citeum.» 
Mundumautemappellathominesmundi  hujusamo- 
ri  datos.Mundus  ergocum  acciperenonpotest,id  est, 

G  mundialcs  homines,  quia  non  habent  invisibiles 
charitatis  oculos,  quibus  solummodo  Spiritus  san- 
ctus  videri  potest,  et  sciri^  et  sciendo  intelligi. 

«  Vos  autem  cognoscetis  eum,quia  apud  vos  ma- 
«  nebit,  et  in  vobis  erit.  »  Erit,  ut  maneat  in  aeter- 
num.  Dominum  namque  salvatorem  etinfideles  ante 
passionem  in  carne  viderunt^  sed  quia  Filius  Dei 
esset,quiaparacletus  a  Deo  missua  in  mundum,non- 
nisi  fidelesscirepotuerunt.Spiritum  autem  sanctum 
neque  oculis  videreinfideles,  neque  animo  volebant 
cognoscere,  quia  non  indutus  humanitate  discipulia 
apparuit,sed  ita  ad  eos  venire,  ita  apud  eos  maluit 
manere,utin  ipsis  eorum  cordibus  gratissimam  sibi 
sedem  consecraret.  Hoc  est  enim  quod  ait:  «  Vos 
autcm  cognoscetis  eum,  quia  iapud  vos  manebit,  et 

n  in  vobis  erit  »  Qui  autem  invisibiliter  in  hac  vita 
manet  cum  electis,  visibiliter  utique  eis  graliam 
suae  cogitationis  exhibet. 

«  Non  relinquam  vos  orphanos,  veniam  ad  vos.» 
Videbatur  infidelibus  quia  moriens  in  cruce  Domi- 
nus,  discipulos  relinqueret  orphanos;  sed  non  re- 
liquit  orphanos,  quibus  et  prffibuit  seipsum  vivum 
post  passionem  suam  in  multis  argumentis  per  dies 
quadraginta,  etpost  dies  decem  assumptionis  sus 
Spiritus  sancti  illis  de  coelo  charismata  donavit,ut 
ipsum  Christum  ad  eos  venisse  nullus  ambigit,qui 
inseparabilem  sancts  Trinitatis  naturam,veritatem 
et  operationem  esse  cognQscit« 

18 


555 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


3  H) 


«  Adhuc  modicum,ct  mundusmejamuonvidel.»  A  csl  Palri  ct  Spiriiui  sancto,  ad  aBternam  beatitudi- 
Modicum  erat  usque  ad  tcmpus  expletae  passionis,  nem  manifestaturus  erit. 
ex  quo  illum  reprobi  videre  non  valebant.  Soli  et- 
enimjusti,quimorteiIliuserantcontristati,gaudium 
resurrectionis  ejus  videre  merucrunt.  «  Vos  autem 
«  videtis  me,  quia  ego  vivo,  et  vos  vivetis.  »  Quid 
est  quod  ego  vlvo,  et  vos  vivetis  ?  Cur  de  praBsenti 
se  dixit  vivere,  illos  autcm  de  futuro  esse  victuros, 
nisi  etiam  vitam  carnis,  utique  resurgentis,  qualis 
in  ipso  praBcedebat,otillisest  pollicitus  secuturam? 
£t  quia  ipsius  mox  futura  fuerat  rcsurrectio,  priB- 
sentis  posuit  temporis  vcrbum,  propter  signidcan- 
dam  celeritatem :  illorum  autcm,  quod  ia  saeculi 
difTcrtur  finem,  non  ait  vivitis,  scd  vivetis.  Ouas 
enim  resurrectioncs,  suam  scilicet  mox  futuram,et 


HOMILIA  a 

IN   DIE   SANCTO   PBNTECOSTES. 

(JoAN.  XIV.}  «  In  illo  tempore  dixilJesusdiscipQ- 
«  lis  suis  :  Si  quis  diligit  me,sermoncm  meum  se^ 
«  vabit.  »  Et  reliqua.  Promissurus  Dominus  Spiri- 
tum  sanctum  discipuiis,quale8seexhiborcdcbeant, 
qui  ejus  habitaculum  fieri  desiderant,  in  exordlo 
hujus  lectionis  manifestat,  cum  dicit :  «  Si  quis 
diligit  mo,  scrmoncm  meum  servabit.  »  In  quibus 
vcrbis  ostcndit  quia  probatio  verae  dilcctionis  ex- 
hibilio'cst  boni  operis.  Si  cnim  qui  non  diligitDo- 
minum,mandata  ejus  non  custodit,  sine  causaeum 


nostram  in  fine  sacculi  seouturam,  duobus  verbis  ^  se  diligere  confitetur  verbis,  qui  ejus  prascepta  qoq 


prssentis  temporis  ct  futuri,  eleganter  brcvitcrquc 
promisit. 

«  In  illo  dic  vos  cognoscetis  quia  ego  sum  in 
«  Putre  meo,  ct  vos  in  me,  et  ego  in  vobis.  »In  quo 
die,  nisi  do  quo  ait :  «  Et  vos  vivctis  ?  »  Novcrant 
apostoli  tunc  esse  Christum  in  Patre  per  uiiitatem 
individuffi  divinitatis:noverant  sc  esse  inChristo,per 
BUBceptionem  lidei  ctsacramentorum  eJu8,quinove- 
rant  veracitcr  vivcre  tunc  et  esse  Christum  in  Patre, 
in  se  esse  Christum  perdilcctionem  et  observantiam 
mandatorum  ejus  :  noverat  ct  hoc  sancta  Dei  Ec- 
clesia,  sed  longe  melius  et  plenius  in  illa  die,  de 
qua  dixil :  Et  vos  vivetis,  in  qua  veraciter  vivcre 
incipiens,  hoc  est,  in  diercsurrectionis,quandopcr- 
fcctius  cuncta  qus  scienda  sunt  scicnt,  quando 


servat  operibus,  Joanne  apostolo  teste  qui  ait : 
«  Si  quis  dixerit  quoniam  diligo  Deum»  etfratrem 
suum  oderit,  mcndax  est  (/  Joan.  iv).  »  Et  sicut 
dc  falsis  fidci  profossoribus  Apostolus  ait : «  Coq- 
fitcntur  se  nosse  Dcum,  factis  autcm  ncgant  {TU, 
i).  »  Talcs  Dominus  in  Evangelio  reprobat,  cum 
dicit :  «  Quid  autcm  vocatis  aie^  Domine,  Domine, 
et  non  facitis  quoe  dico  {Luc.  vi)?  »  Et  Propheta: 
«  Populus  hic  labiis  me  honorat,  cor  autem  eorum 
longe  cst  a  me  (Jsa  xxix).  »  Sicut  enim  justus 
ex  lide  vivit,  sic  iides  sine  operibus  mortua  est, 
Domino  dicentc  :  «  Non  omnis  qui  dicit  mihi,  Do- 
mine,  Domine,intrabit  in  regnum  coolorum  [MaUk, 
vii),  »  ctc.  Unde  Joannes  in  Apocalypsi  cum 
dixisset  (/l/joc.  i) :  «  Beatus  qui  legit  et  qui  audit 


ipsnmscientia^fontem  viciniussinefineconspicicnt.  G  verba  prophetia^  libri  hujus,  >»  continuo  subjunut: 


Et  quia  omnibus  hujus  promissionem  beatitudinis 
promitteret,  nonsolummodo  apostolis,  moxsubjun- 
git: 

«  Qui  habet  mandata  mea  et  servat  ea^ille  cst  qui 

«  diligit  me.  Qui  autem  diligit  mc^diligeturaPatre 

«  meo,  et  ego  diligam  cum,et  manifcstabo  ei  meip- 

«  sum.  »  Ubi  omni  intentiono  considcrandum  cst 

quia  Christum  vere  diligerc  est  non  solum  ipsamdi- 

leciionem  oonllteri,   sed  mandata  Christi,  qux  di- 

scendo  habemus,  opcrando  servare.  «  Qui  habct, 

inquit,mea  mandata  et  servat  ea,  ille  cst  qui  diligit 

mc.  »  Qui  habet  in  memoria  et  scrvat  in  vita,  qui 

habet  In  sermonibus  et  scr\'at  in  moi-ibus,  qui  ha- 

bet  audiendo  et  servat  facicndo ;  aut  qui  habet  fa- 


«  Et  servat  ea  quffi  in  ea  scripta  sunt.  »Amor 
etenim  Dei  otiosua  esse  non  potest,  quando  ut 
Dominus  ait :  «  Ex  abundantia  cordis  os  loquilur 
{Matlh,  xii).  »  Aut  enim  magna  operatur,  si  verus 
amor  est:  aut  si  operari  renuit,  haud  amor  dicen- 
dus  est.  Sicut  onim  imperator  in  hoc  intelligitquod 
sui  milites  cum  diligunt,  cum  provinciae  loges  ejus 
observant  :  sic  affectum  nostra;  dilectionis  erga 
Deum  ostendimus,  cum  prascepta  cjus  semmus. 
Unde  huic  lectioni  paulosuperius  praemisit,  dicens : 
«  Qui  habet  mandala  mca,  et  servat  ea,  ille  est  qui 
diligit  me.  »Et  iterum:  «  Si  diligitis  me,mandaU 
mea  servate.  »  In  dilectione  vero  Dei  non  tantum 
lingua,  scd  et  manus  est  intucnda,sicut  alibiDomi- 


ciondo  et  servat  ea  perseverando,  ipse  est,  inquit,  ])  nus  discipulis  ait:  «  Scitis  haec  :beati  eritis  si  fece- 


qui  diligit  me.  Notandum  quia  cum  prffisentistcm- 
poris  verbo  diceret  :  «qui  autem  diligit  me,»adjicit 
de  futuro  :  «  diligetur  a  Patre  mco,  et  ego  diligam 
eum,  et  manifestabo  ci  mcipsum.  »  Diligit  namque 
etiam  nunc  dilectores  suos  cum  Palre  Filius,  sed 
nunc  diligit  ad  hoc  ut  roctc  vivant  ex  fide,  quao 
per  dilectionem  opcratur:  tunc  ad  hoc  diJiget  ut 
perveniant  ad  visioncm  veritatis,  quain  per  fidem 
gcstaverant.  Non  autcm  frustra  addiJit:  «  et  mani- 
lestabo  ei  meipsum.  »Si  verosocundum  hunianita- 
temsecunctisinjudicio.manifestabit,  solis  vcro  ju- 
etis  6t  sanctis  divinitatis  gloriam,  ia  qua  squolis 


ritis  ea  {Joan.  xiii).  »  Custodienda  ergo  sunt  prs- 
cepta  Dei,  quia  in  custodiendis  prffiparata  est  re- 
tributio  multa  nimis.  De  qua  retributione  protinus 
subinfertur :  «  Et  Pater  meus  diliget  eum.  »>  Qui*i 
enim  dilectori  suo  Filiusamplius  promittere  potest, 
quam  ut  a  Patre  diligatur?  Qui  ergo  diligit  Filium 
diligitur.ct  a  Patre,quiaidem*Filius  unum  estcum 
Patrc,sicut  ipse  alibi  dilectoribus  suis  dicit : « Ip9« 
enim  Patcr  amat  vos,  quia  vos  me  amastis,  et  cre- 
didistis  quia  a  Deo  exivi  (Joan,  xvi).  »  Notandum 
autem  quod  ait :  «  et  ad  eum  veniemus.»  Nisi  Deos 
trinitas  esset,nequaquam  pluraliter  diceret. «  Kt  m 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


558 


«  eum  veniemus.  »  Ubicunquc  enim  venit  Pater, 
venit  Filius,  venit  Spiritus  sanctus.    Et  ubicunque 
manet  Pater,  manet  Filius,  manet  ct  Spiritus  san- 
ctus.  Quia  sicut  aitApostolus:  «  Charitas  Deidiffusa 
est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum,  qui 
datus  est  nobis(Rom.  v).  »  Et  item:  «  HabitaraChri- 
stum  per  fidcm  in  cordibus  nostris  (Ephes.  iii).  »  Scd 
laeto  corde   accipiendum  cst  quod    infertur  :    «  Et 
«  mansionem  apud  eum  faciemus.  »  Ad  quorumdam 
voro  corde  Dcus  venit,  sed  mansionem  non   facit, 
quiaeos  percompunctionisgratiamvisitat:  sedcum 
hora  compunctionis  transierit,  et  ad  iniquitatem  re- 
deunt,  Deum  a  corde  suo  repellunt,  de  quibus  Do- 
minus  alibi  dicit :  «  Quia  ad  tempus  credunt,  et  in 
tempore  tentationis  recedunt  (Luc,  viii).  »  At  vero 
ad  electonim  cor  non  solum  venit,  scd  etmansionem 
facit :  quia  eorum  mentes  sic  iixa}  sunt  in  amore 
Divinitatis,  utabejusdilectione  temporetentationis 
non  recedant,  sed  ita  Domino  cobserent,  ut  sive  in 
prosperis,sive  in  adversis,  semper  ipsum  benedicere 
studeant,  dicentes  cum  Psalmista :  «  Benedicam  Do- 
minum  in  omni  tempore  (PsaL  xxxiii).  »  Conside- 
randum  ergo  summpore  est  quanto  studio  mansio- 
nem  suse  mentis  praeparare  debet,  qui  tantum  ac 
talem   hospitem   suscipere  desiderat.  Si  enim  rex 
aut  praepotens  amicus  ad  domum  tuam   venturus 
esset,  cum  omni  studio  eam  prccparares,  superflua 
abjiciendo,  necessaria  adhibendo.  non  solum  quas  ad 
utilitatem,  sed  etiam  quae  ad  ornatum  pertincnt  in- 
vestigando.  Ita  Dominum  Deum  tuum  in  habitaculo 
cordis  tui  suscepturus,  emundaconscientiam  tuam 
ab  operibus  mortuis,  et  a  cogitationibus  surporfluis 
etimmundis:quiamundushabitator  mundam  quae- 
rit  domum,  ad  quam  non  solum  venire,  scd  in  qua 
manere  dignetur  ille  qui  ait:  «  Eccc  ste  ad  ostium, 
et  pulso  :  si  quis  aperuerit  mihi,  intrabo  ad  illum, 
elcoenabo  cum  illo,  et  ille  mecum  (Apoc,  rii).  »  Igi- 
tur  domum  mentis  nostrx  ab  squaloribus  omnium 
titiorum  mundare  debemus,  et  diversis  floribus  vir- 
tutum  adomare,  ut  humiiitate  fulgeat,  castitate  ru- 
tilet,  charitate  resplendeat,  ut  in  corda  nostra  vc- 
Biens  Spiritus  sanctus,  mansionem  faciat.  Sed  his  et 
de  electis  explicitis,  qui  Deum  non  solum  verbis, 
sed  etiam  operibus  diligunt,  protinus  de  reprobis 
dicitur : 

«Qui  non  diligitme,  sermones  meos  non  servat.» 
Sicutenim  qui  prfficepta  Dei  obsers^at,  etiam  tacente 
lingua  se  eum  diligere  comprobat :  sic  qui  sermo- 
nem  ejus  non  custoditeum  se  non  diligere  demon- 
slrat. «  Et  sermonem  quem  audistis  non  est  meus, 
« sedejus,  qui  misit  me,  Patris,  »  Cum  superius  scr- 
mones  pluraliter  posuit,  doctrinam  sancti  Evangelii 
intelligere  voluit.  Cum  autem  singulariter  adjunxit: 
*  Et  sermonem  quem  audistis^  »  seipsum  intelligere 
Toluit,  quiest  verbum  et  sapientia  Dei,  de  quo  Joan- 
nes  alibi  ait:  « In  principioerat  Verbum(Joa7i.i),»etc. 
Recte  ergo  dicit :  «  Et  sermonem  quem  audistis  non 
estmeus,sed  ejus,qui  misit  me,  Patris, »  quia  Filius 
noQ  a  seipso  veuit;  sed  a  Patrei  sicut  ipse  dicit : 


A  «  Ego  a  meipso  non  veni,  sed  Patermeus  misit  me 
(Joan.  vii).  »  Et  sicut  Filius  non  est  a  seipso,  sic  do- 
ctrinam  suam  non  dicit  suam  csse,  sicut  ipse  ait : 
«  Mea  doctrina  non  est  mea,  sed  ejus,  qui  misit  me, 
Patris  {Ibid.).  »  Et  iterum  :  «  Pater  in  me  manet,  et 
ego  in  eo  {Joan.  vi). »  Et  alibi :  «  Ego  a  meipso  nihiJ 
facio  (Joan.  viii).  »  Qui  enim  de  nullo  fit,  de  nullo 
procedit,  solus  est  Pater.  Filius  autem  de  Patre 
natus,  Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  procedere 
creditur. 

«  Hfficlocutus  sum  vobis,apud  vos  manens.»  Nun- 
quid  non  erat  mansurus  cum  discipulis,  quibus  alibi 
promisit,  dicens  :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  omni- 
bus  dicbus  usque  ad  consummationem  sseculi? 
(MaUh.  xxviii).  »  Erat  utique,  sed  ait :  «  Hsec  locu- 

|.  tus  sum  vobis,  apud  vos  manens,  »  de  prffisentia 
corporali  dicit,  per  quam  post  modicum  ab  eis  re- 
cessurus  erat.  Cui  simile  est  quod  alibi  ait :  «  llssc 
sunt  verba  quse  locutus  sum  ad  vos,  cum  adhuc 
essem  vobiscum  (Ltic.  xxiv).  »  Qui  ergo  in  articulo 
passionis  haec  loquebatur,  mansurus  cum  eis  semper 
per  divinitatem,  recessurus  loquitur  per  humanita- 
tcm.  Sed  quod  minus  de  divinitateintelligerepote- 
rant,  per  Spiritus  sancti  advcuLum  se  docturum  pro- 
mittit,  cum  subjungit : 

«  Paraclelus  autem  Spiritus  sanctus,  quem  m;ttet 
«  Pater  in  nomine  mco,  ille  vos  docebit  omnia.  » 
Cui  simile  est  quod  alibi  dicit :  «  Adhuc  multa  habeo 
vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo.  Cum 
autem  venerit  ille  Spiritus  veritatis,  docebit  vos 
omnem  veritatem  (Joan.  xvi).  »  Quia  ad  intelligenda 

C  spiritalia  mentes  nostras  promovebit,patet  profecto, 
nec  laboriosa  expositione  indiget,  quare  eumdem 
spiritum  paraclctum  nominet,  icapdExXTjTo?  Grsca 
locutione,  Latine  consolalor  Mve  advocatus  dicitur. 
Bene  consolator  dicitur,  quia  mentes  fidelium,  ne 
inter  adversahujus  saeculi  deflciant,  spe  coelestium 
consolatur  praemiorum  Bene  advocatus,  quia  pro 
errore  delinquentium  apud  Patrem  intervenit,  Apo- 
stolo  teste,  qui  ait :  «  Nam  quid  oremua  sicut  opor. 
tet,  nescimus  (Rom.  viii),  »  etc.  Et  pulchre  eumdem 
Spiritum  in  nomine  suo  a  Patre  mitti  perhibet,quia 
unius  naturae,ejusdemque  est  cum  Patre  potentiffi, 
sicut  ipse  alibi  ait:  «Cum  veneritparacletus,quem 
ego  mittam  vobis  a  Patre  Spiritum  veritatis,  qui  a 
Patre  procedit,  ille  testimonium  perhibebit  de  me 

Tv  (Joan.  xv).  »  Quod  autem  ait :  «  lllc  vos  docebit 
omnia,  »  subaudiendum  est,  qu®  necessaria  sunt, 
sive  ad  intelligendum,  sive  ad  docendum.  Et  recte 
Spiritus  sanctus  omnia  docere.dicitur,  quia  in  va* 
cuum  laborat  sermo  doctoris  exterius,  nisi  interius 
sitSpiritus  sanctus,  qui  illustret  corauditoris.  Cae- 
terum  nemo  tantum  perfectus  esse  potest  in  prssenti 
vita,  ut  omnia  de  Deo  scire  possit,  maxime  cum 
Apostolus,  qui  usque  ad  tertium  ccelum  raptus  fuisse 
perhibetur,  dicat :  «  Ex  parte  cognoscimus,  et  ex 
parte  prophetamus  (f  Cor,  xiii\  »  Quod  vero  sub- 
jungit :  aflt  suggeret vobis  omnia  quiecunque  dixero 
((  vobis.  »  Spiritus  sanctus  BuggerQre  dicitur,  60 


539 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


IM 


quod  nos  SDggerentes,  id  cst  supplicantes,  faciat.  /^  distat  inler  pacem  mundi  et  pacem  Dei.  Dat  antpm 


Quaritur  autem  quomodo  suggerat,  cum  suggcrere 
minoris  sit,  et  Spiritus  sanctus  squalis  Patri  esse 
credatur  ?  Ad  quod  dicendum  quia  usus  iste  locu- 
tionis  in  Scripturis  sacris  frequenter  invenitur,  ut 
hoc  Deus  ago^  dicatur,  quod  ut  nos  agamus  ille  per- 
flciat;  et  orare,  ut  nos  orantes  efficiat.  Sicut  enim 
Spiritui  sancto  gemcre  est,  eo  quod  nos  ad  gemen- 
dum  incitet,  sic  suggerere  dicitur,  eo  quod  nos  ad 
BUggerendam  instruat,  id  est  ea  quae  desunt  nobisin 
virtutibus  supplicando  postulare  faciat.Et  quia  sug- 
gerere  aliquando  subministrare  est,Patri  etFilioSpi- 
ritussanctuscoacternusetconsubstantialissuggercro 
dicitur,  eo  quod  nobis  divinam  scientiam  occulta 
in^piratione  ministret,  non  de  deorsum,  scd  de  sur- 
sum.  Unde  per  Apostolum  dicitur :  «  Gharitas  Dei 


mundus  suis  amatoribus  pacem,  quando  concordant 
adulteri  cum  adulteris,ebrio8icum  ebriosis,  rapaccs 
cum  rapacibus,  homicida;  cum  bomicidis.  Sed  hsc 
pax  ad  perpetuam  discordiam  ducit,  et  in  prssenti 
frequdnter  jurgiis  immutatur,  et  aliquando  mcrte 
interveniente  finitur.  Paxautem  quam  Dcmiinus  dat, 
etin  praesenti  amore  fraternitatistranquillum  reddit 
animum  Gbristianum,  et  in  futuro  ad  societatem 
perpetuas  pacis  perducit.  Igitur  in  pace  Dei  non  pro- 
pter  amorem  terrenum,  sed  propter  pacem  chari- 
tatis  in\iccm  amorem  habent,  ut  qui  unumpatrem 
habent  in  coclis,  sint  in  una  compage  charitatis 
conjuncti  in  terris,  sicut  de  primitiva  Ecclesia  dici- 
tur :  «  Multitudinis  credentium  erat  cor  unum  et 
anima  una  {Act.  rv).  »  Horum  ergo  pax  ncc  jurgiis 


diffusaestincordibus  vestrisperSpiritumsanctum,  "  immutatur,  nec  discordiis  rumpitur,  nec  morte  in- 


qui  datus  est  vobis  (Rom.  v).  »  Postquam  Dominus 
Spiritumparacletumsediscipulispromisitdaturum, 
protinus  pacem  commendavit,dicens : 

«  Pacem  relinquo  vobis,  pacem  meam  dovobis.» 
OstendensquiaiiliejusSpiritumaccipercmercnturet 
templumSpiritussancti  ncri^qui  paceminviolatamet 
concordiam  cum  fratribus  ser^^ant  Juxta  illud  prophe- 
ticum:<(8uperquemrequiescetSpiritu8meus,ni8isu. 
perhumilemetquietumettrementemsermonesmeos 
{tsa.  Lxvi). »  Unde  Joannes  in  sua  Apocalypsi  (sic)  di- 
cit:  «Inhabilabo  in  ilJis  et  inambulabo  {11  Cor.  vi).  » 
Pax  autem  vera  est,  quae  nullo  furore  accenditur, 
nulla  persecutione  perturbatur,  sed  inter  adversa 
hujus  saeculi  inconcussus  stat  animus  Ghristianus: 


terveniente  finitur,  sed  potius  confirmatur :  ut  qui- 
bus  unum  cst  desiderium  in  terris,  sit  unum  pr^e- 
mium  in  coelis,  ot  quia  discipulis  Dominus  pacem 
commendaverat,  sciens  eistribulationesetangustias 
csseventuras,neintcrpressurassaBCuIi  pacem  amit- 
terent,  verbum  exhortationis  posuit,  dicens:  «  Non 
«  turbetur  cor  vestrum,  neque  formidet.  Audistis 
«  quia  cgo  dixi  vobis  :  vado  et  venio  ad  vos.  •  Dnde 
cum  alibi  eosad  passioncmhortaretur,  ait:  «Nolite 
timcre  eos  qui  occidunt  eorpus,  animam  autem  non 
possunt  occidcre  {Matth,  x).  »  Et  item  :  «  Nolite  II- 
mcre,pusillus  grex,quiacompIacuitpatri  vcstrodare 
vobis  regnum  (Luc.xii),  »  sciebat  enim  quia  quo  am- 
pliusproejusnominetribulationesetangustiassusti- 


(pioniam  sicut  per  Prophetam  dicitur.  t  Pax  multa  G  nercnt,  eo  magis  gloria  eorum  cresceret.  Quiasicut: 


diligentibus  legem  tuam,  et  non  est  iilis  scandalum 
{Psal.  cxviii).  »  Hanc  pacem  quasi  speciale  munus 
Dominus  discipulis  commendabat,  quando  dicebat: 
t  Habete  sal  in  vobis,  et  pacem  habete  inter  vos 
{1  Marc.  ix).  »  Et  item:  t  Beati  pacifjci,  quoniam 
filii  Dei  vocabuntur  (Malih.  v.)  »  Quam  se  noverat 
habere  qui  dicebat :  »  Gum  his  qui  oderunt  pacem, 
eram  paciflcus  {Psal.  xix).  »  Gujus  virtutem  et  digni- 
tatem  quidam  sapiens  breviter  comprehendit,  di- 
cens: 

Pax  animam  nutrit,  retinet  concordia  pacem. 
Pax  reprimit  lites  concordes  ncctit  ct  item. 
Lis  pacem  metuit,  refugit  discordia  pacem. 
Odia  pax  pellit,  castum  pax  nutrit  amorem. 


i<  Vasa  figuli  probat  fornax;  ita  homines  justos  tcn- 
tatio  tribulationis  {Eccli.  xxmi).  »  In  multis  locis 
Evangelii  Iegimus,quod  cumDominusse  adiscipulis 
corporaliter  recessurum  diceret,  non  sine  gravi  do- 
lore  audire  poterant.Undecum  alibi  dixisset:  «Vado 
ad  eum  qui  me  misit  {Joan.  vii),»  continuoadjunxit: 
«  Scd  quia  hflec  locutus  sum  vobis,  tristitia  implevit 
corvestrum  (Joan.  vi).  »  Inde  turbari  et  formidari 
poterant,  quod  quem  totis  visccribus  diligebant  a  se 
recessurum  audiebant.  Sed  hunc  eorum  dolorem 
benignc  pius  magister  consolatur,  cum  dicit : «  Non 
turbetur  cor  vcstrum  neque  formidet »  pro  eoquod 
dixi :  «  vado  et  venio  ad  vos.  »  Si  enim  contristatur 
quis  quia  ogo  vado,  laetificari  debet  quia  venio^juxta 
Hujus  viriutis  suavitatem  nec  nunc  impii  possi-  n  illud  quod  alibi  dicit :  «  Non  turbetur  cor  vestrnm: 


dere  pos8unt,cum  inter  seconcordare  vidcntur,  sicut 
Scriptura  dicit:  «  Non  est  pax  impiis  {Jsa.  xlvi),  » 
dicit  Dominus  Deus.  Pulchre  crgo  ait :  «  Pacem  re- 
linquo  vobis.pacem  meam  do  vobis. »  Ac  si  diceret : 
Do  prassentibus,reIinquo  futuris.  Sive  inchoantibus 
relinquo,  perseverantibus  do.  Et  quia  perfectior  erit 
pax  in  futuro  quam  in  prsesenti,  bene  cum  addita- 
mcnto  dixit :  «  Pacem  meam  do  vobis.  »  Ibi  enim 
noo  solum  axterius,sod  nec  interius  conflictum  cum 
vitiis  habebimus,ubi  summa  cst  pax  de  visione  con- 
ditoris. 
«Nonquomodo  mundusdat,egodo  vobis.»  Multum 


Creditis  in  Deum,etinmecredite  {Joan.  xiv).nOu» 
«si  abiero  etprceparaverovobislocum,iterum  veniam 
et  accipiam  vos  ad  meipsum,  ut  ubi  sum  ego,  etvos 
sitis  {Ibid.).  »  Et  alibi :  «  Non  relinquam  vosorpba- 
nos,  veniam  ad  vos  (Ibid).  »  Unde  et  subditur: 

«  Si  diligeretis  me,  gauderetie  utique,  quia  ad 
«  Patrcm  vado,  quia  Pater  major  me  ost. »  Nunquid 
non  diligebant  apostoli  Dominum,  pro  quo  etiam 
mori  paratierant,  dicentes:  «  Eamuset  nos,  etmo- 
riamur  cum  illo  {Joan.  xvi)?  »  Quid  est  ergo  quod 
ait:  «  Si  diligeretis  me,  gauderetis  utique?  «  Ad 
quod  dicendum  quianon  negat  se  9  discipulis  dilig'i 


S6i 


HOMILIiE  DB  TBMPORE. 


562 


sed  eoruro  fragiliiati  oondesceadeDs,  illorum  mentes 

bumanas  ad  amorem  divinum  prsBparat.  Nimirum 

aLiud  erat  quod  in  eo  principaliter,  diligebant,  et 

aliud  quod  minus  perfecte.  Diligebant  enim  in  eo 

formam  humanitatis  principalitor,  quam  videbant, 

sed  minus  perfecte  formam  divinitatis,  quam  non 

Tidebant.  Ac  si  diceret  Dominus:  Si  in  me  formam 

dlvinitatis  principaliter  quaBamandaestydiligeretis, 

V  gauderetis  utique  quia  vado  ad  Patrem,  quiaPater 

miOor  me  est,  »  Quam  sententiammaleAriusinter- 

preiatur,  qui  ausus  est  dicere  Filium  Dei  in  divini- 

tate  iniaor«imessoPatre,nonintelligen8,infelix,  quia 

ia  uno  mediatoreDeiet  hominum,altera  estnatura 

divinitatis,  etaltera  humanitatis.  Innatura  quoque 

divinitatis  non  a  Oeo  factus,  sed  ex  Deo  creditur 

natuSy  Deus  de  Oeo,  lumen  delumine,coaeternuset 

consubatantialis  Patri,  sicut ipsedicit: «  Ego  et  Pater 

unum  sumus  (Joan,x).»  Innaturahumanitatis^qua 

Qiinoratus  est  paulo  minus  ab  angelis,  minor  esse 

Crediiur  Patre,  per  quam  loquitur:  <c  Quia  vado  ad 

Patrem,  quia  Pater  major  me  est.  » 

«  Et  nuncdixi vobispriusquam  fiat,  utcum  factum 

«  fuerit  credatis.  »Non  solumadhocea  quaeventura 

sibi  erant  Dominus  praedicere  voluit,  ut  se  Deum 

ostenderet,  qui  ventura  nosse  posset,  seduthoc  in- 

dicio  nnimos  discipulorum  ad  crcdendumprovoca- 

ret,9cilicet  ut  tantofirmius  eacrederent,  quantonon 

aliter,  quam  ab  eo  prsdicta  noverant,  impleri  cer- 

nerent,  sicut  alibi  ait:  «  Ilaeclccutussum  vobis,  ut 

cum  venerit.hora,  eorum  reminiscamini,  quia  ego 

dixi  vobia  (/oan.  xvi).  »  Unde  Lazaruojresuscitatu- 

rus,  cum  eum  mortuum  prsdixisset,  ait:  «  Gaudeo 

propter  V03,  ut  credatisquianoneramibi^Joan  xi).« 

Quod  autem  subjunxit: 

«  Jam  non  multaloquar  vobiscum,  »  decorporali 
locutione  dicit.  Nam  inarticulopassionisdiscipulis 
luBC  loqueus,  pauca  corporaliter  erateislocuturus. 
Spiritaliterautemquotidieloquitur,quotie8sanotum 
Evangelium  legitur,velauctoritassanctaB  Scripturae 
ad  memoriam  revocatur:  «  Venit  enim  princeps 
«  mundi  hi\jus,  et  in  me  non  habet  quidquam.  »  Si 
priaoipem  mundi  hocloco  Pilatum  accipimus,  mani- 
festum  est  quia  in  eo  non  invenit  quidquam,  sicut 
ipse  summis  principibus  sacerdotum  respondit: 
«Quidenim  mali  fecitiste(Jfa^.  xxvii)?  »Ego<(nullam 
cauaam  invenio  in  homine  isto  ex  his  in  quibus 
eum  accusatis ;  sed nequeHerodes,  nam  remisi  illum 
ad  vos,  et  aihil  dignum  morte  actum  est  ei  iLuc, 
xxiu).  »  Sed  nos  meliusprincipemmundi  diabolum 
intelligimus,  qui  quondam  principatuniet  tyranni- 
dem  ineorum  mentibus  sibi  ?  i  ndicat,qui  potius  mun- 
dumquamDeumdiligunt.Contrabuncprincipemmi- 
lescastrorum  Dei  eertamen  inierat,quidicebat: «  Non 
est  nobis  coUuctatioadversuscarnemet  sanguinem 
{Ephes,  vi).  »  Etitem:  «Egoautemnonpugnoquasi 
aerem  verberans,  sod  caatigo  corpus  meum  et  in 
servitutem  redigo,  neforte  cumaliis  praBdicaverim, 
ipae  reprodus  efQciar  (/  Cor.  ix).  »  Iste  ergo  prin- 
ceps  mundi  ad  Dominum  venit,  quando  eum  quasi 


A.  hominem  mori  conspiciens^  ejus  animam  siontjoas- 
teras,  quas  peroriginalcpeccatumtenebat,8erapere 
posse  ffistimavit.  Sed  in  eo  non  reperit  quid^uam, 
quia,  sicut  ait  Petrus  Apostolus:  u  I^ccatum  noo 
fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  oreQJus(/Ptf/r.u):*i 
Inde  ergo  potestatem,  quam  in  caeteria  retiaebat, 
amisit,  quo  gladium  suae  percussionis  contra  eum 
in  quo  nihil  invenit,  exacuit,  quia  sicut  ait  ApoBto* 
lus:  «  Si  cognovissent.  nunquam  Dominum  gloriae 
crucifixisscnt  (/  Cor.  ii).  »  De  quo  aiibi  a  Doiaino 
dicitur:  «  Nunc  hora  estutprincepsmundiejieiatur 
foras  {Joan.  xii).  »  Et  item:  «  Videbam  sataiKam 
sicut  fulgur  cadentem  de  coelo  {Luc,  x).  »  Unde  et 
soquitur: 
<c  Scd  ut  cognoscat  mundus  quia  diligq  Patrem, 

r^  «  et  sicut  mandatum  dedit  mihi  Pater,  sic  fooio: 
«  surgite,  eamus  hinc.  »  In  quibus  verbis  ostendit, 
non  necessitate,  sed  voluntate  aeessepasBum.  Non 
enim  cujuscunque  peccati  vinculo  constrieti&s  erat, 
ut  necessitatepateretur,  sod  soladilectionepronobis 
spontanee  passionem  sustinuit,  ut  et  Patris  oikedien- 
tism  impleret,  et  noa  a  mortis  interitu  liberaret. 
Quod  ergoait:  »  Sed  ut  cognoscat  mundua  qaiadi* 
ligo  Patrem.  »  tale  est  ac  si  diceret :  In  hoe  ostendo 
me  Patrem  diligere,  quia  pro  ejus  nomine  tribula- 
tiones  et  angustias  sudtinere  non  diiTero.  SiveGerta 
in  hoc  me  ostendo  Patrem  diligere,  qnicumpossim 
mortem  vitare,  pro  ejus  amore  mortem  subire  non 
differo,  quoniam  non  venivoluntatemmeamfacere. 
Imitemur  et  nos  pro  modulo  nostro  caput  nostrumj 
ut  qui  sine  peccato  esse  non  possumus,  projustiUa 

C  persecutiones  pati  non  timeamus,quia,siGutaitPe^ 
trus  apostolus:  «  Ghristus  passus  est  pro  doIhs,  vo- 
bis  relinquens  exemplum,  ut  sequamiai  veetigia 
ejus,  qui  peccatum  nonfecit,  necinventnsestdoluB 
in  ore  ejus(/  Pelr,  ii);»et  imploatur  in  nobis,  quod 
Dominusait  inEvangelio:«  Beatiqui  persecutionem 
patiuntur  propter  jusiitiam(Ma^A.v>.  »  Hinoetapo* 
stolus  Petrus  nos  admonet  alibi,  djcens:  «  Nemo 
vestruin  paiiatur  quasi  homicida,  autfur,  autadul- 
ter.  Si  autem  utChristianus,  non  erubescat,  sed  glo- 
rinoet  Deum  in  isto  nomine  {I  Pelr.  iv).  » 

HOMILIA  CI. 

FERIA  SECUNnA  PENTECOSTES. 

(JoAN,  III.)  «  In  illo  temporedixitJesuBdisoipulia 
Q  «  suis:  Sic  Deus  dilexit  mundum,  ut  Filium  euum 
«  unif^onilum  daret,  utomnis  quicredit  in  ipsoQon 
«  percat,  sed  habeat  vitam.  »  Et  reliqua.  Unde  ao- 
tandum  quod  eadem  de  FilioDoiunigonitor^icat, 
qu»  de  filiohominis  inoruceexaltatoproiBiserat,di- 
cens:  «  Ut  omnis  qui  creditinipso,  noapereat,«ed 
habeat  vilam  aeternam.  »QuiaprofectoidemF6dem- 
ptoretconditornoster,FiliusDeiantesaBCulaexidtens, 
filius  hominis  factus  est  in  flne  B«oulor«m,  ut  qui 
nos  per  divinitatis  suaa  potfentiam  oreaverat.  ad  per- 
struendam  vitae  beatitudinem  parennis,  ipse  per  fra- 
gilitatem  humanitatis  nostraBnosrestaoraret,adre- 
cipiendam  qnam  perdidimus  vitam.  Sequitur: 


663  HAYMONIS  HALBER8TAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL.  564 

«  Non  enim  misit  Deus Eilium suum  in  mundum  A  ejus  veritas  tibi  ostenderet.  Sed  qui  etiamadmom- 


«  ut  judicet  mundum,  sed  ut  salvetur  mundusper 
«  ip8«m.»Ergoquantumin  medico  est,8anarevenit 
ffigrotum,  scd  inlerimitur,  qui  pr«ceptamedici  ser- 
vare  non  vult.  Venit  salvare  mundum.  Quare  salva- 
tor  dictus  est  mundi,  nisiutsalvetraundum^nonut 
judicet  mundum?  Salvari  non  vis  abipso?exteipso 
judicaberis.Etquiddicamjudicaberis?Videtequiait: 

«  Qui  credit  ineumnonjudicatur.  Qui  autem  non 
«  credit.  »  Quid  dicturum  sperabas,  nisijudicetur? 
«  Jam,  inquit,  judicatus  est.»Nondum  apparuitju- 
dicium,  sedjamfactumestjudicium.NovitDominus 
qui  sunt  ejus,  novit  quipermaneantad  coronam,et 
qui  permaneant  ad  flammam ;  novit  in  area  sua  tri- 
ticum  Buum,  novitetpaleam,novit  etsegetem,  novit 
zizaniam.  Jam  dijudicatus  cstqui  non  credit.  Quare  ^  lus  erit. 
judicatus  est?  «  Quianoncreditinnomineunigeniti 
«  Filii  Dei.  Hocestautcmjudicium,  quialuxvenitin 
«  mundum,  et  dilexerunt  homines  magis  tenebras 
«  quam  lucem.  Erant  enim  eorummalaopera.»Fra- 
tres  mei,  quorumoperabonainvenit  Dominus?Nul- 
lorum.  Omnium  enim  opera  malainvenit.Quomodo 
ergo  quidam  fecerunt  veritatem,  et  venerunt  ad  lu- 
cem?  Hoc  sequitur: 

«  Qui  autem  facit  verilatem,  venit  ad  lucem,  ut 
manifestentur  opera  ejus,  quia  in  Deo  sunt  facta.» 
Quomodo  ergo  quidam  bonumopus  fecerunt,  utve- 
nirent  ad  lucem,  id  est  ad  Christum?  Et  quomodo 
quidam  dilexerunt  tenebras?Si  enimomnes  pecca- 
tores  invenit,  et  omnes  a  peccato  sanat:  et  serpens 
ille,  in  quo  figurata  est  mors  Domini,eossanat  qui 


tus  diligii  peccata  sua,  odit  admonent^mlucem,et 
fugit  eam,  ut  non  arguantur  opera  ejus  mala,  qus 
diligit,  Qui  autem  facitveritatem,accu8atinsemala 
sua,  non  sibi  parcit^  nonsibiignoscit^utDeusigno- 
scat,  quia  quod  vultutDcus  ignoscat,ipscagnoscit, 
et  venit  ad  lucem:  cui  gratias  agit,  quod  illi  quod 
in  se  odisset  ostenderit,  et  dicit  Deo :  «  Domine, 
avcrte  faciem  tuam  a  peccatis  meis  (PsaL  l).  »  £t 
quia  frustra  dicit,  nisi  iterum|dicat:  «  Quoniamra- 
cinus  meum  ego  agnosco,etpeccatuinmeumconlra 
me  est  semper  {Ibid.)f  »  sijt  ante  te,  quod  non  vis 
esse  ante  Deum.  Si  autem  post  te  feceris  pcccatum 
tuum,  retorquet  tibi  Deus  illud  anteoculostuosiet 
tunc  retorquet,quando  jam  pocnitentis  fructusnul- 


HOMILIA  Cn. 

FERIA  TERTIA  PENTECOSTES. 


(JoAN.  X.)  «  In  illo  tcmpore  di.xit  Jesus  discipulis 
«  suis:  Amnn,  amcn  dico  vobis,  qui  nonintratpcr 
«  ostium  in  ovile  ovium,  sed  ascendit  aliunde,  ille 
«  fur  est  et  latro.  »  Et  reliqua.  Propter  Pharisxo- 
rum  qui  se  viderc  jactabant.  cum  csci  erant,  vene- 
natam  et  superbam  etinsanabilemarrogantiarnDo- 
ininus  Josus  ista  contexuit,  queBin  hac  parabolale- 
guntur,  quam  ipseillisnon  intelligentibusexponere 
dignatus  est,  in  qua  nos  salubriter  si  advertaniud, 
admonuit,  non  gloriari  in  sapientiahumana,nonin 
morum  dignitate,  sed  in  humilitate  fidei  catholics, 
quffi  in  Christum  non  desit.  Multienimsuntpagani, 


morsi  fuerant  (iVum. xxi):etproptermorsusserpen-  C  qui  secundum  quandam  vitae  hujus  consuetudincm 


tis  erectus  est  serpens,  id  est,  mors  Domini  pro- 
pter  mortales  homines,  quos  invenit  injustos,quo- 
modo  intelligitur:  «  Hoc  est  judicium,quoniam  lux 
venit  in  mundum,  ct  dilexerunt  homines  magis  te^ 
nebras  quam  lucem.  Erant  enim  eorummalaopera 
{Joan.  iii).  »  Quid  est  hoc?  Quorum  cnim  erant 
opera  bona?  Nqnne  venisti  utjustificesimpios?Sed 
«  dilexerunt,  inquit,  magis  tenebras  quam  lucem.» 
Ibi  posuit  vim,  multi  enim  dilcxerunt  peccata  sua, 
multi  confessi  suntpeccatasua:  quiaquiconfitctur 
peccata  sua  et  accusat  peccata  sua,  jam  cum  Deo 
facit.  Accusat  Deus  peccata  tua,et  tu  cum  accuses, 
conjungerisDeo.  Quasi  dus  res  sunt^  et  homo  et 
peccator.  Quod  audis  homo,  Deus  fecit:quodaudis 


dicuntur  boni  homines,  innocentes  et  quasi  obser- 
vantes  ea  quae  in  legoprasceptasunt,  deferentes  ho- 
norcm  parentibus  suis,  non  moecbantes^  nonbomici- 
dium  perpctrantes,  nonfurtum  facientcs,  non  falsum 
adversus  quemquam  testimoniumperhibenles,  non 
concupiscentesdomumproximisui^nondesiderantes 
aut  uxorcm  aut  sscrvum  au t ancillam  proximi,et  cste- 
ratalia  quae  in  lege  mandata  sunt,  velut  observant 
Christiani,etChristiani  non  sunt,etplerumquesejac- 
tant,quomodo  istiPharisa3i,dicentcs:«Nunquid  etnos 
ca2cisumus(Jo;?.ix)?»Sedhaecomniainaniterfaciunt, 
quia  non  intrant  per  ostium,  sedaliundetumidifa- 
stu,  quasi  per  seipsos  ascendere  queerunt.  Quapro- 
pterDomiuus  similitudiuem  proposuitde  gregesuo. 


peccator,  ipse  homo  fecit.  Delequodfecisti,  utDeus  ])  et  de  ostio  quo  ingrediatur  ad  ovile.  Quid  enim 


salvet  quod  fecit.  Oportet  utoderisopus  tuuminte, 
et  ames  in  te  opus  Dei.  Cum  autem  coeperit  tibi 
displicere  quod  fecisti,  inde  incipiunt  bona  opera 
tua,  quia  accusas  malaoperatua.  Initiumbonorum 
operum  tuorum  confe&sio  est  operum  malorum.  Fa- 
cis  veritatem,  et  venis  ad  lucom.  Quid  est  facere 
veritatem?  Non  te  palpes,  non  tibi  blandiaris,  non 
tibi  aduleris,  non  dicas  :.justus  sum,  cum  sis  iniquus, 
et  incipis  facere  veritatem.  Venis  autem  ad  lucem, 
ut  manifestcntur  opera  tua,  quiain  Deo  sunt  facta. 
Quia  et  hoc  ipsum  quod  tibi  displicuit  peccatum 
tuum,  non  tibi  displiceret,  nisiDeustibi  luceret,et 


prodest  vana  jactantium  de  bene  vivendo  iuflatio, 
dum  ad  finem  perpetualiterbenevivendivita  eorum 
non  perveniat?  Ad  hoc  enim  debet  unicuique  pro- 
desse  bene  viverc,  ut  detur  illi  semper  bene  viverc. 
Nam  si  cui  non  datur  semper  bene  viverc,  quid 
prodest  ei  bone  vivere  ad  tempus?  Igitur  nec  bene 
viverc  dicendi  sunt,  qui  finem  vivendi  vel  caecitate 
nesciunt,  vel  inflatione  contemnunt.  Non  estautem 
cuiquam  spes  vera  vel  certa  semper  vivendi,  nisi 
agnoscat  vitam  quo!  cst  Christus,  et  per januam  in- 
tret  in  ovile.  Sunt  enim  quidam  homines  qui  in 
suis  gloriantur  moribus,etaliospostsetrahereque' 


S6S 


UOMILIifi  DE  TEMPORE. 


966 


ranttnon  deChrisii  praeceptis  instruentessuos  sccta-  A 
tores,9ed  suis  exemplis  vivere  eos  suadentes.  Dequi- 
bus  alio  loco  ipsa  Veritas  ait :  «  Docentes  doctrinas 
bomiDum,et  mandat^  Deicontemnentes(Afarr.  vii).» 
Hi  per  aliam  partem  ascendere  qu<'crunt,  raperc  et 
occidere,non  ut  pastor  salvare  atque  conservare.  De 
talibus  hic  dictum  est : «  Sed  ascendit  aliunde,ille  fur 
est  et  latro.  »  Non  solum  vero  tales  inveniuntur  do- 
ctores  intereos  qui  sine  nomine  Christi  sunt,  sicut 
multi  philosophorum,  qui  suam  sapienliam  buccis 
crepantibus  ventilabant,ctvitam  beatam  suis  secta- 
toribospromiserunt :  verum  etiam  plurimi  qui  Chri- 
stiano  nomine  censebantur,  et  illuminatos  a  Chri- 
sto  se  csse  jactabant,  flngentes  sibi  nova  qua;que 
Domina  de  Chrisio,et  fidei  cathoHcx  contraria,sicut 
innumerabilcs  hxroticifaciebant,(Bstimantessefa1so  n 
nomine  per  januam,  quas  Christus  cat,  intrare,  Sa- 
bellius  dicit:  Qui  Filius  cst,  ipse  est  Pater  ;  scd  Fi- 
lius  non  est  Pater.  Non  intrat  per  ostium  qui  Fi- 
lium  dicit  Patrem.  Arius  dicit :  Aliud  est  Pater, 
aliud  Filius.Recte  diceret,  si  diceret,a]ius,non  aliud. 
Quando  enim  dicitaliud,ei  contradicitaquo  audit: 
«Ego  et  Pater  unum  sumus(/oan.xix).»  Nec  ipse  ergo 
intrat  per  ostium.  Praedicat  ergo  Chiistum,  qualem 
sibi  fingit,  non.  qualem  veritas  habct.  Phtf  nus  di- 
cit :  Christus  homo  est  tantum,  non  Dcus.  Nec  ipse 
ergo  intrat  per  ostium,  quia  Christus  et  homo  ct 
Deus  est.  Huic  enim  nova  hajresis,  qua;  nostris  tem- 
poribus  orta  est  consentire  vidctur,  affirmando 
et  praedicando :  Christus,  sicut  quilibet  suorum, 
nuncupativus  Deus  est,  et  non  verus.  Quid  opus  est 
raulta  percurrere,  et  multa  vana  haeresis  dinume-  C 
rare  ?  Hoc  tenete  ovile  Christi,  Ecclesiam  catholi- 
cam  esse  credite.  Quicunque  intrare  velit  in  ovile, 
per  oslium  intret,  id  estper  Christum:  et  Christum 
venim  Deum,  ct  vere  Filium  Dei  praedicet.  Non  so- 
lum  Cbristum  vcrura  praedicet,  sed  Christi  gloriam 
qnaerat,  non  suam.  Nam  multi  quasrendo  gloriam 
fiuanijOvesChristi  sparserunt  potius  quam  congre- 
gaverunt.  Humiliscstenimjanua  ChrislusDominus 
noster.  Qui  intratper  hanc  januam,  oportet  uthumi- 
liel  se,  uf  sano  capite  possit  intrarc.  Hi  sunt  qui 
veri  pastoris  vocem  audiunt.  Hisunt,  quosproprias 
oves  nominatim  verus  pastor  vocat,  de  his  dictum 
est :  u  Gaudete  et  exsultate,  quoniam  nomina  vcstra 
Bcripta  sunt  in  coBlis  {Luc,  ix),  »  hinc  enim  eas  «  vo- 
cat  norainatim  (Joan.  x).  »  Et  quis  alius  emiltit,nisi  q 
quipcccata  dimittit,  nteum  scqui  duris  liberali  vin- 
culis  possint?  Et  quis  eas  praecessit,  quo  eum  sc- 
quantur.nisi  qui  «  resurgensamortuiSjjam  non  mo- 
ritur,  et  mors  illi  ultra  non  dominabitur  {ftom. 
vi)?»  Ilas  vero  educit  a  flde  ad  speciem,  ct  ante  istos 
vadit,  quiaprior  omnium  ascchdit  inccelum :  et  quae 
sunt  oves  suae,  illum  sequuntur,  quia  sciunt  vocem 
doctrinaB  suae.  Alienos  vero  doctores  non  sequuntur, 
sed  fugiunt  ab  eis,  quianon  noverunt  vocem,  id  cst 
doctrinam  alicaorum.  Sed  loquente  Domino  Jesu, 
non  inlellexeruntquiaudierunt.  «Incrassatum  enim 
habuerunt  cor,  et  graviter  audierunt  {MaUh,  xin).  » 


Nominat  ostium,  nominat  ovile,  nominat  oves, 
commendatheec,  sed  nondumexponit.Legamusergo 
quia  venturus  est  ad  ea  vcrba,  in  quibus  non  aliqua 
quae  dixit  dignetur  exponere,  ex  quorum  expositione 
dabit  nobis  fortasse  etiam  illa,  quae  non  expo- 
suit,  intelligere.  Pascit  enim  manifestis,  exercet  ob- 
scuris.  Audiamus  exponentem,  quem  audivimus  pro- 
ponentem.  Dicit  ergo  eis  Jcsus : 

«  Amcn,  amen  dico  vobis,  quia  ego  sum  Q0tium 
«  ovium.  »  Ecceipsum  ostium,  quod  clausum  posue- 
rat,  apcruit.  Ipse  cstostium.  Agnovimus,intremu8, 
ut  nos  intrasse  gaudeamus. 

«  Omnes  quotquot  vencrunt,  fures  sunt  et  latro- 
«  nes. »  Quid  cst  hoc,  Domine,  «  omnes  quotquot 
venerunt?  »  Quid  enim?  tu  non  venisti?Sed  intcl- 
lige,  omncs  quotquot  vencrunt,  dixit,  utique  pree- 
tcr  me.  Recolamus  ergo.  Ante  adventum  ipsius  ve- 
nerunt  propbetae,nunquid  fuerunt  furcsetlatrones? 
Absit.Non  praeter  iHum  vcnerunt,  quia  cum  illo  ve- 
nerunt.  Vcnturus  praecones  mittebat,  sed  eorum 
corda  quos  miserat,  possidcbat.Cum  illo  ergo  vene- 
runt,  quia  cum  Verbo  Dci  venerunt.  «  Ego  sum,  in- 
quit,  via,  veritaa  et  vita  {Joan.  xiv).  »  Si  ipse  est 
veritas,  cum  illo  venerunt,  quia  vcraccs  fuerunt,  et 
veritatem  praedicaverunt.  Quotquot  autem  praetcr 
illum  venerunt,  «  fures  sunt  et  latrones.  »  Per  se 
venerunt,  quia  per  eum  missi  non  fuerunt,  dicente 
Apostolo  :  «  Quomodo  praedicabunt  nisi  mittantur?» 
{Ram,  x).  Et  quia  per  se  vcnerunt,  et  non  sunt 
ab  co  missi,  «  fures  sunt  et  latrones.  »  Nam  ante 
adventum  Christi  falsi  fuerunt  in  populo  Dei  pro- 
pheta3  et  falsi  doctores,  sicut  post  adventum  illius 
sub  nomine  Christiano  quamplurimi  falsi  fuerunt 
doctores  ;  nec  doctorcs,  sed  seductores;  non  praedi- 
catores,  sed  prcedatores  ;  latrocinia  exercentes,  non 
sanae  doctrinae  inhaerentes,  de  quibus  dictum  est : 
«  Fures  sunt  et  latrones,  »  id  est,  ad  furandum  et 
occidendum  venerunt.  «  Sed  non  audierunt  eos 
«  ovcs,  »  illae  quae  vcrao  sunt  oves,  non  sub  pelle 
ovina  lupinum  cor  abscondentes.  Igitur  qui  ante  ad- 
venlum  Christi  pracdicaverunt,codem  spiritu  praedi- 
caverunt  quo  apostoli  ct  sancti  doctorcs,  qui  post 
advcntum  Chrisli  vcritatis  viam  mundo  ostendcrunt. 
Quotquot  autcm  illo  tempore  credidcrunt  vel  Abrabae, 
vel  Isaac,  vcl  Jacob,  vel  Moysi,  vol  aliis  patriarchiset 
prophotisChristum  praenuntiantibus,  oveserant,  et 
Christum  audierunt:  non  alicnam  vocem,s€d  ipsius 
Christi  audiorunt.  Nam  judex  clamat  in  praecone, 
dum  praico  judiccm  annuntiat  venturum.  Alii  sunt 
ergo  quos  non  audierunt  oves,  in  quibus  non  erat 
vox  Christi,  erranles,  falsc  dicentes,  inania  garrien- 
tes,  vana  fmgcntos,  miseros  seducentes,  sicut  pseu- 
doprophctaB,  sicutScribaj  etPharisffii  temporibusip- 
sius  Domini.  Hi  sunt  qui  venerunt  per  se,  et  non sunt 
a  judice  missi.  His  vero  cum  doctrinis  suis  procul 
expulsis,  videamus  quo  nos  pastor  bonus  vocat.  Di- 
cit  enim  : 

«  Ego  sum  ostium  ovium.  Per  me  si  quis  introie- 
«  rit,  salvabitur,  ct  ingredietur  et  egredietur,  ct 


S67 


HAYMONIS  HALBBH6TAT.  EPISC.  OPP.  PAKS  II.  —  HOMIL. 


588 


^  paflcua  invetiiet.  »  Et  hoc  evidenterostenditnon,  A 
aolum  pastorem,  sed  etiam  oves  intrare  per  ostium. 
Sod  qttid  est,  «  Ingredietur  et  egredietur,  et  pascua 
inveniet?  »  Ingredi  quippe  in  Ecclesiam  Christi  per 
ofltium,  valde  bonum  est;  exire  autcm  de  Ecclesia^ 
sicut  ait  ipse  Joannes  evangelista  in  epistola  sua : 
n  Ex  nobis  exierunt^  sed  non  crant  ex  nobis  (/  Joan. 
ii), »  non  est  utique  bonum.  Talis  ergo  cgrcssus  non 
j^test  a  bono  pastore  laudari,  ut  diccrct:  «  Et  in- 
gredietnr  et  egredietur,  et  pascua  inveniet.  »  Est 
ergoaliquis  Bonsolumingressus.verum  etiamegrcs- 
6U8  bonus  per  ostium  bonum,  quod  est  Christus. 
8dd  quis  cst  ille  laudabilis  et  bcatus  egressus  ?  Pos~ 
sam  quidem  dicere  ingredi  nos,  quando  interius 
afiquid  cogitamus :  egredi  autem,  quando  exterius 
operamur.Ex  quo  patet,  sicut  dicit  Apostolus : «  Per  » 
fldem  habitat  Christus  in  cordibus  nostris  {Ephes. 
iii),  »  ingredi  per  Christum  esse,  secundum  ipsam 
fidem  etiamforis,  id  est,  coram  hominibus,  opcrari. 
Unde  et  in  psalmo  dicitur :  «  Exiet  homo  ad  opus 
suum  (PsaL  ciii).  »  Et  ipse  Dominus  dicit:  «Luceant 
opera  vestra  coram  hominibus  {Matlh,  v). »  Sed  plus 
mc  delectat  quod  ipsa  veritas  tanquam  pastor  bonus, 
et  ideo  doctor  bonus  quodammodo  nos  admonuit, 
quemadmodum  intelligere  debeamus  quod  ait  *  «In- 
gredietur  et  egredietur,  et  pascua  inveniet,  »  cum 
secutus  adjunxit : 

«  Fur  non  venit,  nisi  ut  furetur  et  mactet  et  per- 
«  dat.  Ego  veni  ut  vitam  habeant  ct  abundantius 
«  habeant. »  Vidotur  enim  dixisse,  ut  vitam  habeant 
ingrerfientes,  et  abundantius  habeant  egredientes. 
Non  autem  potest  quisquam  perostium,  id  est,  pcr  C 
Christum  egredi  ad  eeternam  vitam^  qus  erit  in 
specie,nisi  per  ipsum  ostium,  hoc  est,  per  eumdem 
Christum  in  Ecclesiam  ejus,  quod  est  ovile  ejus, 
ihtraverit  ad  vitam  temporalem,  quae  est  in  fide. 
Ideo  ait;  «  Ego  veni  ut  vitam  habeant,  »  hoc  est, 
fidem  quaB  perdilectionemoperalur,per  quam  fidcra 
in  ovile  ingrediuntur  utvivant,  «quiajustusexfide 
vivit  [Gal.  v).  »  —  «  Et  abundantius  habeant,  »  quia 
perseverando  usque  in  finem  per  illud  ostium,  id  est 
pcr  fidcm  Christi  egrediuntur,  quoniam  viri  fidcles 
moriunlur  et  abundantius  habebunt  vitam  veniendo 
quo  pastor  ille  praecessit,  ubi  nunquam  deinde  mo- 
riantur.  Quamvis  ergo  ct  hic  in  ipsooviii  non  desint 
pa.soua,  quoniamad  utrumquepossumusintelligere 
quod  dictum  est :  «  Et  i^ascua  inveniet,  »  id  est^  ad  j) 
ingressum  et  ad  egressum,  tamen  tunc  vera  pascua 
invenient,  ubi  saturentur  «  qui  esuriunt  et  siliunt 
justitiam  (MaUh.  v) :  »  qualia  pascua  invenit,  cui 
dictum  est :  «  Hodie  mecum  eris  in  paradiso  {Luc, 
xxin). » 

HOMILIA  CIII. 

FBRIA   QUARTA   PENTECOSTES. 

(AcT.  II.)  «  In  diebus  illis  :  Stans  Pctriis  cum  un- 
«  decim,  elevavit  vocem  suam,  el  locutus  est  cis  : 
«  Viri  Juda^i,  et  qui  habitatis  Jerusalem  universi, 
«  hoc  vobis  notum  sit,  et  auribus  percipite  verba 


«  mea.  »  Et  reliqua.  Post  adventum  Spiritus  sancU 
rn  apostolos,  quem  adhuc  prssenti  festivitate  cele- 
bramus,  Judaei  audientes  apostoloa  plenos  Spiritu 
sancto,  omniumgeneralinguarumloquentes,  stupe- 
bant  valde  et  admirabantur.  Alii  autem  deridentes, 
dicebant,  quiamustorepleti  sunt.  Ignorantestamen 
vera  dicebant  quia  musto  spiritalis  gratiac  eraat 
repleti.  Jam  enim  «  vinum  novum  in  utres  novos 
(Matih»  ix)  »  venerat,  cum  apostoli «  non  in  vetustate 
litterae,  sed  in  novitate  spiritus  (Rom.  v  i),»  Dei  ma- 
gnalia  resonarent.  «  Tunc  stans  Petrus  cum  undc- 
«  cim,  »  ut  in  paesenti  lectione  audistis,  «  elevavit 
vocem  suam  et  dixit :  Viri  Jud^ei,  et  qui  habitalis 
Jerusalcm  universi,  hocvobis  notum  sit,  et  auribus 
percipite  verba  mea.  Non  enim  sicut  vos  cxistimatis, 
hi  ebrii  sunt,  cum  sit  hora  dici  tertia.  »  Spiritus 
sanctus  gloriam  individua?  Trinitatismundopraedi- 
caturus,  tertia  convenienter  hora  dcscendit  super 
apostolo3,qui  erant  in  orationo  perseveranles.  Recte 
autem  Spiritum  sanctum  orationis  hora  pcrcipiunt, 
ut  ostcndatur  lcgentibus,  qui  Spiritus  sancti  gratia 
non  facile  percipitur,nisi  mens  a  camalibus  suspen- 
sa,  ad  supcrna  semper  meditanda  elevetar. 

«  Sed  hoc  est  quod  dictum  est  per  propbetam*: 
«Efi*undftn  dc  spiritu  meo  superomnemcarncm.» 
In  verbo  efTusionis  ostendit  muneris  largitatcm,  cl 
non  ut  olim  prophctis  et  sacerdotibus  tantum  datus 
Spiritus  sanctus,  sed  credentibus  omnibus  passimin 
utroque  scxu  conditionibus  et  personiseademessct 
gratia  conccssa. «  Et  dabo  prodigia  in  coclo  sursum, 
«  et  signa  in  terra  deorsum.  »  Prodigia  in  coelo, 
Domino  nascente,  novum  sidusapparuit^iiloCrucem 
ascendcnte,  sol  obscuratus  est,  scd  et  ipsumcorlum 
tenebris  est  obductum.  Signa  in  terra,  quae  Domino 
spiritum  cmittentecontremuit,  monumentaapcruit, 
saxa  sciilit,  ct  multa  quae  dormierant  sanclorum 
corpora  reiiviva  protulit.  «  Sanguinem  et  ignemet 
«  vaporem  fumi.  »  Sanguinem  de  laterc  suo  ema- 
nantem  dedit,  quo  totius  mundi  salus  processit,  et 
maledictio  delcla,  et  tota  terra  est  sanctificala. 
Igncm  autem,  id  cst,  Spiritum  sanctum  dedit,qui 
exurit  omnia  vitia  ot  peccata  in  homine.  Vaporcm, 
id  est,  gratiam  compunctionis  et  fletuum.  Potest 
etiam  in  igne  fidelium  illuminatio  ;  in  vapore  fumi 
Judacorum,  qui  non  credidcrunt,  cscitas  intclligi. 

«  Et  erit :  onmis  qui  invocavcrit  nomen  Domini, 
«  salvus  erit. »  lloc  est  quod  Petrus  alibi  ait  {Act.  x.j: 
«  Quia  non  est  personarum  acceptor  Deus,  scd  in 
omni  gcnte  qui  limet  eum  et  operatur  justiliam,ac- 
ccptus  cst  illi.  wQuffi  cum  itasint,  perspice,©  homo, 
quantum  valcas,  et  perpende  quid  debeas,ut  tandcm 
vilis  csse  tibi  desinas.  ut  vel  per  hoc  erubcsccndis 
subjacere  vitiis  dedigneris^dom  generositatcm  tuam 
de  Creatoris  ac  Roparatoris  dignitate  imiteris.Habet 
causas  quibusse  ipseconfundat.CurdignlsDominus 
ficto  corde  subdatur,  cuigloria  promittitur  aBlerna? 
Ac  si  gcmino  privilcgio  divinae  imaginis  participa- 
tione  vidcbaris  honoratus,  efliceris  etiam  commercii 
nobilitate  pretiosus.  Unde  ergo  tam  fortis  csse  possis 


569 


HOMILIyfi  DE  TEMPORB. 


57d 


eontra  hoatem  tuum,  inlerroga  statum  tuum,  quam  \  cessitatemponendoTQuianemoneceBsitatecredidft, 

aed  voluntate.  Filius  dicebat,  Pater  docebat.  Hdmb 
qui  videbatur,  loquebatur,  sed  Deus  in  corde  audien- 
tis  interius  docebat.  Ideo  subjungit  : 

«  Non  quia  Patrem  vidit  quisquam,  nisi  is  qui  est 
«  a  Deo,  hic  videt  Patrem.  »  Bgo  sum  a  Patre,  el 
ideo  Patrem  video.  Quid  est  autem  trahi  a  Patre 
nisi  discere  a  Patre  ?  Quid  est  discere  a  Patre,  nisi 
audire  Patrem,  nisi  audire  verbum  Patris,  id  est 
me?  Ne  forte  ergo  cum  dico  vobis  :  «  Omnis  qui 
audivit  a  Patre  et  didicit,  >»  dicatis  apud  vos  :  Sed 
nunquam  vidimus  Patrem,  quomodo  autem  discere 
pot\iimus  aPatre?a  meipso  audite.  «Non  quia  Patrem 
vidit  quisquam,  sed  qui  est  a  Deo,  hic  vidit  Patrem. » 
Ego  novi  Patrem,  ab  illo  sum  :  sed  quomodo  Ver- 
Q  bum  ab  illo  cigus  est  verbum,  non  quod  sonat  et 
transit,  sed  quod  m«aet  cum  dicente^  et  trahit  au- 
dientem. 

«  Amen,  amen  dico  vobis  :  qui  credit  in  me,  habet 
M  vitam  ffiternam.  »  Revelare  se  voluit  DoroinuB 
quid  esset.  Nam  compendio  dicere  potuit :  Qui  cre- 
dit  in  me,  habet  me.  Ipse  enim  Christus  verus  Deufl 
et  vita  stema.  Qui  ergo  credit  in  me  venit  ad  me  : 
et  qui  venit  ad  me  habet  me.  Quid  est  autem  ha- 
bere  me  ?  Habere  vitam  (cternam.  Mortem  assum- 
psit  vita  sterna,  mori  voluit,  sed  de  tut»,  o  homo» 
non  de  suo.  Accipit  a  te,  ut  moreretur  pro  te.  As*- 
sumpsit  ergo  vita  mortem,  ut  viia  occideret  mor- 
tem.  Nam  qui  credit,  iDquit,habet  vitam  ffiternamt 
non  quod  patet,  sed  quod  latet.  Vita  enim  etema 
est  Verbum  quod  in  principio  crat  aqpud  Deura,  et 


fibiDominusaddebellanduminmembristuismundi 
prlncipem  ac  spiritales  nequitias  superandas»  libe- 
ram  contulerit  facultatem.  Ac  si  impossibile  non 
putes  te  transferri  ut  coelestia  obtineas,  si  aerias 
deviceris  potestates.  Non  ergo  tc  degenerera  ac  des- 
peclum  faciat  vita,  quem  vel  factura  probatur  illus- 
Irem  protulisse,  vel  gratia  :  sed  cursum  suum  fl- 
deles  Christi  ad  superna  fiducialiter  attollant.  Nam 
qui  66  ccelesti  pretio  vident  redemptos^  ad  coelestia 
nondubitentprxparatos,  per  Dominum  nostrum  Je- 
8um  Cbristum,  cui  est  honor.  et  gloria  in  sscula 
8<eculorum.  Amen. 

HOMILIA  CIV. 

FERIA  QOARTA  PENTECOSTES. 

(Jo4N.  VI.)  c<  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  turbis 
«  Judsorum  :  Nemo  potest  venire  ad  mo,  nisi  Pater 
«  qui  misit  me,  traxerit  eum.  »  Et  reliqua.  Quid  cst, 
nemo  potest  venire  ad  me,  nisi  quia  nemo  potcst 
credere  in  me,  nisi  Pater  qui  misit  mc,  traxcrit 
eum?Ille  venit^  quem  gratia  Oei  praevenit,  cui  cum 
Propheta  dicamus  :  «  Misericordia  ejus  praeveniet 
me  [Psal,  lviii).  »  Et  iterum  :  «  Misericordia  ejus 
subsequetur  me  (Psal,  xxn).  »  Praeveniet  velle,  sub- 
sequetur  perficere.  Trahit  autem  Pater  ad  Filium 
eos  qui  propterea  credunt  in  Filium,  quia  eum  cogi- 
tantPatrem  habere  Oeum.  Deus  enim  Pater  aequalem 
sibi  genuit  FiJiura,  et  (fixl  cogitat  atque  in  (Ide  sua 
sentit  et  ruminat  aequalem  esse  Patri  eum  in  quem 


credidit,  ipsum  trahit  Pater  ad  Filium.  Qui  enim  ^  Deus  erat  Verbum,et  vita  erat  lux  hoiainum  {Joan. 


Cbristo  dicit,  non  est  Deus  verus,  non  trahit  eum 
Pater,  sed  sua  perversa  cogitatio  trahit  eum  veritati 
non  consentire.  IUe  tractus  est  a  Patre,  qui  ait : 
«  Tu  es  GhristUB  Filius  Dei  vivi  (Matlh,  xvi) ;  »  cui 
Dominus,  inquit :  «  Beatus  es,  Simon  Barjona,quia 
caro  et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed  Pater  meus 
qui  in  coBlis  est  (Ibid,)  »  Ipsa  revelatio,  ipsa  est  at- 
tractio.  Dum  cnim  dixit :  «  Nemo  potest  venire  ad 
me,  nisi  Pater  qui  misit  me,  traierit  eum, »  continuo 
Bubjunxit  :  «  Et  ego  resuscitabo  eum  in  novissinK) 
« die.  •  Heddit  quod  sperat,  vidobit  quod  adhuc 
000  videndo  credidit,  manducabit  quod  esuriit, 
saliabitur  eo  quod  sitit.  Ubi?Inresurrcctionemor- 
tuorum,  quia  «  Ego  resuscitabo  eum  in  novissimo 
die.  » 

«  Est  scriptum  iti  prophetis  (Jer  xxxi).  Et  erunt 
"  omnes  docibiles  Dei.  »  Quare  hoc  dixit,  o  Judxi? 
Paler  vos  boq  dootut  quomodo  potestis  me  cogno- 
6cere?0mnes  r^gni  illius  homines  docibiles  Dci 
eruQt,non  ab  hominibus  audient.  Et  si  ab  hominibus 
aodiuDt,  tamen  quod  inteUigunt,  intus  datur,  intus 
coniscat,  intus  revelatur.  Hamines  foris  verbum 
sonare  possunt,  sed  in  vanum  laborant,  nisi  intus 
Deus  docens  aperit  sensus.  lUe  est  Deo  docibilis, 
quem  Deus  intus  veritatis  instruit  agnitione  et  amore. 
« Omnis  qui  audivit  a  Patre  et  didicit  venit  ad  me.  » 
Qaomodo  trahit  Pater  docendo  et  delectat,  non  no- 


i).  Mori  venit,  sed  tertia  die  rcsurrexit. 

«  Ego  sum,  »  inquit,  «  panis  vit».  >»  Et  iKide  su- 
perbiebant?«  Patres  vestri,inquit,  manducaverunt 
«  manna  in  deserto,et  mortuisunt.  n  Quare  mandu- 
caverunt,  et  mortui  sunt?  Quia  quod  videbantcre- 
debant :  quod  non  vidobant  fion  intelligebant.  Idco 
patres  vestri^  quia  similes  estis  illorum^  murmura- 
tores  patres  murmuratonim  filtorum.  Manducave- 
runt  Moyses  et  Aaron,  et  ccteri  saneti  qui  fuerunt 
in  populo,  manna  manducaverunt^  et  non  mortui 
sunt,  quia  spiritaliter  visibilem  cibum  intellexerunt, 
spirittditer  esurientes.  Alii  manducaverunt  et  per« 
manserunt  in  infidelitate,  sicut  Judsi  audieruiit  io- 
quentem  Ghristum,  sed  non  spiritaliter  verba  ejus 
D  intellexerunt ;  ideo  dixit  eis : «  Paires  vestri  mandu- 
caverunt  manna  in  deserto,  et  mortui  sunt.  »  Qua 
morte,  nisi  infidelitatis?  Nam  in  commttAi  morte 
mortui  sunt,  et  sancti  qui  fuertuit  inter  eos.  Idco 
slgnavit  Dominus  his  verbis  mortem  spiritalem,  non 
carnalem.  Patres  ergo  istorum,  id  eat,  mali  patres 
malorum,  infideles  patres  inGdelium,  murmuratoros 
patres  murmuratomm.  Nam  de  nulla  re  magis 
Deum  ofTendisse  ille  populus  diotudest,  quam  contra 
Deum  murmurando.Ideo  Dominus  votens  ostendere 
talium  fllios,  hinc  ad  eos  coepit :  Quid  murmuratis 
inviccm',  murjnufatores  filii  murmuratorum,  «  Pa- 
tres  vestri  manducaverunt  in  deserto  manna,  et 


ni 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EWSC.  OPP.  FARS  II.  —  HOMIL 


512 


mortui  sunt.  »  Non  quia  malum  erat,  sed  quia  male 
manducaverunt. 

«  Hic  est  panis  qui  de  codIo  descendit.  »  Hunc  pa- 
nem  signavit  manna,  hunc  panem  signavit  altare 
Dei.  Sacramenta  haec  sunt,  et  illa  fuerunt :  in  signis 
diversa  sunt,  in  re  quac  significatury  paria  sunt.  Apo- 
stolum  audi :  «  Nolo  autem  vos,  »  inquit,  «  ignorare 
fratresi  quoniaro  patrcs  nostri  omnes  sub  nubc  fue- 
runt,  et  omnes  mare  transicrunt,  et  omnes  in  Moyse 
baptizati  sunt  in  nube  et  in  mari,  et  omnes  eamdem 
escam  spiritalcm  manducavcrunt  (/  Cor,  x).  »  Spi- 
ritalem  utique,  non  corporalcm  escam  :  quia  illi 
manna,  nos  alium  spiritalem  :  sed  patres  nostri,  non 
patres  illorum,  quibus  nos  similes  sumus,  non  qui- 
bus  illi  similes  fuerunt.  «  Hic  cst  ergo  panis  de  coelo 
descendens.  »  «  Ut  si  quis  ex  ipso  manducaverit,non 
«  moriatur.  »  Sed  quod  pertinet  ad  virtutem  sacra- 
menti,  non  quod  pertinet  ad  visibile  sacramentum  : 
qui  manducat  intus,  non  foris  :  qui  manducat  in 
corde,  non  qui  premit  dente. 

«  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  coelo  descendi.  » 
Ideo  vivus,  quia  de  coelo  descendi.  De  coelo  descen- 
dit  et  manna ;  sed  manna  umbra  erat,  iste  veritas 
est. 

«  Si  quis  manducaverit  ex  hoo  pane,  vivet  in 
u  eBternum.  Et  panis  quem  ego  dabo,  caro  mea  est 
«  pro  mundi  vita.  »  Hoc  quando  caperet  caro,  quod 
dixit  panem  camem  ?  Vocatur  caro,  quod  non  capit 
caro.  Et  ideo  magis  non  capit  caro,  quia  vocatur 
caro.Hoc  enim  exhorruerunt,  hoc  assimulatum  esse 
dixerunt,  hoc  non  fieri  putaverunt.  «  Caro  mea  est, 
inquit,  pro  mundi  vita. »  Norunt  fideles  corpus  Ghri- 
sti,  si  corpus  Ghristi  esse  non  negligunt.  Fiant  cor- 
pus  Ghristi,  si  volunt  vivere  de  spiritu  Ghristi.  De 
spiritu  Ghristi  non  vivit,  nisi  corpus  Ghristi.Quisquis 
vivere  vult,  credat  in  Ghristum,  manducet  spiritali- 
ter  spiritalem  cibum,  incorporetur  corpori  Christi, 
et  non  sit  putridum  membrum  quod  resecari  merea- 
tur,  sit  pulchrum,  sit  sanum,  sit  aptum  capiti  suo. 

HOMILIA  GV. 

FERIA  OUINTA   PENTBCOSTES. 

(Luc.  IX.}  «  In  illo  tempore :  Gonvocatis  Jesus  duo- 
«  decim  apostolis,  dedit  illis  virtutem  et  potestatem 
«  super  omnia,  et  ut  langoores  curarent.  »  Et  reli- 
qua.  Goncessa  potestate  primo  signorum,  misiteos 
prsdicare  regnum  Dei,  ut  promissorum  magnitudi- 
nem  attestaretur  etiam  magnitudo  factorum,  fldem- 
que  verbis  daretvirtus  ostensa :  et  nova  facerent,qui 
novaprsdicarent.  Unde  nunc  quoquecum  fldclium 
numerositas  excrevit  intra  sanctam  Ecclesiam,  multi 
sunt  qui  vitam  virtutum  tenent,  et  signa  virtutum 
non  habent.  Quia  frustra  miraculum  foras  ostendi- 
tur,  si  deest  quod  intus  opcretur.  Nam  juxta  Magi- 
stri  gentium  vocem  : «  L:ngu»  in  signum  sunt  non 
fidelibus,  sed  infldelibus  (/  Cor.  xiv).  » 

«  Et  ait  ad  illos :  Nihil  tuleritis  in  via,  neque  vir- 
«  gam,  neque  peram,  neque  panem,  nequc  pecu- 
«  niam,  neque  duas  tunicas  habeatis.  »  Solet  quaeri 


A  quomodo  Matthaeus  et  Lucas  commemoravcriDt  di- 
xisse  Dominum  discipulis  ut  nec  virgam  ferreat, 
cum  dicat  Marcus  :  «  Et  praecepit  eis  ne  quid  tollc- 
rent  in  via,  ni&i  virgam  tantum  (Marc.  vi)?  •  Quod 
ita  solvitur,  ut  intelligamus  sub  alia  signincatione 
dictam  virgam,qus  secundum  Marcum  fercndaest, 
et  sub  alia  illam,  qufc  secundum  Matthsum  et  Lu* 
cam  non  est  ferenda,  sicut  sub  alia  significatione 
intelligitur  tentatio  de  qua  dictum  est. «  Deusnemi- 
nem  tentat  (Jac.  i)  :  »  et  sub  alia  de  qua  diclura 
est :  «  Tentat  vos  Dominus  Deus  vester,  ut  sciat  si 
diiigitis  eum  (Deut.  xv).  »  Illa,  seduotionis  est :  hsc, 
probationis.  Utrumque  ergo  accipiendum  est  a  Do- 
mino  apostolis  dictum  :  et^  ut  nec  virgam  ferrent : 
et,  ut  non  nisi  virgam  ferrent.  Cum  enim  sccunduin 

n  Matthaeum  diceret  eis  {Matth.  x) :  «  Nolite  possidere 
aurum  et  argentum, »  etc,  continuo  subjecit : «  Di- 
gnus  est  enim  operarius  cibo  suo.  »  Unde  satis 
ostendit  cur  eos  haec  possidere  ac  ferre  noluerit,non 
quod  necessaria  non  sunt  sustentationi  hujus  vits, 
sed  quia  sic  eos  mittebat,  ut  eis  hsc  deberi  mon- 
straret  ab  illis,  quibus  Evangelium  credentibus  an- 
nuntiarent.  Claret  autem  hoc  aon  ita  praBcepisse 
Dominum,  tanquam  Evangelist®  vivere  aliunde  non 
debeant,  quam  eis  prsebentibus,  quibus  annuntiant 
Evangelium  :  alioquin  contra  hoc  praceptuoQ  fccit 
Apostolus,  qui  victum  de  manuum  suarum  laboribus 
transigebat,  ne  cuiquam  gravis  esset  (//  Cor.  xii)) 
sed  potestatem  dedisse,  in  qua  scirent  sibi  ista  de- 
beri.  Cum  autem  a  Dominojaliquid  impetratur,ni8i 
fiat,  inobedientiaB  culpa  est  :  cum  autera  potestas 

C  datur,  licet  cuique  non  uti,  et  tanquam  de  suo  jure 
recedere.  IIoc  ergo  ordinans  Dominus,  quod  eum 
ordinasse  dicit  Apostolus,  his  qui  Evangelium  an- 
nuntiant,  de  Evangelio  vivere.  llla  apostolis  loque- 
batur,  ut  securi  lion  possiderent,  neque  portarent 
hujus  vitae  neccssaria  nec  magna  nec  minima.  Ideo 
posuit,nec  virgam,ostendens  a  fidelibus  suis  omnia 
deberi  ministris  suis,  nulla  superflua  requirentibus, 
ac  per  hoc,  addendo  :  •  Dignus  est  enim  operarius 
cibo  suo,  »  prorsus  aperuit  ct  illustravit,  uode  h«c 
omnia  loqueretur.  Hanc  enim  potestatcm  virg«  no- 
mine  significavit,  cum  dicit :  •  Ne  quid  tollerent  in 
via  nisi  virgam  tantum,  »  ut  intelligatur,  quia  pcr 
potestatem  a  Domino  acceptam,  quam  virgaj  nomine 
significavit,  etiam  quae  non  portantur  non  deerunt. 

n  Hoc  et  de  duabus  tunicis  intelligendum  est,  ut  ne 
quisquam  eorum  praeter  eam  qua  esset  indutus, 
aliam  portandam  putaret,  sollicitus  ne  opus  esset, 
cum  ex  illa  potestate  posset  accipere.  Quod  verose- 
cundum  Marcum  non  portari  vel  habcri  duas  tuni- 
cas,  sed  expressius  indui  prohibet,  dicens : «  Et  ne 
induerentur  duabus  tunicis,  »  quid  eos  monet,nisi 
non  dupliciter,  sed  simpliciter  ambulare  ?  Aliter : 
In  duabus  tunicis  videtur  mihi  duplex  ostenderc 
vestimentum,  non  quod  in  locis  Scythiae  et  glaciali 
nive  rigentibus,  una  quis  tunica  debeat  esse  conten- 
tus,sed  quo  in  tunica  vestimentum  intelligamus,  ne 
alio  vestiti,  aliud  nobis  futurorum  timore  servemus. 


573 


HOMILIiE  DE  TBMPORE. 


S74 


«  Et  in  quamcunque  domum  iutraveritis^ibi  ma- 
M  nete,  et  inde  ne  exeatis.  »  Dat  constantise  gene- 
rale  inaodatum,  ut  hospitalis  necessitudinisjuracu- 
stodiant.  Alienum  namque  a  prsedicatore  regni  cgb- 
lestis  astruit,  cursitare  per  domos,  et  inviolabilis 
hospitii  jura  mutare.  Nec  otiose  secundum  Mat- 
thjcQm  domus,  quamingredianturapostoli,  eligenda 
deceraitur,  ut  mutandi  hospitii  necessitudinisque 
violands  causa  non  superet. 

«  Et  quicunque  non  receperint  vos,  exeuntes  de 
n  civitate  illa,  etiam  pulverem  pedum  vestrorum 
«  excutite  in  testimonium  supraillos.  »Pulvisexcu- 
titarde  pedibus  in  testimonium  laboris  sui,  quod 
iDgressi  sunt  in  civitatem,  et  prsedicatio  apostolica 
ad  illos  usque  pervenerit.  Sive  excutitur  pulvis,  ut 
nihil  ab  eis  accipiant,  nec  ad  victum  quidem  neces- 
sariam,  qui  Evangelium  spreverint.  Allegorice  au- 
tem  qui  verbohumiliterintendunt,si  quibus  (utho- 
mines;  terrenae  levitatis  naevi  obscuranlur,  per  ea 
mox  quae  recipiunt  evangelicse  prsdicationis  vesti- 
gia,purgantur;  qui  vero  perfidia  vel  negligcntiavel 
etiamstudiocontemnnnt,  horum  vitandacommunio, 
fugienda  synagoga  censetur.  Excutiendus  pedum 
pulvis,  ne  gestis  inanibus  et  pulveri  comparandis 
mentis  castae  vestigium  polluatur. 

« Egressi  autein  circuibuit  per  castella,  evange- 
« lizantes  et  curantes  ubique.  »Quid  evangelizarent, 
vel  quomodo  curarent  apostoli^Marcusexponit  ple- 
nius. »  Prffidicabant(inquit)utp(£nitentiam  agerent, 
et  dsmonia  multa  6Jiciebant,etungcbantoleomul- 
tossgros,  et  8aDabantur.(ilf arc.  vi.)  »  Dicit  et  Ja- 
cobus:  «  Infirmatur  quis  in  vobis  ?inducat  presby- 
terosEccIesiee, et  orent  super  ipsum,  unguenteseum 
oleo  sancto  in  nomine  Domini,  et  si  in  peccatissit, 
dimittentur  ei  {Jac.  v).  »  Undo  patet  ab  ipsis  apo- 
s(oIishunc  sancts  Ecclesise  morem  esse  traditum, 
ut  pontificali  benedictione  consecrato  oleo,  perunga- 
turaegroius.  v  Praedicabant  autem  ut  poenitentiam 
agerent,  »  etc.  »  Misit  illos  (inquit;  evangelizarere- 
gnam  Dei  »  quia  videlicet  utrumque  juxta  Joannis 
Baplists,vei  ipsius  Salvatoris  exemplum  praedica- 
bant: « Pcenitentiam  agite,  appropinquabit  enimre- 
gnum  cceJorum  (MaUh.  iii).  »  Reguum  enim  coelo- 
rumjanuis  propinquare,  est  dehisquemquequibus 
ab  co  dicesserat,  poenitere. 

HOMILIA  CVI. 

FBRIA    SEXTA   PENTRCOSTES. 

(Matth.  xii.)  «  In  illo  tempore  dixit  Jesusturbis: 
«  Si  ego  in  spiritu  Dei  ejicio  dsemones,  Filii  veslri 
"  in  quo  ejioiunt?  »  Et  reliqua.  Ecce  hic  trinitas 
^idetur  Trinitas  appellata,  quod  fiat  totum  unum. 
Nam  dum  tria  sunt,unum  sunt,  quia  et  singula  in 
9c  manent,  et  omnia  in  omnibus.Pater  IgituretFi- 
lius  et  Spiritus  sanctus,  trinitas  et  unitas  :  idem 
enim  unom,ideni  et  tria:in  natura  unum,in  perso- 
nis  tria.Unum,propter  mojestatis  communionem  : 

>Hic  vel  deest  aliquidy  vel  abundat. 


A  tria,propter  personanim  proprietatem.Quod  autem 
dicit:  «  In  spiritu  Dei  ejicio  dsemones.  »  Ostendit 
quod  Spiritus  sancti  cooperatione  Pater  et  Filius 
operari  credautur,  Psalmista  attestante,  qui  ait : 
«  Verbo  Domini  coeli  firmati  sunt,  et  spiritu  oris 
ejus  omnis  virtus  eorum  {PsaLxxvi).  »Quia  a  Pa- 
tre  et  Filio  procedit,ideo  Spiritus  sanctus  praedica- 
tur  Deus,  et  substantiam  ejus  habet.  Neque  enim 
aliud  de  Patre  procedere  potuit,quamquodip8ee3t 
Pater.  Spiritus  autem  dictus  secundum  id  quod  ad 
aliquid  refertur,8pirans  et  inspirans,utique  et  ex  eo 
appellatus  spiritus  est.Proprie  autem  quodammodo 
dicitur  Spiritus  sanctus,8ecundum  quod  referturad 
Patrem  et  Filium,quod  eorum  spiritus  sit.  Nam  et 
hoc  nomen  quod  spiritus  dicitur,  non  secundum  id 

n  quod  refertur  ad  aliquid,8ed  secundum  id  quod  ali- 
quam  naturam  significat.Omnis  enim  incorporea  na- 
tura  spiritus  in  Scripturis  sanctis  appellatur.  Spiri- 
tus  autem  principalis  tamen  in  Psalmo  quinquage- 
simo  legitur,  ubi  quia  tertio  spiritus  repetitur, 
nonnuUi  ergo  intelligunt  ibi  trinitatem  signtficari: 
in  principali  spiritu,  Patrem  :  in  spiritu  recto,  Fi- 
lium  :  in  spiritu  sancto,  Spiritum  8anctum.«£ljicio 
daemones. »  Daemones  a  Graecis  dictos  autem  quasi 
8x({iova<,  id  est  peritos  ac  rerum  scios.  Prssciunt 
autem  futnra  multa,unde  et  solent  responsaaliqua 
dare.  Hi  ante  transgressionem  quidem  coilestia  cor- 
pora  gerebant,  lapsi  vcro,  in  aeriam  qualitatem  con- 
versi  sunt.  Nec  aeris  illius  priora  spatia,  sed  ita 
caligionisatenerepermissi  sunt,qui  eis  quasicarcer 
est,  usque  ad  tempus  judioii  :  postea  vero  igne 

C  inextinguibili  sine  fine  cruciandi  sunt.  Hi  suntprs- 
varicatores  angeli,  quorum  princeps  est  diabolus. 
Ista  ex  parte  subauditur  discretio  spirituum  manl- 
festa  comprobatur,  ad  consolationem  credentium 
redeundum  est  a.  «  Igitur  pervenit  in  vos  regnum 
«  Dei.i  lloc  est,  si  creditisme  in  spirituDeicy^icere 
damones,  id  est  ffiqualem  me  Patri  in  divinitate 
credideritis,  regnum  Dei  vobis  patet.  Regnum  Dei, 
scilicet  illud  sublime  solium,  de  quo  in-  Scriptura 
sacra  canitur: «  Pffiuitentiam  agite,  appropinquabit 
enim  regnum  coelorum  (Matlh.  iii). »  Et  item  contra 
reprobos: «  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabi- 
tur  illud  genti  facienti  fructum  ejus  (MaUh.xxu).  » 
Et  alibi  ad  discipulos  :  «  Regnum  Dei  intra  vos  est 
{Luc.  xvii),  »  id  est  Christus,  qui  est  perfecta  pars 

])  regni  justorum. 

«  Aut  quomodo  potest  quidamintrare  in  domum 
«  fortis,et  vasaejus  diripere,  nisi  prius  alligaverit 
«  fortem?  Et  tunc  domum  illius  diripiet.  »  Aliam 
similitudinem  viri  fortiB  inducit,  siout  de  regno  et 
civitate  pradixerat,  id  est :  Quomodo  dffimonee^ii- 
cere  potuissem,8iprincipem  eorumoonsentienteni, 
non  victum  haberem?Sive  simpliciter  acoipitur, 
quodfortis  diabolus  qui  a  Christo  in  cruce  alligatus 
est,cujus  domus  mundua  in  maligno  positus.Vasa 
vero  homines  sunt  infideles,  quod  Dominus  ei  sub- 
traxit. 
«  Qui  non  est  mecum,  contra  me  est ;  et  quinon 


m 


HATMONIS  UALBERSTAT.  KPISa  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


576 


u  Con^ffegat  oaeoum,  spafgH,  Ac  si  dieeret  :  Non  A  pietatdcaretySivequodnecboninecmaUaliquidagit: 


^asuttt  opepQ  Salvatori^  Beelzebub  operibub  compa- 
vari,  Ille  oupit  animae  tenere  captiva8,biclibcrat: 
flle  prsdieat  idola,  bie  unius  Dei  notitiam  :  iiie 
^abit  ad  vitia,  hic  ad  virtutes  :  ille  congregat  ad 
unfua  Dei  ttotitiam,hic  dpargitsuadendo  multa  mu- 
tilia.  Sivc»  «  qui  non  eet  mecum,  »  hesreticus  inA* 
delie  sempor  resi^stens  fidet  meae. »  Qai  non  congro- 
gat  mcoum,  spargit.  »Unitatemde8(ruen8,inninHaa 
dividit  hadreaes.  Moraliter  :  Qui  non  est  mecum, » 
id  eetqui  non  pst  in  maftdati8meiA,etvoluntatimea 
vesietit. «  Qui  non  congregat  mecttm,»  qui  suosaf- 
f^etus  in  afitiorem  Dei  aen  coUigit,  in  varia  mundi 
desiderta  spaifiit. 
« Ideo  dtco  vobis :  Omne  peecatum  et  blasphemia 


M  Reddet  rationem,  »  id  estammam  suam. 

«  Ex  verbis  enim  tuis  ju8tificaberi8,autexvet%i9 
« tuiscondemnaberis. » Idest,velhicveiinfutoro.Per 
oris  ergo  locutionem  Dominus  universa,  quas  vel  actQ, 
vel  factOyVelcogitatu,  decorde  prorerimu8,iQBtnuat, 
quc  magis  quam  hominibus  dicta,  nuda  et  aperta 
sunt  oculis  ejus.  Nam  et  moris  est  Scripturarutt 
verba  pro  rebus  ponere.  Unde  Paslmista  : «  Dic, « 
isiqoit, «  anime  rae«:8ahi8tuaego  sum(PMii.xxiiv;.» 
fit  Ezechtas  :  «  Non  fuit  verbum,quod  non  osfeDde- 
rem  eis  (Isa.  lxv).  »  Qui  utique  rernm,  et  noaver- 
bcrum  Ghakifleis  rerelavit  arcana.  Item  A^postoltis 
c<  Et  nemo  dicit  Dominum  Jeeumy  niai  ia  dpiritn 
snncto  (7  Ctfr.  xn), »  pro  eo  ut  diceret:  NemoDomi- 


u  remittetlir  bomintbus.  »Ute6t  iUud:Hic  non€||icit  d  num  Jesum  intollectu  cernit,  nemo  volontate  am* 
^  '  * '       '-^     '  "  ^  pleclitur,  nisi  per  gratiam  Spiritus  sanoti. 

HOMILIA  GVII. 

8ABBAT0   PGST  PENTECOSTEN. 

(Luc.iv.)  «  In  illo  tempore  :  Surgens  JeBusdesy- 
«  nagoga,introivitin  domuroSymonis.SocruBautem 
(c  Stmonis  tenebatur  raagnis  febrifous. »  Bt  reliqua. 
Gum  venisset  Jesus  in  domum  Fetri,  vidit  eoerQin 
ejus  jacentem  et  febricitantem,  et  tetigit  manum 
ejus.etdimiBiteamfiBforis.HocfactumMarcusetLucafi 
narrant,priusquamde  leproso  dicant.  Sed  nihilob' 
stat  narraDdi  diversitas,  ubieamdem  res  nutitiatur, 
raaxime  cum  Lucas  historitt  scribat  narraUooem, 
sieut  m  oapite  sttperins  dictum  est^y^SorgensJesus 
«  de  synagoga,  in^oivit  in  domnm  Simonifi.  »Nat- 
^  thfius  vero  ordiaem  mysterii  socutus  sit.  Synagoga 
Gir6ace,de  qua  Jesus  surgare  dicitur,Lalit)econgre' 
gatio  dieitur^qnod  propHum  nomen  J«d«eruffipo- 
pulus  tenuit.  Ipsorum  enim  proprie  Synagoga  i\ti 
selet,  quamvis  et  Ecclesia  dieta  sit:iioetramautcm 
apostoli  nunquamSynagogam4i3cefunt,8ed8empcr 
Eoeleeiam,  sive  discertiendi  causa,  sive  ^no^  inter 
congregationem,  unde  synagoga,  et  eonvocatlonem 
und^  Eeclesta  nomen  acoepit»  distat  aliquld,  quod 
scilicet  congreguri  et  peoora  solent,  <|aonimetgre- 
ges  pfoprie  dicimus  :  oonvocain  avtem  magts  est 
utentium  ratione,  sicut  homines  6«nt.<(  Introivitifi 
domumSiatonis.»SpiritttaliterdQrauB8imonifiP^i^ 

Ecclesiam  significat.  Socrus,  id  est  materejusuxo- 
ris,  cujus  pater  socer  dicitur.  Socrus  ipsius  Pclri 
D  Synagogam  significai.quamjacentemet  febricitan- 
tem  Jesus  invenit,  id  est  in  littera  Icgis  et  invidia 
manentem,  qtie  in  f!neoredet,9iaIvatisgenfifeB5i^ 
e^tillwi  Hi  Cum  inttt)rerit  pltaritudo  getitiHm,  tuwde 
Isruel  rdiqui  salv4  fient  (Hdm.  u).  » 

(cTenebtttur  magnis  febFfbus,et  rogave^thJt  iHum 
«  pro  ca.  Bt  etans  super  itlaim,  imperaVlt  febri,  el 
«dimisit  eam.wSi  Yiram  a  d«mom^(paruteper»i- 
perios  ut  terlus  Bvangelii  narrfct)Kbe*aUimifto»'|- 
ter  animum  adD  immunda  cogitatione  pniigato»  ^'* 
gnificare  dixerimus,  conseqneoler  ^rAim  febribo? 
tenta,  sed  ad  imperium  Domini  curata,  carnem 
ostendit  a  conotipfticetfti«'8tt«firf«pe,  pM*  ootitiiiea- 


daBBumes,nisi  inprineipedemoatorura.  «Qmnepec- 
ciitiim,  quidquMi  in  filinm  hominis  dictum  fueiit, 
per  pQBnitentiadi  remittitor.  »  Spiritus  aulem  bla- 
spbemieB, «  quo  blasphematur  illud,  por  quossalus 
fH,«  non  remittattir. »  Ottfcttnque  dixerit  peccatum 
8upra^otum  contra  filium  hominis^boc  e8t,qui  vi- 
IttisGB  eanis  mee  soandalizator,  dicens  quod  Filius 
lAm  iabri  et  Mariieyetc.,quamviB  cnlpanon  careat 
etvoris,tames  habet  Teniam,  pntpter  carnis  soilicet 
vilitalem. 

tf  Qui  diserit  contra  Spiritum.  »  Qui  manifeste 
intelHgens  o^ra  Dei,  cum  de  eis  negare  nonpossit, 
pro  invidia  Spiritus  sanoti  dicit  facta  esse  in  Beel- 
ztbub.«Nequein  hoc  saeculo  neque  in  fntnroremit- 
(t  tetur  ei.  »  Ostendit  aliqua  esse  peceata,  qus  in 
judioio  per  ignom  purgatorium  remittuntur. 

«  Aat  fticlte  orborem  bonam,  et  froctum  ejus  bo- 
«  num. »  Gotieludit  eos  syflogismo.  Si  inquit,diabo- 
las  boiia  opera  faeere  non  potest,  si  autom  bona 
sunt  qoa  eepnitiB,subauditur  scire  debetis,  ut  non 
sit  diaboltis  qt>i  ea  facit.Noque  enim  fieri  potest  ut 
eft  malo  bon«m,atit  et  bomooriatur  malum.  Arbor 
eiAfti  bona  GhristuB  est :  «rbor  vero  mala,diabolue 
est.  Ae  si  dioat :  0  Pharisfii,  ex  me  fructus  bonos 
orietur,  onm  sanavero  «Hindum.  Ex  vobis  autem 
nfttHis,  cwm  rae  cruoifigetis. 

«  Progeni^  tipenii*um,  quomedo  potestis  loqui 
«  bonn,  ciim  sittsmalifEx  abundantia  enim  eoi^is 
«  08  loqiiitur. »  Quasidixisset,  nonfructos  bonfiear- 
boris  efx  vobis  predevnt,  sed  fdia,  hoc  est,  verba 
Bolum,  ct  non  opera. 

«  Bonus  homo  de  bono  thesauro  profbrt  bena,  et 
«  mahrs  bomo  de  malo  tbesauro  profert  mala. »  ffoc 
superiori  jungondumest.  Quomodo  bor>us  homo  non 
profert  n>aln,Beo  malus  bona:  sic  non  poteBtChri- 
stua  mala,  neo  diabolus  ftkcere  bona.  Bt  hoc  in 
Ghristom  et  ^hfdms  subatftditur  : 

«  Dico  Butem  vobis.  »  Ao  si  dioeret,  verbum  quod 
non  ttdifleat  audientes,  non  orll  absque  periculolo- 
qtrentis :  qttanto  magrs  ves  quioperaSpiritussanoti 
caIomni%immT,dteentes  opera  Beelzebub?»  Verbura 
N  otio8um.»Otiosum  vcrbum  est  quodsineutilitaie 
lo^uetitis  et  audi^ntis  dMtur^  siva  quod  ratiene  et 


Wf 


HOMILIiG  Dfi  TBMPOnE. 


fcrs 


ti»pnecepUffeaatcuD.5mniscnim  amaritudo,etira,  A. 
et  iQ4iigBa4Mi,ei  clanior»el;  blasphemia,  spiritus  im- 
maadi  furof  684.  Fovoicaiio«i£mvero,immundiiiamy 
libidiaeoii  aoncupiaaentiam  malam  et  avariliam» 
^ac  691  «imulaerorum  seryUu«,  febrem  illecebrom 
carma  mtellige.uEt  stans  Kuper  illam,imperavitfb* 
bri,  0t  dimisit  eam.  »  QuflBritur  our  tertio  loeo  ao- 
oruB  Petri  sanatur  ?  Qttta  mulier  ia  exordio  mundi 
tertia  erravitpersona ;  «ive  quod  Synagoga  ex  tertio 
filio  Noe,  id  e»4  Sem,  orta  eat,  cujus  liguram  gerit. 
Sed  DaneuQus  Salvator  noBtet,  modo  rogaiu8,mx>do 
laUro»  curat  cgrotos,  ostendens  conira  peccatorum 
quoque  paiaioaeSyei  precibussemper  annuere  ilde- 
lium,  et  ea  quae  ^psae  miainae  in  se  intelligunt,  vel 
intelligenda  dare,vel  etiam  non  iniellecta  dimittere, 
juxia  <|uod  PSBaJlaMsta  posiulai  :uDelicta  quis  intel-  ^ 
ligii  ?  Ab  oeoaUis  meis  munda  me,  Domine  (Psal. 

XVIil).  » 

M  Et  eontiaiko  sargeBis,  ministrabat  ilHs.  » Natu- 
raie  oet  febricitantibus,  incipiente  sanitate,  lasse- 
seere,  ei  egrotataonis  sentire  molosiiam.  Verum 
aaniiaSy  qus  Domini  confertur  imperio,  simul  toia 
redit.  Non  solum  ipsa  redit,sed  et  tanto  robore  co- 
miiaaie,  ui  eis  coniinuo,  qui  se  adjuveranty  mini- 
sirare  aufGeiai,  ei  juxta  leges  tropologiie,  roembra 
qiie  aervierani  immundiiis  ad  iniquil1Uem,ui  sacri- 
fleareni  morti,  serviani  Justitiffi  in  vitam  «eier- 
nam. 

«c  Gum  sol  autam  oceidisaet^omnes  qui  babebani 

«  innrmoe  variie  laoguoribus,  duoabaut  illos  ad  Je* 

«  ftum.  Ai  ilie»  siJlgulis  manus  imponeos,  curabat 

«  eos.  »  Solis  oocubiius  paasionem  mortemque  si-  C 

gaiiicai  iiUus^  qui  dixii :  «Quandiu  in  miiiido  sum, 

lux  8«m  piuBdi  (Joan.  :x).  ^  Ei  aole  occideate,plu- 

ree  dc^moniaci  quam  anta,  plures  quoque  sananiur 

9groii.  Quia  qui  temporaliter  in  carne  viveos  pau- 

coe Jttdeoruffi  docuit,oaleato  regno  mortis,  omnibus 

psr  orbem  geiitibus  fidei  salttiisquedonatransmisii. 

Gujos  minisiris  quasi   vi»  lucisque   prsconibus, 

Psalmisia  canit :  «  lier  facite  oi  qui  ascenditsuper 

Qccasum  (Psal,  ixvn).  »  Superoccasum  quippe  Do- 

minus  ascendii,  quia  unde  in  parsione  ocoubuit,in- 

de  majorem  suam  gloriatn  resurgendo  manifesiavit. 

«  EjKibMi  autem  demonia  a  multis,  clamantia  et 

«  dieeatia ;  quia  iu  es  Filius  Dei.Et  increpons,  non 

«  sinebat  ea  loqui,  quia  seiebani  ipsum  esse  Chri- 

«  stum,  »  Daemoaja  Filium  Dei  Gonfitebantur,et  ai-  j) 

testanie  ev«i^Usta. «  Soiebani  ipsum  esse  Chris- 

tum.nQuia  qnem  dierura  quadraginta  jejunio  fatiga- 

tam  diabolusliomi^om  cognoverat,  nec  ientandova- 

lebat,an  DeiPiliusesset  experirijam  nuncpersigno- 

Tvmpoieniiam  vel  intellexii,vel  potius  Buspicaiusest 

easeFiUumDei.  Non  igiturideoJudsis  eum  crucifl- 

gsre  persuasii,  quia  Chrisium^  sive  Dei  Pilium  non 

ease  putaviij  sed  quia  morte  ae  illius  non  prsvidii 

esee  damnandum.Vere  enim  de  hoc  myaierio  a  as- 

ttiJis  abseondito  dicit  ApostDlua,quod  nemo  princi- 

pvm  h^iua  attculi  cognoYii.u  Si  enim  oognovissent, 

Bapquam  Oomisuffl  gloris  crucUixisaeni  (/  Cor. 


ii).  »  Quare  autem  daemonia  Dominus  de  so  loqi:^ 
prohibeat,  Psalmista  manifesiai,  qui  ait:  u  Peccar 
iori  autem  dixii  Deus,  qiuare  tu  enamae  Jusfitios 
meaa  ?  n  eio.  (Pml.  xux.)  Ne  quia,  dum  praddiean- 
tem  audit,sequatHr  «rrantem.Improbus  autem  ma- 
gifiier  est  diabolus,  qui  foisa  verie  ecepe  perHitsoei, 
ui  speoie  veriiaiis  testimomum  fraudis  obiexat. 
AUas  autera  non  solum  dflefioonesyqiii  iaviti  coniUo- 
ba&tur,  Jubeniur  sikre  de  Christo,  sed  et  iHi  qui 
ab  eo  sanaU  sponte  eonfitert  volebani,imo  ipsi  apo- 
aioJi,  qui  eura  posi  resurreciionem  toio  orbe  erant 
praedicaturi,  aaie  passionem  ejus  praseipiuntur  om- 
nino  reiioere  de  iUo :  ne  divina  videlioet  majestate 
praedicata  passionisdispensaUodifrerreiur,et  diiata 
passione,  salus  mundi  qus  per  haoo  futura  erat, 
negareiur. 

«  Facta  auiem  die  egreesus  ibat  in  desertum  !o- 
«  cum,et  turbffi  requirebanteam,et  veneruntusque 
«  adipsnm,  et  detinebant  iilum,  ne  discederotab 
«  eis.  »  Si  occasu  solis,  Domini  mors  exprimitur 
salvatoris,  quare  non  die  redounte  resurrectto  illius 
Judicetur,  qui  manifeeta  luce  a  credentium  iurbls 
inquiritur,et  in  geniiuro  deserto  inventus,ne  abeat 
detinetur,  maxime  cum  Imbc  prima  sabbati.quo  re- 
surrecUo  ceWbraia  esi,  egressio,  queestio  et  inven- 
tio.  contigerit? 

«  Quibus  ille  ait:  Quia  et  aliiscivitetibusoporlet 
«  me  evangelizare  regnum  Dei,  quia  ideo  missus 
«  sum,  »Et  ut  Marcus  ait  (Itnrc,  i) :  Abiit  in  deser- 
tum  gentium,  ibique  in  euis  fldeUbus  orabai,  quia 
corda  eorum  per  gratiam  sui  spiritue  ad  virtutem 
orationis  excilabai. 

HOMILIA  GVIIL 

IN  OGTAVA  PENTEGOSTM.       . 

(JoAN.  iii.)  «  In  Ulo  tempore  :  Erat  homo  ex  Pba- 
«  risaeis,  Nicodemus  nomine,princeps  Jud«eorum.» 
Et  reliqua.Sicut  ignorantia  unius  aliquando  multis 
obesse  8olet,sic  unius  interrogatio  multisprodesse. 
Quod  in  hujus  lectionis  textu  facilHme  comproba- 
mus,  si  Nicodemi  interrogationem,  et  Domini  re- 
sponsionem  soHicite  attendamus.Uiiliier  enim  unus 
ignorflrt,quando  ad  unius  interrogaUonem,non  unus, 
sed  muUi,  quid  uUle  esi  discunt.  Nam,  ut  supra 
evangelica  lectio  retulii,  prsedicante  Domino  Hiero- 
solymis  in  die  festo,multi  Judaeorum  crediderunt  in 
nomine  ejus,  videntes  signa  quae  faciebat.  Ipse  au- 
iera  Jesus  non  credebat  semetipsum  eis,  eo  quod 
ttosset  omnes,et  quia  opns  ci  non  erat,ut  quis  testi- 
monium  perfaiberet  de  homine.  Ipse  enim  sciebat 
quid  esset  in  homine.  Ex  ets  ergo  qui  crediderant, 
unue  erat  iste  Nicodemus :  qui,quoniam  rudimenta 
coBlestis  doctrinse  aliquantulum  perceperat,cupien8 
plenius  instrui,  utsecretius  ejus  allocutione  perfhii 
poBset,nocte  ad  eum  venit.Noxaufem,in  qua  venlt, 
ipsam  ignorantiam  qua  premebatur  significat.quia 
entm  illnm  nondum  verum  Deum  esse  credebat,sed 
quasi  magietrum  docendus  adibat,  congrue  non  in 
die,  sed  in  noete  veniebat.  Noa  enim  de  iUis  crat 


879 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


580 


qui  ab  Aposlolo  audire  raeruprunl :  «  Fuistis  ali-  A 
quandotenebrac^nunc  autcm  lux  in  Bom\no(Eph.  v),» 
sed  potius  in  illorum  numero  esse  comprobatur,qui- 
busperpropbetamdicitur:  «Surge,  illuminare,Jeru- 
salem,  quia  venit  lumen  tuum  (Isa.  lx),  »  Et  per 
Apostolum  :  •  Surge,  qui  dormis,  et  exsurge  a  mor- 
tuis  {Eph.  v).  »  Vel  certe,  quia  princeps  Judaeorum 
erat,  nocte  ad  Jesum  venit,metuens  sibi  imminere 
aliquod  periculum,  non  solum  a  Judaeis^sed  ctiam  a 
Romanis.  Jam  enim  conspiraverant  Judaei,ut  si  quis 
eum  palamconfitereturGhri8tum,extra  Synagogam 
fieret.  Non  solum  quidem  nocte  in  ipso  statu  tem- 
poris,  sed  etiam  verbis  suam  ignorantiam  pandit, 
cum  ei  dicit : 

«  Rabbi,  scimus  quia  a  Deo  venisti  magister. »  A 
Dcoigiturillum  missum  ad  cccleste  magistcriumdo-  ^ 
cendum  exvisione  miraculorum  inteUigebat,necdum 
tamen  ipsum  verum  Deum  credebat.  Et  ideo  ait : 
«  Rabbi.scimus  quio  a  Deo  venisti  magister.»Rabbi 
autem  et  magister,unum  idemque  est.Sed  Hebraice 
rabbi,  Latine  magister  dicitur.Si  enim  perfecte  eum 
verum  Deumesse  credidisset,magis  Dominumquam 
magistrum  appellasset.Seddummagistrum  appella- 
vit,et  Dominum  tacuit^non  se-perfecte  credere  ma- 
nifestavit :  quoniam  necdum  erat  perfusus  illo,  qui 
foras  mittit  timorem,sed  potius  de  illis  erat  quibus 
dicitur :  «Quffisieruntgloriam  bominummagisquam 
Dei  {Joan.  xii).  »  Undenon  incongrueflguram  cate- 
chumenorum  tenet,  illornm  scilicet  qui  in  fide  im- 
buuntur,  baptismum  percepturi.Et  illi  quidem  re- 
quisiti  se  Deum  esse  ci^edere  confitentur,  necdum 
tamen  ejus  occulta  mysteria  capiunt,  nec  sacramen-  C 
tum  corporis  et  sanguinis  ipsius  intelligunt.  Nos 
autem  qui  in  fldei  fundamento  radicati  sumus,cssen- 
tialiter  de  illo  credamus,quod  Nicodemus  quasi  in- 
sipiens  loquitur.Ipse  enim  est  verus  magister,aquo 
omnis  sapientia  procedit,et  cum  quo  fuitsemperet 
est  ante  8evum,8ine  cujus  raagisterio  insipiens  esse 
convincitur,etiam  qui  sibi  sapiens  esse  videtur.  Qui 
ait  djscipulis  suis :  «  Vos  vocatis  me  Magister  et 
Domine,  -et  bene  dipitis :  sum  etenim  {Joan.  xiii).» 
Et  iterum :  «  Vos  autera  nolite  vocari  Rabbi,  unus 
est  enim  magister  vester  {Malth.  xxiii). »  Gred&mus 
autem  illuma  Deo  venisse.juxta  quod  ipse  in  Evan- 
gelio  loquitur,  dicens  :«Ego  a  meipso  non  veni,sed 
Pater  meusmisitrae(/oan.  viii).  »  Et  iterum  :  «  Qui 
me  misit,  mecum  est  {Ibid,)  »  Et  alibi :  «  Vado  ad  n 
eum  qui  misitme  [Joan.  xvi).  »Et  rursus:  «Exivi  a 
Patre,  et  veni  in  mundum  (/6ui.).»De  cujus  adventu 
Paulus  scribit,  dicens:«At  ubi  venit  plenitudotem- 
poris,misit  Dcus  Filium  suum,  etc.  {Gal.  iv).»  Quod 
vero  subjunxit:>)Nemo  enim  potest  haec  signa  facere, 
«  quae  tu  facis,  nisi  fuerit  Deus  cum eo.  »NonsoIum 
autem  illaquae  Dominus  faciebat,  sed  nec  parum  ali- 
quid  boni  sine  illo  fieri  posse  credamus,  qui  ait  in 
Evangelio :  «  Sine  me  nihii  potestis  facere  (/oan. 
xv).  »  Gaeterum  per  ejus  gratiam  multis  datum  est 
esse  possibile,quod  sine  iilo  omnino  esset  impossi- 
bile^sicut  ipse  ait ;  Qui  credit  in  me,    opera  quce 


ego  facio,et  ipse  faciet,  ctraajorahorumfaciet(ioan. 
xiv),  »  Ex  virtute  autem  rairaculorum  credit  euro  a 
Domino  esscmissum,  vel  aliquem  magnum  virum, 
sicut  Moysen,aut  Eliam^aut  oBQm  ex  prophetis.Sed 
ipsam  potestatem  non  se  habere  posse  credidit,  sed 
a  Deo  accipere.  Et  quia  de  salute  sua  soUidtus  Ni- 
codemus,ad  magistrum  veritatis  interrogandiimv^ 
ncrat,  non  solummodo  secund»  nativitatis,  scd 
etiam  mysterium  passionis  el  reaurrectionis,  alque 
in  coelum  ascensionis  audivit.  Nam  subditur : 

«  Respondit  Jesus,et  dixit  oi  :Amen,amen  dicotibi, 
«  nisi  quis  renatus  fuerit  denuo,  non  potest  viderc 
«  regnum  Dei.  »  Omnis  enim  horoo  originalis  pec- 
cati  vinculoteneturastrictus,  antequam  peruadam 
baptisraatis  et  gratiam  sancti  Spiritus  sit  ablutus, 
teste  Psalmista,  qui  ait:  «  Ecce  enim  in  iniquitati- 
bus  conceptus  sum,et  in  peccatis concepit me mater 
raca  {PsaU  l).  »  Et  sicut  per  beatnm  Job  dicitur: 
«  Nemo  mundus  est  a  pe^cato,  etiamsi  unius  dici 
vita  ejus  fuerit  super  teram  {Joh.  iv,  xxv).  »  Sed 
Nicodemus^qui  nocte  ad  Dominum  veneraUnecdum 
mysterium  sccundae  nattvitatis  intelligens  dixit  ad 
Jesum : 

«  Quomodo  potest  homo  nasci,  cum  sit  senex? 
«  Nunquid  potest  in  ventrem  matris  suae  iteratoin- 
«  troire  et  renasci  ?  »  In  quibus  verbis  non  esse  im« 
possibile,  quod  audit,  afflrmat ;  sed  modum,  quo- 
modo  ficri  possit,  interrogat.  Sedquodilledecarnali 
nativitate  dicit,  nos  de  spiritu  sentire  debemus.  Si- 
cut  enim  homo  lli  ventrem  raatris  suae  iterum  non 
^otest  introire  et  renasci,  sic  qui  baptizatus  esl  re- 
baptizandus  non  est.Sive  enim  ab  haeretico,  sive  a 
quolibet  fccinorosp  in  nomise  sanct®  Trinitatis  ba- 
ptizatus  fucrit,  iterum  non  est  baptizandus,  ne  in- 
vocatio  tanti  nominisvideatur  annullari.Hocautem 
sacramentura  nec  malus  pejus,  nec  bo'nus  melius 
implere  potest.Quia  qualiscunque  sitministerexte* 
rior,  Spiritus  sanctus  operator  est  itlterior.  Unde 
post  baptismura  Ecclesia  peccantibus  poDnitentiam 
indicit,  non  autem  baptismum  iterat.  Quo  ordine 
spiritalis  nativitas  impleatur,  Dominus  manifestat, 
cum  quserenti  Nicodemo  respondit,  dicens : 

«  Araen,amcn  dico  tibi.nisi  quis  renatus  foeritex 
«  aqua  et  Spiritu  sancto,  non  potest  introire  in 
«  regnum  Dei.  »  Et  convenienter  in  ordine  bapti- 
zandi  utrumque  posuit,  aquam  scilicet  et  Spiritnm 
sanctum.  Quia  aqua  corpus  laxatfeed  Spiritussan- 
ctus  mentem  renovat.  Superflue  enim  aqua  esset, 
nisi  SpirituB  sanctus  peccataremitteret.Aquaigitur 
exterius  significat  quod  Spiritus  sarfctus  interius 
operatur,  id  est,  mundationeni  peccatorum.  Ergo 
aqua  proficit  ad  lavacrura,  spiritus  autem  ad  gra- 
tiam.Siquidem  Joannes  baptizabat  pcpulum  aqua, 
non  in  reraissionera  peccatorum,  sed  in  poBniten- 
tiam,  dicens :  «  Ego  baptizo  in  aqua,mediu8autem 
vestrum  stctit  quem  vos  nescitis.  Hic  est  qui  ba- 
ptizat  in  Spiritu  sancto  et  igni  {Joan.  i).  wPostquara 
ergo  ille  venit,  qui  singulari  privilegio  meruit  ut 
Spiritus  sanotus  super  eum  in  Bpecie  columb«  de* 


m 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


582 


Bccnderel  ct  maneret,  et  per  suum  baplismum  no-  A. 
strum  baptismum  sanctificavit,  omnes  crcdentes 
remissioncm  peccatorum  accipere  credimus.  Dc  quo 
baptismate  Dominus  dicit :  «  Vos  autem  baptizabi- 
inini  Spiritu  sancto  non  post  multos  hos  dies  {AcL  i). » 
Et  iterum  :  «  Baptismate  meo  baptizabimini.  »  Et 
rursus  :  «  Baptismate  habeo  baptizari  {Luc,  xu),  » 
Sed  qu  ia  ad  januam  paradtsi  rhomphaea  illa  flammea, 
et  gladius  versatilis  post  peccatum  positus  fucrat 
{Gen,  iii),  necesse  erat  ut  per  Spiritum  sanctum 
peccatis  relaxatis,  credentibus  iterum  per  bapti- 
fimum  apcrirctur.  Quod  quia  invisibilis  spiritus  in- 
vtsibiliter  operatur,  rectc  subjungit  : 

((  Quod  natum  est  ex  carne,  caro  cst :  et  quod  na- 

((  tum  est  ex  spiritu,  spiritus  est.  »  Ac  si  diceret 

Dominus  :  Sicut  caro  ex  came  nascitur,  sic  per  n 

spiritum  Dei  spiritus  hominis  renovatur.  Undc  ait 

Apostolus  :  «  Benovamini  spiritu  mentis  vestrse,  et 

induite  novum  bominem,qui  sccundum  Dcum  crea- 

tus  cst  in  justitia  et  sanctitate  veritatis  {Ephes.  iv).  » 

Solie  autcm  mentcs  fiddium  noverunt,  quia  cum 

Hliquia  ad  baptismum  venit,  dcscendit  filius  irse,  et 

ascendit  filius  reconciliationis :  descendit  filiusdia- 

boli,  et  ascendit  peradoptionem  Filius  Dei :  descen- 

dit  niiusdiscordiffi,et  ascendit  filiuspacis.  Cxterum 

coram  oculis  insipientium  et  infidelium,  qui  nihil 

aliud,  quam  quod  oculis  vident,  credere  volunt,  to- 

ium  quod  in  baptismo  agitur  ludus  esse  putatur. 

Unde  in  fine,  visa  sanctorum  gloria,  dicturi  sunt  : 

«(  Hi  sunt  quos  aliquando  habuimus  in  dcrisum  et 

in  similitudinem  improperii  :  nos  insensati,  vitam 

iUorum  aestimabamus  insaniam,  et  finem  illorum  C 

sinehonore.Quomodo  ergo  computati  suntinter  fi- 

Hos  Dei  et  inter  sanctos  sors  illorum  est  {Sap.  v).  » 

«  Non  mireris  quia  dixi  tibi,  oportct  vos  nasci  de- 

«  nuo. »  Quia  Nicodemus,  quod  a  magistro  veritatis 

audierat,  nondum  perfiecte  intelligere  poterat,  non 

mediocre  mirabatur.  Sciebat  enim  \eritatem  falli 

non  posse  :  et  tamen  quomodo  fieret,  quod  veritas 

proferebat,  non  intelligebat,  et  ideo  mirabatur.  Cu- 

jus  mentcm  Dominus  ab  admiratione  removens,  sa- 

cramentum  secundas  nativitatis  manifcstius  declara- 

vit,  subjiciens  : 

«  Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  et 
«  nescis  unde  veniat,  aut  quo  vadat.  Sic  est  omnis 
«  qui  natus  est  ex  spiritu.  »  Spiritus  ubi  vult  spirat^ 
quiacujuscunque  mentem  vult  illuminat,  sicut Apo-  q 
slolus,  enumeratis  ejusdem  Spiritus  sancti  donis, 
&it :  (c  Hsc  omnia  operatur  unus  atque  idem  spiri- 
tU8,  dividens  singulis  prout  vult  (/  Cor,  xii).  »  «  Et 
vocem  ejus  audis,  »  cum  is  quem  repleverit,  te 
prssente,  Deum  confitetur.  «  Sed  nescis  unde  ve- 
Qiat  aut  quo  vadat,  »  quia  ejus  nec  initium,  nec  finis 
videtur.  Sive  certe,  nescio  unde  veniat  aut  quo  va- 
dat,  quia  qualiter  in  hominem  ingrediatur,  et  egre- 
diatar,  videre  non  potest,  quoniam  visibilem  habet 
naturam  intantum  ut  si,  te  praesente,  ad  horam  ali- 
quem  spiritus  prophetiae  repleverit,  viderc  non  pos- 
risiSi  eaim  tui  ipsius  spiritum  corporalibus  oculis 


vidcre  non  potes,  et  tamen  te  spiritum  habcrc  non 
dubitas,multo  magis  spiritumDei  invisibiliter  ope- 
rantem  videre  non  vales,  et  tamen  quod  invisibiliter 
operatur,  fidclis  mens  non  dubitat.  «  Sic  omnis  qui 
natus  est  ex  Spiritu*.  »  Id  est,  sicut  spiritus  Dei  in- 
visibilis  est,  sic  hominis  spiritus  invisibilis  est.  Et 
sicut  spiritus  Dei  inyisibiliter  operatur,  sic  spiritus 
hominis  invisibiliter  renascitur.  Et  quia  hoc  sacra- 
mentum  invisibile  quisquis  non  inteiligit,non  contu- 
maciter,  sed  humilitcr  inquirere  debet,  sicut  Nico- 
dcmus  adhuc  interrogat,  dicens  : 

«  Quomodo  possunt  ha»c  fieri  ?  »  Cui  a  Domino  re- 
spondetur  :  «  Tu  es  magister  in  Israel,  et  hflec  igno- 
«  ras?»  Quod  non  insultando  Dominus  dicit,  quasi 
qui  magister  vocaretur,  et  tamen  tanti  mysterii 
ignarus  esset,  sed  illum  ad  humilitatis  viam  provo- 
cat,  sine  qua  janua  regni  ccelestis  non  aperitur.  Ait 
enim  : 

«  Amcn,amen  dico  tibi,quia  quod  scimusloqui- 
«  mur,  et  quod  vidimus  testamur,  et  testimonium 
«  nostrum  non  accipitis.»  In  quibus  verbis  indivisi- 
bilemTrinitateminsubstantiahumanitatisostendit, 
cum  unus  idemque  Dei  Filius  loqucns.  non  singula- 
riter,  sed  pluraliterdicit, «  quod  scimus  loquimur :  » 
quia  quod  scit  Filius,  scit  Pater,  scit  Sp^fitus  san- 
ctus.  Et  quod  loquitur  Filius,  loquitur  Pater,  loqui- 
tur  et  Spiritus  sanctus.  Et  quibus  una  est  substanlia, 
non  dispar  est  scientia.  Testimonium  ejus  non  acce- 
perunt,  quia  sicut  ipse  dixit :  «  Ego  veni  in  nomine 
Patris  mei,  et  non  suscepistis  me  {Joan,  v).  » 

«  Si  terrcna  dixi  vobis,  et  non  creditis :  quomodo 
t  si  dixero  vobis  ccelestia,  credetis  ?  »  Frequenter 
Dominus  ad  discipulos  et  ad  turbas  loquens,  simili- 
tudines  de  rebus  terrenis  adhibuit,  sed  quia  illi  ter- 
rena  et  visibilia  non  credebant,  quomodo  coelestia 
capere  possent  ?  Ut  autem  ex  multis  unum  profera- 
mus,  terrena  Dominus  ei  ostendit,  cum  ait :  «  Sol- 
vite  templum  hoc,  et  in  triduo  suscitabo  illud  {Joan, 
ii).  »  Illi  autem  non  intelligentes,  quod  de  templo 
corporis  sui  loqueretur,  ad  materialis  templi  destru- 
ctioncm  sive  restaurattonem  sermonem  converte- 
runt,dicentes:«Quadragintaet8exannissdif!catum 
est  templum  hoc,  et  tu  tribus  diebus  eicitabis 
illud  ?  » {Ibid,)  Quisquis  autem  caeleste  sacramentnm 
cognoscere  desidcrat,  paulatim  ad  supariora  ascen- 
dere  debct.  Undc  postquam  Dominus  modum  sc- 
cundae  nativitatis  Nicodemo  aperuit,  ascensionis 
suffi  potentiam  declaravit,  dicens  : 

«  Et  nemo  ascendit  in  coelum^nisi  qui  descendit 
«  de  ccelo,  filius  hominis  qui  est  in  coelo.  »  Ubi  quse- 
ritur  quomodo  filius  hominis  descendisse  de  ccelo, 
juxta  ipsius  promissionem  et  ante  ascensionem  in 
cceloesse  dicatur?Ad  quod  dicendum  quia  mediator 
Dei  et  hominum  Dominus  Jesus  Christus,  in  una  ea- 
demque  persona  ex  duabus  substantiis  creditur,  di- 
vina  scilicet  et  humana.  Quia  idem  est  Filius  Dei, 
qui  et  filius  hominis  :  et  idem  filius  hominis,  qui  et 
Filius  Dei.  Ipse  ergo  descendit  de  coelo  per  humani- 
tatem,  qui  erat  in  eo  per  divinitatem.  Et  ipse  asceQ* 


583 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  -  HOMIL. 


584 


dit  in  ccDiiwTi  pcr  humanitalcm,  ubi  semper  erat  per  A  Vcl  quia  ops  rubicundum  habet  colorem,  aeneus  di- 


divinitatem.  Cui  siniile  est  quod  allbidicit :  «  Exivi 
Q  Patre  et  vcni  in  mundum:  ilerum  relinquo  mun- 
dum  et  vado  ad  Patr^m  (Joan,  xvi).  »  Quasritur 
iteru^  quare  dicat :  «  Nemo  aecendit  in  coelum,  » 
eie.,  cum omni^ fidejium  Eccleeia  illo  se  asccnsuram 
esEO  creds^tj  quo  c^put  suum  memipit  praecessisse, 
juxta  ipsiiispromissionem,  dicentis  :  »  Volo,  Pater, 
u%  ubi  sum  ego,  ibi  9it  et  minister  meus  {^oan.  xxi).» 
Ad  quod  dicendum  quia  omnium  alectorum  caput  cst 
Christus,  et  hujus  capitismembra  suntomneselecti^ 
quibus  ai^  Apostolus :  «  Vos  autem  estis  corpus 
Chi-iati,  et  membra  do  membro  {ICor,  xii).  »  Mem- 
bra  ergo  oapill  suo  adh^rentia  in  ccslum  sunt  as- 
ceusura.   Sed  quia  nullus  sua  virtute  vel  merito 


clus  cst  scrpcns,  propter  pretiosi  sanguinis  effusio- 
nem.  Igniii  autem  serpentes,  quorum  morsibus  ho- 
minos  pcribant,  venenosas  cogitationes  et  mortiferas 
persyasiones  significant.  Qua;,  cum  delectationem 
perversam  usque  ad  consensum  perducant,  quasi 
pungendo  animam  int^rimunt.  Nam  et  primi  pa- 
rentcs  nostri  in  paradiso  serpentis  astutia  sunt  de- 
cepti.  Miro  crgo  ordine  contra  serpcntem  ponitur 
serpens,  quia  per  hoc  quod  Dominus  pro  nobis  pas- 
sionem  sustinuit,  antiqui  serpentis  caput  contrivit. 
Quicunque  ergo  originalis  peccati  punctione,  vel 
cujuscunquevulneris  contagione  vult  sanari,intuea. 
tur  serpentem  in  stipite,  id  est,  conOteaiurChristum 
in  cruce,  ct  hunc  cruciOxum.  Cumque  tali  fide  ar- 


ascen 


dere  potest,  Bisi  per  ^'us  gratiam,  qui  de  ccelo  ^.  matus  cruciQterit  membra  sua  cum  vitiis  et  concu 

>r«om    Aaanr.rxAawti     Aiemaiiia     ocf      ponto   rlinitiif*  *  nianonfiia     nrkn  a/\1iinrt  o  nnrknfic  nAi*i/»n1n  1iKat>om    eai 


in  tcrram  desccndere  dignatus  est,  recte  dicitur : 
ii  Nemo  ascendit  in  ccelum^  nisi  qui  descendit  dQ 
ccelo,  Glius  hominis  qui  est  in  cqbIo.  »  Quia  Dominus 
Jesus  Christus  cum  suis  membris  unum  enTcitur  cor- 
pu9,  qui  ergo  ccelum  ascendere  desiderat,  capiti  suo 
totis  viribus  adhaereat.  Etquia  prius  Domini  passio 
Consummanda  erat^  et  post  modum  ejus  ascensio 
declaranda,  Nicodemum,  magistrum  Mosaicffi  legis, 
Dominus  ad  spiritalem  ejusdem  legis  intelligeotiam 
provocat,  cum  subjuiigit : 

K  £t  sicut  Moyses  exaitavit  serpentem  in  deserto, 
«  ita  exaltari  oportet  filiam  hominis.  »  Ubi  historia; 
v<Heris  libri  Numeri  Doniinus  menimit,  in  qua  ta>dio 
lon^i  itineris  populus  Israeliticus  afQictus,  murmu- 
raese  contr^  Domixium  et  Moyaen  legitur  (iVuni.  xxi). 
PropterquodmisitineosDominusserpentesignitos,  C  miscunt  {Ibid.).  » 
ad  quorum  morsus  cum  plures  morerentur,  vene- 
runt  ad  Moysen,  dicentes :  «  Omnes  morimur,  ora 
pro  nobis  ad  Dominum.  »  Cumque  orasset  Moyses, 
jussit  eum  Dominus  facere  serpentem  cneum,  et  po- 
nere  in  stipile  pro  signo,  dicens:  (<  Si  quis  percussus 
eum  aspexerit,  vivet. »  Tactaque  est  mira  res,  et 
antea  inaudita.  Mordebantur  a  serpentibus,  aspi- 
ciebajit,  serpentem,  ot  sanabantur.  JEnoi  ergo  scr- 
pentia  exaltatio  Domini  passionem  praefiguravii, 
qui  ex^UUmdus  erat  cruce,  sicut  in  prssenti  loco 
dignatus  cst  exponere.  De  qua  ipso  alibi  ait :  «  Si 
exaltatus  fuero  a  terra,  omnia  traham  ad  meipsum 
{foan.  xii).  »  Nec  cuilibet  indignum  videri  debet,  id 
est  Dominus  per  assumptam  humanitatem  serpenti 


piscentiis,  non  solum  a  mortis  periculo  liberari,  sed 
etiam  ad  vitam  pervenire  merebituraetemam.  Unde 
et  subditur:  «  Ut  omnis  qui  credit  in  ipso,  nonpe- 
«  reat,  sed  habcat  vitam  xternam.  »  «  Omnisenim.n 
aitScriptura,«quicunqueinYOcavcritnomenDomini, 
salvus  erit  {AcL  ii)^  »  sicut  ipsc  Salvator  in  Evan- 
gelio  ait :  « Qui  credit  in  me,  etiamsi  mortuus 
fuerit,  vivet.  Et  omnis  qui  vivit  et  credit  in  me, 
non  morietur  in  ffitcrnum  (Joan,  xi).  »  Ille  autem 
vere  credit,  qui  sic  vivit  sicut  Christus  praecipit. 
Qui  autem  confitetur  verbis,  sed  factis  eum  negat, 
non  vitam  mcretur,  sed  poenam.  Quia,  sicut  ait  Ja- 
cobus  apostolus  :  «  Fides  sine  operibus  morlua  est 
{Jac.  iij.  »  Et  iterum  :  «  Tu  credis  quod  unus  sit 
Deus?  Bene  facis,  et  daamones  credunt,  et  contre- 


HOMILIA  GIX. 

DOMINIGA    SBGUNIIA    POST  PENTEGOSTCN. 

(I  JoAN.  iv).  «  Charissimi :  Deus  charitas  est.  In 
«  hoc  apparuit  charitas  Dci  in  nobis,  quoniam  Fi- 
t  lium  suum  unigenitum  misit  in  mundum,  ut  vi- 
«  vamus  peripsum.  »  Etreliqua.  Quomodo  ipse Do- 
minus  ait :  «  Majorem  hac  dilectionem  nemo  h^bet, 
quam  ut  animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis 
{Joan.  xv).  »  Et  ibi  probata  est  dilectio  Chrisli  in 
nobis,  quia  mortuus  est  pro  nobis.  Dilectio  Patris 
unde  probataestanobis?Quia  Filiumsuum  nnictim 
misit  mori  pro  nobis,  sicut  et  Paulus  apostolus  ait: 
«  Qui  proprio  Filio  suo  non  pepercit,  sed  pro  nobis 


comparetur ;  quia  ipse  per  Pro^hetam  de  seipso  lo-  ])  omnibus  tradidit  eum,  quomodo  non  etiam  cum  illo 


quitur :  «  Ego  autem  sum  vernis  et  non  horoo,  op- 
probrium  hominum  et  abjectio  plebis  (Psal.  xxi).  » 
Et  sicut  in  septuaginta  interpretibus  legitur,  scara- 
baeus  clamabat  de  ligno,  id  eat  Ghristus  de  cruce. 
Slcut  enim  serpens  ille  similitudinem  habebat  igni- 
torum  serpentium,  sed  tamen  a  veneno  serpentium 
alienuserat;  sic  Dominus  Jesus  Christus  apparuit  in 
similitudine  carnis  peccati^  nullam  tamen  maculam 
traxit  pecctti.  iEneus  autem  dictus  est  serpens  pro- 
pter  infinitam  in  Ghristo  saternitatem.  JEs  autem 
djjrabileest  metallum,  etvalde  sonorum,  etnatura 
Rteraitail»  aeo  ioitium  habuit,  nec  finem  habebit. 


omnia  nobis  donavit  ?  »  {Rom.  viii.) 

«  Et  in  hoc  est  charitas^  non  quasi  nos  dilexe- 
«  rimus  Deum,  sed  quoniam  ipse  prior  dilexit  oos. » 
Non  illum  dileximus  prius,  nam  ad  hocnos  ille  di- 
lexit  prius,  ut  diligamus  eum.  Gratia  quippe  homi- 
nem  praevenit  ut  diligat  Deum,  quia  dilectione  ope- 
retur  bona.  Unde  Psalmista :  «  Deus  meus,  inquit, 
«  misericordia  praeveniet  me  {PsaL  lvui).  >*  <'  E^ 
«  misit  Filium  suum  propitiatorem  pro  peccatis  no- 
«  stris.  »  Et  hoc  est  maxiraum  in  nobis  divinas  pie 
tatis  indicium,  quia  cum  nccdum  ipsi  pro  peccatis 
nostris  eum  pelere  nossemusi  misitiilo  Filium  soum 


m 


llOMILUi:  DK  TKMPOHE. 


586 


ad  nos,  qul  nobis  in  se  croilentibus  ullro  veniam  A 

daret,  nosque  ad  paternaj  gioriaj  societntcm  voca- 

ret.  In  quibusdam  codicibus  hic  versiculusitalegi- 

tur:  «  Et  misit  Filium  suum  litatorem  pro  peccatls 

nostris.  »  Litator  autemsacridcatorest.Sacriflcavit 

enim  Filius  Dei  pro  peccatis  nostris,  non  hostiam 

pecudum,  sed  seipsum  oiTerendo.Undebene  Pauius 

adffloaens,  ait:  »  Estote  imitatores  i)ei  sicut  fllii 

charissinii,et  ambulate  in  delectione,  sicut  et  Chri- 

stus  dilcxit  nos,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis 

oblationem  et  hostiam  Deo  in  odorem  suavitatis 

(/  Cor.  iv).  »  Cujus  Bcntentiaj  concinit  hoc,  quod 

hic  quoque  Joannes  exhortando  subjungit,  dicens: 

u  Charissimi,  si  sic  Deus  dilexit  nos,  et  nos  de- 

«  bemus  invicem  diligerc.  »  Quod  autem  sequitur: 

uDeum  nemo  vidit  unquam,  »mnjorcdisputatione  |x 

indiget,  cum  Dominus  et  hominibus  mundo  corde 

Deuni  videndum  promittat,  etdesanctis  dicatquod 

angeii  eorum  ia  coclis  semper  videant  in  facicm 

Patris.  Hanc  autem  sententiam  iu  Evangelio  suo 

ponit  idem  Joannes,  ubictiamquomodu  Dcus  vidcri 

pos9it,consequenteradjungitdicens:«  UnigenitusFi- 

lius  qui  est  in  sinu  Patris,  ipse  enarravit  [Joun.  i).» 

Quod,  beatus    pater  Ambrosius   ita  exposuit:  Et 

ideo  Dcum  nemo  vidit  unquam,  quia  eam  qu(B  in 

Deo  habitat  plenitudinem  diviuitalis,  nemo  conspe- 

xit,  nemo  mente  aut  oculis  comprehendit.  Vidit 

eniin,  ad  utrumque  referendum  est.  Denique  cum 

additur:  «  Unigenitus  Filius  qui  est  in  sinu  Patris, 

ipse  coarravit,  »  mentium  magis  quam  ocuiorum 

visio  declaratui*.  Species  enim  videtur,  virtus  vero 

narratur:  illa  oculis,  hsc  mente  comprehcnditur.  C 

Item  beatus  Auguslinus  in  libroDevidendoDco,  do 

eademdisputans  quaestione,  proinde  in  qua  narrante 

Uaigenito  qui  estlnsinuPatrisnarrationeinefTabili, 

creatura  rationalis  munda  et  sancta,  implctur  Dei 

visione  iue£fabili,  quam  tunc  consequemur,  cum  ei 

squoles  facti  fuerimus:quoniamsicutvidenturista 

visibilia  corporis  sensibus,  non  ita  Deum  vidit  un- 

quam.  Quoniam  sialiquandoeo  modovisus  est,  non 

sicut  ista  natura  videtur,  seJ  voluntate  visus  est 

specie,  qna  voluit  apparens,  latente  natura  atquein 

se  iQcommutabiliter  permanente.  Eo  autem  modo 

quo  videtur  aicuti  est,  nunc  fortasse  videtur  a  qui- 

busdam  angelis  suis  sanctis.  A  nobis  autem  tuncita 

videbitur,  cum  ei  facti  fuerimus  squales,  et  post 

aliquanto  exponens  sententiam  sancti  Ambrosii:  n 

Deumnemo  vidit  unquam,  vel  in  hacviiasicutipse 

est,  vel  etiam  in  angeiorum  vita,  sicut  visibiliaista, 

quae  corporali  visione  cernuntur,  quia  Unigenitus 

Filius  qui  est  in  sinu  Patris,  ipse  enarravit.  Quia 

Qon  ad  oculorum  corporalium^  sed  ad  mentium  vi- 

sionem  dictum  est  pertinere  quod   narravit  Itcm 

postmulta:  Adeamvero  visionem  qua  videbimus 

Deum  sicuti  est,  mundandacordacommonuit.  Quia 

eoim  corporalia  consuetudine  loquendi  visibilia  no- 

niinantur,  proptcrea  Deus  invisibilis  dicitur,  necor- 

PU9  esse  credatur.  Neque  enim  corda  munda  suas 

substanliae  couleniplatione  fraudabit,  cum  bac  ma< 

patbol.  cxyiiu 


gnaetsumma  mercos  Deum  colentibus  etdiligontibus 
promittatur,  dicente  ipso  Domino,  qnandb  corpora- 
libus  oculis  visibiliter  apparebit.  et  inviSbilerh  se 
contuendum  mundis  cordibus  promittebat.  «  Qtii 
diligit  me,  diligetur  a  Patre  meo,  et  ego  diligam 
eum,  et  manifeslabo  ci  meipsum  (Jottn.  xiv).  •  Heec 
quippe  natura  ejus  aequaliter  cum  Patre  invisibilis, 
sicut  squaliterincorruptibilisest,  quia  continuatim 
Apostolus  posuit,  dicens  (/  Tim,  i) :  Regi  autem  soe- 
culorum  iuvisibili,  incorruptibili^ divinam  substan- 
tiam  qua  potuit  hominibus  prffidicatione  commcn- 
dans.  Deus  ergoinvisibilis,  nequeoculo,  sedmente 
quserendus  cst^  Sed  quemadmodum  si  solem  istum 
videre  velimus,  oculos  corporis  purgaremus,  unde 
lux  videri  potest:  volentes  videre  Dcum,  oculum 
cordis,  quo  Deus  vidcri  potcst,  purgcmus.  «  Beati 
cnim  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt 
(Matth*  v).  »  Vcrum  quia  hcec  visio  in  f\ituro  spera- 
tur,  quid  agendum  cst  nobis,  dum  adhuc  constituti 
in  corpore,  peregrinamur  a  Domino?  Quo  solatio 
utendum,  ubi  divina  visione  necdum  licet  perfrui? 

«  Bi  diligamus  inviccm,  Dcus  in  nobis  manet.  » 
Scd  ncmo  putct  hunc  dilectionem,  in  qua  Deus 
manct,  abjecta  et  desidlosaquadammansuctudinei 
imo  non  mansuctudiue,scdrcmissione  ct  negligen- 
tia  rcservari.  Non  ista  est  charitas.  sed  languor. 
Fcrveat  charitas  ad  corrigcndum,  ademendandum. 
Scd  si  suntbonimorcs,diIatentur:8untmaIi^  emen- 
dcntur  corriganturquc.  Si  ergo  diligamus  invicem 
sincera  ct  disciplinabili  charitate,  Deus  in  nobis 
manet.  Opcribus  quidem  ipsius  charitatis  manife- 
statur,  quamvis  nondum  visibiliter  apparens,  «  Et 
«  charitas  ejus  in  nobis  pcrfecta  est.  »  Queerendum 
autem  quomodo  dicat  perfectionem  divinsa  chari- 
tatis  in  mutua  dilectione  consistere,cum  Dominus 
in  Evangclio  pronuntiet,  non  esse  magnum,  si  dili- 
gamus  eos  qui  nos  diligunt,  nisi  ad  inimicos  etiam 
(de  quibus  hicpenitustacerevidetur)eademdilectio 
pertingat,  nisi  forte  ipsos  quoque  inimicos  fraterni 
amoris  intuitu  diligere  jubemur,  videlicet  ut  non 
sempcr  inimici  rcmaneant,  sed  resipiscant  a  diaboli 
laqueisy  nobisque  gcrmano  foedere  socientur.  «  Si 
«  diligamus,  inquit^«invicem,Deus  innobismanet, 
«  et  charilas  ejus  perfecta  est.  »  Incipe  diligere, 
perficiens  ccepisti  diligere?  cccpit  in  te  Deus  habi- 
tare,  ut  perfcctius  babitando  faciat  te  perfectum. 

«  In  hoc  cognoscimusquodineomanemu8,etipae 
«  in  nobis,  quoniam  de  spiritu  suo  dedit  nobis.  » 
Hoc  ipsum  quod  de  spiritu  suo  dcdit  tibi  unde  co- 
gnoscis?  luterrogd  viscera  tua,  si  plena sunt  chari- 
tate.  habes  spiritum  Dei,PauIo  teste,qui  ait:<(Quia 
charitas  Dei  dillusa  est  in  cordibus  nosiris  perSpi« 
ritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis  (fiom.  v).  » 

«  Et  nos  vidimus  et  testificamur,  quoniam  Pater 
«  misit  Filium  suum  salvatorem  mundi.  »  Nemode 
salute  sua  desperet,quiaetsimagni8unt  morbisce-* 
lerum  qui  deprimunt^omnipotensDeusestmedicus 
qui  salvati  tantum  mcmineritquisque,  quod  idem  Fi'- 


587 


HAYMONIS  IIALBERwSTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS.  11.  — HOMIL. 


588 


lius  Dei,qui  vcnit  milis  utsalvarct,  venturus  cst  ut 
districtuB  judicet. 

«  Qukunque  confessus  fuerit  quoniam  Jesus  est 
«  Filius  Dei,  Deus  in  eo  manct,  et  ipse  in  Deo.  » 
Perfectam  cordis  confessionem  dicit,  quod  neo  male 
suadentiumhjEreticorumpossitfraudecorrumpi,ncc 
persequentium  paganorum  tormentis  conquassari, 
nec  carnalium  fratrum  exemplis,  nec  propri.^c  fragi- 
litatis  segnitia  titubare.  Sunt  etenim  qui  eliam  ver- 
bis  negantesseJesumFiliumDei,qualcsmultifuiase 
.  produntur  eo  ipso  tempore,quohascscribebatJoan- 
nes.  Sunt  item  qui  confitentur  verbis,  factis  autem 
negant.  Unde  benc  qui  nunc  ait;  «  Quicunquecon- 
fessus  fuerit  quoniam  Jesus  est  Filius  Dei,  Dcus  in 
eo  manet,  et  ipse  in  Deo,  »  ipse  paulo  suporius 
dixit:  «  Bi  diligamus  invicem,  Deus  in  nobis  ma- 
net,))insinuans  profectoquiaquisquis  dilectionem  in 
fratres  habet,  ille  Jcsum  Doi  esse  Filium  tcstatur. 

«  £t  nos  cognovimus  etcredimus  charitati,quam 
«  babet  Dcus  in  nobis.  »  Gognovimus  quia  Jesus 
est  Filius  Dei,  ct  quia  Pater  misit  eum  salvatorcm 
mundi,  et  credimus  charitati,  quam  habet  Deus  in 
nobis,  quia  vidclicct  cum  habei^et  unicum,  noluit 
esse  unum,  scdutfratreshaberet,  adoptavitillosqui 
cum  illo  possiderent  vitam  cDternam,  Deus  cha- 
«  ritas  est.  »  In  hoc  superius  dixerat,  occc  iterum 
dicit.  Amplius  tibi  nonpotuitcommendari  charitas, 
quam  ut  diceretur  Deus.Forte  munusDeiconlemp- 
turus  eras,  nunquid  et  Deum  oontemnis?  «  Et  qui 
«  manet  in  charitatc,  in  Deo  manet  et  Deus  in  oo.» 
Vicissim  in  se  habitant,  qui  continet  ct  qui  contine- 
tur.  Habitas  in  Deo,  sed  ut  continearis:  babitat  in 
te  Dcus,  sed  ut  contineat  te  nc  cadas,  quia,  sicut 
,  Apostolus  de  ipsa  charitate  dicit,  charitasnunquam 
cadit  (f  Cor,  \m],  Quomodo  cadit,  quem  continet 
Deus? 

«  In  hoc  perfecta  est  charitas  nobiscum,  ut  fidu- 
«  ciam  habeamusin  diejudicii*  «Quisquis  fiduciam 
habet  in  die  judicii,  perfecta  est  in  illo  charilas. 
Quid  est  habcro  fiduciam  in  dicjudicii?nontimere 
ne  veniat  diea  judicii.  Cumcnimprimoad  poeniten- 
dum  se  do  malis  actibus  convcrterit,  incipit  timcre 
diem  judicii,  nevldelicetapparentejustojudice,  ipso 
damnetur.  Processu  vero  bonaB  conversationis  ani- 
matus,  discit  non  tiraere  quod  timcbat,  sed  potius 
optare,  ut  veniat  ille  desidcratus  cunctis  gentibus 
(Agg.  ii),  sperans  sc  cum  sanctismeritobanaeaclio- 
nis  esse  coronandum.  Undeautem  fiduciamindicm 
judicii  habere  possumus,  plenius  subdcndo  mani- 
festat.  «  Qui-i  sicut  ille  cst,  ct  nos  sumus  in  hoc 
«  mundo,  »  Nunquid  vero  potest  essc  homo  sicut 
Dcus?  sed  et  meminissc  oportet,  qnod  et  supradi- 
ctum  est.  quia  non  scmpor  ad  aiqualitatem  dicitur 
sicut^  sed  diciLur  ad  quamdam  similitudinem.  Quo- 
modo  enim  dicis,  sicut  aures  habeo.  ita  habet  et 
imago?  Nunquid  omnimo  sic'l  Scd  tamcn  dicis, 
sicuL  Si  enim  facti  sumus  ad  imaginem  Dei,quare 
non  sicut  Deussumus?Nonada3qualitatem,sedpro 
modulo  nostro.  Inde  ergo  nobisdaturflducia  indie 


A  judicii,  «  quia  sicut  illc  9st,  ct  nos  sumus  in  hoc 
mundo. » Imitando  videlicetperfectionemdilectionis 
in  mundo,  cujus  ille  exemplum  noblsquotidiepr»- 
bet  dc  coilo.  De  cpua  Salvator  in  Evangelio:  «  Dili- 
gito,  •  inquit,  «  inimicos  vestros,  et  orate  proper- 
sequcntibus  vos  utsitis  filiiPatris  vcstri  quiinccB» 
lis  est,  qui  solemsuumoriri  facitsupcrbonosetma- 
los,  et  pluit  super  justos  et  injiistos  (MaUh.  v). » 
«  Timor  non  est  in  charitate,  »  In  tali  videlicet 
charitato,  quae  ad  imitationem  divinic  bonitatia, 
etiam  inimicis  benefacere,  et  hos  diligere  novit, 
«  sed  perfecta  charitas  foras  mittit  timorem.  »11- 
lum  scilicct  timorem,  de  quo  dicitur:  «Initiomsa- 
pientia  timor  Domini  (PsaL  cx).  »  Quo  timetquis- 
que»  incipiens  opcra  justitiae,  ne  veniatjustitisdi- 

n  strictus  judex,  et  sc  minus  castigatum  invenieQS 
damnet.  Illa  charitas  pellit  foras  timorem,  que  pro 
merito  justitis  fiduciam  habet  in  diejudicii.Sedet 
praesentium  advcrsitatum  timorempertectacharitaB 
ejicit  ex  animo,  quamhaberequ8erebat,quiDomino 
supplicans,  ait :  «  A  timore  inimici  eripe  animam 
mcam  {Psal.  lxiii),  »  quam  habebat  qui  dixit:  Quis 
noi  separabit  a  charitate  Gbristi?tribulatio?anan- 
gustia?  an  persecutio?  anfames?  annuditaa?anpe- 
riculum?  an  gladius?  {Rom.  viii)  etc. «  QuoaiamUmor 
«  poenam  habet.  »  Torquet  coroonscientiapeccato- 
rum,  nondum  facta  est  cogitatio.  Ideoin  Psalmode 
ipsa  perfectione  justitis:  «  Gonvertisti,  »  inquit, 
«  planctum  meumingaudiummihi,conscidi8tisac- 
cum  mcum  ct  pra;cinxisti  me  lastitia:  utcantettibi 
gloria  mca,  et  non  compungar  Psal.  xxix).  •  Id  est, 

C  Don  sit  quodstimuletconscientiammeam.Stimulat 
timor,scd  noli  timere,intratcharitasqnsesanat,quem 
vulnerat  timor  «  Qui  autem timet; non  estperfoctus 
in  charitate.  »  Quia  nimirum  timor  poenam  babet, 
quamvis  sicutsectionemmedicisalus  optata,  istati- 
morem  charitas  desiderata  subsequitur.  Nec  putari 
dcbethislDeati  Joannissermonibus  essecontrarium, 
quodPsalmistadicit:«TimorDomini8anctuspeniia- 
netinsojculumsajculi^Pifl/.  xviii).»Duonamquesunl 
timores.  Unus,  quo  timcnt  homines  Deum  nefflit- 
tantur  in  gehennam.  Ipse  est  timor  ilicquiintrodu- 
cit  charitatem,  scd  sic  venit  ut  exeat«  Si  enim 
adhuc  propter  pc£nas  times  Deum,  nondum  amas 
quem  sic  timcs:  non  bona  desideras,  sed  malaca- 
vcs,  Sed  ex  eo  quod  mala  cavens  corrigiste,incipis 

D  ct  bona  dcsiderare.  Cum  bona  desidorare  cccperis, 
erit  in  tc  timor  sanctus,  ille  scilicet^  ne  ipsa  bona 
amittas,  ne  mittaris  in  gehennam,  sed  et  neipsate 
deserat  praescntia  Domini,  quem  amplecteris,  quo 
(cternum  frui  desideras. 

«  Nos  ergo  diligamus  Deum,  quoniam  ipse  pnor 
«  dilexit  nos.  »  Nam  unde  diligeremus,  nisi  ilie 
prior  dilexisset  nos?  Hinc  enim  ipse  in  Evangelio 
dicit:  «  Non  vos  me  elegistis,  sed  ego  elegi  vo». 
(Joan.  xv).  »  ltaautemperfectierimu8incharitate,si 
quemadmodum  nuUius  alterius,  nisi  salutis  nostrs 
gratia,  prior  dilexit  nos  ille,  nimirum  nos  quoqu^ 
ita  eum  nullius  rei,  nisisuitantumamorisdiloxdn- 


BS9 


HOMILI^  DE  TEMPORE. 


590 


nius  obtentu.   Verum  qnia   sunt  qui   vcrbo  tcnus  A  ^o  vcslimcnta  ad  inanem  gloriam.Sed  quo  ditior  in 


Deum  diiigunt,  consultc  subjungitur : 

«  Si  quis  dixerit,  quoniam  diligo  Deum  et  fra- 
«  trem  suum  oderit,  mendax  est.»  Unde  probamus 
quia  mendax  cst  ?  audi.  «  Qui  enim  non  diligit  fra- 
« trem  suum  quem  vidbt,  Deum  quem  non  videt, 
«  qoomodo  potest  diligere  ?  »  Quid  ergo?Qui  diligit 
fratrem  suum,  et  non  diligit  Deum,  nccesse  est  ut 
diligatDeumet  diligatipsam  dilectionem.Deusenim 
dilectio  est.Et  ne  quisdicere  auderet  :Et  quid  obstat 
diligere  Deum,  etiamsi  non  diligo  fratrem,  recte 
subdidit:  «Ethoc  mandatum  habemus  a  Deoutqui 
diligit  Deum,  diligat  et  fratrem  suum.  »  Quomodo 
eaim  diligis  eiim,cujus  odisti  mandatum  ?  Quis  est 
qo!  dicat,  diligo  imperatorem  sed  odi  leges  ejus? 
Non 

n  quia  mandata  tua  dilexi,Domine,  »  et  ideoconfi- 
denter  a^jUDgit,  «  in  tua  misericordia  viviOca  me 
{Psal,  ciMii).  » 

HOMILIA  CX. 

DOMINICA  SECUNDA  POST  PENTECOSTEN. 

(Lnc.xvi.)  «  In  ilio  tempore  dixit  Jesusdiscipulis 
» suis :  Homo  quidam  erat  dives,  et  induebatur 
« purpura  et  bysso.  »  Et  reliqua.  Scriptura  sacra 
divioitus  inspirata,  non  solum  bonorum  actiones 
ad  imitandum  commemorat,sed  etiam  tormenta  re- 
proborum  narrat:  ut  quos  ad  bene  vivendum  non 
provocant  exempla  piorum,  saltem  terreant  denun- 
tiata  supplicia  reproborum.  Quod  utrumque  in  hac 
lectione  ostenditur,quando  non  solum  requies  Laza- 


facultatibus,  eo  deterior  in  cruciatibus.  «  Potentes 
enim,»ait  Scriptura,  «  potenter  tormenta  patientur 
(Sap,  vi).  »  Sunt  enim  nonnuIli,qui  putant  in  cuitu 
pretiosarum  vestium  peccatum  non  esse.  Quod  si 
omnino  non  esset,nequaquam  Dominus  mentionem 
purpurati  diviti8,qui  iu  infemo  torquebatur,facienB, 
prsmitteret,  dicens  :  «  Homo  quidam  erat  dives,  et 
induobatur  purpura  et  bysso.  »  Et  nisi  in  cultu  pre- 
tiosarum  vestium  peccatum  fuisset,nequaquam  Pe- 
trus  feminas  compesceret,  dicens  :  «Non  sitextrin- 
secus  capillatura,  aut  circumdatio  auri,  aut  indu- 
menti  vestimentorum  cultus  (/  Petr.  iii).»Et  Paulus 
apostolus  in  epistola  ad  Timotheum:  «  Etmulieres 
volo  esse  in  habitu  ornato,  cum  verecundia  et  so- 
ita  est  verus  Dei  amator,  sed  «  vide  nunquid  p  brietate  ornantes  se,  non  in  tortis  crinibus,  aut 
^  .    *       j...  ■  T^_  ..__       _x  -j  «        auro,  aut  margaritis,  vel  veste  pretiosa,  sed  quod 

decet  mulicres,  promittentes  pietatem  per  opera 
bona  (/  Tim,  ii).  »  Et  si  hoc  observandum  est  a 
muiieribus,  quanto  magis  aviris?  Unicuique  enim 
sua  conscientia  testis  est,  quia  pretiosa  vestis  non- 
nisi  propter  inanem  gloriam  requiritur.  Quia  cum 
in  secreto  sit,ubi  a  nemine  vidcatur,non  curat  qua« 
libuscunque  indutus  sit  vedtibus.  At  vero  cum  in 
publicum  processerit,  pretiosa  vestimenta  requirit, 
non  ut  sanctior,  sed  ut  honorabilior  csteris  appa- 
reat.  Quia  vero  virtus  est  vilibus  vestimentis  indui, 
e  diverso  colligimus  peccatum  non  deesse  pretiosa 
veotimenta  requirerc.  Si  enim  in  vilitate  vestium 
virtus  non  esset,  nequaquam  evangelista  de  asperi- 
tate  sui  vestimenti  Joannem  laudasset.  E  quibus 


T\  commemoratur,sed  etiam  po&nasuperhidivitisad  G  exemplis  cognoscere  possumus,  quia  tanta  ac  talia 


inemoriam  reducitur,  ut  in  uno  habeant  pauperes 
quod  imitentur,  in  altero  autem  divites  unde  ter- 
reantur.Nam  cum  superius  Dominus  contraavariii» 
vitiura  disputaret,  admonendo  subjunxit,  dicens : 
<'  Facite  vobis  amicos  de  mammona  iniquitatis, 
ulcum  defeceriti8,recipiant  vos  in  aeterna  taberna- 
£ula  (Luc.  xvi)-  »  Sed  quia  omnis«  qui  ex  vitio  non 
vull  corrigi,  ex  correptione  detcrior  fit,subjunxit 
evangelista,  dicens  :  «  Audiebant  omnia  hajc  Pha- 
rissi,  qui  erant  avari,  et  deridebant  eum.  »  Quia 
cum  malorum  perversitas  crescit,  prsBdicatio  non 
Bolam  minui  non  debet,  sed  etiam  augeri.  Ut  con- 
firmaret  Dominus  exemph's,  quod  docuerat  ver- 
l^is,  adjunxit  hoc  per  similitudinem,quod  in  capite 


vestimentaquaerere  debemus,quianuditatem  possint 
operire  ac  frigus  arcere.  Quod  Dominus  ostendit, 
quandoininilioprimushominesnon  purpuram,  sed 
tunicas  pelliceas  induit.  Unde  Paulus  nos  admonet, 
dieens :  «  Nihil  intulimus  in  hunc  mundiim,  sed 
neque  aliquid  auferre  possumus,  habentes  autem 
victum  etvestitum,hiscontentisimus(/  Tim,  vi).  » 
Sunt  autem  alii,  qui  prsecepta  Veteris  Testamenti 
austerioraesseputant,  quamNovi.  Sedhi  improvida 
consideratione  falluntur,  dum  utrorumque  Testa- 
mentornmprseceptasubtilius  non  discutiunt.Namin 
Veteri  Testamerito  dicitur:  «Diliges  amicum  tuum, 
et  odio  habebis  inimicum  tuum  (LeviCxix),»  In  Novo 
autem  Dominus  ait :  «  Diligite  inimicos  vestros,be- 


hojus  lectionis  audivimus,  dicens  :  «  Homo  quidam  Q^efacite  his  qui   oderunt  vos,  et  orate  pro  perse- 


«  erat  divea,  qui  induebatur  purpura  et  bysso,  et 
«  epnlabatur  quotidie  splendide.  »Ostendenssuper- 
bum  divitem  esse  condemnatum,quia  sibi  amicum 
Lazarum  de  inammona  iniquitatis  facere  noluis- 
8ot.  Valde  enim  homo  iste  dives  fuisse  osten- 
ditur,  cum  purpura  et  bysso  indutus  memora- 
tur.  Purpura  enim  regi®  dignitatis  est  habitus  : 
byssus  vero,  genus  est  quoddam  lini  suavissi- 
mi  et  candidissimi  decoris.  Ad  augmentum  quo- 
que  temporalis  gloriae,  quotidie  epulabatur  splen- 
dide  diverais  ciborum  apparatibus  ventri  satisfa- 
ciene.EpulaB  eoim  ad  crapulam  pertinent,  pretioaa  ve- 


quentibus  et  calumniantibus  vos  (Maith,  v).  »  In 
Veteri  Testamento  homicidium  morte  plectitur 
(Deul.  xxxv).In  Novo  Dominus  dicit :  «Qui  irascitur 
fratri  suo,  rcus  erit  judicio  (Malih.  v).  »  In  Veteri 
dicitur :  «  Oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente, 
manum  pro  manu  (DeuL  xix).  »  In  Novo  prseci- 
pitur :  «  Si  quis  quod  tuum  est  tulerit,  ne  repetas. 
Etquivoluerittecumeontendere  injudicio,  et  tuni- 
cam  tuam  tollere,  dimitte  ei  et  pallium.  Et  qui  te 
angariaverit  mille  passus,vade  cum  illo  duo  millia. 
Et  ego  dico  vobis,nolite  resistere  malo  *  sed  si  quia 
te  perousserit  in  dexterammaxillam,prebe  illi  et  al« 


591 


UAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS  II.  ~  HOMIL. 


502 


teram  {Matth,  v).))ln  Veteri  praecipitur  :«  Non  adul-  A 
terabisuxo.em  proximi  tui  (E.rorf.  xx).  »  In  Novo  : 
«  Qui  viderit  muliercm  ad  concupisc6ndam  cam, 
jam  moDchatus  est  eam  in  corde  suo  {Matth,  v).»In 
Veteri  Testamento,aliena  rcsinvasa,in  quadruplum 
restituitur :  hic  autem,  dives  non  aliena  lcgitur  ra- 
pui8se,sed  qnia  propria  non  dcdit,apud  inferostor- 
quetur.  Unde  cognoscimus,  quia  prajcnpla  Novi 
Testamenti,  quanto  sunt  perfectiora,  tanto  distri- 
ctiora. 

<(  Et  erat  quidam  mendicus,nominc  Lazarus.  »S1 
subtiliter  haec  vcrba  Domini  discutimus,inveniemu8 
quia  quse  apud  homines  alta  videntur,  apud  Dcum 
frequenter  in  imo  sunt :  et  quae  apud  homines  sunt 
despecta,  Deo  accepta  sunl.  Denique  inter  homines 
nomina  divitum  longe  lateque  sciuntur,  pauperum  A 
vero  etiam  a  pluribus  concivibus  et  vicinis  ignoran- 
tur.  At  conlra,  Dominus  mentionem  de  divite  et 
pauperefacicns^  nomen  divitis  quasiignotum  tacuit 
nomen  vero  pauperis,  quasi  famillarius  indicavil, 
ostendens  unum  reprobando  ncscirc,  alterum  eli- 
gendo  86  scire.Aitenim  de  divite  :  «  Homo  quidam 
erat  divos.  »  De  paupere  autem :  «  Erat  quidam 
mendicus,  nomine  Lazarus,  «ac  si  dicerct :  Super- 
tium  divitem  nescio,humilem  pauperem  scio.Excel- 
susenim  Dominus,cum  non  sil  personarum  acceptor, 
alta  de  longe  conspicil,  et  humilia  dc  prope.  Ut 
Buscitet  de  pulvere  egenum,  et  de  stercore  elcvet 
paupcrem  {PsaL  cxii).  Novit  crgo  Dominus  quos  ele- 
git,  et  ignorat  quos  rcprobat.  Undc  in  fine  rcprobis 
dicturus  est:«  Nescio  vos  unde  sitis,discediteame 
operarii  iniquilatis  {Matth.  vii),  »  At  perfecto  viro  C 
Moysi  dicitur :  «  Novitecxnomine  (Exod.  xxxiii).  » 
Et  Bicut  Apostolus  ait :  «  Novit  Dominus  qui  sunt 
ejus  (//  rim.  ii).  »  At  per  hoc  magni  meriti  illos 
cssc  credimus,  quoruin  nomina  Deus  scire  dicitur. 

«  Qui  Jacebat  ad  januam  ejus  ulceribus  plenus, 
«  cupiens  saturari  de  micis  qua3  cadebant  de  mensa 
«  divitis,  ct  nemo  illi  dabat,  srd  et  canes  veniebant 
«  et  lingebantulceracjus.»  —  «  Vasa  figuli  probat 
fornax,»ait  Scriptura,  »  et  homines  justos  lentatio 
tribulationisC^^cdi.  xxvii).  »  Quod  huic  pauperi  La- 
zaro  contigisse  cernimus,cui  ad  augmcntum  doloris, 
cum  egestate  ciborum  accidit  infirmilas  ulcerum. 
Sola  enim  egestas  illi  sufficeret,  etiamsi  infirmitas 
defuisset.  Et  rursus,solainfirmitassufT[icerepossct, 
si  indigcntia  defuisset.  Sed  ad  augmentum  doloris,  ]j 
cum  infirmitate  addita  esi  indigentia,  ut  tanto  pro- 
babilior  coram  oculis  Dei  esset,quanto  durius  igne 
tribulationisfuissetexcoclus.Ubi  considcrandum  cst 
quia  Dominus  omnipotensajquissimus  judcx,in  una 
eademque  re  duo  judicia  operatus  est,  ut  unde  uni 
prajmiuDfijindc  alteri  crcscerctsupplicium.Fortassis 
enimdivesislede  miseiicordia  excusalionein  habe- 
ret,  nisi  paupcrem  affliclum  antejanuam  jacentem 
vidisset :  cum  autem  vidit  miserum  scd  miscreri 
noluit,omnera  aditum  excusationis  sibi  exclusit. 
Pauper  voro  cum  penuria  corporis,majorcm  tribu- 
latioi^ein  sustinuit  mentis,  eum  videret  quolidie  di- 


vitem  8plendideepulari,8evero  in  earum  fragmcnla 
desiderarc^cum  cerneret  illum  obsequentiLus  turbis 
circumdari,  se  autem  a  nemine  visitari.  Jani  qiiod 
ab  hominibus  contemptus  sit,  canes  testantur,  qiii 
licenterulceraejuslingebarit.QuodjustoDeijudicio 
(sicut  diximus)factum  est,  ut  unde  uhl  probalio, 
inde  alteri  cresceret  damuatio.Sed  nunquid  semper 
aut  iste  in  tribulatione,  aut  ille  erit  in  gloria?Q0Q. 
Audi  quod  sequitur : 

«  Factum  est  autem  ut  moreretur  mendicus,  et 
«  portaretur  ab  angelis  in  sinum  Abrabae.  Mortuus 
«  Cbt  autem  et  dives,et  scpultus  estin  inferno.»  Iil 
quo  loco  colligere  possumus,  quia  unicuiqueeleclo- 
rum  angelus  ob  custodiam  sui  deputatus  estjuxta 
id  quod  ait  Apostolus:«  Sunt  administratoriispiri- 
tus  in  ministerium  missi  propter  eos,  qui  haeredi- 
tatem  capiunt  salutis  (fftf!/r.  i).  »  Et  sicut  Dominus 
de  parvulis  ait  :«Angeli  eorum  semper  vidient  faciem 
Patris(A/aWA.  xviii),  »  nam  et  de  Petro  pulsanti  ad 
januam,  dictum  est :  «  Angelus  ejus  est  (ilct.xn)." 
Quandiuenimelectiinpr£senti^itamaneDt,ubi"CO^ 
pus  quod  corrumpitur  aggravat  animam,  deprimit 
terrena  inhabitatio  sensum  multa  cogitanlem  (^a/>. 
ix), »  neccsse  habent  angclorum  auxilio  conTortari, 
secundum  quod  scriptum  est  ih  persoiia  virijusii: 
«  Angelis  suismandavitdeteut  custodiantteinom- 
nibus  viis  tuis.  Et  in  manibus  tollent  te,  ne  Torte 
offendas  ad  lapidem  pedem  tuu/d  (P^a/.xc).  »  Cum 
enim  oculus  divinae  majestatia   semper  et  ubique 
nostra  opgra  et  cogitationes   intueatur,  credimus 
tamen  dignas  operationes  etjustas  eleeihosjTias  ab 
angelis  Deo  nuntiari  juxta  illud  quod  angelusTobiff 
ait :  «  Cum   oraretis,  ego   obtuli  orationes  vestras 
ante  Deum  {Tob,  xii).  »  Hinc  est  quod  ab  angelo 
dicitur  Danieli :  «  Ex  die  qua  posuisti  cor  fuum  ad 
intelligendum,  ut  te  affligeres,in  conspectii Domini, 
exaudita  sunt  verba  tua,  et  ego  veni  propter  ser- 
mones  tuos  {Ban,  x).»  Qui  autem  opcrantes  in  hac 
vita  electos  adjuvant,a  corpore  exeuntes  suscipiuDl, 
quod  in  praesenti  exemplo  comprobatur,cumdicitur. 
«  Factum  estautem  ut  morcretur  mendicus,etpor- 
«  taretur  ab  angelis  insinum  Abrahac.>»Sinu5iutem 
Abrahae  in  hoc  loco  requicm  significat  bealorum, 
juxta  quod  alibi  ait:«MuIti  venient  ab  orienleet  Oc- 
cidcnte^et  recumbcnt  cum  Abrahain  et  Isadc  ct  Jacob 
in  regno  coclorum  (Matth,  viii).  »  Sicut  enim  de  ea 
re,  quam  in  sinu  habemus,  certi  securique  sumus : 
sic  electi  coelestis  regni  gremio  collecti,  ajterna  se- 
curitate  firmantur.Sed  sicut  laeto  corde  audiendum 
est  quod  dicitur :  «Factum  est  autem  ut  nlorferfitur 
mcndicus,etportareturab  angelisinsinum  Abraha?:» 
ita  valde  timendum  est  quod  subinfertur:«Mortiius 
est  autcm  et  dives,  et  sepultus  est  in  inferno. » Se- 
pultus  autem  in  inferno  dicitui*,cum  spif itus  scpul- 
tura  non  indigeat,  ut  magnitudo  pocnarorii,  osten- 
datur.  Mortuo  enim  sepultura  debetur,et  ideo  quia 
mortuus  erat  in  corpore,in  anima  sepultusin  inferno 
dicitur,  quia  sine  fine  cruciabitiir.  Sicut  enim  pre- 
ticsa  cst  in  conspecta  Domini  mors  sanctorua  eyus 


m 


mWUM  DE  TEMPORE. 


m 


{P$aL  cxv),  sic  contra  mors  impiorum  pessima.  A 

Audiat  boc  avarus,  audiat  pecuniarum  cupidus. 

Quid  enim  prodest  avaro  diviti,  quod  in  bonis  ducit 

dies  8U08,  quando  in  puncto  ad  inferna  descendit? 

UJbiediversocoliigere  possumus,  qu®  poDna  pra^pa- 

rata  sit  raptoribus,   quando  dives  iste,  qui  aliena 

legttur  non  rapuisse^sed  sua  non  dedisse^in  inferno 

^epnltus  ease  narratur.Si  enim  in  inferno  cruciatur, 

qui  8uanondedit,quapGBnapuniondus  est,quialiena 

toUit?  qualibus  per  Isaiam  dicitur :  «  Vsb  qui  con- 

jungitis  domum  ad  domum,et  agrum  agro  copulatis 

usque  ad  tcrminum  loci  Usa.ix), »  Non  solum  enim 

rapinaySed  etiam  superflua  tenacitas  inferni  pocnam 

meretur,  sicut  ipse  judex  pauperum  curam  negli- 

gentibus  dicturus  est  (ilfa///i:xxv):«  Discediteame, 

ipaledicti^in  ignem  fietemum,quiparatusestdiabolo  ^ 

et  angelis  ejus :  esurivi  enim,  et  non  dedistis  mihi 

laanducare :  sitivi  et  non  dedistis  mibi  potum :  bo- 

^pes  eram,  et  non  collegistis  me:nudus,etnoncoo- 

peruistis  me  rin/irmus  et  in  carcere,et  non  visitastis 

me.  Timc  respondebunt  ei  et  ipsi,dicentes:Domine, 

quando  te  vidimus  esurientem,  et  sitientem,  aut 

hospitem,  aut  nudum,autinfirmum,aut  in  carcere, 

et  non  ministravimus  tibi  ?  Tunc  respondcbit  illis, 

dicens:  Amen  dico  vobi8,Quandiu  enim  uni  ex  mi- 

aimis  iBtis  non  fecistis,  nec  mihi  focistis.»— aRadix 

enim,  ut  ait  Apostolus,  omnium  malorum  est  cupi- 

ditas  (/  Tim.yi).  »  Unde  Dominus  ait  in  Evangelio  : 

«  \sB  vobis  divitibus,qui  habetis  consolationem  ve- 

stram  (Luc.  vi).  »Et  iterum :  «Difficile,  qui  pecunias 

habent,  in  regnum  ccelorum  intrabunt  {Marc.  x),  » 

Ulis  denique,  qui  soUicite  inquirore  solent,  utrum  C 

anima  ad  similitudinem  corporis  membra  habeat, 

an  non,  praesens  lectio  satisfacit.  Ait  enim  Domi- 

nu8  de  divite : 

tf  Elevans  autem  oculos  suos,  cum  esset  in  tor- 
n  mentisyvidit  Abraham  a  longe,et  Lazarum  in  sinu 
«  ejus.Et  ipse  clamans  dixit :  Pater  Abraham,mise- 
«  rere  mei,et  mitte  Lazarum  ut  intingat  extremum 
«  digiti  sui  in  aquam,ut  refrigeret  linguam  meam, 
«  quia  crucior  in  hoc  flamma.»Ergo  et  dives  oculos 
et  linguam  babebat,et  Lazarus  digitum:quia  anims 
^iqmdum  suam  subtilem  et  spiritalem  naturam 
membra  creditur  habere,  quae  habet  et  corpus. 
Quodineo  facile  comprobatur,quiacorporismembra 
uihil  pQssuntsineanima.Ubi  pariter  dcmonstratur, 
quia  non  solum  boni  bonos  in  gloria,sed  mali  ma-  n 
Ips  recognoscunt  in  posna.  Nam  dives  non  solum 
Lazarum,  quem  prius  viderat,recognovit,sed  etiam 
Abraham,  quem  nunquam  viderat^se  recognovisse 
teataiur,  cum  ait :»  Pater  Abrahain,miserere  mei.  » 
Etoum  (ratrum  suorum  absentium  meminit,Iiquido 
datur  intelligi,  quia  eos,  quos  prasentialiter  malos 
videbat,  recognoscere  poterat.  In  quo  loco  etiam 
ostenditur»  quia  non  solum  boni,cum  sint  in  aeterna 
reqnie  recepti,  malosconspiciuntin  pcBna,  sed  etiam 
mali  bonos  in  gloria.  Quod  Dei  judicio  agitur,  ut 
uiide  sanctis  gloria,  inde  reprobis  augeatur  pcena. 
Dupliciter  enimreprobi  cruciantur  cum  sanctos  con- 


spiciunt  in  requie,  non  solum  quia  peccayerunt,8ed 
etam  cum  eos  remunerari  vident,  quos  contemptui 
habuerunt.  Unde  in  fine  visa  illorum  gloria,dicturi 
sunt  :«Hi  suntquosaiiquandohabuimusinderisum 
et  in  similitudinem  impropcrii.Nos  insensati  vitam 
illorum  (cstimabamus  insaniam,  et  finem  illorum 
sine  honore.  Quomodo  ergo  computati  sunt  inter 
filios  Dei,  et  inter  sanctos  sors  illorum  est?  Ergo 
miseri  erravimus  a  via  veritatis  [Sap.  v).  »  Justi 
autem  tanto  uboriores  gratias  Deo  referunt,  quanto 
de  majoribus  tormentis,non  suis  meritis,sed  gratia 
do  sc  considerant  liberatos^quodusqueadjudicium 
futurum  erit.Nam  posiea,subiatis  impiis  ne  videant 
gloriam  Dei,sancti  reprobos  conspecturi  sunt,  quia 
illiquiCreatori  suojunctierunt,nihi)  eritin  creaturis 
quod  non  videant. A  longe  dives  Abraham  conspicit, 
quia  pcrimitationemejusproximusfleri  noluit.Mul- 
tum  autemad  se  refrigerandum  Lazarum  niitti  pre- 
catur,  ut  ejus  gloria  ei  fieret  detrimentum,  cujus 
pcenfle  ipse  noluit  prsebere  solatium.  In  omnibus 
enim  operibus  suis  justissimusest  Dominus,in  hoo 
tamenejusjustum  judicium  declaratur,cum  dicitur: 
«  Mitte  Lazarum,  ut  intingat  extremum  digiti  sui 
in  aquam,  ut  refrigeret  linguam  meam.  »  In  men- 
sis  enim  divitum  mica3superauseess6videntur,gutta 
autem  aquae  etiam  pauperibus  exigua  est.Qui  ergo 
minima  negaverat,  minimaimpetrarenequit:  quia 
qui  micas  panis  Lazaro  dare  noluit,in  ardore  posi- 
tus  guttam  aquce ex ejusdigito decidentem  impetrare 
non  potuit.Audiant  hoc  avari,qui  superflua  divitia- 
rumsuarum  magis  in  putrcdinem  verti  sinunt,quam 
in  necessitatibus  pauperum  expendi,  non  timentes 
illud,quod  terribiliter  eis  Jacobus  apostolus  commi- 
natur,  dicens  :  «  Agite  nunc  divites,plorate  ululan- 
tes  in  miseriis  vestris,  quse  supervenient  vobis. 
Divitise  vestr»  putrefactae  sunt,vestimenta  vestra  a 
tineis  comesta  sunt.  Aurum  et  argentum  vestrum 
aeruginavit,  et  oerugo  eorum  in  testimonium  vobis 
erit,et  manducabit  carnes  vestras  sicut  ignis  (Jac.v).» 
Talis  erat  ille  dives,  qui  dicebat  in  corde  suo : 
«  Destruam  horrea  mea,  et  majora  faciam.  »  Gui  a 
Domino  dictum  est:  «  Stulte,  h«ec  nocte  auferetur 
anima  tua  a  te :  hsc  autem  quse  praeparasti,  cujus 
erunt  (Luc.xu)  ?  »  —  «  Quia  ergo,»ut  ait  Apostolus. 
«  nihil  intulimus  in  hunc  mundum,  sed  neque  ali- 
quidauferrepossumus,habentesvictumetvestitum, 
his  contenti  simus  (/  Tim.  vi).  »  Quid  cst  quod  spe- 
cialiter  linguam  rcfrigerari  rogat,  cum  hinc  inde  ul- 
tricibus  poenis  circumsepitur  totus  atque  cruciatur, 
nisi  quia  in  eaplus  seardere  judicat?Ubi  daturin- 
telligi,  quiapro  qualitateetquantitatepeccatorum, 
redditur  reprobis  poena  tormentorum.  Non  enim 
o^qualis  poena  debetur  ei,  quiparum  peccavit,  et  ei 
quimultum.QuiasicutsubunoradiosoHsnonomnes 
eBqualiterurimur,ita  reprobi  ingehennali  poenanon 
omnes  aequaliter  cruciantur.Habet  enim  hoc  subti- 
litas  judiciorum  Dei,ut  per  quod  membrum  amplius 
peccat  quis,  in  eo  majorem  vindictam  recipiat. 
Cum  enim  superius  dives  iste  splendide  epulatue 


m 


HATMONIS  HALBERSTAT  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


%% 


fuissc  diciturietnunc  inlinguasecruciaripcrhibet,  A 
ostenditurquiaprs  csBteris  membris  in  lingua  arde- 
ret.In  conviviis  enim  superflua  et  inanis  loquacitas 
abundare  solet :  quoniam  ubi  venter  diversis  cibis 
et  potibus  distentus  fuerit,statim  lingua  ad  cachin- 
noSy  joca,  maledictiones,  detractiones  et  castera  his 
similia  resolvitur^sicut  scriptum  est :«  Sedit  popu- 
lus  manducare  ot  bibere,  et  surrexerunt  ludere 
{Exod»  xxxii).  »Et  quia  in  conviviis  in  lingua  pecca- 
verat,  in  tormentis  in  lingua  ardebat.  «  Quoniam,  » 
sicut  ait  Salomon,  «per  qua;  peccat  quis,per  hiec  et 
torquetur  (Sap.    xi).  »    Sed   forte  quseret  aliquis, 
utrumignisgehennaliscorporeu9&it,anincorporeus. 
Ad  quod  dicendum,quia  sic  corporcus  essc  creditur, 
ut  animam  incorpoream  cruciarc  possit.  Quod  au- 
tem  rescorporeaanimam  incorpoream  cruciarepos-  n 
sit,  mirum  non  est,  cum  vivcntc  quolibet  homine 
spiritus  in  corpore  tenetur.  Nam  apostatas  angelos 
quis  incorporeos  spiritusesse  dubitet  ?ettamen  igne 
gehennali  sine  intermissione  cruciantur,sicut  Veri- 
tas  reprobis  dictura  est :  «  Ite,  malcdicti,  in  ignem 
sternum,  qui  paratus  est  diabolo   et  angelis  ojus 
{Malth.  xxv).»  Non  cst  ergo  dubium,animaniincor- 
poream  ante  judicium  ab  igne  corporali  posse  tor- 
queri^oum  hoc  in  spiritibus  immundis  possibile  de- 
monstretur.  Justum  est  enim,  ut  qui  in  anima  si- 
mul  et  oorpore  peccant,  ante  judicium  in  anima, 
post  judicium  vero  in  anima  et  corpore  crucientur. 
(%  Et  d.xit  illi  Abraham  :  Fili^  recordare  quia  rc- 
«  cepisti  bona  invitatua,etLazarussimilitermaIa.» 
Gum  superius  Abraham  patrem  vocat,et  nunc  cum 
Abraham  filium  eumnominat,cognoscerepossumus  C 
ex  eodem  populo,  qui  ex  stirpe  Abraham  originem 
ducebat,illum  fuisse.Sed  summoperc  illud  considc- 
randum  est,quia  quem  filium  nominat,  a  pocna  non 
liberat:  quoniam  in  districtione  justi  judicii  Dci 
tanta  asqualitas justitis  erit,ut  nec  fiiius  patrom,nec 
pater  fllium  liberare  vaieat,  sed  unusque  recipiet 
secundum  opera  sua,prout  gessit,  sive  bonum,sive 
malum.  Quia  pcccator  in  peccato  suo  morietur,  et 
justus  in  justitia  sua,quam  operatus  est,vivct.Unde 
et  per  Ezechielem  propbetam  Dominus,cum  terram 
gIadio,peste  et  fame  perituram  prssdiceret,  adjunxit, 
dicens  :  u  Vivo  ego,dicit  Dominus,quia  si  Noe  et  Job 
et  Daniel  fuerint  in  medio  ejus,  filios  ct  filias  non 
liberabunt,  sed  ipsi  justitia  sua  libcrabunt  animas 
Buas  (Ezech.  xiv).»  Absque  oblivione  autem  memo-  n 
riae  commendandum  est,  quod  diviti  voce  Abrahas 
dicitur :  u  Fili,  recordare  quia  reccpisti  bona  in  vita 
tua,  et  Lazarus  similiter  mala.  »  -^  «  Nunc  autcm 
«  hic  consolatur,  tu  vero  cruciaris.  »ln  quibus  ver- 
bis  intelligimus  et  divitcm  aiiquod  bonum  fecisse, 
pro  quo  in  hac  vita  bona  recepit :  et  pauperem  ali- 
quod  reprehensibile  egisse,  pro  quo  praBScntisvitffl 
flagellispurgatus  cst.iEquissimusenim  judex  Deus, 
sicut  malum  nullumimpunitumdimittit,8ic  nuUum 
bonumabsquemercederelinquitrquiaautin  praesen- 
ti,autinfuturoretribuit.Quotiesergo  aut  prosperitas 
praeseutis  vttae  nobis  blanditur,aut  divitiae  arfluunt, 


timendum  est  ne  de  bono  quod  agimus,  mercedem 
in  praesenti  saeculo  recipiamus,  ne  forte  in  futuro 
nobis  dicatur :  «  Amen  dico  vobis,  recepistis  mer- 
cedem  vestram  {Matlh.  vi).  »  Quotiescunque  autem 
aut  paupcrtas  nos  affligit,  aut  flageila  nos  atterunt, 
gaudendum  est  etgratulandum  :quia  flagellaDei  aut 
ad  remunerationem  nobis  contingunt,  aut  ad  proba- 
tionem.Proptor  quod  nos  Scripturaadmonet,dicen8: 
«  Fili,  ne  despicias  disciplinam  Domini  Dei  tui,ne- 
que  fatigcris  cum  ab  eo  corriperis.Quemenimdili- 
git  Dominus,  corripit*  flagellat  autem  omncm  fi- 
lium  quem  recipit  (Pror.  iii).  » 

«  Et  in  his  omnibus  inter  nos  et  vos  chaos  ma- 
«  gnum  firmalum  e8t,ut  hi  qui  volunthinctransire 
«  ad  vos,  non  possint,neque  inde  huc  transmeare.» 
Chaos  dicitur  pactum  vel  firmaium,  sive  confusio 
elementorum.  Dicitur  enim  chaos  vorago  vcl  pro- 
fundnm.  Sed  in  hoc  loco  dicimus  quia  infernus,ubi 
divcs  torquebatur,  longe  inferius  erat,  unde  paulo 
supcrius  dicitur :  «Elevans  autemoculos  suos,vidit 
Abraham  a  longe,  cum  esset  in  tormentis.  »  Ante 
advcntum  enim  Dominianimaesanctorum,quiapro- 
pter  originalepcccatumjanuam  regni  coelestisingre- 
di  non  valebant,  in  sccretioribuslocisabsquepocDa 
erant,  ad  quorum  comparationem  infernuspocnalis 
longe  inferiuserat,unde  Psalmista  precatur : « Eri- 
puistianimam  meam  ab  inferno  inferiori  (/'«.lxxxv).!» 
Chaos  crgo  magnum  flrmatum  est,  sivc  temiinus 
intransmeabilis  districtione  justi  judicii  Dei,  utmc 
isti  ad  illos,  nec  illiad  istostransire  possint.  Quod 
autem  illi  qui  in  pcenalibus  locis  tenentur,ad  sancto- 
rum  rcquiem  transire  velint,nalli  dubium  est.Jusli 
autem  in  requic  constituti,et8i  per  mentis  compaa- 
sionem  ad  illos  transire  volunt,tamen  quiaab  a>qua- 
litate  justi  judicis  discordare  non  possunt,  ncqua- 
quam  ad  eos  transire  valent.  Sod  infelix  dives  de 
salute  sua  desporatus,  ad  fratrum  liberationem, 
quos  in  saeculo  rcliquerat,  soIUcitudinem  convertit 
cum  ait: 

«  Rogo  ergo  to,  pater,  ut  mittas  eum  in  domum 
«  patris  mei.Habeo  enim  quinque  fratres,ut  testetur 
«illis,neetipsiveniantinlucumhunctormentorum.)» 
Gui  justojudicio  Dci  ad  cumulum  suae damnationis, 
non  solum  cognitio,  sed  etiam  memoria  reservala 
cst :  ut  non  solum  pro  se,  sed  etiam  pro  fratribus 
torqueretur,  quos  similiter  perire  metuebat.  Neque 
enim  perfecta  esset  in  divite  ultio  pauperis,  si  La- 
zarum  non  cognovisset ;  neque  perfecta  pcBna  in 
tormentis,  si  fratrum,  quos  in  saeculo  reliquerat, 
non  meminisset.  Quo  exemplo  nos  instruimur,quia 
aniifiae  sanctorumin  asternabeatitudinerucept^.pro 
salutc  charorum,quos  inter  saeculi  pericula  relique- 
runt,  intercedere  creduntur.  Et  quia  juxta  Scriptu- 
rae  auctoritatem,  qui  sibi  nequam  est,  nulli  bonus 
erit  {EcclL  xiv),  diviti  pro  fratribus  roganti  respoa- 
detur : 

«  Habcnt  Moy^cn  et  prophetas,  audiant  ilios. » 
At  ille  dolore  constrictus :  «  Non,  inquit,  pater 
«  Abraham,  sed  si  quis  ex  mortuis  ierit  ad  eos,poe 


597 


HUMILIiE  DB  TEMPOItE. 


m 


ft  nitentiam  agent.  »  Et  qiiia  (ut  ait  Salomon)  nec  A  Aliqnando  maloB  doctorea,  siclit  per  proptietam  di- 


opas^nec  ratio,  nec  scientia,  neque  prudentia  est 
apud  inferos  [Eccle.  iv),  adhuc  subditur  :  «  SiMoy- 
u  sea  et  prophetas  non  audiunt,  neque  si  quis  ex 
«  mortuis  resurrexerit,  credent. »  Quasententialuce 
clarius  patet,  quia  qui  Moysen  et  prophetas  audire 
contempserunt,  Ghristum  a  mortuis  resurgentem 
credere  noluerunt:  vel  qui  praecepta  Veteris  Testa- 
menti  contemnunt,  utique  veritatem  Novi  Testa- 
menti,qaaBChristi  resurrectionem  prasdicat  m'nirae 
implere  possunt.  Sed  quia  hapc  mornliter  ad  terren- 
dam  divitum avaritiam,  et pauperu m  inopiam  conso- 
laadam  diximus,  hinc  breviterqui  allcgorice  signi- 
ficent,videamus.Perdivitem  cniniet  pauperemduo 
pneccpta  populi  significantui',  JudaBorum  sciliceirt 


citur  :  •  Speculatores  cjus  cffioi  omnes,  nescierunt 
universi  canes  muti,  non  valentes  latrare,  videntes 
vana  et  amantcs  somnia  ([sa.  cvi).  »  Et  iterum  : 
uCanesimpudicissimi  nescieruntsaturitatem  (/6.)» 
Bt  Joannes  in  Apocalbpsi : «  Foris  cancs  et  vencfici, 
et  impudici.ot  omnis  qui  amat  et  facit  mendacium 
(Apoc,  XXI i).  »  Sed  in  hoc  loco  bonos  prsdicatores 
significant, de  quibu»  per  Psalmistam  dicitur : «  Lin- 
gua  canum  tuorum  ex  inimicis  ab  ipso  {Psal.  lxvii).  » 
Canis  enim  vulnus  quod  Iingit,citius  ad  sanitatem 
pcrducit.  Quid  autem  sunt  vulncra  nisi  peccata? 
Sicut  cnim  vulnus  ab  intcrioribus  visceribus  foras 
in  cute  crumpit,sic  peccata  per  confessionem  pan- 
denda  sunt,  ut  ad  sanitatem  anim.i;  quis  pervenire 


geatium.PerdivitemJudaBorum  populus  praBfigura-  n  possit.  Igitur  nihil  aliud  est  peccatnrum  confessio 


tur,qui  non  soJum  carnales  divitiaa,sed  etiam  spi- 
ritales  per  legis  notitiam  accepit,  quibus  magis  ad 
nitorem,  quam  ad  utilitatem  ususest.Qui  pnrpura 
indutus  est  in  martyribus,hyssoin  virginibusrsive 
purpura  in  regia  dignitate,  hysso  in  gloria  sacerdo- 
tali.  Epulabatur  quotidie  splendide,in  Patrum  elo- 
quiis  meditando.  Per  pauperem  vero  Lazarumgen- 
tilis  populus  designatur,quipauper  exstitit,quando 
alegis  notitia  et  cognitione  Dei  alienus  fuit.  Jace- 
batadjanuam  ejus,quia  intrajanuam  scientiffilegis 
ingredi  non  poterat.  Ulceribus  plenus,  id  est  di- 
versis  peccatorum  criminibus  fcedatus.  Gupiens  sa- 
tiari  de  micis,  qua;  cadebant  de  mensa  divitis,  et 
nemo  ilU  dabat ;  quia  illo  superbus  Judaeorumpopu- 
lus  verba,  quse  de  legis  scientia  profluebant,  genti- 


nisi  quaedam  vulnerum  ruptio.  Et  nos  ergo  confi- 
tendo  peccata  nihil  aliud  agimus,nisi  quod  pestife- 
rum  in  mente  latcbat,  aperimus.  Quia  ergo  sancti 
prffidicatorea  gentilcm  populumad  peccatorum  con- 
fessionem  vocaverunt,quasi  spiritalescanesvulnera 
Lazari  lingendo  curaverunt.  Undebene  idem  Laza- 
TuStadjutus  interprctatur:quia  illi  ad  salutem  eum 
adjuverunt,  qui  peccata  sua  eum  confitcri  docue- 
runt.  Et  quia  gcntiles  per  fidem  filii  Abrahep  elTecti 
sunt,  rectc  subjungitur : «  Factum  cst  autem  utmo- 
reretur  mendicus  ct  portaretur  ab  angelisin  sinum 
Abrabfle.  »  Pauper  autom  in  sinum  Abrahae  porta- 
tur,  quia  per  fidcm  gontilis  populus  ad  socictatem 
patriarcharum  colligitur,  Domino  dicente  :  «  Multi 
venient  ab  oriente  et  occidente,  et  recumbent  cum 


bu9  darenolebant.Etdum  prsceptis  legis  magisad  C  Abraham  et  Isaac  ct  Jacob  inregnocGeIoram(Afa/M. 


elationem,  quam  ad  charitatera  et  utilitatem  usus 
est,  quasi  ex  acceptis  dapibus  tumuit.  Mensa  enim 
Scripturam  sanctam  significat,  sicut  scriptum  est: 
« Parasti  in  conspectu  meo  mensam  adversus  eos 
qni  Iribulant  me  (Psal.  xxii).  ■  Micae  autem,  qu® 
cadebant  de  mensadivitis,verba  sunt,quae  deregis 
«cicntia,  ut  diximus,  profluebant.  Has  cupiebatac- 
cipcreiste  pauper,  gentilis  sciIicetpopuIus,dequi- 
buserat  illa  mulier  Chananaea  quaeDominosibidi- 
ccnti,  w  Non  est  bonum  sumere  panem  fTIiorum,et 
mitterc  canibus,  »  respondit  dicens  :  «  Utiquc,  Do- 
niine,nam  etcatelli  edunt  dc  micis,  qua?  caduntde 
mensa  dominorum  suorum  (Matlh.  xv).iSedqucm 
contemnit,  Deus  non  despicit.  Quando  cnim 


vni).  »  At  vero  Judaeorum  popuIus,qui  credereno- 
luit,  propter  pcrfidiam  repellitur.  Unde  bene  dici- 
tur  :  Mortuus  est  autem  divos,  et  sepultus  est  in 
inferno.  »  Rectc  in  capite  hujus  lectionis  primum 
posuit  divitem,  dcinde  paupercm  :  nunc  vero  pri- 
mum  paupercm,dcinde  divitem,ut  ostenderet  quia 
Judaicus  populus,  qui  fuerat  in  capite  superbiendo 
et  so  exaltando,  fnctus  est  in  cauda:  gentilissebu- 
miliando,  qui  erat  novissimus,  factus  est  primus, 
quia,  sicut  per  sapientissimumSalomoncm  dicitur: 
«Superbum  scquitur  ignominia,ethumilemspiritu 
gloria  (Prov.  xxix). »  Unde  et  Dominus  in  Evangelio 
ait  :  c<  Omnis  qui  se  exaltat,  humiliabitur  (Luc, 
XIV  xviii).  •  Et  iterum  :  «  Erunt  primi  novissimi, 
cxcelsus  Deus  humilis  factus  est  homo,  nonsolum  d  et  novissimi  primi  [Mallh.  xix).  »  Qui  Abraham  a 


»d  Judeorum  populum,  sed  etiatn  ad  gentiumprae 
dicatores  suos  mittere  dignatus  est.  Unde  benc  di- 
citur:  «  8ed  et  canes  veniebant  et  lingebantulcera 
eju8. »  Canes  in  Scripturis,varias  habent  significa- 
tioneB.AIiquandopopuIumJudaeorumsignificant,ut 
'D  Psalmo  Iegitur:<cCircumdedcruntmecanesmulti 
(Pioi.  xxi).  •  Aliquando  falsos  catholicos,  sicut 
Pcr  Bapientisslmum  Salomonem  dicitur : «  Sicut  ca- 
n»3  qui  revertitur  ad  vomitum  suum,  ila  stultus  qui 
iterat  stultitiam  suam.  {Prov.  xxvi).  »  Aliquando 
naBrcticos,  eicut  Apostolus  ait : «  Vidcte  canes,  videte 
nialos  operarios,  videte  concisionem  {Philip.  iii).  » 


longe  conspicit,  quia  ei  per  imitationem,  utdictum 
est,  proximus  fieri  noIuit.Qui  plus  in  linguase  cru- 
ciari  pcrhibet,  quia  verba  legis,  qua3  in  ore  tenuit, 
opero  implere  contempsit.Recte  etiaminlinguama- 
gis  ardere  dicitur,  quia  Judoei  acuerunt  linguas 
suas  sicnt  serpentes,  quando  contra  auctorem  vitae 
dixerunt :  «  Crucifigc,  crucifige  cum.Nonhabemus 
regem  nisi  Caesarem  (iofl/i.xix).»Qui  ubextremodi- 
gito  Lazari  se  refrigerari  precatur,  quia  illi  qui  in 
eeterno  supplicio  sunt  damnati^minimis  sanctorum 
opprilius,  si  fierl  poFset,  optarent  esse  participes. 
Quod  quia  post  mortem  fieri  non  potest,  recte  diviti 


599 


HAYMONIS  HALBBinSTAT.  EPJSC  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


6D0 


Yoce  Abraha  dicitur  :  «  Memcnio,fili,  quia  rccepi-  A 
bU  booa  in  vita  tua,ot  Iiazarus  simiHter  mala.Nunc 
autem  bic  consolatur^  tu  vcro  cruciaris.  »  Quinquo 
autem  fratres  dives  se  haberc  tcstabatur,  quia  po- 
pulus  Judaicus  quinquc  libros  Moysi  accepit.  Unde 
recle  por  Abraham  dicitur  :  (c  Habent  Moysen  et 
prophetas.  >»  Vel  quia  ejusdem  pars  populi,qui  ad- 
huc  in  praesenti  vita  subsistit,  in  quinquesensibus 
corporis  constat,  quos  sensus  qui  ad  spiritalem  in- 
tellectum  fiectere  nolunt,  recte  de  corum  contuma- 
cia  subinfertur :  «  Si  Moysen  ct  prophetas  non  au- 
diunt,  neque  si  quis  cx  mortuis  rcsurrexit  cre- 
dent.  «  Ideo  enim  in  Christum,  qui  ex  mortuis  re- 
BurrGxit,non  credunt,quia  Moysen  ct  prophciarum 
dicta  spiritualiter  nonintelligunt.Unde  Salvatorait 
in  Evangelio:Sicredereiis  Moysi^crcdcrctisforsitan  n 
et  mihi.  De  me  enim  ille  scripsit  {Joan.  v). 

HOMILIA  CXI. 

DOMINICA  TERTCA   POST  PENTECOSTEN. 

(I  JoAN.iii).  •Nolite  mirarijBi  odit  vos  mundus.» 
Et  reliqua.  Mundum,  dileciores  mundi  dicit.  Nec 
mirandum  quia  qui  amant  roundum,  fratrem  a 
mundi  amore  separatum  et  coBlestibus  tantum  desi- 
deriis  intenium,  amare  non  possint.  Abominatio  est 
enim  peccatori  religio,  ut  Scriptura  iestaiur. 

«Nos  scimus  quia  translaii  sumus  de  morieadvi- 
«.tam,quon]am  diligimusfratres.»  Ncmosedevir- 
luiibtis  falso  extollat,  nemo  suarum  virium  paupcr- 
tatem  ultra  modum  metuat.  Apertuin  dat  indicium. 
(t  quoniam  diligimus  fratres, »  quia  quicunque  fra- 
tema  dilectione  plenus  est,  ad  saluiem  electorum  C 
pertinet,quia  portionem  babere  in  icrra  viventium 
meruit. 

«  Quinon  diligit,  manei  in  morte.  »Mortemdicit 
anime.  «  Anima  quae  peccavcrit,  ipsa  morietur 
(Ezech,  xviii),  »  Vila  quippc  carnis,  anima  :  vita 
anims,  Deus  est.  Mors  corporis,  amitierc  animam : 
mors  animaj,  amittere  Deum.Undeconslat,quia  in 
anima  mortui  omnes  in  hanc  lucemnascimur,  Ira- 
hentes  ex  Adam  originalc  pcccaium,  sed  Christi 
gratia  fidclibus  regonerando  agitur,ui  in  animavi- 
verepossint.yerum  baptismatis  et  fidei  mysterium 
illis  solum  prodcst,  illos  de  morle  trahit  advitam, 
qui  sinccra  menie  diligunt  fratres.  Atque  ideo  no- 
tandum,  quod  non  ait :  Qui  non  diligit,vcnlnru8est 
in  moriem,  quasi  dc  pcena  perpclua  loquerctur,qua)  n 
restai  peccatoribus  in  futuro;  scd  «  Qui  non  dili- 
git,  inpuii,  manet  in  inortc,  »  de  qua  cliam  in 
hac  vita,  si  fratres  porfecto  amaret,  exsurgere  pos- 
set.  Ilinc  ctenim  diciiur  in  Apocalypsi :  «  Beatus  et 
sanctus,qui  habetBpcm  in  rcsurrectione  prima,  in 
his  secunda  mors  non  habei  potesiatem  (Apoc.  xx). » 

«  Omnis  qui  odit  fiatrcm  suum,  homicida  esi.  » 
Si  contemncbat  quisque  odium  fraternum,  nunquid 
ct  homicidiuin  in  cordo  suo  contcmpturus  cst  ?  non 
movetmanusad  occidendumhomiceni,et  homicida 
j  'm  icnetur  a  Deo,  vivit  illc,  et  iste  jam  intcrfector 
judicatur.  «  Et  sciiis  quia  omnis  homicidanon  ha- 


<(  bei  vilam  in  se  manentem.  »  Nam  ubi  reiribQtio- 
nis  iempus  advcnerit,  cum  Gain  qui  ex  maligno 
crat,  damnabilur  eiiam  qui  hoc  homicidii  genere  tc- 
netur(G^».  iv),  ut  discordet  ci  dissideat,  ei  pacem 
cum  frairibus  non  habeat.  Notandum  enim  qaod 
non  ait  absolutc,  «  homicida  non  habei  vitaminse 
roanentem  :  »  sed  omnis,  inquii,  homicida,8cilioet 
non  solum  illequi  ferro,verum  et  iiie  qui  odiofra- 
trem  insequitur. 

«  In  hoc  cognovimus  charitaiemDei,quoniamille 
«  pro  nobis  animam  suam  posuit.^QualisperrecU 
charitas  osso  debcat  in  nobis,  Dominicas  passionis 
exomplodidicimus.  «Majorem  namquehacdilectio- 
ncm  nemo  habei,  quam  uianimam  suam  quisponat 
pro  amicis  suis  {Joan*xv).  »  Unde  et  Paulns  ait: 
«  Commendai  aulem  Dcus  suam  charitatem  in  no- 
bis,quoniam  cum  adhuc  peccatorcs  essemus,  Chri- 
stus  pro  nobis  mortuus  C8t(/?emi.  vi).  »  Hancbealus 
Petrus  haberc  monebatur,  cum  Domino  dicentc, 
«  Petre,  amas  me  ?  pasco  ovcs  meas,  »  respondit 
sc  amare,8talimque  audivit:  Cum  autem  senuerls, 
extcndes  manus  iuas,  ct  alius  te  cinget,  etducct 
quo  tu  non  vis.  Hoc  autcm  dixit  (ait  Evangelium) 
significans  qua  morte  clariflcaiurus  cssct  Deum 
(Joan.  xxi).  M  Cum  enim  amorem  confitentl  suas 
commendaret  oves,  cum  in  tesiimonium  perfecli 
amoris  animam  pro  eisdem  ovibus  ponere  docebat. 
«  Et  nos  debcmus  pro  fratribus  animas  ponere. » 
Sed  dicit  aliquis  forlc :  Et  quomodo  possum  ha- 
bere  istam  charitatem  ?  Noli  cito  desperare  de  te, 
foHc  nata  est,  sed  nondum  perfecta  est,nutrieam, 
ne  offocolur.  Et  unde  novi,  inquit,  naiam  in  mc 
esse  charitalem,  quam  nutriam?  Audi  sequentia: 

«Qui  habuerit  subsianiiam  hujus  mundi,etvide- 
«  rit  fratrem  suum  necessitatem  haberc,  et  clause- 
«  rit  visccra  sua  ab  co,  quomodo  charilas  Dei  manet 
«  in  00?  »  Ecce  undc  incipit  chariias.  Si  nondum 
es  idonens  mori  pro  Iraire,  jam  idoncus  eslo  dare 
dc  tuisfacultaiibus  fratri.  Si  eniin  molestiam  pa- 
iienii  non  conipateris,  non  utique  pateris  :  ex  quo 
anibo  regcnerali  "estis.charitas  manei  in  ie. 

'«  Filioli  mei,  non  diligamus  verbo  nequelingua, 
«  sed  opere  et  vcritale.  «Opere  videiicet,cumfratcr 
aut  soror  nudi  sunt  ct  indigent  victn  quolidiano, 
demus  cis  quac  noccssaria  sunt  corpori.  SimiHer 
cum  spiritalibus  donis  cosegere  conspicimus.pra?- 
stemus  ooruni  necessitaii  quae  possumus.  Veriiate 
autcm,  ut  eadem  eis  beneficia  Bimpiici  inientionc 
largiamur,  et  non  propier  laudem  bumanam,  non 
propier  jactantiam,  non  ad  injuriam  aliorum,  qui 
majoribus  praditi  substaniiis  nil  tale  fecerint.Quff- 
cunque  enim  mens  hujusmodin«vis  inftciturjinhac 
puritas  veritatis  habitare  non  valet,  tametsi  opera 
dilectionis  proximis  impendere  videatur. 

« Ih  hoc  cognovimus  quoniam  ex  veritate  sumus.  ' 
id  cst,  cumopcra  picialis  in  veritate  facimus,patct 
quia  ex  verilate  suinus,  quae  Dcus  est,  utpote  qui 
ejus  perfoctionem  pro  modulo  nostro  imitamur. 


6D1 


UOMILIiE  D£  ITEIIPQRE. 


608 


HOMILIA  GXII. 


DOMIXICA  TERTIA  POST  PENTECOSTEN. 


(Luc.  xiv).((  In  illo  tempore  dixit  Jesus  discipulis 

«  suis  similitudinem  hanc  :  Homo  quidam    fecit 

«  ccenam  magnam,  et  vocavit  mullos.  »Ft  rdiqua. 

Omnipotens  Deus  in  cxordia  mundans  formationis, 

ftd  secognoscendum,  sequeperpetualiter  laudasdum 

doas  raiionabiles  creaturas,  angelicam  scilicet  et  hu- 

inanam,condidit.Sed  quia  angelica  magna  ex  parte 

per  superbiam  lapsa  cst^  humana  natune  stantiin- 

vidit,  camque  ad  lapsum  peccandi  traxit,  atque 

paradisi  deliciis  privavit.  Unde  scriptum  est :  <c  In- 

vidia  eiai>oli    mors   introivit  in  orbem  terrarum 

{Sap,  ii).»  Has  delicias  primus  homoami8it,quando 

in  paradiao  precepta  vit»  contempsit.  Expulsus  au- 

tem  a  paradiso,  tam  longe  ab  ejus  deliciis  peccando 

effectus  est,  ut  vix  eas  nominatas  recordari  possit 

atque  spiritales  paratus  tangere,nisi  per  similitudi* 

neaet  parabolas.  Qnia  hoc  inter  eamales  et  spiri- 

tales  delicias  distat,quoniam  carnales  delicie,  cum 

habentur,in  iastidio  sunt:cum  vero  non  habentur, 

in  desiderio.  At  contra,  spiritales  delioia  tunc  in 

fasUdiosuiit,cum  non  faabentur,eduntur:etquanto 

magie  degustantur,  tanto  amplius  desirantur.  Hinc 

et  Psalmista  ait :  «  Gustate  et  videte  quoniam  sua- 

vis  est  Dominus  (Psal.  xxxiii).  »  Primum  dixit, 

gustate  ;  deinde,  videte.  Ac  si  diceret :  £^'us  dulce- 

dioem  percipere  non  potestis,  si  hanc  minime  gu- 

staiis.  De  quo  et  apostolus  Petrus  dicit :  «  Si  enim 

gustatis  quoniam  dulcis  est  Dominus  (/  Petr.  ii).  » 

Quiaergo  ab  earum  degustatione  homo  peccando 

longe  recesserat,  pius  et  misericors  Deus  nolens 

humanam  naturam,  qus  aliquid  fragile  ad  delin' 

quendum  habuerat,  perire  perpetuo,  iterum  posni- 

tentibus  has  delicias  praeparavit,  atque  ad  earum 

saporem  hominibus  denuntiandam,  servum  suum 

mbit.  Nam,  ut  supra  retuiit  evangelista^cumdice- 

rel  Dominus  Pharis«o,a  quo  fuerat  invitatus  ( Lur. 

xiv)  ;  «  Gum  facis  prandium  aut  coenam,  noli  invi- 

tare  eos  qui  te  iterum  reinvitent,  et  fiat  tibi  retri- 

bniio,  sed  voca  pauperes  ac  debiles,  et  beatus  eris, 

qoia  non  habent,  unde  retribuant  tibi ;  retribuetur 

enim  tibi  in  retributioQeju8torum,»quidamdecir- 

camstantibus  dixerunt :  «  Beatus  qui  manducabit 

panem  in  regno  Dei.  iEt  Dominus  ad  illos:»Homo 

quidam  fecit  coenam  magnam,  et  vocavit  multos. » 

Spiriluaiiter  homo  isteDeusest  inteiligendus  de  quo 

scriptum  est:  u  Uomo  est,et  qnis  cognosciteum?» 

Etiterum  :  «  Hoflio  natusestin  ea,etipsefondavit 

eam  Altissimus  (PsaL  lxxxvi).  »  Qui  vero  homo 

vocatur  ab  bun^anitate,  quia  benignissimam  largi- 

tatem  quotidie  generi  humano  exhibet.  Qui  fecit 

csnam.magnam,  quia  indeficientem  satiptatem  in 

etema  dulcedine  electisanimabus  prsparavit.  Vo- 

cavitantem  multos,  primumpersemetipsum  Judseis 

prasdicando,  postmodum  per  prsdicationem  aposto- 

lorumexquatuormundi  partibus  populum  gentium 

ad  fidem  vocaiido,de  qua  vooatione  per  Psalmistam 


A  dicitur  :  «  Annnntiavi  et  locutus  8um,mttUiplicati 
sunt  super  numerum  {Psal,  iii).  »  Super  ni^merum 
reprobi  multiplicantur,  quia  extra  numomm  electo- 
rum  inveniuntur.  Multi  enim  vocantur,  sed  pauci 
veniunt:quia  multi  intrant  in  Ecclesiamperildem^ 
sed  pauci  salvanturper  operationem.Stnedeigno- 
rantia  homiLCs  excusationem  baberent, «  misit  ser- 
vum  suum  hora  ccenadicere  invitatisutvenirent. » 
Servus  istc  qui  ad  invitandosalio8mittitur,ordinem 
prsBdicatorum  significat.  Qui  dum  verbnm  divinum 
intra  Ecolesiam  annuntiant.quasi  plurimos  ad  cqb- 
nam  vocant.  Non  solum  enim  divinae  pietati  satis 
fuit,  quod  ffiteruas  delicias  nobis  praeparavit,  sed 
etiam  servis  missis^  carum  dulcedinem  nobisenun- 
tiavit.Ex  quibus  unus  erat  ille,  qui  dicebat :  «  Pro 

«v/<r.hristo  lcgatione  fungimur,  tanquam  :Deo  exhor- 
tante  per  nos.  Rogamus  ei^o  in  Ghristo,  reconci- 
liamini  Deo  (//  Cor»  v).  »  Hora  ccdnas,  finis  est 
ssculi,  ille  scilicet,  de  quoPaulus  aii^aNossumus 
in  quos  fines  sseculorum  devenerunt  (/  Cor,  x).  » 
Et  Joannes : «  FilioH,novissimahora  est  (/  Joan.  ii).  » 
Quamvis  enim  apud  antiquos  consuetudo  fuerit,  ut 
semel  in  die  pranderent,  et  hoc  conviviumetpran- 
dium  et  casna  vocaretur,  tamen  apud  usum  nostrae 
Iocutionis,post  prandium  coena  restat,  post  coenam 
autem  nullum  convivium  remanet.  Undenonincon- 
grue  per  hanc  cosnam  dies  judioii,  sive  illud  aater- 
num  convivium  flguratur,  ad  quod  qui  pervenire 
meruerint^  «  non  esurient  neque  sitieQt  amplius 
neque  nocebit  eis  estus  aut  sol :  quia  miserator 
eorum  reget  eos,  et  ad  fontes  aqutrum  potabit  eos 

C  (Isa,  xLix).  »  De  qua  coena  per  Joannem  'dioitur  : 
«  Beati  qui  ad  coenam  nuptiarum  agni  vocati  sunt, 
in  his  secunda  mors  non  habet  poiestatem  (Apoc. 
xix).  »  Gujus  coencB  participationem  se  noverat  ha- 
bere,  qui  dicebat :  «  Dominus  pascft  me,  et  nihil 
mihi  deerit,  in  loco  pasGuse  ibi  me  coIlocavit(PM/. 
xxii).  »  Et  iterum  :  «  Satiabor  dum  manifestabitur 
gloria  tua  {PsaL  xiv).  »  Tanto  ergo  ad  hanc  coBnam 
festinantius  currere  debemus,  quando  post  hanc 
aliam  inveniro  non  novimus,  Domino  monente; 
«  Gurrite  dum  lucem  vits  habetis,  ne  tenebrae  mor- 
tis  Gomprehendant  (Joan.  xii).  »  Nam  ut  fasti- 
dium  auferret,  subjunxit,  dicens :  i  Quia  jam  parata 
t  sunt  omnia.  »  Omnia  enim  parata  sunt,  quia  ille 
singularis  agnus  occlsus  est,incujuspriBparatione 

n  omnia  praecesserunt.  Sive  omnia  parata  sunt,  quia 
nullum  exemplum  virtutis  est,  qnod  ad  nostram 
imitationem  in  operibus  sanctorum  non  sit  declara- 
tum.  Jam  enim  innocentiam  Abel  audivimus,  obe- 
dentiam  Abraha,  constantiam  Isaaoy  tolerantiam 
Jacob,  castimoniam  Jo8eph,mititiam  Moysi,mi8eri- 
cordiam  David,  patientiam  Job^  et  flnem  Domini 
vidimus. 

«  Et  coeperunt  omnes  sipiul  e^ccusare.  »  OIFert 
Deus  quod  rogari  debuerat,  dare  paratus  est  non- 
rogatus,de  quo  vix  credi  potuit,quodIargiridigna- 
retur,  etiam  postulatqs.  InvestigandcB  enim  sunt 
delicis  Doiiini,  etiamsi  fuissent  absconditee.  Nunc 


603 


HATMONIS  HALBEHSTAT.  EPI8G.  OPP.  PAHS  II.  —  HOMIL. 


604 


autem  mvnifeste  parat®  suiit,et  tamen  adeasacci- 
piendas  pigri  et  fastidiosi  9umus.Quodideofit,quia 
pluB  terrenis  deBideriis,quam  coBlestibusinhiamus. 
Unde  et  subditur  :  «  Primus  dixit  ei  :  Villamcmi, 
c  et  necesse  habeo  exire  et  Tidere  illam  :  rogo  te. 
«  habc  me  excusatum.  »  Quid  pcr  villam,  nisi  ter- 
renadeBignatursubstantia^Exiitergovidereviilam, 
qui  ut  tcrrenam  acquirat  substantiam,  in  exterio- 
ribus  rebus  semetipsum  implicat.  Sunt  enim  non- 
nulli  qui.divitiarum  temporalium  cupiditate  capti. 
ut  ditiores  et  po+pntiores  aliis  appareant,  diversis 
artibus  ct  ingenns,  terrenis  negotiis  inserviunt. 
Dumque  «ternnm  vilam  aut  vix  aut  tarde  ad  me- 
moriam  reducunt.etsi  non  verbistamenoperibusad 
convivium  Dei  vcnire  negJigunt :  quia  sicutaitApo- 
stolus  :  «  Ncmo  militans  Deo,  implicat  se  negotiis 
BflBCularibus  (7/  Tim.  ii).  »  Et  sicut  Dominus  dicit 
inEvangelio.difficilequi  pocuniashabent,intrabunt 
in  regnum  coalorum  {Matth.  xix.  Igitur  qui  toto 
desiderio  peragendis  superfluis  ouris  et  mundanis 
intendit,magis88sculumimitarivideturquamDeum, 
sicut  Jacobus  apostolus  ait :  «  Qni  voluerit  amicus 
esse  6aeeulihujus,inimicusDeicon8tituitur(/<K;.iv)« 
Et  iterum  : «  Qui  volunt  divitcs  fieri,  incidunt  in 
tentaiionem  ct in  laqneum  diaboli ,  et  desideria  multa 
et  inutilia  (/  Tim.  vi)*  » 

•  Et  alter  dixit :  Juga  boum  emi  quinque,  et  eo 
«  probareilla;  rogo  te»  habe  me  excu8atum.»Quid 
inquinquejugisboum.nisiquinquesensuscorporis, 
inteUiguntur ,  visus  videlicet,  auditus,  gustus,  odora- 
tus  et  tactuB?  Qut  bene  juga  vocantur,qui  in  utro- 
que  aexu  geminantur.Quos  sensus  ideo  accipimus, 
ut  intcr  bonum  etmalum  discernerevaleamus.Sunt 
etenim  nonnulli,  qui  sensus  corporis,  duos  accepe- 
runt  ad  usum  naturae,  in  usumconvartunt  culps:  et 
oculos  quidem  adconcupiscentiam,  etaoresaperiunt 
ad  audiendam  libenter  detractionem,  linguam  ad 
maIedietionem,manus  ad  proximi  Issionem,  nares 
adillicitum  odorem.Dumque  semetipsos  obliviscen- 
tes,  alienaoperaad  derogandum  cnriosius  inquirunt, 
Bcilicetnon  ut  corrigant  aut  emendent,  sed  utdijudi- 
oent  et  contemnant,  adconvivium  Dei  non  veniunt. 
Unde  bene  dequinque  jugisboum  dicitur, «  eo  pro- 
bare  illa. «  Solet  enim  probatio  aliquando  ad  curio- 
sitatcm  pertinere.  Qui  enim  de  attenus  oculofestu- 
cam  ejicere  nititur,  ut  sanctior  et  justior  videatur 
csteris,  in  suo  trabem  non  videns  {Mattii.  vn), 
quasi  ad  probanda  juga  boum  egrediens,  ad  convi- 
vium  Domini  non  venit.  Grave  namque  curiositatis 
e8tvitium,qui  dum  alienasactionesdijudicat^semet- 
ipsum  obliviscitur.  TalessignificavitDinaJacobfilia 
(G(m.xuii),qu(BCumegrcssaesset  utvideret  roulieres 
regionis  illius,  videlicet  Sichimis,adquamingressa 
fuerat  cum  patre  et  fratribus,  turpiter  a  Sichem 
Emor  filio  consturpata,  patre  interveniente  et  fra- 
tribus  pugnantibus  liberata,  ad  paternam  domum 
reversa  est.  Quando  enim  mcns  infirmantium  ac- 
tioncs  curiosc  pcrscrutatur,  quasi  Dina  filia  Jacob 
mulieres  regionis  videre  desiderans,  a  paterna  domo 


A  egreditur  (Gen.  xxxiv),  id  est  a  semetipsa  reeedit: 
sicque  violata  virginitate  ad  domum  p&teriiam  re- 
vertitur,  quia  solct  contingere  ut  in  iisdem  vitiis 
deterius  labatur,  in  quibus  acrius  alios  judicabat, 
quam  decebat.  Et  sicut  Dina  filia  Jacob,  nisi  patre 
interveniente  et  fratribus  pugnantibus  liberari  non 
poterat,  itaquoque  actio  curiositatis  eripi  non  pote- 
rit,  nisi  Domino  miserante  et  Banctorum  orttioni- 
buB  intervenientibus.  Qui  ergo  adhuc  in  etate  pueU 
lari,  id  est  novellus  in  conversatione  fnerit,  in  pa- 
terna  domo  maneat,  id  est  in  secreto  sui  pectoris  se 
ante  se  ponat,  et  juxta  Evangelii  prsceptum  intret 
in  cubiculum,  et  clauso  ostio  oret  patrem  suum 
{MaUh.  vi).  llli  autem  ad  aliorum  actiones  corri- 
gendas  foras  procedere  debent,  quos  et  morum  gra- 

n  vitas,  ct  aetatis  maturitas,  et  diutuma  sanctitas, 
atque  temperata  discretio  idoneos  reddit.  Notandum 
quod  et  is  qui  propter  villam,  et  is  qui  propter  quin- 
que  juga  boum  venire  excusat,  in  excusatioDe  sua 
eadem  verba  proferunt,  cum  dicunt :  «  Rogo  te, 
habe  me  excuBatum.  »  Gum  enim  dicit,  «Rogo  te,» 
humilitas  sonat  in  voce ;  cum  autem  subjungit, 
«  habe  meexcusatum,»  superbia  ostenditur  in  actio- 
ne.  Sunt  enim  nonnulli  infirmae  mentis  homines, 
qui  suave  jugumChristi  suscipere  metuunt,cttamen 
in  iniquitatibussuisjacere  non  formidant.  Tales  ut 
Psalmista  ait  «  illic  trepidaverunt  timore,  ubi  non 
est  timor  {P$al.  xiii).  »  Quibus  cum  a  dootoribus 
pr«edicatur,  ut  prsevitates  Buas  deserant,  et  sscularia 
desideria  abnegent,  respondere  solent :  Rogo  te,  ora 
pro  me,  hoc  tamen  agere  non  possum.  Gam  ergo 

C  dicit :  Rogo  te,  ora  pro  me:  et  cum  dicit :  Hoc  agere 
non  possum,  qui  aliud  est,  nisi  quia  humilitas  so- 
nat  in  voce  et  superbia  in  actione?  Tates  signincavit 
Petrus  adhuc  in  infirmitate  positus,  quando  viso  mi 
raculo  piscium,  dixit :  «  Exi  a  me,  quia  homo  pec- 
cator  sum,  Domine  {Luc.  v).  »  Sed  qui  se  peccato- 
rem  considerat,  Deum  a  corde  suo  nulio  modo  re- 
petlat,  sed  quo  magis  se  impium  intelligit,  eo  magis 
misericordiam  Dei  imploret. 

«  Et  alius  dixit:  Uxorem  duxi,  et  ideo  non  pos- 
«  sum  venire.  »  Quid  per  uxorem,  nisi  voluptas 
carnis  designatur?  Nec  mirum.  Solct  enim  per  lici- 
tam  rem  resillicitafigurari.Gonjugiumnamqueest 
res  licita,  quia  a  Deo  concessum  est,  sicut  scriptum 
est :  «  Erunt  duo  in  carne  una  (Jilarc.  x).  »  Et  Apo- 

])  stolus: «  Quos  Deus  conjuoxit,  hoino  non  separet 
(Ibid.).  »  Sed  dum  plerique  non  pro  desiderio  filio- 
rum,sed  pro  sola  carnis  delectatione  explenda  illud 
suscipiunt,  ad  convivium  Dei  veniM  recusant,com- 
parati  jumentis  insipientibus,  et  similes  facti  sunt 
illis,  in  quorum  vituperationem  per  prophetara  di- 
citur :  «  Equi  amatores  et  emissarii,  unusquisque 
ud  uxorem  proximi  sui  hinniebat  {Jer,  v).  »  Et  ite- 
rum  :  «  Quorum  cames  sicut  carnes  asinorum,  et 
sicut  fluxus  equorum  fluxua  eorum  (Ezech.  xxiii), » 
quibus  per  Prophetam  dicitur :  «  Noiite  fieri  sicut 
equus  et  mulus,  quibus  non  est  intellectus  {Psal. 
xxxi).  »  Tres  ergo  ordines  Dominus  excusationum 


605 


HOMILLE  DB  TKMPOHE. 


606  " 


eommemoravit,  quia  tria  sunt  spiritaliter  vitia,  in  A 
quibus  genus  humanum  maxime  implecatum,  ad 
C(m\ivium  Dei  venire  tontemnit«  per  quae  et  diabo- 
lus  Jesum  Ghristum  tentavit,  id  est,  per  avaritiam, 
per  curio8itatem,quffi  pertinent  ad  vanam  gloriam, 
et  per  concupiscentiam  carnis«  id  est  per  gulam  : 
que  sollicite  nos  cavere  Joannes  apostolus  admonet, 
cum  dicit :  «  Charissimi,  nolite  diligere  ftiundum, 
neque  ea  quae  in  mundo  sunt :  quia  omne  quod  in 
mundo  est,  concupiscentia  carnis  est,  et  concupi- 
Bcentia  oculorum  (/  Joan*  ii),  et  ambitio  sasculi.  » 
Emptio  ergo  viilffi  ad  anibitionem  seeculi  pertinet,  id 
est  ad  avaritiam.  Probatio  quinque  jugorum  boum,  ' 
ad  concupiscentiam  oculorum,  id  est  ad  curiosita- 
tem.  GonjUnctio  uxori8,ad  concupiscentiatn  carnis, 
id  esl  ad  luxuriam.  Alios  enim  superbia  inflat,  alios  j^ 
luxuria  maculat,  alios  cupiditas  vel  curiositas  de- 
vastat.Ex  earum  enim  radicibus  multi  vitiorum  runii 
puUulant,  qui  multos  a  convivio  Dei  revocant.  Fu- 
gientes  ergu  superiora  vitia,  non  aliorum  nequitias 
perscrutcmur,  sed  ad  nos  reversi,  cogitemus  tales 
nos  fuisse,  aut  tales  nos  esse  posse.  Gupiditatem  et 
avaritiam  fugiamus,  et  pauperes  esse  propter  Ghri- 
stnm  des(ideremus,  ut  ait  Apostolus  :  Habentes  vi- 
ctum  et  vestimentum,  «  hfe  contenti  simus  (/  Titn, 
vi).  »  Petuiantiam  non  solum  fugiamus,  sed  etiam  a 
licito  usa  coujugii  abstineamus  :  et  secundum  Apo- 
Blolum  »  habentes  uxores,  simustanquam  non  ha- 
bentes  (/  Cof.  vii).  »  —  w  Et  reversus  servus  nunlia- 
vit  «  haec  Domino  suo.  »  Servus  iste,  ut  supra  dic- 
tum  est,speciem  tenet  doctorum.Nuntiat  ergo  servus 
Domino  suo  verba  excusantium,  cum  doctores  pro  C 
iilorum  erroribusdolent,  atque  simpliciterDominum 
deprecantur,  quos  verbum  Dei  despicere  cognoscunt 
etad  coenam  venire.  Sed  nunquid  quia  avari,  quia 
curiosi,  quia  luxuriosi  venire  contemnunt,  iocus 
convivii  Domini  vacuus  remanebit  ?  Non.  Audi  se- 
quentia  : 

«  Tunc  iratus  paterfamilias.  »  Quaeritur  quomodo 
iste  paterfamilias  irasci  dicitur,  quem  figuram  Dei 
diximus  tenere,  cum  in  Deo  nulla  ira  cadat,  nulla 
mutabilitas  sit.  Ad  quod  dicendum,  quia  mo  e  no- 
stro  Scriptura  loquitur,  ut  per  visibilia  invisibilia 
intelligamus.  Ncque  enim  aliter  intelligere  potera- 
mus.  Sicut  enim  rex  tunc  iratus  dicitur,  quando  in 
peccatores  vindictam  exercet,  ita  Deus  omnipotens 
illis  iratus  apparebit,  quos  pro  peccatis  puniet.  Cm-  [) 
temm  vere  in  sua  natura  immutabilis  est,  et  irasci 
nunquam  potest,  sicut  de  eo  quidam  sapiens  testa- 
toriTu  autem,Domine8abaoth,cum  tranquillitate 
jndicas.  fit  apostolus  :  «  Apud  quem  non  est  trans- 
iDutatio  (Jacob.  i).  »  De  quo  etiam  Psaimista  ait : 
«  Beos  judex  justus,  fortis  et  patiens,  nunquid  ira- 
«citur  (PsaL  vii)  de  die  in  diem  ?  » 

«  Oixit  servo  suo  :  Exi  cito  in  plateas  et  vicos 
^  civitatis^et  pauperes  ac  debiles,  coscos  et  claudos 
^^  compelle  intrare.  »  Plates  a  latitudine  dicuntur, 
^cus  autem  a  convivantibus  nomen  accepit.  Super- 
**is  crgo  venire  contemnentibus,  humiles  pauperes 


colliguntur ;  quia  dignum  est,  ut  quos  munduB  despt* 
cit,  Deus  eligat.  Quia,  sicut  ait  Apostolas,  «  infirma 
mundi  elegitDeus^  utt^nfundat  fortia;  ct  ignobilia 
mundi  et  contemptibilia  elegit,  ut  ea  quas  non  sunt, 
ut  ca  quae  sunt  destrueret(/  Cor.  i).  »  Ubi  colligere 
poBSumus,  quia  per  infirmitates  membrorum,  inflr- 
mitates  mentium  expressae  sunt.  Pauperes  enim  et 
debilcs  sunt^  qui  se  apud  semetipsos '  despiciunt. 
Gsci,  quos  intcllectus  Scripturarum  nullo  ingenio 
illuminat.  Giaudi,  qui  per  intellectum  viam  Dei  vi- 
dent,  et  tamen  prae  infirmitate  mentis  per  eam  cur- 
rcre  formidant.  Et  hi  ergo  qui  colliguntur,  peccati 
vinculo  tenentur,  sicut  et  illi  qui  venire  contempse- 
rant.  Sed  pauperes  humilcs  colliguntur,  superbi 
vero  peccatores  despiciuntur.  Frcquenter  enim  illi 
facilius  ad  Deum  convertuntur,quos  mundi  prospe- 
ritas  diversis  occupationibus  non  ligat. 

«  Et  ait  servus :  Demine,  factum  est  ut  imperasti, 
«  et  adhuc  locus  est.  »  Ac  si  diceret  :  Jam  pars 
quaedam  ex  Judaeis  credidit,  sed  adhuc  locus  restat, 
ubi  multitudo  gentium  aubintroeat.  De  quibus  adhuc 
subditur  : 

u  Et  ait  Dominus  servo  :  Exi  in  vias  et  sepes,  et 
«  compellc  intrare,  ut  impleatur  domus  mea.  » 
Gum  superius  Dominus  de  piateis  et  vicis  aliquos 
coiligere  praecepit,  populum  Judaeorum  significare 
voluit,  qui  suburbanam  habitationem  accepit :  quia 
in  urbibus  quasi  in  vicis  degcbat,  et  in  legalibus 
institutis  quodammodo  excullus  fuit.  Nunc  autem 
cum  de  viis  et  sepibus  alios  intrare  compellit,  gen- 
tilem  populum  intelligi  vult  agrestem  et  quodam- 
modo  a  cuIturaDei  aiienum.Primcm  ergo  in  plateas 
et  vicos  misit,quiapriusad  gentem  Judaeorum  preedi- 
catores  suos  destinavit,  dicens  :  «  In  viam  gentium 
ne  abieritis,  et  in  civitates  Samaritanorum  ne  intra- 
veritis,  sed  ite  potius  ad  oves  quae  perierunt  domus 
Israel  (Matlh,  x).  »  Illis  autem  maxima  ex  parte 
non  credentibus,  gentiles  vocantur,  cum  dicitur  : 
«  Exi  in  vias  et  sepes,  et  compelle  intrare,  ut  im- 
pleatur  domus  mea. » In  via  quippelata  et  spatiosa, 
quae  ducit  ad  mortem,gentiIis  populus  erat^ettor- 
tuosis  flexibus  more  sepium,  variis  criminibus  et 
peccatis  alligatus.  Sive  certe,  *ut  quidam  volunt, 
cum  superius  divites  aliquos  colligere  praecepit,  po- 
pulum  Judaeorum  significat,  ut  dictum  est.  Per  illos 
autem,  qui  de  plateis  vocantur,  gentium  populus 
designatur,  qui  ex  altitudine  vel  longitudine  vitio- 
rum,  por  praedicationem  apostolorum,  ab  idolorum 
culturis  ad  verum  Deum  conversi  sunt.  De  quibus 
dicitur  :  «  Pauperes  acdebiles,  »  etc.  Pauper  enim, 
debilis,  caecus  et  claudus,  gentilis  populus  erat. 
P&uper  erat  quia  delicias  paradisi  perdiderat  :  de- 
bilis,  quia  a  bono  opere  torpebat  :  osecus,  quia  in 
tenebris  et  umbra  mortis  sedebat :  claudus,  quia  in 
utroque  pede  claudicans,  a  recto  itinere  cessabat. 
Qui  ergo  lucem  veritatis  ignorabat,  viam  mandato- 
rum  Dei  currere  nesciebat,  delicias  spiritales  ami- 
serat,  nec  bonum  operari  noverat.  Non  igitur  soli 
illi  currunt-ad  convivium,  qui  debiles  suntcorpore, 


tifia 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC  QPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


eed  et  mqtitG.  Pauper  enim  est,  qui  quamvis  dives  ^  xxx).  Amalecbites  enim,  q^i  lamb^i populut  inU^ 


^it;  tan^ea  egene  virtutibus  divitias  distribuit  ut  Do- 
f^iinus,  non  autepfi  eas  concupiscit  ut  servus.  De  qui- 
busbomiap^ait;«]3eati  pauperes  spiritu  {MaUh.  v). » 
Cscus  est,  qiui  illud  lumen  aspicere  non  potest,  qui 
dixit :  «  Ego  sum  lux  mundi  {Joan.  viii).  »  Debilis, 
qui  fidem  pcrlectam  non  habet,  quam  Dominus 
cotnmendaAS  discipulis,  ait :  Si  habueritis  ndem,et 
^.eliqua.  {MaUh,  ^vn).  Glaudus  cst,  qui  babet  fidem  sine 
opcribus,  aut  opera  sine  fide»Quia  sicut «  fides  sine 
operibus.  Qiortua  est(/a^o6.ii),»ita  et  operasine  fide 
pibil  sunt.  Grgo  tales  ad  convivium  Dei  vocantur, 
quia«  non  est  opiis  sanis  medicus,  sed  male  habenti- 
^ps.  {MuUh,  )x).  »  Gum  %utem  ait :  u  Exi  in  vias  et 
sepes,  »  per  lllos  qui  de  viis  vocantur,  popuium  Ju- 


pretatur,  mundi  amatores  8igniricat,,qui  dealjpruiia 
£acultatibu8  ditari  desiderant.  ^unt  jBniiii  aonQulli 
electi  qui  cum  talibus  comfnunem  yitam  dqcejre 
optantysed  misericordia  Dei  prsvenieate,  autinfir- 
pfiitate,  aut  aliqua  necessitate  praipediuntur,  qua^i 
jnfirmi  in  via  remanent,  quos  Pavid,  id  est,  manu 
fortis  Dominus  scilic^t  Je^pp  Gbristus  reperieoB, 
spiritali  cibo  et  potu  f/ffPPiU^t  atque  eoruop  mefi- 
tes  ad  C(9lestia  si tienda  accendit.  Et  sol^t  coat^ng^re, 
ut  ipsi  postea  ad  Deum  conv^rsi  aiqatores  iqqivii 
8piritaligladioiacrepandqQfBri^nt,jCUf|iqu|buspriqg 
commu,nepa  vitam  in  i^^cg^p  duqere  de^i^erabant, 
qualibus  per  Osee  prop)i^t^m  pie  commina^ur,  di- 
cens  :  Ecce  ego  «  sepiam  ^yi^Lfn  tu^m  spinis,  ^i  se- 


da^orum  intelligi  voluit,  qui  quasi  ex  viis  vocatus  |^  piam  cam  maceria,  et  8equer)s  am^tpi^s  tuos,  et 


est,  quia  legem  habebat,  per  quam  incedere  debc- 
bat.  Per  scpes  veico»  gentilis  populus  intclligitur. 
S^pes  vei^ex  sylva  sunt.  Solet  autem  natio  gen- 
tium  per  ligpa  sylvarum  designari,  scriptum  est : 
Tunc  exsultabunt  omnia  ligna  sylvarum,Tunc  au- 
tem  ipsi  vocati  sunt,  quando  latam  et  spatiosam 
yiam  atque  tortuosam,  quse  ducit  ad  mortem,  reli- 
qu^runt,  et  it^r  rectum  incedere  cceperunt.  Unde 
Joannes  in  Apocalypsii  postquam  dixisset  se  ex 
duodecim  tribubus  dupdecim  millia  sigoalos  vidisse, 
9^djunxit,dicens :  «  Post  hosc  vidi  turbam  magnam^ 
quam  dini^merare  non  poteram  (^po^*  v^O*  "  No- 
iandum  autem,  quia  in  hac  tertia  invitatione  non 
dicitur,  «  voca^  »  eed  «  compelle  intrare.  >»  Sunt 
enim.plerique  qui  non  facile  ad  Deum  convertuntur, 


non  apprehendes  eos,  quaer^,  et  non  inyemeseos, 
et  dices :  «  Revertar  Ad  vjrjam  meum  pnorem,quia 
bene  mihi  erat  tunc  magis  quam  nunc<0<^.  n). » 
Valde  autem  terribileestqi|od  ip  conGlusionebuJus 
parabolffi  dicitur  : 

«  Dico  autem.vobis  quod  nemo  iUqrqm  viroruip, 
«  qui  vocati  sunt,  gustabit  cocnam  meam. »  Quod  om- 
ne^enim  vocati  sumus»  spimus  ntrum  iauteoiad«tfi^ 
n^m  beatitudinem  degustandam  perventuri,  adhuc 
ignQramus.Multi^enim  mpdja  vocqit  nos  Deus,perfi- 
dem.per  baptismum,  per  exempla  patruip,  per  ^m- 
pera  et  adyersa^per  somnia  et  r0yelation€t8*Quia  ergo 
iaexcuaabiles  sumusde  vocatione,so)lifiti<iebeious 
esse,  necesse  qst,  in  bona  .operatione,  ne  teippore 
judicti  a  convivio  Dei  exclusi^cumjratuisyirginibiiB 


njsi  prius  aut  inflrmi^te  aut  paupertate  aut  aliqua  G  £ame  pereuntes  et  clamMtes,  Domine,  Domine, 


Deceasitate  constricti  fuerint  :  quod  illa  parabola 
Eyangelii  de  prpdigo  filio  ostendit,  qui  cum  egere 
co^piaset,  ad  aa  reversus,  dixit :  « Quanti  mercenarii 
in.domo  patris  mei^bundant  panibus,ego  autem  hic 
fame  pereo :  surgam  et  ibo  ad  patrem  meum,  et  di- 
cam  ei :  Pater,  peocavi  in  coelum  et  coram  te,  jam 
non  s^m  dign^s  vocari  filius  tuus,  fac  me  sicut 
UQum  de  zQercenariis  tuis  {Imc.  xv).  »  Et  de  talibus 
Psalmista  ait :  «  Cum  occideret  cos,  tunc  inquire- 
bant  eum  (Psal.  lxi,viiJ.  »  Et  sicut  per  prophetam 
dicit :  «  Xantummodo  sola  vexatio  intellectum  dabit 
auditui  {Isa.  xxviii^.  »  Nonn.ulH  enim  electi  post 
carnis  de^ideriacurrere  desiderant,  cum  amatoribus 
muudi  communem  vitam  ducere,sed  pculus  divins 


aperi  nobis,  audiamus  :  «  Amen  dico  v.obis,.Qescio 
vos  (MaUh.  xxv), »  aed  .potius  cum  pwdentibus  vi^ 
ginibus  in  aterna  i^atietate  de  visiaue  Cmditoris  ju- 

giter  epulemur. 

HOMILIA  GXIII. 

OOMINICA  QUARTA  P08T  PENTEGOSTEN. 

(I  Pbtri  v.)  «  Chariasimi,  humiliamini  sub  po- 
«  tenti  manu.Dei,  ut  vos  exaltet.in  tempore  visit*- 
«  tionis. »  Et  reliqua..Modo,fratre8  charissiini,audi- 
vimus  beatum  Petrum  /apoatoium  .ad  humilitA^ 
Qos  cohortantem  atque  dioQntem  :  «  HamiliADaipi 
sub  potenti  manu  Dei.  p  Manus  I)ei,.potesUs  .^^^ 
datur  intelligi,  quia  in  Deo  compaginatip.meinbro- 
rum  non  inveaitur,quiubique.et  io  omnibuafcotufi 


misericordiaQ  eorum  impjas  actiones  pra^veniens,  q  est  pJenuB,atque  per£Qctus.Sub.moreliO!mnainde 

Deo  loquitur  Scriptura,  ut  Apertius  uujeslatem  atque 

potentiam  BulCReatoris  bominesinteUigapU^iQtel- 
ligentes  qufle  sit  voluntaa  Bei,  opore  .complere.coa- 
tendant,  unde  gaud^  sibi  sempitema  coAquu^^ 
Sequitur :  a  Ut  vos  .exaltet  in  tempore  viBitatipais- »» 
Quiaquisquis  hic  in  pr»a6nti3?9Qulo.eiuaa^.attMi" 
derit  voluntati,  et  in  .pcaaceptia  ejoB  fgwensu»  com- 
modaverit^et  ea,quAntum  divinagcatia  p0S8e.dede- 
rit,operibus  adimplere  aatagerit^qarnia  spperbiam 
conterendo,  in  die  ultimie  retributionia  exaltabitur 
a  bomino,  atque  ad  «tarAaB  beatitudinis  pc«mift 
perducetur. 


aliosjnfirmitate  alUigit,  alios  paupertate  attenuat, 
alios  nece.9sitatibus  variis  coangustat.  Gumque  post 
Qagella^ad  Demm  conyertuntur,quasiad  convivium 
ejus  intrjare  compeUuntur.  Talibus  per  prophetam 
dicitvt' : «  YiirgQ^  et  flagello  castigaberis  filia  Sion,  ut 
nQn.dis<>e,datzeluj9  n^eu^  a  te. »  Tales  aigQiOcavit  puer 
ille  Amalephites,  de  quo  in  Begoorum  Hbris  legitur^ 
quisociisfu^ientibusiniirn^us  in  via  remansit,  quem 
David  per^equeps  Amalecbites  reperit,  eumque  cibo 
et  pqtu  refoQillavit,  atque  duoem  sui  itineris  fecit, 
ct  ipse  pQ^stea  cum  David  Amalechites  percussit,  a 
quorum  consortiq  inlirmius  in  via  remansit  (/  Reg. 


m 


nOMILliE  UE  TEMPORE. 


iib 


«  Omnem  sollicitudinem  vestranri  projicienles  in 
«  6dth,  quoiiliitti  iJDM"  curaeSt  de  vobis. »'  Ut  Psalmista 
nos'  adUionet,  dicens  :  «  JTacta  cogitatum'  tuum  in 
Ddihiho,  et  ipse  te  enUtriet  {Psal.  liv).  »  Et  alibi : 
«  Inqiiirentes  autem  Domihum  noh  deflcient  omni 
bono  (PsaL  ixxiii).  »  Et  ipse  Domihus  ih  Kvangelio  : 
«  NoHte  dolliciti  esse  dicentes,  quid  manducabimus, 
aut  quid  bibezxius  ?  scit  enim  ^ater  vesler  quia  bis 
omnibils  indigetis.  Qucerite  ergo  primum  rcghum 
Dei  et  Justitiani  ejus,  et  haec  omhia  adjicienlur  vo- 
bis  {Matth.  vi).  » 

«  Sobrii  estote,  et  vigilate. »  Semper  in  sobrictate 
et  modestia  vitam  vestram  habetote,  cavehtes  seih- 
per  astulias  diabbli,  e't  vigilate  jugiter  in  custodia 
ihaindal6rum  Dei,  et  in  ciistodia  animarum  vestra- 
pum.  Sequitiir  : 

«  Qiiia  adversarius  vester  diabolus  tanquam  leo 
K  riigiehs  circuit,  qUaerens  quemdevoret.  »  Diabolus 
enlcd  nuhqiiam  dormiens,  nunquaih  ab  insidiis  ho- 
minum  requiescens,  sed  semper  die  et  nocto  circuit 
tentando  et  insidias  ponehdo  hominibus,  quaiiter 
quemquam  illoi^uni,  qui  Dei  voluntate  suBjecti  sunt, 
sua  valeat  suggestione  decipere,  «  quajrens  quem 
devbret  »  nbn  corpbre,  sed  anima,  quemcunque  ad 
nociva  et  inutilia  valeat  pertrahere  carnalia  desi- 
deria. 

«  Cui  reJsistite,  fortes  ih  fide.  »  Exemplo  Cliristi 
et  sanctorum  ejus  conteihnentes  dulcedrnem  carna- 
lis  c6hcupisceniise,recordantesjugiter  quidsit  illis 
amaritudinis  prseparatum,  qtii  desideriis  terrenis 
inseWiunt,  nec  Cohverti  a  malitia  sua  per  po^niten- 
tiam  volunt.Nos  ergo  fldeliter  Domino  adhserere  sata- 
ganius,  ejusque  praecepta  jugiter  meditemur,carni8 
nostrae  desideria  c6nt^raihu8,et  resistamus  fortiter 
diabolo  bosti  nequissimo,  in  fide  recta,  in  spe  firma 
ad  Dei  omnfpotentis  misericordiam,  in  cbaritate 
perfecta  ad  servitiuni  ejus,  in  operibus  misericor- 
diae  et  pielatis,  ut  ejus  largieiite  gratia,  mereamur 
et  de  bost^  {riumphum,  et  scternas  b^atitudinis  prae- 
mium. 

«  Deus  autem  omnis  gratis^  qui  vocavit  nos  in 
«  £eternam  suam  gforiam  in  Christo,  »perincarna- 
uoilem  unigehiti  Filii  sui,  quem  pro  mundi  misit 
mori  salute. 

«  Modrciini  passus,  »  qui  in  boc  miindo  quamvis 
modici  temporis,  multas  sustinuit  pro  nobis  iiuu- 
rias,  ad  ultimum  etiani  crucifixus  et  occisus  est  pro 
redemptiohe  hostra,  et'  mori  dignatus  est  pro  nobis. 
Modicumque  temporis  retentus  a  morte,  statim  sur- 
rexit  terlia  die. 

«  Ipse  perlicret  »  fn  nobis  bonum  quod  coeperat, 
hpsque^  in  sua  semper  voluhtate,  et  in  diviha  reli- 
^ohe  ccn6firmet  et  coiroboret,  »  in  perseverantia 
libnorum  operum. 

HOMILIA  GXIV. 

ffDMiNtCJil  (K^AETA  POifr  PElMCO&TSN. 

{Luc.  XV.} «  Ih  illo  tempore :  £!rant  appropinquan- 
«  telf  ad  Jesuih  publicisini  et  pdccatores,  ut  audireat 


A  <(  iilum.  »  Et  reliqua.  Sicut  unius  peccatoris  casus 
multos  ad  despcrationem  irahere  solet,  qiii  cjua 
malum  execbpliim  imitantur,  sic  unlus  recuperatio 
muitis  prodeat  ad  ealuVem*.  Quod  in  exordio  hujus 
Icctionis  facile  comprobamus^  si  superiora  bujus 
Evangeliisolliciteconsideremus.DtenimevaDgelicus 
sermosupraretulit :  Trahsiens  Jesus,vidithominem 
sedentem  ad  telohium,  nomine  Levi,  qui  ct  ipse 
princeps  erat  publicanorum,  et  vocavit  eum.  At  ille 
relictis  omnibus  surgons,  s^cutus  est  illum.Et  fecit 
ei  convivium  magnum  in  domo  sua,  et  erat  turba 
multa  publicanorum  discumbentium  cum  eo.  £rgo 
pubiicani  et  pcccatores  vidcntes  principem  suuni 
tum  benigne  a  Deo  non  solum  receptum,  sed  etiam 
in  ordinem  apostolatus  vocatum,  tandem  resumpta 

u  fiducia,  quasi  aegroti  ad  medicum  accesserunt,  ut 
audirentillum.Etnon  solum  ad  colloquendum^sed 
ctiam  ad  convescendum  recepti  sunt.  Quod  videntes 
scribae  et  Pbarisaeiy  qui  de  falsa  justitia  sibi  ap- 
plaudebant,  non  soliim  sgrotos  ad  medicum  acce- 
dentes,  sed  etiam  ipsum  medicum  ore  contumaci 
reprehendebant,  dicentes  : 

«  Quia  hic  peccatores  recipit,  et  manducat  cum 
«  illis. »  Unde  coghoscimus,  quia  sicut  vera  justitia 
compassionem  babet,  sic  falsa  dedignationem.  Do- 
minus  autem  Jesus  Cbristus  vcram  ju»titiam  habens, 
compassione  ^t  misericordia  publicanos  et  pecca- 
tores  suscipere  non  est  dedignatus.  Pbflerisffiiquidem 
qui  falso  se  justos  arbitrabantur,  non  solum  pecca- 
tores  despiciebant,  sed  ipsum  medicum  peccatores 
1  vocantcm  reprebendebant.  De  quorum  numeio  erat 

C  ille  unus  Pharissus,  nomine  Simon,  qui  cum  invi- 
tasset  Dominum  ad  domum  suam,et  vidisset  mulie- 
rem  peccatricem  lacrymis  pedes  ejus  rigantem,  et 
capillis  suis  tergentem,diccbat  in  corde  suo  :  «  Uic 
si  esset  propheta,  sciret  utique  quffi  et  qualis  est 
ba3C  mulier,  (}uae  tangit  eum,  quia  peccatrix  est 
{Luc.  vii).  »  Quem  prseveniens  Domihus^  ait  ilii  : 
u  Simon,  habeo  tibi  aliquid  dicere.  At  iile  dixit  : 
Magister^  dic.  »  Ait  illi :  «  Duo  debitores  erant  cui- 
dam  feneratori,unus  debebat  denarios  quingentos, 
et  alius  quinquaginta.  Non  babentibiiB  iiJis  unde 
redderent,  donavit  utrisque.  Quis  ergo  eum  plus  di- 
ligere  {Ibid,)  »  habuit?  At  ille  hoc^quod  negarenon 
potuit,  rcspondit,  dicens  :  «  i£stimo  quia  is  cui  plus 
donavit  {ibid).  »  Et  conversus  ad  mulierem,  dixit 

^*  Simoni :  «  Vides  hanc  mulierem  ?  Intravi  in  domum 
tuam,aquam  pedibus  meis  non  dedisti,  haecautem 
lacrymis  rigavit  pedes  meos,  et  capillis  suis  tersit. 
Osculum  mibi  non  dedisti,h(BC  autem  ex  quo  intra- 
vi,  non  cessavit  osculari  pedes  meos.  Oleo  caput 
meum  non  unxisti^haec  autem  unguento  unxit  pedes 
meos.  Propter  quod  dico  tibi,  remittuntur  ei  pee- 
cata  multa  {Ibid),  »  Sed  iilis  murmurantibus,  Do- 
minus  falem  similitudinem  adhibuit,  ut  et  eorum 
murmurationem  ex  ratione  compesceret,  et  ipsa  si- 
militudo  ad  ipsum  Auctorem  omnium  specialiter 
pertineret. 
i(  Ait  enim  ad  iltos  paraboIaQl  istami  dicehs :  Quis 


611 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PA8S  11.  —  HOMIL. 


6» 


«  cx  vobis  homo,  qiii  habcl  contiim  oves,  etsi  per- 
c<  didcrit  anam  cx  illis,  nonnc  dimittit  nonagiuta  no- 
c<  vem  in  deserto,  et  vadit  ad  illam  qus  perierat, 
«  donec  inveniat  illam  ?  »  Ac  si  diceret :  Si  vos  ovem 
perditam  studio  tanto  et  labore  inquiritis,  non  ovi, 
sed  vestra;  avaritis  eonsulentes,  quanto  magis  ego 
hominem  debeo  ad  imaginem  Dei  factum  qusrere, 
et  de  perdltione  liberare  ?  Quia  non  veoi  quemquam 
perdere,  sed  omnes  saivare  (Luc,  ix).  Spiritaliter 
bomO  iste,  ille  est  de  quo  prophcta  ait :  «<  Ecce  ve- 
niet  Deus  et  homo  de  domo  David^ »  scilicet  Dominus 
Jesus  Christus,  qui  habuitcentum  oves,  quando  an- 
gelicam  et  humanam  naturam  perfectam  creavit. 
Centenarius  cnim  uumerus  perfectus  e3t,et  ipse  cen- 
tum  oves  habuit,  quando  ad  obtinendam  aeternam 
perfectionem  angelorum  et  hominum  naturam  con- 
didit.  Una  enim  ovis  tunc  pertit,  quando  primus  ho- 
mo  peccavit.  Sed  ille,cuju8  misericordia  est  ab  aeter- 
no  et  usque  in  seternum  super  timentes  eum,  noLens 
bumanam  naturam  perpetuo  perire,  relictis  nona- 
ginta  novem  ovibus  in  deserto,  abiit  illam  quaerere 
quae  porierat.  Desertum  hic  coelum  intattigitur.  Quia 
enim  desertum  dicitur  derelictum  recte  in  hoo  loco 
coclum  desertum  vocatur,  quia  primus  homo  pec- 
cando  illud  deseruit.  Quod  manifestius  significare 
volens  alius  evangelista  pro  deserto,  in  montibus 
posuit,ut  intelligas,  in  excelsis.  Reliquitergo  nona- 
ginta  novem  in  deserto,quando  iitos  angelicos  spi- 
ritus  in  cgcIo  relinquens,  propter  nos  et  propter 
nostram  salutem  humansm  naturam  suscepturus, 
intravit  terram.  Notandum  tamen  quia  non  sic  eos 
deseruit,  ut  semper  per  divinitatis  potentiam  cum 
illis  non  esset,  per  quam  ubique  est  pr8Bsens,ubique 
est  tntus,  sicut  et  nos  deseruit,  quando  ad  illos  re- 
diit.  Quaesivit  enim  ovem  se  non  quserentem,  quia 
natura  humana  cum  non  posset  accedere  ad  ejus 
divinitatem,  factus  est  nobis  vicinus  ^er  humanita- 
tem,  teste  Apostolo,  qui  ait ;  <(  Semetipsum  exina- 
nivit,  formam  servi  accipiens,in  similitudinem  ho- 
minum  factus  {PhiL  ii).  »  Et  iterum :  cc  Atubi  venit 
plenitudo  temporis,  misit  Deus  Filium  suum  factum 
ex  muliere,  factum  sub  lcge,  ut  eos  qui  sub  lege 
ersnt  redimeret,  ut  adoptionem  flliorum  recipere- 
mus  {GaL  iv).  » 

cc  Et  cuni  invenerit  eam,  imponet  in  humeros  suos 
f  gaudens.  »  Per  humeros  Dei  iabor  pasaionis  ejus 
exprimitur.Quoniam  ergo  habet  homo  m£gorem  for- 
titudinem  in  humeris  ad  onera  portanda,  quam  in 
caeteris  mcmbris,  merito  per  humeros  virtus  pas- 
sionis  designatur,  sicut  Isaias  ait  {cap.  ix) : « Et  factus 
cst  principatus  ejus  super  humerum  ejus.  »  Quia 
enim  in  humeris  onera  portare  solemus,  inventam 
ovem  in  humeris  pcsuit,  quando  nos  per  laborem 
suae  passionis  ad  coelestem  gloriam  revocavit.  De  quo 
per  beatum  Petrum  dicitur  :  cc  Peccata  nostra  ipse 
pertulit  in  corpore  suo  super  lignum,  ut  peccatis 
mortui,  justitiae  vivamus.cujus  livore  aanati  sumus. 
Eratis  enim  sicut  oves  errantes,  sed  conversi  estis 
Duno  ad  pastoremet  episcopum  animarum  vestrarum 


A  (/  Pclr,  ii).  M  Sivc  impositam  in  humeris  ad  gregcm 
reportavit,  quando  nos  ad  8uam  similitudinem  re- 
formavit.  Uoc  est  ergo  ovem  iaventam  in  humeris 
imponere,  quod  juxta  aliam  pareholam  homincm 
a  latronibus  vulneratum  imponere  in  juoieatum  et 
ducere  in  stabulum. 

c<  Et  veniens  domum.  »  Domus,  ad  quam  iav«Kitt 
ovis  reportatur,  coelestis  est  patria^  ad  quaro  \\h 
spiritalis  ovis  pii  pastoris  humeris  se  reportari  opta- 
bat,  cum  dicebat  :  c<  Unam  petii  a  Domino,  haiie 
requiram,  ut  inhabitem  in  domo  Domini  omnibos 
diebus  vita  meae,  ut  videam  voluntatem  Domini,et 
visitem  templum  ejus  {PsaL  xxvi).  »  Et  iterum : 
,c<  Erravi  sicut  ovis  quae  periit,  require  servum  tuum, 
Domine  {PsaL  cxviii).  »  Inventa  ergo  ove,  ad  Do- 


9 


minum  revertitur,  quia  post  liberatam  humanam 


naturam,  post  triumphum  su-'e  passionis,  adl^celum 
rediit  per  gloriam  ascensionis.  Quanta  autem  gloria 
de  hominis  liberatione  angelis  in  coelis  orta  ail,ma- 
nifestatur  cum  subditur  : 

«  Vocat  amicos  et  vicinos,  dicens  illis :  Congratu- 
«  lamini  naihi,  quia  inveni  ovem  meam  qua?  perie- 
cc  rat.  »  Amici  et  vicini  angelorum  spiritus  sunt, 
qui  amici  recte  vocantur,  quia  ab  ejus  veritatenun- 
quam  discordant.  Vicini,  quia  visionem  clariUitis 
illius  e  proximo  contemplantur.  Notandum  autem 
quod  non  ait,  congralulamini  invents  ovi,  sed  mihi, 
ostendens  quia  nostra  salus  illius  es^gaudium.Piis- 
simus  enim  Deus,  cum  sit  immutabilis,  sicut  bu- 
mano  more  contristari  prohominumperditionedi- 
citur,  sic  de  ejus  salute  gaudere.  Quod  autem  de 

C  hominum  perditione  doleat.ipse  per  prophetam  de- 
clarat,  cum  enumeratis  Jerusalem  peccatis,adjungit« 
dioens :  In  omnibus  istis  contristabas  me.  Quanlum 
autem  de  ejus  salute  gaudeat  evangelista  declarat, 
dicens  :  In  illa  hora  exsultavit  Jesus  spiritu,  et  di- 
xit  :  cc  Confiteor  tibi,  Domine,  Pater  cceli  et  terr» 
qui  abscondisti  haec  a  sapientibus  et  prudentibus, 
et  revelasti  ea  parvulis  {Matth.  xi).  »  Gujus  gaudii 
perfectionem  Dominu8declarat,curo  exponens  simi- 
litudinem  subjungit,  dicens  : 

c<  Dico  vobis  quod  ita  gaudium  est  in  c<bIo  super 
t  uno  peccatore  pcenitentiam  agente,  quam  supra 
<c  nonaginta  novem  justis,  qui  non  indigent  poeni- 
<c  tentia.  »  Majus  ergo  gaudium  est  in  coeio  de  cen- 
versis  peccatoribus,  quam  de  stanHbns  justis :  quia 

])  et  Bos  terrenam  substantiam  perditam  cum  majori 
gaudio  recuperamus,  quam  ante  perditionem  posse- 
deramus.  Quod  manifesta  illa  parabola  Evangelii 
indicat,  ubi  prodigum  fllium  revertentem  pater 
cum  magno  gaudio  suscepit^dicens:  c<  Proferte  cito 
stolam  primam,  et  date  annulum  in  mano  ejus,  et 
calceamenta  in  pedes,ct  occidite  vitulum  saginatum, 
et  epulemur  et  jueundemur :  et  quia  hic  filius  meus 
mortuus  fuerat,  et  revixit;  perierat,et  inventusesl 
{Liic.  xv).  »  Sed  forte  movet  aliquem,  quomodo  an- 
geli  Dei,  in  quibus  summa  perfectio  est,  magis  de 
conversione  peccatorum  quam  de  statu  justorom 
gaudere  possint  ?  Ad  quod  dicendum,  quia  suot  QOfl- 


m 


HOMILIiE  DR  TEMPORE. 


614 


m\\\  ekcU,  qui  Deo  se  protegente  nulla  capitalia  A 
crimioa  commiserunt,  et  tamen  nuUis  virtutibus 
priacipalibus  se  exercent.  Et  quia  suo  judicio  sibi 
Justi  esse  videntur,  tanto  securius  vivunt,  quanto  se 
minus  peccatores  cognoscunt.Qui  vero  post  publica 
flagitia  et  scelera  ad  pcenitentiaro  conversi,  tanto  se 
acrius  aiHigunty  quanto  gravius  se  peccasse  memi- 
neront:  et  sibimet  irati,  carnem  suam  pcr  absti- 
nentiam  et  vigilias  macerant ;  voluntates  proprias 
abnegant,  jejuniiseteleemosynis  inserviunt,in  ora- 
tionibus  et  lacrymis  compunguntur,  et  mortiiicantcs 
semetipsos,  «  cruciOgnntmembrasua  cum  vitiiset 
coQCupiscentiis  {Gal.  ii(^.  »  De  talium  ergo  peccato- 
rum  conver&ione  mcjus  gaudium  est  in  ccelo,  quam 
de  illorum  Justorum  statu,  qui,  ut  diximus,  tanto 
mious  se  in  bonis  exercent  operibus,  qnanto  minus  n 
se  obJigalos  sentiunt  in  malis  gravioribus  :  quia  et 
rex  eum  militem  in  praslio  plus  diligit,  qui  post  fu- 
gam  reversus  adversarios  viriliter  premit^  quam  il- 
lum  qui  nunqnam  iniit  fugam,  nec  tamen  aliquando 
aliquid  fortiter  gessit.  Similiter  et  agricola  eam 
terram  plus  diligit,  quae  postexcerptionem  veprium 
et  spinarum  uberiores  fructus  reddit,  quam  illam 
quae  nunquam  spinas  protulit,  nec  tamen  uberes 
fructus  fecit.  Suotetiam  alii  justi,  qui  cnmjustitisB 
opera  haboant,  se  famen  minime  ipsi  justos  arbi- 
trantur,  et  quasi  conscii  sibi  sint  magnorum  pec- 
catorum,  ita  ^emetipsos  accusant,  afQigentes  scje- 
juniis,  vigiliis,  oraiionibus:  eisicut  alii  culpasope- 
ris,  ita  illi  plerumque  deplorant  culpas  cogitationis. 
Considerandum  ergo  est,  quia  si  de  conversis  pec- 
catoribus  gaudium  sit  in  cmlo,  multo  magis  maxi-  C 
mum  gaudium  est  de  talium  justorum  operatione. 
Neque  angeli  in  quibus  perfecta  est  charitas,  sine 
gaudio  salutem  hominum  videre  possunt,de  quorum 
interitu  dolere  dicuntur. 

M  Aut  quae  mulier  habens  drachmas  decem,si  per- 
«dideritdrachmamunam,nonneaccenditlucernam, 
«  et  evertit  domum  et  quaerit  diligenter  donec  inve- 
«  niat?  »  Qui  superius  per  pastorem«ipse  nunc  signa- 
tur  per  mulierem,  Dominus  scilicet  Jesus  Christus, 
I>ei  virtus  ot  Dei  sapientia.  Quai*  mulier  habens  dra- 
climam  deceoi',  quta  angelorum  et  hominum  rationa- 
iem  creaturam  creavit.Novem  enim  sunt  ordines  an- 
gelorum,  id  e8tangeli,archangeli,throni  etdoncina- 
tiones,virtute8,  principatus  et  potestates,  cherubim 
et  seraphim  .Decimus  enim  per  superbiam  cecidit.  Sed  j) 
ut  electorum  numerus  compleretur,  ad  illius  restau- 
rationem  homo  decimus  creatus  est.  Quia  tantam 
maltitudinem  exanimabus  fideliumccelumrcredimus 
^nsuram  ,quant08  illic  contigit  angelos  remansisse 
juxta  iUud  quod  scrjptum  est:  Statuit  terminos  ho- 
iQinum  juxta  numerum  filiorum  Israel.  Et  sicut  Do- 
minus  ait  in  Evangelio :  In  resurrectione  «  neque  nu- 
I>eQt,  neque  nubentur;  sed  erunt  squales  angelis  in 
ccelo  {Marc.  jni).  »  In  drachma  enim  imago  regis 
exprimitur :  etquia  angeiorum  et  hominum  apiritus 
ad  imaginem  Dei  creati  sunt,  peote  in  drachmarum 
nomino  ezpriisttntur.  Unam  drachmam  mulier  per* 


didit,  quundo  pHmus  homopeccavit.Sed  Dei  sapien. 
tia,  nolens  hominem  perire  perpetualiter,  accendit 
lucernam.  Lucernam  quippe  accendit,  quando  hu- 
manam  naturam,  quam  ex  nobis  assumpsit,  virtute 
miraculorum  per  suam  diviuitatem  clarincavit.  Lu- 
cernaenim  lumenest  in  testa,  lumen  intestadivini- 
tas  in  humanitate.  Sicut  enim  lumen  in  teata  conva- 
lescit,  ita  Dei  caro  pcr  ignem  passionis  ad  immor- 
talitatem  transivit,  sicut  ipse  per  Prophetam  ait : 
«  Exaruit  velut  testa  virtus  mea  {PsaL  xxi).  »  Sed 
postquam  mulior  accenditlucernam,  domumevertit, 
quia  cum  Dominus  in  humanitale  apparuit,  statim 
cor  humanum  ad  pGenitentiam  agcndam  convertit, 
ipso  dicente:  «  Pcenitcntiam  agite,  appropinquabit 
enim  regnum  coelorum  {MaUh,  iii).  »  Evertitur 
quippe  domus,  quando  homo  illud  quod  nequitcr 
gessit,  graviter  in  seipso  puniens  destruit. 

«  Et  cum  invcnerit,  convocat  amicas  et  vicinas, 
«  dicens  :  Congratulainini  mihi,  quia  inveni  drach- 
«  mam  quam  perdiderara.  »  Amics  et  vicinfle,  su- 
pernae  civitatis  virtutes  sunt  et  angelorum  scilicet 
spirilus,  qui  ab  ejus  voluntate  nunquam  discordant, 
nec  ab  iiiiusvisionealiquo  intervallo  temporis  sepa- 
rantur.  Congratulabuntur  namque  angeli  in  inven- 
tioneovisctdrachms,quandonumerumsuum,quem 
per  apostatam  angelumimminutum  viderunt,pcrrc- 
cuperationem  hominis  compleri  ccrnent.  Notandum 
autem,  quia  non  ait,  congratul&mini  invents  drach- 
mas,  sed  mihi,  ostendens  quianostra  liberatio  libe- 
ratoris  est  exsultatio.  Magna  est  enkn  spes  conversis 
peccatoribus,  magnafiduciapflenitentibus  tribuitur, 
cum  subinfertur : 

«  Ita  dico  vobis,  quia  gaudium  erit  coram  augelis 
«  Dei  superunopeccatorepoenitentiamagente,quam 
«  supra  nonagintanovem  justis  qui  nonindigent  poe- 
«  nitentiis.  •  Quis  igitur  habet  tam  durum  pectus  et 
impcenitens  cor,  ut  hjec  audiens  non  convertatur  ? 
Ut  ergo  gaudium  habeant  de  nostra  conversione  an- 
geli,utiquc  dignum  est  ut  luctum  in  terra  teneamus, 
dicentcs  cum  Psalmista  :  «  Lavabo  per  singulas  no- 
ctes  lectum  meum  (Psal.  vi),  »  ut  impleatur  in  nobis 
quod  Dominus  dicit  in  Evangeiio :  «  Beati  qui  lu- 
gent,  quoniam  ipsi  consolabuntur  {MaUh,  v.  »  Sed 
videndum  est  qualis  debeat  essc  pcDnitentia,  quia 
multi  sunt,  qui  se  peccatorcs  assidue  dicunt,  etta- 
men  adhuc  delectat  eos  peccare.  Alii  a  vino  et  carne 
se  abstinent,  alii  largas  eleemosynas  tribuunt :  sed 
quia  a  peccatonon  cessant,  fructus  dignos  poeniten- 
tis  non  faciunt.Quonium  veram  poenitentiam  facere 
non  potest,  nisi  qui  peccatum  odit  et  Deum  diiigit. 
Ille  cst  enim  poenitens  dicendus,  qui  sic  prfleterita 
deflet,  ut  iterum  flenda  non  commitlat.  Unde  bene 
poenitcntia  dicta  est,  quasi  punientia :  quia  ita  prae- 
terita  mala  punire  poenitendo  debemu3,ut  ea  iterum 
poenitenda  non  committamus.  Quia  qui  prfleterita 
plangit,  et  futura  cavet,  sccurus  ad  Deum  venit.  Qui 
enim  delectabiliter  et  sine  cessatione  malis  operibus 
inhfleret,  et  a  cibis^  quos  Deus  creavit  ad  perc^^ien- 
dum  cum  gratiarum  actione,  se  abstinet,  magisirri* 


U15 


IIAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PAKS  II.  —  HOMIL. 


m 


"  Bor  quam  pcBnitens  dicendus  est.  Utrumque  enim  A  ^^  <:orde  et  miseria  compositum  est  nomen;  Id  qua 


poenitentibus  necessarium,  ut  et  pro  peocatis  amari- 
tudinem  habeantin  corde^et  afffictionem-in  corpore, 
ut  cs^ro,  qu»  laeta  nos  t]%xit  ad  culpam,  afflicta  re- 
duoat  ad  veniam,  juxta  illius  exemplum  qui  ait : 
«  Ck)nversus  sum  in  aerumna  mea,  dum  conflgitur 
spina  (Psal.  xxxi),  »  Unde  alibi  voce  pocnitentis  di- 
cittir :  «  Manducabam  sicut  cinerem  panem  meum, 
et  poculum  meum  cuni  fletu  miscebam.  A  facie  iros 
et  indignationis  tu®  {Psal.  cr).  »  Et  iterum :  «  Ego 
autem  dum  mihi  molesli  essent,  induebar  cilicio, 
et  humiliabaui  iu  jejunio  animam  meam  (PsaL 
xxxiv).  »  Hiuc  ecclesiastica  consuetudo  publicam  poc- 
nitentiam  in  cinere  et  cilicio  indicerc  consuevit,ut  in 
asperitatd  ciiicii  afQictio  sentiatur  exterius,  et  in  \i- 


compositione  ostenditur,quia  ubicunqueestmifferito, 
ibi  necesse  est  miserioordia*  Duobus  antem  mo(jys 
misericordiam  intelligimus :  una  est  corporalis  et 
altera  incorporalis;  una  visibilis  et  altera  invisibilis. 
Ad  corporalem  namquc  misericordiam  pertVnet,esu- 
rienti  cibum,  sitientipotumtribuere^vestirenudum, 
suscipere  hospitem,  visitare  inflrmum.sepeliremor- 
tuum^  ct  peccantibus  in  nobis  ex  corde  dimittere,et 
necessitati  proximorum  juxta  vires  succurrere,  et 
cstera  his  similia  pietatis  operaimpendere.Autvero 
spiritalis  misericordia  est  insipientem  docere,  con- 
solari  dolentem^  exhortari»  bene  agentem,  corripere 
negligentem,  et  sup^rbienten^  ad  bnttilitatemetsa- 
tisfactionem  provocaro,  et  castera  talia.Una  est  ergo 


-  sione  cineris  recordatio  sit  humanitatis  interius.  j^  bona,  et  altera  melior :  quia  tanto  est  melior  mise 


Hinc  in  voce  beati  Job  in  persona  pocnitentium  dici- 
tur  {cap.  XLii) :  «  Idcirco  ipse  me  reprehendo,  et  ago 
posnitentiam  in  favilla  et  cinere.  »  Nuilus  de  magni- 
tudine  peccatorum  dcsperct,  quia  etsi  magni  morbi 
animarum,  omnipotens  est  medicus,  qui  non  venit 
vocarc  justos,  sed  peccatores  ad  poenitentiam.  Nul- 
lum  enim  vulnus  peccati  tam  magnum  est^  ut  per 
pocnitentiam  sanari  non  possit,  si  tamen  medicina 
pocnitentiffi  non  negligatur.  Non  enim  ille  mentitnr 
qui  ait :  « In  quacunque  die  peccatorconversus  fucrit, 
ct  ingemuerit,pcccata  iilius  oblivioni  tradentur.»  Et 
itcrum :  «  Vivo  ego,  dicit  Dominns,  nolo  mortem 
peccatoris,  sed  ut  convertatur  et  viyai(Ezech.  xvni  et 
}»^rii).  »  Hinc  peccatricem  animam  ad  pocnitentiam 
^i*ovocans,per  prophetam  Dominus  dicit : «  Nunquid 


ricordia  spiritalis  quam  corporaiis,  quantoestam- 
ma  melior  quam  corpus.  Per  unam  enim  reficitur 
corpus,  quod  est  moriturum.per  alteram  anima sine 
flnc  mansura.Igitur  qui  utramque  potest  impeodere, 
perfecturf  est.Si  quis  autem  spiritalemimpendcrenon 
valet,  saltem  corporalem  non  negUgat,  ul  in  retri- 
butione  justorum  audire  mereatur: «  Venite,  bene- 
dicti  Patris  meii,  peicipite  regaum,  quod  vobis  pa- 
ratum  est  ab  origino  mundi  {MaUh.  xxv).  >»  Hanc 
habere  volebat  Paulusapostolusdisoipulossuos,qui- 
bus  dicebat :  «  Induite  vos,  sicut  elecli  Dei,  viscera 
misericordiaB,  estote  invicem  benign!  {CoL  in).  ■  Ad 
hanc  habendam  Peti^us  apostolos  per  epiatolam  fide* 
.  les  exhortatur,  dicens:  «Omnesunonimesestotein 
oratione^  compatientes,  fratemitatis  amatores,  mi* 


potest  materobiivisciinfantemsuum,  ut  norl  mise-  C  8ericordes,modesti,humiIes(y/*«^r.in).  «Tantoergo 

studiosius  hanc  requirere  debemus,  quanto  in  ejus 

exsecutione  coelestis  Patris  imitatores  esse  deeidera- 
mus.  Quantum  enim  perfecta  sit  virtus  miseriisordia;, 
hinc  liquido  ostenditur,  cum  ad  ejus  exfaibitionem 
ipsiusDomini  provocamur  exeroplo.  Undeetsubdi- 
tur : 

«  Sicut  et  Pater  vester  misericors  est.  »  Ubi  no- 
tandum  quia  sicut  adverbium  similitudinis,  non 
semper  ud  «qualitatem,  sed  aliquando  pertinet  ad 
similitudinem.  Neque  enim  sicut  Dominus  est,  nos 
per  omnia  esse  pos9umus,et  tamen  juxta  quamdam 
similitudinem,utJoannes  apostolus  ait:  «Sicutille 
est  et  nos  sumus  in  hoc  mundo  (/  Joan.  tv).  »  Ju^J* 
hunc  modum  locutionis,  et  in  hoc  loco  sicut  ad  si- 


reatuT  filio  uteri  sui  ?  Et  si  illa  oblita  fuerit,  ego  ta- 
men  non  obliviscar  tui  {Isa,  xlix).  »  Humana  enim 
natura  sicut  faciie  cadit,  sic  facile  surgere  potest. 
Quia  sicut  ait  Salvator  in  proesenti  lectione:  «  Gau- 
dium  erit  in  coelo  supcr  uno  peccatorc  poenitentiam 
agente. » 

HOMILIA  CXV. 

DOMINICA  QUINTA   POST  PENTFGOSTEN. 

(Luc.  VI.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipulis 
«  suis :  Estote  misericordes^  sicut  et  Pater  vester 
«  misericors  est.  »  Et  reiiqua.  In  cmteris  virtutes 
quibus  Dbminus  Jesns  Christus  coDlestem  gloriam 
qumrerc  monui,  prtecipuc  misericordiam  commen- 


davit.  Denique  cum  in  monte  sedens  octo  beatitudi-  n  militudinem  pertinet.  Dignum  est  enim,  ut  sicutoos 
_  __  j...-:_  .1 j ^  _ii  i_x ..__,      Ti  ..,      Patrem  gloriamur  habere  in  coolisjuste  et  pie  viva- 

mus  in  terris,  in  tantum  ut  ipsa  bona  nostra  opera 
filios  Dei  nos  esse  demonstrent.Sicut  enim  in  huma- 
nanativitate  paterni  vuitussimilitodineml^ciuenter 
in  filiorum  faoie  inspicimus,  ita  si  filii  Dei  esse  vo- 
lumus,  cflelestem  Pateem  in  terris  imitari  debe- 
mus.  Unde  Apostolus  ait : «  Si  portavimus  imagin«Di 
terreni;  portemus  et  imaginem  coelestis  (/  Cor,  xv).» 
Et  sicut  flliisregum  cultuspretiosioretdignitassn- 
blimior  eommendatur,  sic  in  nobie,  qui  fllii  samw 
Dei,  in  bonis  opeiibus  virtutes  florcfe  debent,  ot 
charitat)^  fulgidi,  in  humiiitate  prascipuir  castitatd 


nes  discipulos  suos  doceret,  ait  inter  c^tera  ;  «  Beati 
misericordes,  quoniam  ipsi  misericordiam  conse- 
quentur  {Matlh,  v).  »  Quisquis  ergb  ad  hoc  prjemium 
beatitudinis  pertingeredesiderat,virtatem  misericor- 
dise  studeat  habere.  Ut  autem  ostenderet  non  solum 
gratis,  sed  etiam  ingratis  misericordiam  impenden- 
dam,  postquam  sententiam  de  dileotione  inimicorum 
protulit,  adjunxit  hoc  quod  in  capite  hujus  lectione 
audivimus,  dicens : 

«  Estote  ergo  misericordes. »  Primum  ergootymo- 
logiam  bujus  nominis  videamus,  ut  virtutes  iilius 
perfdotitts  cogaoscere  valeamus.  Misericordia  enim 


617 


HOllflLTifi  DE  TEMPORE. 


618 


lucidi  appareamu8,ut  impleaiur  quod  Dominus  ait:  A  Junare  non  velit.  Heo  et  his  similia  facile  non  sunt 


«  Sancti  eritisy  sicut  ego  sanctus  sum  (f  Petr,  i).  » 
Esiote  perfecti,  ut  sicut  ipse  pius  et  misericors  est, 
«  qui  solem  suum  oriri  facit  super  bonos  et  malos, 
et  pluit  super  justos  et  injustos  {Matth,  y);  >»  ita  non 
solum  amicis,  sed  etiam  inimicis  et  extraneis  qus 
possumus  impendamus,  sicut  Dominus  ait:  c<Diligite 
inipiioos  vestros,  benefacite  his  qui  oderunt  vos 
(Ibid.)^  »  quatenus  in  sorte  filiorum  Dei  computari 
mereamur,  ut  impleatur  in  nobis  quod  ipse  ait  in 
Evangelio :  «  Beati  paciflci,  quoniam  filii  Dei  voca- 
bontur  (llrid,).  »  Nec  superfluum  videri  debet,  si  ad 
hano  imitationem  coBlestis  Patris  subtilius  indagan- 
dam,  ex  rebus  yiaibilibus  aliquod  exemplum  suma- 
mus.  Tradunt  enim  physiologi  naturam  esse  aquila- 


judicanda,  sicut  apostolus  Paulus  dicit*  «  Qui  man- 
ducat,  non  manducantom  non  Judicet ;  et  qui  non 
manducat,  manducantem  non  spemat  {IRom,  iv)«» 
Et  iterum :  «  Noli  ante  tempus  Judicare,  quoadus- 
que  veniat  Dominus»  qui  et  illuminabit  abscondita 
tenebrarum»  et  manifestabit  consilia  cordium,  et 
tunc  laus  erit  unicuique  a  Deo  (f  Cor.  tv).  »  Et  alibi, 
ubi  prohibet  eos  judioare,  qui  camibus  vescebantui*, 
ab  his  qui  non  vescebantur,  dicens :  «rNemo  vestratn 
Jadicet  in  cibo  aut  in  potu  {CoL  ii).  »  Et  item : 
«  Tu  quis  esquijudicas  alienum  8enrum(Rom.  xtv)?» 
Et  mrsus:  «Melius  est  non  manducare  camem,  ne- 
que  bibere  vinum  [Ibid.),n  etc.  Ouoniam  qui  alium 
ii^usto  judioat  aut  condemnat,  Juste  Judioabitur  et 


rum,  utpullossuos  contraJubarsolissuspendant,et  j^  condemnabitur.  Sunt  vero  alia  opera,  qu8B  per  se- 


quoB  more  parentum  irreverberatis  oculis  intueri 
viderint  claritatem  solis,  oum  omni  diligentia  fo- 
vent  et  nutriunt:  quos  autem  terram  inspioere  vide- 
rint,  quasi  adulterinos  de^jiciuntet  contemnunt.  Si- 
militer  de  corvis  dicunt,  quod  tandiu  pullos  auos 
negligant  quousque  similitudinem  suam  nigrescenti- 
buB  plumisin  iilis  inspiciant.  In  quibus  similitudini- 
bu8  nos  mystice  monemur,  ut  si  filii  Del  esse  cupi- 
muB,  ffiternfle  olaritatis  gaudia  mentis  oculo  contem- 
plemur,  et  superni  parentis  similitudinem  in  bonis 
actibusostendamuSfUtimpleaturin  nobisillud  quod 
ipse  ait  in  Evangelio :  «  Luceat  lux  vestra  coram 
hominibus,  ut  videant  opera  bona  vestra,  et  gloriil- 
cent  Patrem  vestmmquiin  cobUs  esHlbid.).  »  Teste 
enim  apostolo  Petro :   Gujus  opera  facit  qui,  ejus 


metipsa  manifesta  et  aperta  mala  sunt,  sicut  sunt 
adnlteria,  ftirta,  faomicidia,  rapine,  ebrietates,  et 
cstera  talia ;  hec  a  fidelibus  non  solum  reprehen- 
denda  sunt,  sedet  corrigenda  ab  illo  qui  locum  re- 
giminis  tene(,atque  Judicanda,maxime  propter  illud 
quod  Dominus  per  prophetam  dicit :  «  Si  non  annun- 
tiaveris  iniquo  iniquitatem  suam,  sanguinem  ejus 
de  manu  tua  requiram  (Ezech.  xxzni).  »  Est  et 
aliud  discretionis  genus  in  correctione  firatema  ob- 
servandum,  ut  si,  verbi  gratia,  ocoultum  est  pecca- 
tum,  occulte  corrigas  et  emendes,  propter  hoc  quod 
Dominus  dicit :  «  Si  videris  Aratrem  tuum  peccan- 
tem,  corripe  eum  inter  te  et  ipsum  solum. »  Si  au- 
tem  manifestum  et  publioum  est  peocatum,  publiee 
argue  et  emenda,  propter  illud  qnod  Apoatolus  ait: 


fiiius  appetlatur.Unde  Paulus  nos  admonet  dicens  ;  C  «  Peocantem  coram  omnibus  argue,  ut  et  esteri  li- 


«  Estote  imitatores  Dei,  sicutfilii  charissimi  (Ephes. 
v).  »  Hinc  Joannes  ait :  «  Filii  Dei  sumus,  sed  non- 
dum  apparuit  quid  erimos.  Scimus  autem  quia  cum 
appamerit,  similes  ei  erimus,  quoniam  videbimur 
eum  sicuti  est  (/  Joan.  iii). » 

«  Nolite  judicare,  et  non  Judicabimini.  Nolite  con- 
«  demnare,  et  non  condemnabimini.  »  Quaeritur 
quare  dicat,«NoIite  Judicare  et  non  judicabimini, » 
cum  ipse  alibi  dixisse  legatur :  «Si  videris  fratrem 
tuum  peccantem,  increpa  illum  {Luc.  xvii).  »  Et  alio 
loco :  «  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus,  vade  et  cor- 
ripe  eum  inter  te  et  ipsum  solum.  Si  te  audierit, 
lucratoseris  fratrem  tuum;si  autem  te  nonaudierit, 
adhibe  tecum  unum  vel  duos  (Matth.  xvin).  i  Ad 


morem  habeant  (ITim.  v).MEtsicutperSalomonem 
dicitur:  Qui  corripit  paIam,paoem  facit.  Et  iterum : 
«  Responde  staltojuxtastultitiam  8uam(Pr0v.  xxvi). • 
Ad  hoc  enim  divina  justitia  statuit  in  Eccleaia,  ut 
esset  pastor  in  populo,  prinoeps  in  secuio,  ut  unus 
peocantes  corrigat,  alter  vero  eorrigendo  neg^igen- 
tes  puniat.  Quando  autem  in  te  frater  tuus  pecoat, 
cum  levi  correptione  dimitte  ei.  Unde  et  subditur 
ita  (a).  Sed  quia  non  suffioit  declinare  a  malo,  nisi 
quisque  studeat  facerebonum,postquam  denonjudi* 
candis  proximis  pneceptum  dedit,  formam  cui  im- 
primanus,  ostendit,  dicens : 

«  Dimittite,  et  dimittetur  vobis.  »  Qnod  eet  dice- 
re :  Dimittite  peccantibus  in  vobis»  et  dimittentnr 


quod  respondendum,  quia  in  correptione  fraterna,  ])  vobis  peccata  vestra.  Non  solum  enim  alios  temere 


h»c  discretionis  regula  tenenda,  ut  scilicet  manife- 
sta  et  aperta  mala,  et  vitentur,  et  reprendantur ;  ea 
vero,  queB  qno  animo  fiant  a  proximis  ignoratur, 
non  snnt  Judicanda,  sed  potius  extra  increpatio- 
nem  accipienda.  Sunt  enim  quadam  opera,  quas  et 
bono  et  malo  animo  fieri  possunt ;  de  talibus  pericu- 
losum  est  Judieare,maxime  ne  condemnemur.Sicuti, 
verbi  gratia,  vides  aliquem  frequenter  non  jejunan- 
tem,  noli  multum  laudare,  neque  multum  detestari, 
quia  potest  fieri  ut  propter  infirmitatem  stomachi 
Jejnnare  non  po8sit,aut  propter  appetitum  gulae  je- 
(a)  Hio  vel  deest  aiiquid,  vel  abundat 

Patboi.  CKYIII. 


judicare  non  debemus,  sed  etiam  his  qui  nos  injuste 
judicant  ex  corde  dimittere.  Igitur  dimittere  ad 
ignoscenda  peccata  pertinet,  juxta  quod  Dominus 
alibi  ait  (Maith.  vi):  «Si  dimiseritis  hominibus  peo 
cata  eoruro,  et  Pater  vester  dimittet  vobis  peccata 
vestra.  »  Et  item  :  «  Cum  stabitis  ad  orandum,  di- 
mittite  si  quid  habetis  adversus  aliquem  {Marc.  xi).» 
Quod  autem  a(]yungit : 

«  Date  et  dabitur  vobis.  »  Ad  dandam  eleemosy- 
nam  pertinet,  Domino  alibi  dicente :  «  Date  eleemo* 
synam,  et  ecce  omnia  munda  sunt  vobis  (Luc,  xi). » 


iO 


G(D 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


620 


Dimittcre  enim  injurias  debcmus  et  eleemosynas 
dare,  ut  detur  nobis  vita  aiterna  sccundum  quod  Do- 
minus  dicit :  «  Facite  vobis  amicos  de  mammona 
iniquitatis,  ut  cum  dofcceritis  recipiant  vos  in  aeter- 
na  tabernacula  {Luc.  xvi). »  Et  forte  quod  daretur 
a  vobis  si  quaerercs,  subjunxit,  diccns: 

«  Mensuram  bonam  et  confertam,  et  coagitatam, 
«etsupereffluentem.^Mensuraenimbonaabonorum 
omnium  remuneratoredabitur,quando  pro  minimis 
■  majora  rependet,  pro  terrenis  ccelcstia,  pro  Irans- 
ituris  mansura.  Quae  bene  conferta  dicitur,  id  est 
plena  et  perfccta,  ct  coagitata,  quia  ex  nuila  parte 
inanis  eritetvacua.«Supereffluentem,»  id  est  super- 
abundautem.  ILnec  enim  mensuraplona,  perfecla,  et 
superabundans  fideli  servo  dabitur,quando  dicetur: 
«  Euge  serve  bone  et  fidelis,  quia  super  pauca  fuisti 
fidclis,  super  multa  te  constituam :  intra  in  gaudium 
Domini  tui  (Malth,  xxv).»  Et  quia  de  gloria  beate 
patriae,  postquam  accepta  fucrit,  nullus  locus  amit- 
tendi  erit,  recte  dictum  est :  «  Dabunt  insinum  ve- 
strum. »  Sicut  enim  dc  ea  re,quam  in  sinu  habemus, 
certi  securique  sumus,  ita  postquam  in  gi-emio  re- 
gni  ccelestis  collecti  fuerimus,a:tcrna8ccuritaterirmi 
erimus,  Joanne  in  Apocalypsi  dicento  :  «  Absterget 
Deus  omnem  lacrymam  ab  oculis  corum  {Apoc.xxx).» 
Et  quia  Deus  redditurus  est  unicuique  secundum 
opera  sua,  adhuc  subinfertur : 

«  Eadem  quippe  mensura  qua  mensi  fueritis,  re- 
«  metieturvobis.  »  Si  enim  in  nobis  peccantibus  li- 
benter  dimittimus,  et  Deus  omnipotens  clementer 
dimittet  nobis  peccata  nostra.  Unde  quotidie  in  ora- 
tioneeum  poscimus,  dicentes :  «  Dimitte  nobis  de- 
bita  nostra,  sicut  ei  nos  dimittimus  debitoribus 
nostris  {MaUh.  vi).  »  Qui  ergo  peccanti  in  se  di- 
mittere  non  vult,  vane  et  superfluo  a  Domino  po- 
stulat,  sicut  ipse  dicit :  «  Si  non  dimiseritisbomini- 
bus  peccata  eorum,  nec  Pater  vester  co^lestis  di- 
mittet  vobis  peccata  vestra  {Ihid.),  »  Unde  et  Saio- 
mon :  «  Homo  homini  scrvat  iram  {Fxcli.  xxviii),  » 
etc.  Etiterum:  «  Dimitte  proximo  nocenti  te,  et  de- 
precanti  tedimitteei,  et  peccata  solventur  {Ibid.).  » 
Qui  enim  pro  Deo  in  prtTsenti  vita  majorem  amo- 
rem  assumpserit,  etubcrioreseleemosyrastribuerit, 
majorem  remunerationcm  in  «iRtcrna  vita  recipiet, 
teste  Apostolo,  qui  ait:  «  Qm  parco  seminat,  parce 
etmetet;  et  qui  seminat  in  bencdictionibus,  de 
bencdictionibus  metet  (//  Cor.  ix)  »  vitam  aetemam. 

«  Dicebdl  autem  illis  ct  similitudinem  :  Nunquid 
«  potest  caecus  caecum  duccre  ?  Nonne  ambo  in  fo- 
M  vcam  cadunt?»  In  hacsimilitudine  DominusScri- 
bas  et  PhariSvTOS  specialitcr  porrntif,qui  locum  ma- 
gisterii  indigne  usurj)nnt,  Dominum  deserontes,  ut 
Dominus  alibi  ait :  «  Mauflalum  Dci  transgredimini 
propter  traditioncs  vcstras  {MiiHh.  xv).  »  Qui  cum 
caeci  essent,  ita  ul  sc  csecos  csso  nc^circnt,  magistri 
fieri  in  populo  non  crubescebanl :  non  lucrum  ani- 
marum  quaerentes,  sed  suad  jactantiae  ct  cupiditati 
QOnsulentes,  non  ut  populo  prodessent,  sed  honora- 


A  bilioresct  doctioresin  eo  apparerenl^amanlesHpri- 
mos  recubitus  in  ccenis,  et  primas  cathedros  in  sy- 
nagogis  et  salutationes  in  foro,  et  vocari  ab  homini- 
bus  Rabbi  {Matth.  xxxiii).  »  Qaia  enim  illum  vide- 
bant,  qui  dixit :  «  Ego  sum  lux  mundi  (Joan.  viii],n 
et  non  eum  agnoscebant,  procul  dubio  casci  eraat, 
sicut  Dominus  dicit:  «  Sinite  illos,  caeci  sunt,  etdo- 
cas  ca^corum  {Matth.  xv).  »  Cumque  populum  doce- 
rent  quod  nesciebant,  et  ipsi  caeci  caDcis  ducatum 
praebentes  utrique  in  foveam  cadebant,9icutDomi- 
nus  alibi  exprobrat  eis,  dicens  :  «  Vas  vobis,  Scri- 
ba;  et  Pharisa?i  legisperiti,  qui  tulistis  clavem  scien- 
tiae  {Luc.  ii).  »  Et  alio  loco  sic  :  «  Vae  vobis,  Scril)» 
ct  Pharisaei  hypocritae,  qui  clauditis  regnum  cdo- 
rum  ante  hominos;  vosenim  nonintratis,  necalios 

n  intrare  sinitis  {Matth.  xxiii).  »  Sed  cavendum  nobis 
est,ne  vitia  Scribarum  et  Pharisaeorum  ad  nos  trans- 
cant,  ut  quod  in  illis  reprehendimus,  in  nobisin- 
vcniatur.  SuntcnimnonnuIIiqui,antcquamdiscipaIi 
fiant,  magistri  fieri  appetunt :  et  quibus  non  est  san- 
ctitas  in  moribus,  nec  maturitas  in  aetate,  neque 
doclrina  in  scrmonibus  suffragatur,  invcrecundelo* 
cum  rogiminis  appetunt,  et  ideo  magistri  crroris 
flunt,  quia  discipuli  veritatis  osse  noluenint.  Gum 
enim  aliquis  perverse  vivens  docendi  orficium  in- 
dignc  suscipit,  quasi  caecus  caeco  ducatum  prs- 
bcrc  praesumit,  et  ideo  ambo  in  foveam  cadunt, 
quia  et  ille  indigne  praeost,  et  iste  malum  exemplum 
sequitur,ac  per  hoc  utorque  in  orrorem  incidit.Inde 
Jacobus  dicit :  «  Nolite  fieri  plures  magistri  {iac. 
ui).  »  Omnis  enim  qui  viam  veritatis  aliis  osten- 

C  dere  desidcrat,  cautissime  cavere  debet,  ne  aliter 
vivat  quam  doceat,  nisi  qualiter  vixit  Christuset 
docuit.  Undc  ct  subditur: 

«  Non  est  discipulus  super  mac^istrum:  perfectus 
«  autem  omnis  erit,  si  sit  sicut  magister  ejus.  »So- 
let  namquc  in  humanis  disciplinis  contingere,utdi- 
scipulus  pcr  acumen  mentia  antecellat  magistrum. 
Magistcr  ergo  in  hoc  loco  ille  intelligitur,  quialibi 
ait :  «  Vos  vocatis  me,  Magister  et  Domine,  et  bene 
dicitis  {Joan.  xiii)  :  »  Et  item:  «  Nec  vocemiqima- 
gistri,  unus  enim  est  magistcr  vester,  qui  in  cobUs 
cst  {Matlh.  xxiii).  »  Quae  sentenlia  a  superioribus 
pcndct,  ubi  dictum  cst:  «  Dimittitc,  et  dimittetur 
vobis.  Datc  ct  dabitur  vobis.  »  Ac  si  dicerel:  Si  ma- 
gistcr  vcstcr,  cum  possit  utDcus,  suasnoluitvindi- 

j)  carc  iiijurias,  et  vos  perfecti  esse  poteritis  discipulit 
si  intcr  persccutiones  non  injurias  rependatis,  sed 
pationtiam  exhibcatis,  non  •quod  ita  perfecti  csse 
possimus,  sicut  ipse  ait,  sed  pro  modulo  nostrjpc*- 
pacitatis  humililatem  et  mansuetudinerailliusimi- 
tari  debemus,  illius  veri  magistri  exemplum  sequen- 
tes,  qui  ait :  «  Dlcite  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis 
corde  (Matth.  xi).  »  Sunt  aliquanti,  qui  in  aliorum 
vitiis  corrigendis  duriorcs  et  districtiores  apparent, 
cum  in  suis  blandiorcs  et  leniores  existant.  Undeel 
subditur : 

«  Quid  autem  vides  festucam  in  oculo  fratristui, 
«  trabem  autem  quas  in  oculo  tuo  est,  non  conside. 


i 


631 


HOMILTiE  DE  TEMPORE. 


622 


u  raa?  n  Quanlum  inter  feslucam  ettrabem,tantum 

inter  peccatum  majua  et  minus  diatat.  Quod  utma- 

nifestius  intelligatur,  unum  c  cunctis  in  medium  pro- 

feramus.  Verbi  gratia:  Ira  subitanea,  festuca  est; 

jnveterata  autem,  trabes  eflicitur.  Et  ira  quidem 

snbitanea  ocuium  mentis  perturbat,  sicutper  Pro- 

phetam  dicitur:  «  Turbatus  est  prsp  ira  oculus 

meua  (PsaL  vt}.  »  Odium  autem  mentem  excaecat, 

teste  Joanne  apostolo,  qui  ait :  «  Qui  odit  fratrem 

suum,  in  tenebris  est^  et  in  tenebris  ambulat,  et 

nescit  qno  vadat ;  quoniam  tenebrae  excscaverunt 

oculos  ejus  (/  Joan.  ii).  »  Qui  enim  odium  in  corde 

servans,  fratrem  subitoirascentemdurius  repreben- 

dit  et  dijudicat,  quasi  de  alterius  oculo  festucam 

ejicere  nititur,  in  suo  trabem  non  videns.  Sed  quia 

cujus  vitadespicitur,  illius  prsedicatiocontemnitur, 

recte  subjungitur: 

«  Et  quomodo  potes  dicere  fratrituo:Frater,8ine 
«  ejiciam  festucam  de  oculo  tuo,  ipse  in  oculo  tuo 
<t  trabem  non  videns?  »  Qui  enim  alterius  minima 
peccata  vult  corrigere,  necesse  est  ut  primum  sua 
corrigat  et  emendet,  nequando  dicat  illis  Deus: 
uQuare  tu  enarras  justitias  meas,  et  assumis  tcsta- 
mentum  meum  peros  tuum?Tuveroodisti  discipli- 
nam,  et  projecisti  sermones  meos  retrorpum  (PsaL 
XLix).  »  Qui  enim  alterius  vitam  discutere  debct, 
purum  oculum  mentis  necesse  est  ut  habeat,  sicut 
Apostolus  ad  Timotheum  scribit:  «  Oportet episco- 
pum  irreprehensibilem  esse  tanquam  Deidispen?a- 
torem  (/7im.iii).  »Unde  Dominusadhuc  admoncndo 
subjungit,  dicens: 

«  Hypocrita,  ejice  primum  trabem  de  oculo  tuo 

(c  et  tunc  perspicies  ut  educas  festucam  de  oculo 

«  fratria  tui.  »  Hypocrita  Graece,  Latine  simulator 

dieitur  vel  subauratus,  quo  nomine  ilii  censentur, 

qui  aliud  ostendunt  exterius,  et  aliud  servantinte- 

rius.  Tales  Gominus  in  Evangelio  increpat,  dicens: 

«  Vae  vobis,  Scribae  et  Pharisaei  hypocritffi,  quoniam 

similes  estis  sepulcris  dealbatis,  quae  a  foris  appa- 

rent  hominibusspeciosa,  intus  vero  suntplenaossi- 

bus  mortuorumetomnispurcitia.  Sicet  vosquidem 

a  foris  paretis  hominibus  justi,  intus  autem  pleni 

estis  hvpocrisl  et  iniquitate  [Matth.  xxiii).  »  Quam 

grave  namque  vitium  sit  hypocrisis,  beatus  Job 

ostendit,  cum  ait:  «eNon  enim  veniet  in  conspe- 

ctu  Domini  omnis  hypocrita  Joh.  xiii).  »  Et  ite- 

fum :  M  Gongregatio  hypocritarum  sterilis  (/d.,  xv).» 

£t :    4<  Simulatores  et  callidi  provocant  iram  Dei 

Cd.,  xxxvi).  »  Et  Salomon:  «  Simulator  ore  decipit 

«^micum  suum  (Prov.  xi).  » Pessimum  quippe  genus 

C3t  hypocritarum,  qui  in  hoc  saeculo  carnem  mace- 

^ant,et  in  futuro  mercede  privantur :  quia  sicut  Domi- 

^us  ait:  ■  Receperunt  mercedem  suam  (IfaW/i.  vi).» 

^unt  enim  nonnulli^  quicum  servisintvitiorum,  ut 

^ppareant  hominibus  justi,  aliena  peccata  acriter 

^orrigunt,  de  qualibus  Scriptura  dicit:  «  Estcorre- 

Ptio  mendax  in  ore  contumeliosi^^^cc/i.xix).  »  Tali- 

*^U8  convenit  quod  Dominus  ait:  «  Hypocrita,  ejice 

<(^rimum  trabem  de  ooulo  tuo,  et  tunc  perspicies  ut 


A  educas  festucam  de  oculo  fratris  tui.  »  Nequc  haec 
dicentes  aliquem  a  fraterna  corrcplionoprohibemus, 
maxime  cum  sicut  Jacobus  apostolus  ait  [Jac.  v): 
«  Qui  converti  fecerit  peccatorem  ab  errore  viaa 
suae,  salvabit  animam  ejus  a  morte,  etoperiet  mul- 
titudinem  peccatorum.  »  Sed  quotiescunque  fra- 
trem  peccare  videmus,  nostrae  fragilitatis  memores, 
benigne  etlenitercorrigeredebemus,  monentePaulo 
apostolo :  «  Fratres,  si  praeoccupatus  fuerit  homo  in 
aliquo  delicto,  vos,  qui  spiritales  estis,  hujusmodi 
instruite  in  spiritu  lenitatis,  considerans  teipsum, 
ne  et  tu  tenteris  (Gal.  vi).  »  Cum  autem  aliquem  in- 
corrigibilitcr  vitiis  inhaBrereconspicimu8,zeIorecti- 
tudinis  accensi,  duriusincreparedebemus,  exemplo 
illius  qui  ait:  «  Vidi  praevaricantes,  et  tabescebam 

^  (Psal.  cxviii).  »  Et  iterum :  «  Nonne  qui  oderuntte, 
Domine,  oderam?  Perfecto  odio  oderam  \\\o%(Psal. 
cxxxviii).  »  Tunc  enim  sine  culpa  irasci  videmur, 
quando  talem  asperitatem  non  ira,  sed  zelus  format, 
in  exemplo  Moysi,  qui  exiit  a  Pharaone  iratus  ni- 
mis,  quia  ejus  nequitiam  incorrigibilem  vidit. 

HOMILIA  CXVI. 

OOMINICA  SEXTA   POST  PENTECOSTEN.. 

(I  Petr.  iii.)«Chari8simi,omnesunanimesinora- 
«  tione  estote.  »  Et  reliqua.  Fraternitatis  unanimi- 
tasvelutiurbsinexpugnabilis,  hostium  nonpatetin- 
sidiis.  Habet  enim  sancta,  ut  Salomon  ait  (Can/.  vi), 
castrorum  aciem  ordinatam,  quam  tyranni  et  per- 
secutores  una  cum  auctore  suo  diabolo  non  valent 
erumpere:  quia  in  uniente  Christo  nec  martyres 
persecutio.  nec  virgines  carnalisdelectatio,  necmi- 

C  sericordes  cupiditas,  nec  humilestemporalisgloriao 
devincit  ambitio.  «  Compatientes. »  Sicutenim  gau- 
dere  debemus  cum  gaudentibus,  ita  et  flere  cum 
flentibus,  sicut  Paulus  faciebat  apostolus,  qui  dice- 
bat:  «  Quis  infirmatur,  etegonon  infirmor?» // Cor. 
XI.)  «  Fraternitatis  amatores..»  Qui  ergo  amat  ho- 
mines,  aut  quia  justi  sunt,  aut  ut  justi  sint,  amare 
debet,  sicut  et  eeipsumamaredebet,aut  quiajustus 
est,  aut  ut  justus  sit.  Dilectionem  autem  fraternam 
quantum  commendat  Joannes  apostolus,  attenda- 
mus :  «  Qui  diligit, » inquit, «  fratrem suum quemvi- 
det,  in  lumine  manet^  et  scandalum  in  eo  non  est 
(/  Joan.  ii).  »  Et  item :  «  Dilectissimi,  diligamua 
nos  invicem,  quia  dilectio  ex  Deo.Et  omnis  qui  di* 
ligit,  ex  Deo  natusest,  etcognovitDeum(/6id.,  iv).» 

j)  Et  Dominus  inquiX:  «  Mandatum  novum  do  vobis, 
ut  diligatis  invicem.  Et  in  hoc  scient  omnes  quia 
mei  estis  discipuli,  si  vos  invicem  dilexeritis  (Joan. 
xiii).  » 

«  Misericordes.  »  Scriptumquippeest  (Prov.  xxi) : 
«  Facere  misericordiam,  mtgis  placet  Deo,  quam 
victimae.  »Et; «  Quipronusest,»  inquitScriptura,«ad 
misericordiam,  benedicetur  (Prov.  xx  i).  »-Et  Domi- 
nus  ait:  «  Estote  misericordes,  sicut  et  Pater  ve- 
ster  misericors  est  (Luc.  vi).  »  —  «Humiles.  »Scri- 
ptum  quippe  est  (Eccli.  x):  «  Perdit  Deus  memo- 
riam  superborum,  etnonderelinquitmemoriamhu- 
milium,  »  Et  Dominus  inquit:  «  Discite  a  me  qulfl^ 


«23 


HAYMONIS  HALBtRSTAT.  EPISC  OW.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m\ 


niilid  suni  et  humilis  corde  (Malth.  xi).  »  Et  ad  A  solus   Oeua  {Matth,  xix),  »  sive  generaltlcr,  sive 


quem  respiciam,  dicit  Dominus  (Isa,  lslyi),  nisi  ad 
bumilem  et  quietum  ? 

«  Non  reddentes  molum  pro  boao.  »  Scriptum 
quippc  est :  «  Ne  dicas,  reddam  malum  pro  malo, 
exspecta  Deum,  et  liberabit  te(Prov.xx).  »  Etitem: 
«  Qui  vindicari  vult,  a  Deo  inveoiet  vindictam,  et 
peceatum  illius  servans  servabitur  (Ecdu  xxviii).  » 
ii  Nec  maledictum  pro  maledicto. » In  faocenim  exem  - 
plum  Domini  tenendum  est,  «qui  cum  maledicereinr, 
non  maledicebat  (l  Petr*  n).  »  —  «  Sed  e  contrario 
■benedicentes.»UtiUud: «  Benedicitemaledtcetitibus 
vobis,  benedicite  etnQlitemaledicere((Lia;.  vi,  Rotn, 
xii)«  • — «Quiain  hocvocati  estis,  utbenedictionem 
«  heereditate  possideatis. »  Benedictioestbocreditatis 


omuium  bonorum  smulatores,  id  cst,  imitatoits 
fueritiB  virtutum. 

«  Sed  et  si  quid  patimini  propter  Justitiam,  bea- 
ti  »  subauditur  eritis.  Hanc  sententiam  Domisam 
dicentem  Oetrus  audierat,  ubi  ait:  «Beati  quiper* 
secutionempatiuntur  propter  justitiam,  quGnianip- 
sorumestregnumcoelorum  (MattLV).  B---«TimoT«m 
«  autemeorum,  » id  estpersecutorum, «  nc  timueri- 
«  tis.  ut  in  Me  non  turbemlni..  »Et  hoc  DomiauB  ad- 
monuit,  ubi  ait :  «  Nolire  timere  eos  qui  occidunt 
corpus,  animam  autem  non  possunt  occidere:  eed 
potius  cum'  timete,  qui  habet  potestatem  corpuBet 
animam  perdere  in  g^ennam  {Matth,  x). » 

f  Dominum  autem  ChristumsanctiGcateincordi- 


omnis  virtutum  copia  coelestis,  in  qua  sancti  heere-  p  «  bus  vestris.  >'UbiDominusquicunctacreandosaD- 


des  quidem  Dei,  cohsBredes  autem  eCnciantur  Chri- 
sti,  cum  audicrint:  «  Venite,  benedicti  Patris  mei, 
percipite  regnum,  quod  vobisparatumest  ab  origine 
mundi  (Matih.  xxv).  m 

«  Qui  enim  vult  vitam  diKgere,  »  id  est  vitam 
eeternam,  beatam,  et  in  futurosinefinemansuram, 
«  et  videre  diesbonosy » in  quibuseancticumsanctis 
jucundentur  in  cobHs,  qui  dies  nonpropterinterru- 
ptionem  noctis,  sed  propterperpetuitatemdicuntur 
luminis,  «  cderceat  linguam  suam  a  roalo,  »id  est 
a  malo  detraclionis,  maledictionis,  acmurmuratio- 
nis,  sive  generaliter  omninolinguarefrenandaesta 
malo.  Ait  enim  Jacobus:  «  Si  quis  putat  se  religio- 
sum  esse,  non  refrenans  linguam  suam,  sed  sedu- 
censcorsuum,  higusvanaestreligio  (/a<:,i).i>Namet 


ctificat,  nisi  corde  pio  et  corpore  casto?  Sic  Domi- 
nus  Jesus  sanctincandus  est  incordibusDostris.ut 
nominc  ejus  vocemurChristiani,et  utDihilsanctios 
ejus  nomine  sentiamus.  8anctiGcemus  eum  fide, 
spe  et  cbaritate,  credendo,  colendo  et  adorando,  Qt 
ab  illo  salvari  pariter  'mereamur  et  sanctificari, 

HOMILIA  CXVII. 

DOMINICA  SEXTA   POST    PENTECOSTE.V. 

(Luc,  v.)  «  In  illo  tempore:  Cum  turbffiirnicrenl 
u  in  eum,  ut  audirent  verbum  Dei,  et  ipse  9ta- 
«  bat  secus  stagnum  Genezareth.  »  Et  reliqua.  De 
piscibns,  quos  apostoli  ad  jussionem  Domini  lasa- 
tis  retibus  ceperunt,  locuturi,  primum  de  sKq 
loci  videamus.  Ait  enim  Evaogelium:  «Cumturbs 
«  irruerent  ad  Jesum  ut  audirent  verbum  Dei,  et 


«  Quicustoditlinguam  suam,  »inquitScriptura,  «cu-  €  «  ipse  stabat  secus  stagnum  Genezareth.  Et  vidit 


stodit  animam  suam  (Prov.  xxv).  *»  —  «Etlabiaejus 
«  ne  loquantur  dolum.  »  Dolus,  nondolor,6odfraus 
intelligitur:  quando  aliud  corde  tenetur,  etaliud  ex 
ore  profertur. 

«  Declinet  autem  a  malo,  et  faciat  bonum.  »  Id 
est  destruat  vitia,  et  virtutes  aediGcet:  relinquiit 
quas  instigat  diabolus^  ut  operetur  qme  prflscipit 
Cbristus.  « Inquirat  pacem  et  sequatur  eam.  »  Id 
est,  diligenter  orandoethumiliterinterrogandoper- 
quirat  Christum,  qui  factusest  paxnostra,  etimite- 
tur  cum;  sequi  etenim  imitari  est.  Sive  secundum 
Apostolum:  tPacem  scquaturetsanctimoniam,sioe 
qua  nemo  videbit  Deum  [Hebr.  xii).  » 
«  Quia  oculi  Domini  super  justos.  »  Id  est  aspe- 


«  duas  naves  stantes.  »  Stagnum  Genezareth  idem 
est  quod  et  mare  TiberiadiSf  et  mare  Galila>a^.  ^ 
mare  Tiberiadis  a  Tiberiade  civitate  est  dictuin; 
mare  Galilffis  ab  adjacente  sibi  provincia,  que  et 
Galilsa  nominatur.  Stagnum  Genezareth  aGr?- 
co  vocabulo  dictum  est,  quasi  auram  gencrau?,  ^ 
quod  flantibus  vcntis,  crispantibusundis,  aurain» 
se  generare  videatur.  Tenet  autem  hoc  marc  m 
stagnum  centum  quadraginta  stadiain  longitudine, 
quadraginta  vero  in  latitudine.  Nec  proptcr  W 
mare  vocaiur,  quod  amars  sint  aqu»  ejus,8edHe- 
hvsiiR  linguo}  consuetudo  est,omnescongregatioBes 
aquarum,  sive  salsae  sint,  sive  dulces,  vocaremai^t 
sicut  in  Gencsi  soriptum  est:  «  Congregationesque 


otus  Divinitatis.  «  El  aures  ^us  in  preces  eorum.»  [)  aquarum  appollavit  maria  (Gm.  i).  »  Spiritntil^r 


Id  est  auditio  divin^,  quadignaturprecesaudireju 
storura.  «  Vultus  autem  Domini  super  facientes 
«  mala.  »  Ut  quid  «  vultus  Domini  super  facientes 
ipala?  »  Audi  sequentia:  «  Ut  perdat  de  terra  me- 
moriam  eorum  {Psat.  xxxiii),  »»  id  est  de  terra  vi- 
ventium.  Etillud:  «  Doloantur  de  ]ibro  viventium, 
et  cum  justis  non  scribantur  [Psat.  lxviii).  » 
«  Et  quis  est  qui  vobisnoceat?  »  Subauditurnui- 
•lus.  Juxta  bujus  senteatio!  locum,  passiones  vel  per- 
secutiones  z^on  faciunt  esso  miseros,  scd  p^^asstant 
esse  beatos.  c  Si  boni  aemulatores  fueritis.  »  Id  est, 
^  si  boni  Deiy  dequo  scriptum  est,«  Nemo  bonue,  nisi 


autem  hoc  mare  mundum  significat,  id  est  mund> 
amatores.  Quia  sicut  mare  semper  fluctuat,  n^ 
quietum  stare  valet,  ita  mnndus  diversis  perlurbi- 
tionibus  et  flucluationibus  commovetur,  sicut  per 
Psalmistam  dicitur:  «Commovisti,Domine,terraffli 
et  conturbosti  eam  (Psa/,  lix).  »  Crescit  enim  na- 
scendo,  decrescit  moriendo ;  elevatur  in  prosperi'. 
d^icitur  in  adversis.Dominussecusstagnurost^tit, 
quando,sicutait  Apostolus, «  semetipsumexiDanivit- 
formam  serviaccipiens,  ingimilitadinem  homiDQiQ 
fttctus,  et  habitu  inventus  ut  homo  (Phiiip.  ";  "  ^ 
pulchre  non  in  stagno,  sed  secns  stagnumBtaredi* 


HOMILtiE  DB  ^MPOHB. 


62« 


citur.quiavenit  in  mundum  per  naturam,s6d  alie-  A  «  Et  sedens,docebat  de  navicula  turbas. »  I^avis  Si- 


Dusfuit  amandoper  eulpam  teste  aposrtolo  Petro  : 
K  Qui  peccatum  non  fecit,neG  inventus  estdolus  in 
ore  ejus  (/  Petr.  ii).  »  Recte  quoque  non  ambulasse, 
necpertransisse,8edsteti3se  dicitur :  nimirum  osten- 
d&ns  seipsnifn  esse,  qui  per  divinitatis  potentiam 
smpcr  incommutabiiis  permanet,  qui  ubique  est 
prssens.ubique  totus,  nec  movetur,  nec  de  loco  ad 
ioeum  transit ;  cui  nec  praeterita  transeunt,  nec  fu- 
tura  succedunt^sed  semper  illi  fiequaliter  atqueaeter- 
DaKter  esse  est,qot  ait  per  prophetam  : «  Ego  Deus, 
et  non  mutor  (Malnc,  ir).  »  Sive  certe  secus  stag- 
Dum  8tat,<|ui  resurgens  a  mortuis,carnem  quam  ex 
Dobis  assumpsit  in  Httore  incorruptionis  constituit. 
Ao  per  boc  sicut  ipse  ineommutabilisest^itaelectos 


monis,  primitiva  Eccleaia,  ex  Jtideeis  coUecta.  Quaa 
ideo  Simonis  dicitur,  quia  specialiter  ei  est  com- 
missa  :  quoniam  in  initio  sus  pfaedicationis,  multi 
Judaeorum  per  eum  crediderunt,  quando  eo  prasdi- 
cante  una  die  crediderunt  tria  millia  {Act,  u) ;  et 
multa  turba  sacerdotum  obediebat  fidei.  Illi  enim 
a  Domino  dictum  est:  «  Tu  es  Petru8,et  superhanc 
petram  ffidificabo  Ecclesiam  meam.  Et  quodcunque 
ligaveris  snper  terram,  erit  ligatum  et  in  ccBlis  :  et 
quodcunque  solveris  super  terram,  erit  solutum  et 
in  coelis  {Matth.  xvi).  »  Unde  et  Paulus  apostolus 
ait:»  Qui  operatus  estPetroin  apostolatum  circum- 
crsionis,  operatus  est  et  mihi  inter  gentes  {Gal.  ii}. 
6ive  certe  navis  Simoni8,EocIesia  ex  geixtibusintel- 


SQOS  aeternaineommutabilitate  firmat.Turbfie  autem  ^  ligi  potest,  quae  tonc  ei  a  Domino  coinmendata  est, 
^  -  A  i..-  rv_..        ix.^   j_.        quando  audivit  :  «  Tu  es  Petrus,  »  etc.  Et  iterum: 

«  Simon  Joannis,  dilfgis  me  plus  his?  Pasce  oves 
mcas  {Joan.  xx).  »  Bene  autem  dicitur :  «  Una,  » 
quia  multitudinis  credentium  erat  corunumetani- 
ma  una.Nec  quisquam  eorum  quaepossidebat,suum 
aliquid  esse  dicebat,  sed  erant  illis  omnia  commu- 
nia  {Act,  ii).Docebat  autem  de  navicula  turbcf8,quia 
pt^aedicatores  sancti  non  aliam  quamecclesfasticam 
debent  insinuare  doctrinam. 

«  Ut  cessavit  antem  loqui^dixitad  Simonem:Duc 
(( in  aItum.>'Notandum  quod  primumaterranavem 
pusillum  reducere  jussit«  nunc  autem  in  altumc^u- 
cere  jubet^ostendens  temperandun^  esse  sermonem 
doctoribus  in  prsdicatione.  Infirmi  enith  auditores 
non  subito  ad  profunda  mysteriorum  suntintrodu- 


que  ad  eum  irruerunt  amore  vcrbi  Dei,  multitudi- 
nem  fldelium  8ignificant,qui  ei  credendo  et  amando 
appropinquantyde  quibus  per  Isaiam  dicitur :  «  Ve- 
oient  ad  eum  omnes  gentes,et  ibunt  populi  mnlti, 
et  dioent :  Domus  Jacob,  venite,  et  ambulemiis  in 
Inmine  Domini  (ha,  ii).  »Et  per  Psalmistam  :«0m- 
nes  gentes  quascunque  fecisti,  venient  et  adorabunt 
coram  te,  Domine  {PsaL  xxxv).  »  Sed  quia  istuturba 
credentium,  non  solum  ex  Judseis^sed  etiam  ex  gen- 
tibns  futura  erat,  reete  subditur  :  «  Et  vidit  duas 
naves  stantes  secus  stagnum.  »  Duae  naves,duos  or- 
dines  significant  credituros,unum  ex  Judaeis,  alte- 
ram  ex  gentibus  :  non  quod  in  unitate  fidei  divisio 
sit,  sed  quia  ex  utroque  popuio  in  Ecclesra  colligi- 
tnr.  Dene  autem  uirasque  Jesus  vidisse  dicitur,quia 


ex  utroque  populo  praescivit,  qui  in  eum  credituri  C  cendi,  sed  prius  pusillnm  a  terra  submovendi,  id 


essentNovil  enim  Dominus  qui  sunt  ejus.  Nam  vi- 
dere,  eligere  est,  sicutNathanaeliaDominodicitur : 

•  Cum  esses  sub  fiou,  vidi  te  {Joan,  i).  »  —  «  Pis- 

•  catores  autem  descenderant,  et  lavabant  retia.  n 

Piscatores  sunt  Ecclesiae  doctores,  quorum  priorea 

aposloli  fuerunt,  qui  retia  suae  prsedicationis  in 

mundum  extendentes,mnItos  ex  utroque  populo  in 

iHle  ceperunt,de  quibus  per  prophetam  dicitur  : 

ft  Miltam  piscatores  meos,  et  piscabuntur  eos  {Jer. 

xvi),  »  etc.  Retia  doctrinam  prsedicatorum  signifi- 

cant,qu(B  dum  diversis  Patrum  sententiis  roboratur, 

quasi  variis  filis  eontexta  ligatur.  Et  pulchre  retia 

prsdicatorum  doctrinam  significant,quia  sicut  retia 

pisces  quos  capiont,  retinent,ita  praedicatio  verita- 


est,a  terrenis  curis  etcamalibusactibusseparandi. 
Horum  fragilitatem  DominUs  tolerandam  insinuat, 
cum  Simoni  praecipit  ut  navem  pusillum  a  terrare- 
ducat.Nec  proptertales  dese^^endi  sunt  perfecti,sed 
ad  alta  mysteriorum  Dei  provocandi,quodDominus 
significare  voluit^quando  Simoni  dixit :  «  Ducinal- 
tum.»  Aliter:Cum  autem  pusillum  a  terra  reducere 
jubet^  praBdicationem  apostolorum  in  proximas  na- 
tiones  esse  extendendam  ostendit.  Cum  vero  ait : 
((  Duc  in  altum,»  eamdem  pr^Bdicationem  usquead 
fines  terrae  esseperventuramdemonstrat.Quodtunc 
impletum  est,  quando  apostoli  Judaeis  dixerunt : 
«  Vobis  quidem  oportuerat  primum  loqui  verbum 
Dei,sed  quoniam  repellitis  iliud,et  indignos  vos  ju- 


lis,  quos  in  fide  capit,  facilenon  amitlit.Undebene  n  dicatis  aet(*rnac  vitaj,  ecce  convertimur  ad  gentes 
'      -'      •'  '  '     '  (/Jc^  xiii). » Bene  autem  subdit: «  Laxate  retia  ves- 

tra  in  capturam.»Captura  enim  locus  estcapiendis 
piscibus  aptus,unde  et  nomen  congruum  habet.Cum 
ergo  dicit  :  <(  Laxate  retia  vestra  iu  capturam,»  os- 
tendit  iilic  prasdicationem  apostolorum  esse  laxan- 
dam,  ubi  noverat  esse  elcctos,  qui  caperentur  in 
fide,  quod  liber  Actnum  apostolorum  declarat,cum 
dicit:«  Quia  cum  vellent  apostoli  ire  Bithyniam,non 
permisiteos  spiritus  Jesu  {Act.xw),»  Non  enimibi 
erat  tunc  locus  capturse  aptus.  Cum  autem  in  Ma- 
cedoniam  pcrgere  nondisponerent,apparuitin8om- 
nis  Paulo  vir  Macedo,  deprecans  eum  et  dicens  : 


retia,  quasi  retinentia  sunt  vocata.  Lavant  autcm 

piscatores  retia,qliando  sancti  praedicatores  casti- 

gant  corpus  suum,  et  servituti  subjiciunt ;  nec  ali- 

ter  vivunt,ni8i  quomodo  alios  vivere  docent,  caven- 

t^s,  nc  aiiis  praedicantes,  ipsi  reprobi  inveniantur, 

iilius  exemplum  imitati,de  quo  scriptum  est :  «Cgc- 

pit  Jesas  facere  et  docere  {Act,  i).  »  Vel  lavant  pis- 

c^tores  retia  sua,quandopraedicatoressuam  doctri- 

Uam  subtiliter  examinant  et  discutiunt,  ne  aliquid 

i  n  ea  haereticum  aut  perversum  sonet. 

«  Ascendens  autem  in  unam  navem,quae  eratSi- 
^<  monia,rogabat  eum  uta  terrareduceretpusillum. 


687 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


(cTransiensin  Macedoniam,adjuva  nos(i4c/.xvi].»At  A 
ille  intelligens  visionem  sibi  a  Deo  esse  ostensam, 
perrexit  Macedoniam,laxan8  ibi  retia  sua  in  captu- 
ram.  Notandum  vero,  quia  alio  tempore  retia  pli- 
cantur,  alio  capturs  laxantur,  quia  non  est  omne 
tempus  aptum  doctrina3,sed  alio  tempore  retia  prae- 
dicationis  extenduntur,  alio  doctores  suimet  curam 
habent. 

«  Et  respondens  Simon  ait  illi  :  PraBceptor,  per 
(c  totam  noctem  laborantcs  nihil  cepimus,  in  verbo 
«  autem  tuo  laxabo  recte.»  Bene  prasceptorem  eum 
appellat,quia  cum  per  totam  noctem  in  piscationis 
officio  frustra  laborasset  statim  ut  ad  ejus  jussio- 
nem  retia  laxavit,  multitudinem  piscium  cepit.  Nox 
in  Scripturis  aliquando  pro  ignorantia  vel  cascitate 
mentis  ponitur.  Per  totam  ergo  noctem  laborantes  p 
nihil  cepemnt,quianisiDominus  illuminetmentem 
auditoris  interius,  in  vacuum  laborat  sermo  docto- 
ris  exterius,  Scriptura  dicenie  {Psal.  cxxvi) :  «  Nisi 
Dominus  aedificaverit  domum,  »  etc.  Et  :  «  Nisi 
Dominus  custodierit  civitatem,  »  ctc.  Qui  enim 
aliis  prsedicat,  non  in  sua  sapientia  vel  eloquentia 
confidere  debet,  sed  in  virtute  Dei.  Unde  bcne  per 
Bimonem  dicitur  :  «'  In  verbo  autem  tuo  laxabo 
rete.  » 

«  Et  cum  hoc  fecissent,  concluserunt  multitudi- 
K  nem  piscium  copiosam. »  Bis  in  sancto  Evangelio 
legimus,quod  ad  jussionem  Domini  laxata  retia  co- 
piosam  multitudinem  piscium  ceperunt,  nunc  ante 
pa8sionem,et  secundo  post  resurrectionem.Sed  hoc 
inter  utramque  piscationem  distat,  quiainhacpis- 
catione  retia  laxari  jubentur,sedtamen«inquaparte  G 
mitti  debeant,  non  de8ignatur;in  illaautem,specia- 
liter  in  dexteram  partem  missa  perhibentur.In  hac 
piscatione,prae  multitudine  piscium  recte  rumpitur: 
in  illa  vero  multi  et  magni  capti  sunt,et  retiarupta 
non  sunt.In  hac  numerus  piscium  non  exprimitur, 
in  illacertusnumerusdesignatur^cumcentum  quin- 
quaginta  trescapti  memorantur.  Undeperhanc  pis- 
cationem  Ecclesia  designatur,  qualis  est  modo;per 
illam  vero,  qualis  erit  in  futuro.  Quandiu  enim  Ec- 
clesia  in  praBsenti  vita  manet,utriusque  partiscives 
retinet  :  quia  bonos  simul  et  malos  recipit.«  Multi 
enim,»ut  ait  ApostoIus,«confitentur  verbissenosse 
Deum,  factis  autem  negant  (Tit,  i),»  de  quibus  per 
Psalmistam  dicitur  :  «  Annuntiavi  ct  locutus  sum, 
multiplicati  sunt  super  numerum  {PsaL  xxxix).»Et  n 
pulchre  in  illa  piscatione,  quae  post  resurrectionem 
facta  est,  in  dexteram  partem  navigii  retia  missa 
esse  leguntur,  quia  sieut  per  sinistram  praesens 
vita,  ila  quoque  per  dexteram  sempiterna  figura- 
tur,  sicut  per  Salornonem  dicitur :  «  Laeva  ejus  sub 
capite  meo,et  dextera  illius  amplexabitur  me{Cant. 
ii).  »  In  hac  piscatione,  quaj  ante  resurrectionem 
facta  est,  boni  et  mali  pisces  capti  dicuntur,in  illa 
vero  soli  boni  :  quia  in  praescnti  Ecclesia  boni  et 
maii  invcniuntur,  in  sempiterna  autem  vita  nomo 
malus  invenitur.  Nusquam  enim  soli  boni  nisi  in 
coclo,  et  nusquam  soli  mali  nisi  in  inferno.Hiec  au- 


tem  vita,  sicut  media  est  inier  coelum  et  terram,it& 
utriusquc  civitatis  cives  in  se  continet.  «  Rumpeba- 
«  tur  autem  rete  eorum.  »  Quia  ipsi  Ecclesiain  va- 
riis  haeresibus  scindere  conati  sunt,  qui  in  ea  per 
fidem  capti  tenebantur ;  qualis  fuit  Judas  proditor,et 
Simon  Magus  :  et  quales  erant  illi,de  quibusJoan- 
nes  apostolus  ait  :  «  Exierunt  ex  nobis,  sed  non 
erant  ex  nobis  (/  Joan.  ii).  »  Sed  quia  numerus 
electorum  non  solum  ex  Judaeis.sed  etiam  ex  gen- 
tibus  colligendus  crat,recte  subinfertur : 

«  Et  annuerunt  sociis,  qui  erant  in  alia  navi,  ut 
«  venirent  et  adjuvarent  eos.  »  Alia  navis.utsupra 
diximus,  Ecclesia  est  cx  gentibus  vocata.  Annue- 
runt  ergo  sociis  qui  erant  in  alia  navi,ut  venirent 
et  adjuvarcnt  eos,quia  plures  inter  gentiles  inventi 
sunt^  qui  apostolis  in  praedicatione  adjutores  existe- 
rent.  »  Et  venerunt  et  impleveruntambas  naviculas, 
«  ita  ut  pene  mergerentur. »  Impletio  navium^perfe- 
ctionem  significat  Ecclesiae,quae  quotidie  ex  conve^ 
sione  credentium  impletur,et  usque  in  finem  scculi 
implebitur.Periclitantur  autem  naves,8ed  non  nier- 
guntur,quia  saspe  persecutionibus  haereticorum  Ec- 
clesia  concussa  est,  saepe  falsorum  fratrum  iniqua 
operatione  commota,  scd  mergi  non  potuit,  quia 
Ghristum  in  fundamento  habuit,ipso  dicente : «  Su- 
per  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam  (Matth, 
xvi),  »  etc.  Et  sicut  alibi  ait  :  «  Venerunt  flamina^ 
flaverunt  venti,  et  impegerunt  in  domum  illam,  et 
non  cecidit,  fundata  enim  erat  supra  firmam  pe- 
tram  {MatUi,yii.). 

«  Quod  cum  videret  Simon  Petrus,  procidit  ad 
«  genua  Jesu,  dJcens;Exi  a  me,quia  homo  peccator 
«  sum,  Dominc.  »  Sunt  nonnulli  infirmi  intra  san- 
ctam  Ecclesiam,qui  peccatorum  suorum  magnitu- 
dine  pressi,vias  vitajquasidiniciles  ingredimetuunt, 
et  tamen  in  suis  iniquitatibus  jacere  non  formidant. 
Quorum  personam  Pelrus  hic  in  se  exprimit,  cum 
viso  miraculo  piscium,  procidi^  ad  genua  Jesu,  di- 
cens  ;  «  Exi  a  me,  quia  homo  peccator  sum,  Do- 
minc.  »  Sed  qui  sc  pcccatori  m  considerat,  Deura 
desperando  a  se  repellcre  non  debet,sed  piisgemi- 
tibus  et  assiduis  fletibus  ojus  misericordiaj  appro- 
pinquare,  nihil  dubitans  de  ejus  promissione,  qii 
ait :  «  Poenitentiam  agite,  appropiBquabit  enim  re- 
gnum  coclorum  (Matth.  iii).  »  Sunt  etiam  ct  alii, 
qui  carnalilerviventes,8piritualium  rectorum  disci- 
plinam  imperium  esse  arbitrantur,etdumei8spiri- 
tale  magisterium  onerosum  videturjugumecclesla- 
stici  regiminis  a  suis  cervicibusexcutereconantur. 
Gumque  perverse  vivant,  aliquando  voce,  nonnun- 
quam  etiam  morum  pravitate  spiritales  magistros, 
quibus  nolentes  subjccti  sunt,a8e  recederepersua- 
dcnt  Horum  ergo  subjectionem  significavit  Petrus, 
eo  quod  procidit  ad  genua  Jesu  ;morum  vero  pra- 
vitatem,  in  eo  quod  ait  :  «  Exi  a  me,  quia  honio 
peccator  sum,Domine.  »  Sed  quid  spiritales  magi- 
stri  ageredebcant,ille  pastor  pastorumexemplesuo 
docet,  quia  non  a  rogante  Simone  discessit,  scd 
spiritalcm  doctrinam  impendit.  Non  enim  propter 


639 


ROMIILIiE  DE  TEMPORE. 


630 


abjeotos  superbos  deserendi  sunt  humiles,  sed  po> 
iius  cum  bonfs  corrigendi  et  tolerandi  sunt  mali, 
dicente  Salomone:  u  Si  spiritus  potestatem  haben- 
tis  ascenderit  super  te,  locum  tuum  ne  dimiseris 
{Eccli,  XVIII).  » 

cc  Stupor  enim  circumdederat  eum,et  omncs  qui 
«  cumillo  erant.in  captura  piscium  quam  ceperant: 
R  similiter  autem  Jacobum  et  Joannem  filios  Zebe- 
((  dasij  qui  erantsocii  Simonis.  »  Quiaisti  discipuli 
divini  mysterii  adhuccapaces  minus  erant,  subita- 
nea  captura  piscium  non  solum  stupore,  sed  etiani 
timorc  circumdati  sunt.  Scd  eorum  fragilitatem 
Dominus  consolatur  cura  paventeni  Simonem  con- 
fortat,  diccns: 

«  Noli  timere.  »  Imo  in  pavente  Simone  omnes 
poenitentes  confortare  videtur,  ne  dc  magnitudine 
peccatorum  dcsperent.  Ubi  manifeste  ministerium 
predicandi,  quod  ei  commendaturus  crat,prcBdicitt, 
cum  ait :  «Ex  hoc  enim  jam  homines  eris  capiens.» 
Non  enim  ofllcium  piscandi  vetuit,  sed  spiritaliier 
commutavit.Nam  post  Domini  resurrectioncm  legi- 
mus  eum  isse  piscaium.  £t  pulchre,  qui  piscator 
erat  pi6cium,piscatorhominum  futuruspr(cdicitur, 
ut  sicut  maierialireti  piscesde  profundis  gurgitibus 
ad  littu6  trahere  solcbat»  ita  spiritali  prffidicaiiono 
homines  de  amaris  mundi  fluctibus  ad  fidem  tra- 
heret. 

u  Et  subductis  ad  terram  navibus^  relictis  omni- 
«  bus,  secuti  sunt  illum.  »  Non  putandumesihanc 
eamdem  esse  vocationem,  qua;  Matihaeus  binos  de 
naviculis  discipulos  ad  Jesum  sequendum  vocatos 
narrat.  Non  enim  hic  ab  illo  vocati  esse  dicuntur^ 
sed  viso  miraculo  piscium,subduciis  ad  terram  na- 
vihus,  relictis  omnibus,  secuti  illum  esse  meroo- 
rantur.  Ubi  intelligendum  est,  quia  post  hsc  ad 
propria  redierunt,  et  suimet  curam  gesserunt.  Po- 
siea  vero  ab  illo  vocati,  ut  Maiihasus  Marcusquc 
commemorant,  rclictis  navibus  ct  reti,  secuti  sunt 
illum,  ita  ut  ulterius  ad  propria  non  redircnt. 

HOMILIA  CXVIII. 

DOMINICA   SEPTIMA   POST   PENTECOSTEX. 

(Matth.  V.)  «  In  illo  tempore,dixit  Jesus  discipu- 
«lis  suis  :  Amen  dico  vobi8,nisi  abundavcritjusti- 
«  tia  vestraplus  quam  Scribarumct  Pharisfleorum.» 
Et  reliqua.Qui  putant  praecepia  Vetcris  Teslamenti 
districtiora  csse  quam  Novi,discdnt  ex  procsenti  Ic- 
ctionesuam  ignorantiam  connteri^audiantque  ipsum 
^lvaiorem  discipulis  dicentem  :  Amen  dico  vobis, 
iiisi  abundaverit  justiiia  vestra  plus  quam  Scrlba- 
^m  et  Phar]S£orum,non  intrabitis  in  regnum  cod- 
lonim.  »  Justitia  Scribarum  et  Pharisaeorum  erat, 
bominem  non  occidere :  jusiiiia  vcro  corum,  qui 
i^gnum  coslorum  intrarc  dcsidcrani,maJor  esse  de- 
^t,  ut  non  Bolum  homines  non  occidani,  sed  nc 
irascantur,aut  odio  habeant.  Jusiiiia  Scribarum  ct 
l^hariseorum  erat,  diligerc  amicum  et  odio  habcre 
^Qimicum  :  justitia  autem  eorum,qui  iniraturisunt 
>n  regnum  coelorum^mfigoresse  debel,ui  non  solum 


A  amicum  in  Deum,9ed  etiam  inlmicum  diligantpro* 
pter  Deum,  dicente  Domino :  «  Diligite  inimicos 
vesiros,  bcnefacite  his  qui  oderunt  vos,  et  orate  pro 
persequentibus  ei  calumnianiibus  vos,  ut  sitis  filii 
Patris  vestri  qui  in  coelis  est  (Matth.  v).  »  Justitia 
Scriharum  ct  Pharisaeorum  erat,  nonmajchari  cum 
uxore  proximi  sui ;  jusiitia  eorum  qui  regnum  cob- 
lorum  inirare  desiderant,  major  esse  debet,  ut  non 
solum  adulterium  nan  perpotrent  in  corpore,  sed 
etiam  nec  delecient  in  corde,  propter  illud  quod 
Dominus  ail:  «  Qui  viderit  muliercm  ad  concupi- 
scendum  eam,  jam  moechaius  esi  eam  in  corde  suo 
{Ibid.),  »  Et  propier  illud  Apostoli :  «  Fornicaloros 
et  adultcros  judicabii  Deus  {Uebr.  xiii).  »  Justitia 
Scribarum  et  Pharisasorum  erat,  aliena  non  raperc  ; 

j>  justitia  corum  qui  ingredidesidcraniregnum  coelo- 
rum,  major  esse  debet,  ut  et  propria  largianiur,  et 
rapioribus  non  resistant,  Domino  dicenie :  «  Noiiic 
resistcrc  maio  (Malth.  v),  ct :  «  Si  quis  quod  tuum 
e§t  tulerit,  ne  repctas  (Luc.  vi).  »  Quibus  excmplis 
profecto  patct,quia  prajcepia  Novi  Tcsiamenii  tanto 
sunt  disirictiora,  quanto  spiritalia.  Illa  enim  quasi 
parvulis  ci  carnalibus  carnalia  suntdata,in  quibus 
perfectio  non  esi  manifestaia,  scd  maliiia  resecaia. 
Hasc  vcro  spiritalibus  spiritalia  sunt  dona,quffl  non 
terrenam  posscssionem,  scd  co^Iesiem  prffiparant 
mansionem.IUius  iemporali  Justitiatemporale  prs- 
mium  exspeciabaiur,  dicenie  Domino  :  «Observa  et 
audi  proecepta  Domini  Dei  iui,  ut  bene  sit  tibi  et 
longovivas  iempore,  et  ingressus  possideas  terram 
lacte  ct  melle   mananlem  {Dcut.  v,  vi).  »  Perfectio 

C  Novi  Tcstamenii  viiam  polliceiur  setcrnam,  quam 
«  necoculusvidit,necaurisaudivit,  nccin  corhomi- 
nis  ascendit,  qua;  prajparavit  Deus  diligcutibus  se 
(/  Cor.  ii).  wQuibus  crgo  majus  praimium  promiiii- 
lur,  major  debct  esse  justitia.  Aliter :  Justitia 
Scribarum  et  Pharisaeorura  esse  putabaiur,  quan- 
quam  non  esset  jusiiiia,quod  e.\ierminabantfacie8 
suas,  ut  apparerent  horainibus  jcjunanies,intus  au- 
iem  pl^ni  crant  rapina  ct  iniquitaic  (Matth.  vi). 
Justitia  vero  corum,qui  rcgnumDei  intrare  desid^ 
rant,  major  cssc  debct,ut  sanciitas  quaB  apparet  in 
corpore,  multo  magis  servetur  in  corde.  Jusiitia 
Scribarum  et  Pharisaeorum  videbaiuressc  quod  al- 
ligabant  onora  graviaclimportabiIia,etimponebant 
in  humcros  horainum,digito  autcra  suo  nolebantea 

D  movcrc  ylalUi.  ::x!ii).  Justitia  eorum,  qui  rcgnuni 
coclorura  iuirare  volunt,  major  essc  debet,ut  man- 
datum  Dci  primi  cusiodiant,nec  proDtcrmitiant  qua3 
alios  custodicnda  doccni  vcl  docucrunt.  Justiiia 
Scribarum  et  Pharisajorum  cssc  cerncbaiur,  quod 
decimahant  mcniam  et  aneihum  ct  cyminum  ct 
omnc  olus  horti,  majora  autcra  lcgis  praBtermitte- 
bani  ilbid.).  Jusiitia  eorura  qui  rcgnura  Dei  inira- 
turi  sunt  magis  abundare  dcbct,utsic  minimaprffi- 
cepta  Dci  cusiodiant,quatenus  majora  non  prgBier- 
miitani. 

«  Audistis  quia  dicturaest  antiquis:Non  occides; 
«(  qui  auiem  occiderit,  reus  crit  judicio.  »  Aniiquis 


est 


HATMdNIS  HALBBRSTAT.  EPI8G.  OPP.  PARS  U.— HOMHi. 


m 


dictum  est,  id  edt  populo  Judsorum  cui  a  Domino  A  reus  convictus  est,  qua  poeoa  puniatur  ab  aliisira- 


per  Moysen  preBceptum  erat,  ut  non  occideret ;  aut 
si  quis  occideret,  et  ipse  occideretur. 

<c  Ego  autem  dico  vobis,quia  omnis  qui  irascitur 
a  fVatri  suo,reu8  erit  judicio.»Id  est^ego  novus  homo 
qui  non  veni  ^olvere  legem,  sed  adimplere,  quique 
elegi  vos  de  mundo,et  mandatum  novum  do  vobis, 
ut  vos  invicem  diligatis,ego  autem  dico  vobis:«Quia 
omnis  qui  irascitur  fratri  suo,  reus  erit  Judicio.  » 
Tanta  ergo  pcBna  punitur  ira  in  Novo  Testamento, 
quantahomicidium  in  Veteri  ;Becundum  quod  Joan- 
nesapostolus  ait  :«0mni8  quiodit  Aratrem  8uum,ho- 
micidaest  (//oan.iii).  »In  nonnullis  autem  codicrbus 
itascriptum  legitur :  «  Omnisqui  irasciturfratri  suo 
sine  causa^  reus  erit  judioio.  »Quod  quidam  ita  in- 


ctatur,  et  adhuc  evadere  solet ;  in  gebenna  autem 
ignis,  nUlla  est  liberatio.  Et  ideo  in  retributione 
pcenflB,  quantitas  peccati  designatur.  Gebennfie  no- 
men  in  tota  serie  scripturarum  Veteris  Testamenti 
nott  reperitur,  sed  a  Salvatore  primum  in  Evangelio 
positum  cognoscitur.Gompositumautem  nomenest 
gehenna»  ex  ge  et  ennon,  quia  vallis  gratuiia  inter- 
pretatur.  Fuit  enim  vallis  filiorumEnnon  Juxta  Je- 
rusalem,  ubi  propter  scelus  idololatriffi  multaja- 
cuerunt  cadavera  mortuorum.  Et  ideo  ubiciinqae 
nomen  gehenn»  pouitur,  inferni  pcena  designatur. 
Sed  ne  asperam  videretur  Salvator  protulisse  een- 
tentiam,  cum  dixerit  reum  esse  gebenn»  ignisenm 
qui  dixerit  fratri  suo  fatiie,8tatim  remedium  reoon- 


telligendum  putaverunt,  quasi  tuno  ira  non  esset  »  cilationis  subjunxit,  dicens : 

-  .  !*•  1*1  A.*  *  ^*        ^^  A*  M  1 


peccatum,  quando  ab  aliis  ItBsi  vel  provocatiirasci- 
mur.  Sed  radendum  est,  sine  cau8a.Non  enim  sine 
causa,  vel  oum  causa  Christiano  fratri  irasci  per- 
mittitur,  cui  a  Domino  prasceptum  est :  iNoIi  resi* 
stere  malo,  sed  percutienti  maxillam,  pra^be  ei  et 
alteram,  et  pro  persecutoribus  exora  (MaUh.  v).  » 
«  Servum  enim  Domini,ut  ait  ApostoIa8,non  oportet 
rixari,  8ed  mansuetum  esse  ad  omne8,etiam  ad  eos 
qui  contraria  sapiunt  (//  rfm.ii).  »Et  sicut  Jacobus 
apostolus  ait :  «  Ira  viri  Justitiam  Dei  non  opcratur 
(lac.  i).  »  In  magna  observantia  charitatis  stimulus 
ir»  circumcluditur,quia  nemo  eum  quem  veraciter 
diligit,  occidere  potest. 

«  Qui  autem  dixerit  fVatri  suo  racha,  reus  erit 
«  concilio.  »  Racha  nec  Graecum  est,  nec  Latinum, 


«  Si  olTers  munus  tuum  ad  altare,et  ibi  recorda- 
«  tus  fuerfsquiafratertuushabetaliqufd  adversam 
u  te,  relinque  ibi  munus  tuum  ante  altare,  et  vade 
«  prius  reeonciliari  fratri  tuo,  et  tunc  veniensofrer 
«  munus  tuum.  »  In  quibus  verbis  sotlicite  conai- 
derare  debemus  quanlum  ipse  in  nobis  fratemum 
amorem  diligat,  quantumve  malum  discordic  odio 
habeat,  cum  muuera  ante  altare  non  oblata  retin- 
quere  Jubet,  et  prius  reconciliari  tnXri.  Gam  enim 
Dominus  nostra  nonnisi  propter  nos  quaBrat,iUi  pa- 
ci9  hostiam  nequaquam  oiferre  po88umu8,quandhi 
fratribus  impaciflci  sumus.  Necputandumestquod 
ei  tantummodo  munera  ofiTerimus,  cum  manibas 
oblationem  ante  altare  deportamu8,sed  qaando  ora- 
tioni  insi8timu8,ac  per  Jejunium  et  vigilias  camem 


sed  proprie  Hebraicum.  Dicitur  enim  xcvd^,  id  est  G  maceramus,  cum  eleemosynas  tribuimu8,hospitem 


inanis  et  vacuus,  quem  nos  sine  sensu  vel  absque 
eerebro  posaumus  appellare.  Quidam  autem  etymo- 
logiam  hujus  nominis  de  Grflsco  trahere  voluerunt, 
putantes  dici  pannosum.  Graece  enim  pannus  pax6c 
dicitur.  Scd  nop  vim  hujus  verbi  subtilius  porspi- 
cientes,  nihil  aliud  intelligimus  esse  racha^mBi  vo- 
cem  inconditam  irati  animi  commotionem  signiQ- 
cantis.QualessuntinterJectionesapudgrammaticos, 
sicut  dlcitur  a  dolente  heu,  ab  irascente  heit  a  ca- 
dente  aUU.  Et  pulchre  dicitur :  «  Qui  dixerit  fratri 
8U0  racha.  »  Frater  enim  noster  C8t,qui  eodem  pre- 
tio  nobiscum  redemptus  est,  eodem  baptismo  est 
regeneratus.  Si  enim,  ut  Dominus  ait  {Matth.  xii), 
de  otioso  sermone  rationem  reddituri  sumus  in  dfie 


suscipimuBy  nudum  cooperimus,et  ceterahissimi- 
lia  pietatis  opera  Implemus,  tunc  munera  Deo  ofb- 
rimus.  Cavendum  ergo  summopere  est,  ne  malum 
discordiffi  contra  ajiquem  in  corde  teneamo8,et  pro- 
pterhoc  nostra  munera  in  conspectu  Dei  aecepta 
non  sint,  quomodo  Deo  placabiiem  hostiam,  tit  di« 
ctum  esty  ofTerre  non  possumus,  quandia  proiimis 
implacabiles  sumus.Notandumautem  qaod  non  ait: 
Si  tu  habes  aliquid  adversus  fratrem  tuum;  sed: 
Si  frater  tuus  habetaliquid  adversum  te.Tuncenim 
frater  noster  adversum  nos  habet  aliquid,  quando 
nos  Iffidit.  Pergendum  ergo  est  ad  reconciiiatioaem, 
et  si  veniam  petere  voluerit,  quod  in  nobis  peccarjl 
clementer  est  dimittcndum,propter  boc  quod  Domi- 


Judicii,muItomagisdecontumeIioso.»Quiautemdi- 0  nus  ait:  «  Cum  stabitis  ad  orandum,  dimittiie 


«  xerit  fatue,  reus  erit  gehennffi  ignis.  »  Notandum 
autem  in  hoc  Ioco,quia  gradatim  deminimis  ad  ma- 
Jora  a8cenditur,quoniam  proqualitate  peccati  vindi- 
etam  comminatur.In  primo  enimloco  unum  solum* 
modo  posuit,  id  est  iram  ;secundo,duo,id  estiram, 
et  vocem  ir®  commotionem  significantis ;  in  tertio, 
tria,  iram,  vocem  et  contumeliam.Sicut  ergo  msjus 
peccatum  est  dicere  fatue,quara  solummodo  irasci, 
vel  dicere  rachaisic  graviusest  roumessegehennffi 
ignis,  quam  reum  judicio,  vel  concilio.  In  judicio 
enim  causa  disculitur,et  is  qui  reusesse  putabatur, 
nonnunquam  innocens  invenitur;in  concilio  si  quis 


(Marc.  xi),  »  etc.  Si  autem  veniam  postulare  nolue- 
rityspiritales  fratres  secretius  immiitendi  sunt,  qni 
eum  ad  bumilitatis  satisfactionem  provocentjnxta 
prfficeptum  Domini  dicentis  :  «Si  te  audire  noluent 
frater  tuus,  adhibe  tecum  unum  vel  duo8,ut  m  ore 
duorum  vel  trium  testiuro  stet  omne  verbum{W<*- 
xviii).  »  Si  autem  contumax  et  superbus  persevera- 
verit  ille  qui  in  te  pecoavit,  non  neeesse  est  ut  tu 
ei  veniam  postules,  scd  tamen  propter  Dcum  ei 
corde  dimitte,ut  securus  accedens  ad  altare,  dicerc 
pos8is:«Dimitte  nobis  debita  nostra,  sicut  etnos  di- 
mittimus  debiloribus  nostrrs  (Mam.  vi\  »  Bl  ut  im- 


693 


HOMIUiG  Dlf  fEMPORE. 


634 


pleatur  in  nobia  quod  Dominus  ait:  u  SidimiseritiB  A 
hominibuB  peccata  eorum,  et  Pater  vester  ccelestis 
dimittet  vobis  peccata  vestra  (Ibid.),  »  Quod  si  ex 
utraque  parte  negligentiacontigit,  ab  utraque  venis 
satisfactio  procedere  debet.  Hsbc  tamen  discretio  in 
hac  reconciliatione  observanda  est,  ut  si  ille  qui 
alium  Issit,  temporale  damnum  intulit,  quod  injuste 
abstulit,  juste  restituat.Siautem  verboaut  convicio 
tantum  proximo  fecit  injuriam,  sufflcere  creditur 
Bola  veniae  postulatio  ad  satisfactionem.  Unde  post 
reconciliationem  a  Domino  dicitur: 

Et  tunc  veniens  offeres  munus  tuum.  Esto  con- 

«  sentiens  adversario  tuo  dum  es  in  via  cum  eo.  » 

Forte  movet  aliquem  ad  qusrendum,  qui  sit  adver- 

sarius  noster,  cum  quo  concordare  nosjubetDomi- 

nus  noster.  Gui  respondendum  est,  quiadversarius  j^ 

iste  sermo  Dei  inteliigitur,  non  quia  reete  adversa- 

rhis  sit  nostrse  salutis,  scd  qnia  contradicit  nostrs 

carnali  voluntati.  Verbi  gratia:  Garnalis  delecta- 

tio  pelrahere  nos  cupit  ad  adulterium,    contra- 

rius  autem  tibi  sermo  Dei  clamat:  «  Adulteri  re- 

gnum  Dei  non  possidebunt  (/  Cor.  vt).  »  Et  alibi: 

M  Pornicatores  et  adulteros  judicabit  Deus  (Hebr, 

xin).  »  Et  iterum :  «  Qui  vidcrit  mulierem  ad  con- 

cupiscendum  eam,  Jam  mcechatus  est  eam  in  corde 

Buo  (Maith,  v).  »  Si  autem  audita  hac  voce,  vitave- 

ris  carnalem  delectationem,  idestardoremlibidinis 

freno  continentiffi  restrinxeris,  coneordasti  cum  ad- 

versario  tuo  in  bonotuo.Dicamuset  aliud:Suggerit 

tibi  eforietas  et  immittit  faucibus  tuis  siccitatem, 

usquequo  pervenias  ad  ebrictatem,  sed  contradicit 

libi  sermo  divinus:  «  Videte,  ne  graventur  corda  C 

vestra  crapula  et  ebrietate  (Luc.  xxi).  »  Et  iterum : 

«  Ebriosi  regnum  Dei  non  possidebunt  (/  Oor.  vi).» 

Vitice  ergo  delectationem  potandi,  et  concordacum 

adversario  tuo.  Sic  de  c«eteris  vitiis  sentiendum  est, 

in  qiiibnscaroconcnpiscitadversus  spiritum,  splri- 

tos  antem  adversus  camem :  et  hsc  sibi  invicem 

adversantur,  ut  non  ea  qu«  volumus  faciamus  [Gal. 

\).  Via  autem  praesens  est  vita.  Quandiu  enim  in 

praesenti  vita|manemus,  quasi  invia  et  initineresu- 

mus,  et  necdum  ad  patriam  pervenimus.  In  viaergo 

cum  adversario  nostro  concordare  Jubemurr  quia 

post  mortem,  nec  audiendi  verbum  Dei,  nec  emen- 

dandi  locus  erit,  Salomone  testante,  qui  ait: «  Quod- 

cunqne  potest  manus  tua  facere,  instanteroperare, 

quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  scf entfa,  necsapientia  j) 

eat  apud  inferos  quo  tu  properas  {Eccle  ix).  »Unde 

et  de  his,  qui  tarde  converti  negligunt,  dicitur: 

«  Invocabunt  me,  et  non  exaudiam ;  mane  consur- 

gent,  et  non  invenient  me,  eo  quod  exosam  habue- 

rhit  disdpHnam,  et  timorem  Domininonaudierint, 

nee  acquieverint  consilils  meis,  et  detraxerint  uni- 

vers»  correptioni  meffl  {Prov.  i).  »  Valde  autem  ti- 

mendum  est,  quodinfertur :  <c  Nefortetradattead- 

«  vevsarius  judici,  et  judex  tradat  te  ministro,  et  in 

« (^rcerem  mittaris.  »  Si  audire  nolueris,  et  cum 

adversario  tuo  ooneordare  neglexeris,  ipse  tradet  te 

jadici,  td  est,  ipse  sermo  Dei  eritin  testimonium  tu« 


damnationis,  qni  prohibitor  fliit  tus  correptionis. 
Et  non  solum  sermo  Dei  erit  tibi  testimonium,  sed 
et  ipsse  cogitationes  adversum  tc  consurgent,  sicut 
Apostolus  nit:  «  Cogitatioiium  invicem  adversan- 
tium,  autetiam  defendentiumin  die^  quandojudica- 
bit  Deus  occulta  hominum  (Rom.  u).  »  Nam  et  ipsa 
terra  in  qua  peccamus,  nobis  in  testimonium  erit, 
nisipriusmedicina  pcBnitentiaesanatifuerimus,  teste 
beato  Job,  qui  ait:  «  Et  terra  adversum  me  clamat 
(Job.  xiii).  »  Minister  atem  cui  ti^aditur  is,  qui  cum 
adversario  suo  concordarenoIuit,diabolusinteIIigi- 
tur,  qui  super  eos  ministerium  accipiet  justs  dam- 
nationis,  qui  sponte  se  tradiderunt  pravae  actioni. 
Ipsos  enim  exactores  habebunt  in  pccna,  quos  per- 
stiasores  habueruntinculpa.  Garcer  autem  infernus 
est,  «  ubi  est  vermis,  qui  non  morietur^et  ignis  qui 
non  exstinguetur  {Marc.  ix),  »  de  qnoper  Joannem 
in  Apocalypsi  dicitur:  «  Omnesblasphemiffornica- 
tores,  etadulteri,  mittenturin  stagnumigoisetsul- 
phuris  (Apoc.  xxi),  »  Quod  autem  subjungil: 

«  Amen  dico  tibi,  non  exies  inde  donec,  reddas 
«  novissimum  quadrantem.  »  Donec,  adverbium  fl- 
nitum  pro  infinito  posuittemporc,  quod  nonsolum 
boc  in  loco  sacra  Scriptura,  sed  ctiam  plurimis  in 
locis  facere  consuevit,  sicutDominusperProphetam 
ait:  Donec  senescatis^  ego  sum.  Et  Psalmista: 
«  Sicut  oculi  ancills  in  manibus  dominae  suae,  ita 
oculi  nostri  ad  Dominum  Deum  nostrum,  donec 
misereatur  nostri  {Psal.  cxxii).  »  Nunquid  aut  post 
itlorum  senectam  Deus  futurus  non  erat,  aut  post- 
quam  misertusfueritnobisoculinostri  cessabuntre- 
spicere  iilum  ?non ;  sed  sicut  diximus,  finitum  pro  in- 
finito  posuit.  Qui  locus  Origenianos  destruit,  qui 
falsa  pietate  dixerunt  post  judicium  daemonesesse 
solvendos.Sicutenim  aeternumregnura  prseparatum 
est  sanctis,  ita  aet^^Tnum  supplicium  reprobis,  Do- 
mino  dicente  {Matih.xxy):^  Ite,maledicti,inignem 
ffiternum,  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus.» 
Et  iterum:  «  Ibunt  hiin  supplicium  aeternumjusti 
autem  in  vitam  asternam.  »Hinc  perSalomonemdi- 
citur:  «  Lignum  in  qpacunque  parte  ceciderit,  sive 
ad  austrum,  sive  ad  aquiionem,  »  Id  est  sivein  in- 
fernum,  sive  in  regnum  Dei,  «  ibi  erit  (Eccle.  xi).  » 

HOMILIA  GXIX. 

OOUtNtGA.  OCTTAVA   POSt   PBNTBC08TEN. 

(Marc.  viji.)  «  In  illo  tempore:  Cum  turba 
f(  multa  esset  cum  Jesu,  nec  haberent  quod 
«  manducarent,  convocatis  discipulis  ait  illis: 
«  Misereor  soper  turbam.  »  Et  reliqua.  Domi- 
nus  Jesuff  Cbristus  Deus  ante  saecula,  et  homo 
factus  in  flne  saeculorum,  ita  sua  opera  temperare 
dignatns  esrt,  ut  in  uno  eodemque  miraculo  se  vc- 
rum  Deum,  verumque  hominem  esse  declararet. 
Quod  in  hujus  lectionis  serie  cito  cognoscimus,  si 
hanc  diligenter  consideremus.  Quod  enim  super 
turbam  esurientem  misericordia  motusdicitur,  hu- 
roanse  compassionis  cst  indicium :  quod  autcm  de 
septem  panibns  quatuormiIUahominumreflcit,di- 


«35 


HATMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


636 


vinsB  potestatis  est  declaratio.  Ncc  putandum  est, 
hanc  eamdem  esse  lectionem,  ubi  alii  evangelistas 
de  quinque  panibus  quinque  millia  hominum  satiata 
fuisse  referunt :  quiaibi  discipuli  Dominum  commo- 
nent,  ut  dimittat  turbas  emere  quae  sibi  necessaria 
sunt,  hic  autem  Domihussupra  turbam  esurientem 
misericordia  motus  dicltur:  ibiquinque  panes,  hic 
septem  fuisse  memorantur:  ibi  hordeacoi,hiccuju8 
generis  annonosfuerint,  nondoclaratur:  ibi  quinque 
millia  hominumdequinquepanibus  satiatisunt,  hic 
de  septem  paiiibns  quatuor  millia  refecta:ibisupra 
fenum  discubuorunt,  hic  supertcrram.Undeibipcr 
turbam,  qus  ex  quinque  panibus  satiata  est,  po- 
pulus  sub  lege  VeterisTestamenti  positus  esse  desi- 
gnatur,  qui  quinque  libros  Moysi  ad  suam  eruditio- 
nem  accepit:  hic  autem  per  turbam,  qus  cxseptem 
panibus  reficitur,  muUitudohominum  Adelium^  qus 
per  gratiam  Novi  Testamenti  quotidic  pa8citur,de- 
signatur.  Hanc  turbam  Isaias  in  spiritu  a  Domino 
pascendam  prffividerat,  cum  dicebat:  «  Venientad 
eum  omnes  gentes,  et  ibuntpopulimulti,  etdicent: 
Domus  Jacob,  venite,  et  ambulemus  in  lumine  Do- 
mini  {Isa.  ii).  »  Et  Psalmista:  «  Omnes  gentes, 
quascunque  fecisti,  venient  et  adorabunt  coram  te, 
Oomine,  et  glorificabunt  nomen  tuum  in  sternum 
(PsciL  Lxxxv).  »  Et  bene  in  illa  refectionci  quffi  ex 
quinque  panibus  facta  est,  per  quam  populum  Ju- 
dffiorumdiximussigniflcari,discipuliDominumcom- 
monuisse  dicuntury  ut  dimitteret  turbas  emere  sibi 
necessaria,  quia  idem  populus  ante  adventum  Do- 
mini  patriarchas  et  prophetas  suos  intercessores 
habuit.  In  hac  autem  ipse  Dominus  ad  misericordiam 
commovetur,  quiagentilis  populusnonsuismeritis, 
nec  aliquo  interveniente,  sed  sola  gratuita  Domini 
misericordia  salvatus  est.  sicut  Paulus  apostolus 
ait:  «  Gratia  Dei  salvi  facti  estis  (Eph,  ii).  »  Et  pul- 
chre  Dominus  turbam,  quam  amore  verbi  Dei  esu- 
rientem  vidit,  etiam  cibo  corporali  reflcit,  ut 'nillis 
adimpleret  quod  ipse  alibi  promisit,  dicens:«Quffi- 
rite  primum  regnum  Dei  et  justitiam  ejus,  et  haec 
omnia  adjicientnr  vobis  (Matth,  vi).  »  Recteergode 
hac  turba  dicitur:  «  Quiaeccejamtriduo  sustinent 
«  me,  nec  habent  quod  manducent.  »  Turba  enim 
Dominum  triduo  sustinet,cum  fldelis  populus  in  con- 
fesslone  sanctae  Trinitatis  incessabiliter  perseverat. 
Sustipere  cnim  homo  Deum  dicitur,  cum  etiam  nec 
inter  adversa  ab  ejus  deficit  amore,  imitans  illum 
qui  dicebat:  «  Dirige  ine  in  veritate  tuaetdoce  me, 
quia  tu  cs  Deus  salvator  meus^  et  te  suistinui  tota 
die  (Psal,  xxiv).  »  Aliter:  Turba  triduo  Dominum 
sustinet,  cum  electi  intellectum,  memoriam  et  vo- 
luntatem  in  bono  opere  occupant.  Sive  certe  Domi- 
num  triduo  sustinet,  cum  fidcm  et  spem  et  chari- 
tatem  inviolabilem  servat,  de  quibus  Apostolusait: 
«  Maneant  in  vobis  fides,  spes,  charitas  tria  hffic : 
major  autem  his  est  charitas  (/  Cor.  xiii).  » 

«  Et  si  dimisero  eos  jejunos  in  domum  suam, 
«  deflcieot  in  via.  »  Domus  electorum  proprie  coc- 
lesiis  est  patria,  dequa  Dominus  ait:  «IndomoPa- 


A  tris  mei  mansiones  multae  sunt  [Joan.  xiv). »  Ad 
quam  ardentissimo  amore  pervenire  optabat  ille, 
qui  dicebat:  «  Unam  petii  a  Domino,  hanc  requi* 
ram,  ut  inhabitem  in  domo  Domini  omnibuB  diebus 
yits  meffi  {Psal.  xxvi).  »  Viaautemprssensestvila. 
Quandiu  enim  vivimus,  in  \ia  sumus,  necdumque 
ad  patriam  pervenimus.  Non  vultergoDominustur- 
bam  jejunam  dimittere,  ne  deOciant  in  via:  qula 
electi  ne  in  prssenti  vita  a  bono  opere  cessent,  pa- 
bulo  verbi  Dei  pascendi  sunt:quiasicut  deficitcor- 
pus  sine  cibo,  ita  anima  sine  verbo  Dei.  Quo  cibo 
refici  desiderabat  ille,  qui  dicebat :  «  Dominus  pa- 
scit  me,  et  nihil  mihi  deerit,  in  locopascus  ibime 
collocavit  {Psal.  xxii).  »  Quod  autem  subjungitur: 
«  Quidam  autem  de  longe  venerunt  ex  eis.  »  Siad 

n  utrumque  populum  referrevoluerimus,populu8Ju- 
dfflorum  de  prope  venit,  quia  legis  notitiam  et  Dei 
cognitionem  habuit:  de  longe  autem  gentilisvenit, 
quando  post  idolorumculturamadDei  cognitionem 
conversus  est.  Unde  Apostolus  ait :  «  Ipse  est  pax 
nostra,  qui  fecit  utraque  unum  {Eph.  ii).  »Quotidie 
vero  in  conversione  fidelium,  alii  de  prope,  alii  de 
longe  adfldemveniunt.  Qui  enim  innuUis  crimina- 
libus  peccatiscontaminatusDei  voluntatem  sequitur, 
sine  dubio  de  prope  venit.  Sed  et  is,  quilicitocon- 
jugio  expertus  ad  Deum  convertitur,  ex  proximo 
venit.  Qui  autem  post  publica  flagitia,  adulteria, 
furta,  homicidia,  ebrietates,  rapinas,  per  poeniten- 
tiam  ad  Deum  convertitur,  delongevenit.  Depropc 
autem  venit,  qui  abipfiainfantia  velpueritia,in8er- 
vitio  Dei  se  mancipat:  de  longe  vero,  qui  in  sene- 

C  ctute  ad  Deum  convertitur.Promittit  ergo  Dominus 
cibum  se  daturum  etiam  his,  qui  de  longe  veniunt, 
quia  non  solum  justos,  sed  etiam  peccatorea  con- 
versoB  recipit  et  amat,  sicut  et  ipseait:  «Non  veni 
vocare  justos,  sed  peccatores  ad  pcenitentiam  [Luc. 
v).  »  Et  Apostolus  ait:  «  Veniens  evangelizavitpa- 
cem  his  qui  erant  prope,  et  hisquilonge  {Eph.u).« 
Talibus  ergo  nec  veniam,  nec  cibum  abnegat  ille, 
qui  per  prophetam  ait  (Ezech.  xviii) :  «  Vivo  ego. 
dicit  Dominus  Dcus,  quia  nolo  mortem  peccatoris, 
sed  ut  convertatur  et  vivat.  »  Et  iterum:  «  Pecca- 
tor  in  quacunque  die  conversus  fuerit,  etingemuerit 
peccatum  suum,  omnia  peccala  cjus  oblivioni  tra- 
dentur  {Ibid.).  »  Et  rursus:  «  Nunquidobliviscipo- 
test  mulier  infantem  suum,  ut  non  misercaturfilio 

Q  uteri  sui?  Et  si  illa  oblita  fuerit,  ego  tanien  non 
obliviscar  tui  (Isa.  xlix).  »  Et  in  Evangelio:  «  Non 
est  opus  sanis  medicus,  sedmaIehabentibiis(tfaKft. 

IX),  » 

•  Et  responderunt  ei  disoipuli  sui :  Unde  istos 
«  poterit  quis  hic  saturare  panibus  in  solitudine?» 
In  alia  refectione  Philippus  specialiter  dixisse  nar- 
ratur:  «  Ducentorum  denariorum  panes  nonsuffi- 
ciuntturbffi,  ut  unusquisquemodicumquidaccipiat 
(Joan.  vi).  »  Nuncautemgeneraliteromnesdiscipuli 
dicunt :  «  Unde  poterit  istos  quis  hic  saturare  pa- 
nibus  in  solitudine?  »  Quanto  ergo  discipulis  difS- 
cilior  res  visa  est,  tanto  magis  miraculum  Domini 


68T 


HOMILIiG  DE  TEMPORB. 


638 


darescit.  Fragilitate  quippe  carais  gravati  apostoli,  A 
Dondum  adhuc  perfecte  divinitatem  Christi  intelli- 
gebant,  quando  eo  praesente,  qui  educit  panem  de 
terra  et  vinum^quod  IffitiOcat  cor  hominis,ex  pau- 
cis  panibus  multitudinem  hominum  posse  satiare 
dubitabant.  Sed  Dominus  non  solum  ut  dubitatio- 
uem  discipulorum  auferret,  verum  etiam  ut  multi- 
tudinem  fatigatam  jejunio  reficeret,  ex  paucis  pa- 
nibus  multitudinem  hominum  reflcere  voluit. 

«  Et  interrogavit  eos  :  Quotpanes  habetis?  »  Non 
ignorans  Dominus  discipulos  interrogat,  qui  omnia 
scit  antequam  flant,  sed  ut  ex  sua  interrogatione 
illorum  animos  erudiat,et  discant  per  ejus  prssen- 
tiam  de  paucis  panibus  multas  turbas  hominum  sa- 
tiari  possein  soiitudine,  qui  perquadragintaannos 
sine  aratri  labore  immensas  populi  catervas  cibo  ^. 
mannffi  aluit  in  deserto.  <  Qui  dixerunt :  Septem.  » 
In  alia  refectione  quinque  panes  hordeacei  fuisso 
referuntur,  per  quos,  ut  diximus,  scriptura  Veteris 
Testamenti  significata  est,  sub  tegmine  iitter®  la- 
teoB.Nunc  autem  hic  septem  pancs  fuisse  memoran- 
tur,  propter  septiformem  gratiam  Spiritus  sancti,cu- 
jus  gratia  iiluminati  apostoli  eorumque  successores, 
et  fidem  sancta  Trinitatis,  et  quatuor  Evangeliorum 
doctrinam  mundo  annuntiaverunt.Quod  bene  septe-  . 
narius  numerus  signat,  qui  constat  ex  primo  pari 
et  primo  impari,  id  est,  ex  ternario  et  quaternario. 
Sive  quia  septenarius  numerus  frequenter  pro  pleni- 
tudine  ponitur,  quia  per  sancti  Spiritus  gratiam 
perfectionem  justitim  consecuti  sunt  sancti. 

a  Et  praecepit  turbs  discumbere  super  terram.  » 

In  alia  refectione  turba  super  fenum  discubuisse  le-  C 

gitur,  quia  lex  camalia  tantum  prohibebat  peccata. 

«  Omnis  enim  caro  fenum,et  omnis  gloria  ejus  tan- 

quam  flos  agri  {Isa,  \l).  »  In  hac  autem,  per  quam 

gratiam  Novi  Testamenti  diximus  figurari,  rccte 

tarba  super  terram  discumbit :  quia  gratia  Novi  Te- 

stamenti  non  solum  culpas  operis,  sed  etiam  culpas 

cogitationis  restringit :  nec  solum  aliena  rapientibus 

contradicit,  sed  etiam  ad  perfectionem  tendentes 

proprias  facultates  cum  ipsaterra  relinquere  monet^ 

Domino  dicente :  «  Si  vis  perfectus  esse,  vade,  vende 

omnia  que  habes,  et  da  pauperibus,  et  habebis  the- 

saurum  in  coelo  :  et  veni,sequere  me  (Matth.  xix).  » 

Et  sicut  ipse  alibi  ait : «  Nisi  quis  renuntiaverit  omni* 

bus  qu®  possidet,  et  non  odit  patrem,  matrem,  uxo- 

rem,  liberos,  fratres  et  sorores,  servos  et  ancillas,  et  q 

agros  propter  nomen  meum,  non  potest  meus  esse 

discipulus  {Luc.  xiv).  »  Moraliter  autem  turba  super 

terramdiscubuit,cumfidelium  animeD  suab  fragilita- 

tis  memoresyterram  sejug^ter  et  pulverem  esse  consi- 

derant,dicentescum  Psalmista : «  Adfassit  pavimento 

anima  mea,  vivifica  me  secundum  verbum  tuum 

{Psal.  cxvni).  »  Et  iterum  :  «  Quoniam  humiliata 

est  in  pulvere  anima  nostra,  conglutinatus  est  in 

terra  venter  noster  {Psal.  xlui).  »  Taliter  ille  super 

terram  discubuerat,  qui  dicebat :  «  Loquar  ad  Do- 

minum  meum,cum  sim  pulvis  et  cinis  (Gen.  xvui).  » 

<<  Et  accipiens  septem  panes,gratia8  agens  fregit,  et 


«  dabat  discipulis  suis  ut  apponerent,  et  apposuerunt 
«  turbs.  »  Jam  superius  per  septem  panes,  septem 
donaSpiritus  sancti  figurari  diximus.Dominus  ergo 
septem  panes  accepit,  quia  prae  omnibus  hominibus 
specialiter  septem  dona  Spiritus  sancti  in  se  habuit, 
dicente  propheta  :  «  Et  requiescet  super  eum  spi- 
ritus  Domini,  spiritus  sapientiae  et  intellectus,  spi- 
ritus  consiiii  et  fortitudinis,  spiritus  scienti»  et  pie- 
tatis,  et  replebit  eum  spiritus  timoris  Domini  (Isa. 
xi).  »  Fregit  autem  panes  et  dedit  discipulis  suis, 
quia  ejusdem  Spiritus  sancti  dona  unicuique  san- 
ctorum,  prout  vult,  distribuit,  aliis  largiens  sermo- 
nem  sapientis,  aliis  sermonem  scientis^aliis  genera 
linguarum,  aliis  interpretationem  sermonum,  aliis 
discretionem  spirituum.  Sive  dedit  septem  panes 
discipulis  ut  apponerent  turbse,  quando  post  resur- 
rectionem  apparens  illis,  insufflavit  et  dixit  eis  : 
«  Accipite  Spiritum  sanctum.  Quorum  remiseritis 
peccata,  remittuhtur  eis  :  et  quorum  retinueritis, 
retenta  sunt  {Joan.  xx).  »  Discipuli  autem  apposue- 
runt  turbs,  quia  per  eorom  praedicationem  notitiam 
sacri  mysterii  mundo  voluit  innotescere.  Pulchre 
refecturus  turbam  gratias  egisse  dicitur,  ut  osten- 
deret  in  omnibus  bonis  operibus  Deum  a  nobis 
esse  glorificandum. 

«  Et  habebant  pisciculos  paucos,  et  ipsos  bene- 
«  dixit,  et  jussit  apponi.  »  Per  pisciculos,quo8  bene- 
dixit  et  apposuit  turbie,  sanctorum  imitabilis  con- 
versatio  designatur,  qui  non  solum  more  piscium 
saltus  Buper  aquas  dare  consueverunt,  contemnentes 
terram  et  amantes  coelum,  sed  etiam  inter  fluctus 
variarum  persecutionum  spiritualiter  crescunt  et 
proficiunt,  dicentes  cum  Apostolo  :  «  Etsi  exterior 
homo  noster  corrumpitur,  sed  is  qui  interior  est, 
renovatur  (//  Cor.  iv).  »  Cum  septem*ergo  panibus 
paucos  pisciculos  jussit  apponi,  quia  sanctorum 
exempia  cum  praedicatione  verbi  ad  imitandum  no- 
bis  quotidie  praedicatores  proferunt.  Bene  autem 
pauci  pisciculi  fuisse  memorantur,quiasanctorum 
conversatio,  suo  judicio  humilis  est  et  despecta^ 
quibus  Salvator  ait :  «  Nolite  timere,  pusillus  grex, 
quia  complacuit  Patri  vestro  dare  vobis  regnum 
{Luc.  xii).  »  De  quibus  per  Salomonem  dicitur  : 
«  Lepusculus,  plebs  invalida,  collocat  in  petra  cubile 
sibi  {Prov.  xxx).  »  Et  recte  in  illa  refectione,  quae' 
ex  quinque  panibus  facta  est,  duo  pisces  fuisse  me- 
morantur,  et  hic  incertus  numerus  ostenditur :  quia 
ad  comparationem  illorum,  qui  ex  populo  Judaeorum 
credituri  erant,  et  inflnita  multitudo  ex  gentili  po- 
pulo  ad  fldem  venit,  Domino  dicente  :  «  Multi  ve- 
nient  ab  oriente  et  occidente,  et  recumbent  cum 
Abraham,  Isaac  et  Jacob  in  regno  ccelorum  {Matth. 
viii).  ■ 

«  Et  manducaverunt,  et  saturati  sunt.  »  Non 
omnes  aequaliter  manducaverunt,  sed  omnes  ad 
unam  satietatem  pervenerunt :  quia  Scripturae  sacrae 
intellectum  non  omnes  aequaiitcr  capiunt,sed  tamen 
omnes  pro  modo  et  persona  sua  spiritalem  refectio- 
nem  in  ea  inveniunt.  Unde  bene  de  manna  dicitur : 


fll^ 


HAYMONIS  HALBBRSTAT.  EMSC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


640 


«  Qni  plus  habuil  non  abundavit :  et  qui  minua,  non  A  ejus  viride,  el  in  tempore  siccitatis  noD  erit  |olIici- 
minoravit,  sed  omnes  mensi  sunt  ad  mensupam  go-  tum,  nec  aliquando  desinet  facere  fructura  {Jer. 
nfior  (//  €or.  viii ;  Exod.  xvi).  »  Est  enim  Scriptura 
sacra  fluvius  quidam,  magnus  et  parvus,  excelsus 


et  humilis,  in  quo  elephas  natat,  et  agnus  pedibus 
atnbulat :  quia  spiritales  ct  doctissimi  viri,  quanlo 
plenius  ejus  inteileclum  degustant,  tanto  amplius 
est  quod  in  eo  esuriant :  et  humiles  et  parvuli,  se- 
cundum  moduium  sus  capacitatis,  unde  satientur, 
in  ea  inveniunt.  De  quibus  per  Psalmistam  dicitur  : 
«  Edent  paupe.ros  et  saturabun|ur,  et  laudabunt 
Dominum  qui  requirunt  eum,  vivent  corda  eorum 
ih  ssculum  saBCuIi  {PsaL  xxi).  » 

«  Et  sustulerunt  quod  superaverat  de  fragmentis, 
(t  septem  sportas. »  Hic  Domini  miraculum  augmen- 


xvii).  »  Quasi  autem  cum  junco  palma  in  spoKa 
contexitur,  quando  iidem  sancti  viri  contra  camis 
vitia  et  cogitationum  spiritale  bcllum  sascipiunt, 
scientes  quia  caro  concupiscit  adversus  spiritum, 
spiritus  autem  adversus  carnem  :  et  haec  sibi  invi- 
ceni  adversantur,ut  non  qus  volumns^illafaciamas 
(Gal.  v).  Quorum  constantissima  perseverantia  ma- 
nifestatur,  cum  subditur  : 

((  Eranl  autem  qui  manducaverunt,  quasi  quatuor 
((  millia,  et  dimisit  eos.  »  Non  frustra  quatuor  millta 
hominnm  a  Domino  reficiuntur.  Oaatemariuscnim 
numerus  perfectus  est,  et  in  suis  partibus  drvisos, 
perfectionem  obtinet.  Dividitur  enim  in  unum,duo- 


tatum  est.  Magnum  enim  esset  miraculum,  si  de  n  bus  et  tribus.  Unum  namque  ad  Deum  pertinet 

8cptempanibu8,quatuormiIHbushominumsatiati8,  -v      •  «-  ,     .. 

nihil  superesset.  Sed  erevit  signum,  auxit  aimira- 

tionem.Non  solumenim  de  septem  panibus  quatuor 

milliahominum  satiata  sunt,  sed  etiam  de  fragmen- 

tis,  juxta  numerum  panum,  septem  sport»  replets 

sunt.  Quod  ergo  turba  non  capit,  apostoli  in  sportis 

sustoHunt :  quia  obscuriores  sententiassacraoScri- 

ptune,  quas  simplices  capere  nequeunt,  magistri  et 

doctores  Ecclesis  in  propriis  pectoribus  rccondere 

debent,  ut  tempOre  doctrinaB  unicuique  personae  ci- 

bum  spiritalem  tribuere  possint :  quia  turpe  est  eo 

tempore  discere,  quando  quia  debet  docere ;  et  sint 

de  illis,  de  quibus  Dominus  ait  :  «  Fidelis  servus 

et  pruden8,quem  constituit  Dominus  supra  familiam 

stiam,  ut  det  ilHs  in  tempore  tritici  mensuram  (Lue. 


qUiatunusDominus,unarides,unumbaptisma,unus 
Deus  et  Pater  omnium,  qui  est  Fuper  omnes,  et  per 
omnia,  et  in  omnibus  nobis  {Eph.  iv).  »  Duo,  ad 
geminam  dilectionem  vel  duo  Testamenta.Tres,ad 
sanctam  individuamque  Trinitatem,  Patris  scilicet 
et  Filii  et  Spiritus  saneti.  Quatuor  autem  ad  gratiam 
Novi  Testamenti,  vel  ad  quatuor  libros  Evangelii, 
quas  maxime  in  bis  deseribitur.  Quia  ergo  in  qua- 
tiior  libris  Evangeliorum  invenimus,  qualiter  unum 
Deum  credamus,etqualitergefninam  dileetionerolia- 
beamus,necnonquaIitersanctaTnindividuamqueTri* 
nitatem  confiteamur,  rectequatuor  mitlia  hominum 
a  Domino  satiata  csse  dignoscimns.  Sive  recte,  quia 
quatuor  millia  hominnm  a  Domino  refici  audivimus, 
nos  mystice  docemur,  ut  si  spiritaliter  refici  vola- 


xii). »  Pulchre  in  illa,qu«  exquinque  panibus  facta  C  mus,  qualuor  principales  virtutes,  prudenliam  sci- 


est,  dnodecim  cophini  fragmentorum  remanserunt : 
quia  Judaicus^populus  duodecim  apostolos  plenos 
Spiritu  sancto  ad  suam  oi'uditionem  habuit.Inista 
antem,  juxta  numerum  panum,  septem  sportae  sus- 
toiluntur  :  quia  Ecclesia  ex  gentibus  collecta.  per 
septiformem  gratiam  Spiritus  sancti  celebratur,re- 
gltur  atque  reficitur.  In  cujus  typo  Joannes  in 
Apocalypsi  sua  septem  ecclesias  enumerat,  necnon 
efc  septem  candelabra  aurea,  et  septem  cornua 
agni.  Dnde  Zacharias  propheta  ait :  « In  lapide  uno 
septem  oculi  sunt  (Zo^;^.  ix).  »  Recte  autem  septem 
sportas  praBCordia  sanctorum  aignificantur,  qui 
Spiritus  sancti  gratia  illuminati,  et  viriditatem  Odei 
immarcessibilem  servant,  et  tela  nequissimi  ignea 


licet,  temperantiam,  fortitudinem  atque  justitiam, 
qtiibus  nihil  est  utilius  in  vita  hominis,  habeamus. 
Quia  enim  quadratus  lapis  non  fluctuat,  sed  in 
quamcunque  partem  versus  fuerit,  aequaliier  jucct, 
recte  qualernario  numero  consfantia  sanclorum  dc- 
signatur,  qui  non  circumferunfur  omni  vento  do- 
ctrinae,  sed  ut  firmi  lapides,  sive  in  prosperrs,  sive 
in  advcrsis.  in  bonis  aclibus  et  in  fide  constantis- 
srme  perseverant,  considerantes  itlad  quod  Domfnus 
ait :  «  Oui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic  salvus 
erit  {Matth.  xxiv).  »  Sive,quia  et  fidem  bcne  credendi, 
et  constantiam  recte  vivendi  per  quatuor  Evarigelio- 
rum  doctrinam  discimus,  reote  quatuor  millia  homi- 
num  de  septem  panlbus  refeeta  fuisse  memorantur. 


Bpiritalibus  arrais  exstinguentes,  ad  tropaeum  per-  j)'Non  enim  aliter  credere  aut  vivere  debemus,  djsi 


petuas  victories  tendunt.  Sporta  enim  ex  junco  et 
palma  contexitur,  et  juneus  quidem  juxta  humorem 
aquas  nasci  consuevit,  palma  vero  dicta  est  quasi 
pacis  alma^  quae  victricem  solebat  ornare  manum. 
Sancti  ergo  viri,  quasi  juncus  juxta  aquam  virc- 
scunt,  quando  meditationi  sacrs  Scripturs  insis- 
tunt,  no  a  fide  et  bonis  actibus  arescere  possint,  de 
quibus  scriptum  est :  c  Benedictus  vir  qui  confidit 
in  Domino,  et  erit  Dominus  fiducia  ejus,  et  erit  tan- 
quam  lignum  quod  plantatum  est  secus  decursus 
aquarum,  quod  ad  humorem  emittit  radices  suas, 
el  non  timebit  cum  venerit  aestua,  sed  erit  folium 


quomodo  quataor  Evangelia  docent.  Unde  Joa^ines 
in  Apocalypsi  quatuor  animalia-  aiiie  fhronum  Dei 
plena  oculis  ante  et  retro  se  vidisee  testatur,clamaA- 
tia: «  Sanctua,  sanetus,  sanctus  Domiaus  Deussaba- 
oth,qui  est,et  qui  erat^et  qui  ventums  e%X{Apec. iv> » 

HOMILIA  CXX. 

DOMINIGA  NONA   POBT  PENTBGOSTEN. 

(Matfh.  VII.)  «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  disci- 
«  pulis  suis  :  Attendite  a  l^Isis  prophetis^qui  veniunt 
«  ad  vos  in  vestimentis  ovium.  »  fit  reliqua.  Prsvi- 
dens  Dominusdoctrinam  hasretic<^um  oodti*aeIeetos 
in  Ecclesia  futuraro,  necnon  et  malitiam  ftJsoruHi 


Bii 


HOMILIjE  VB  tempore* 


m 


calliolicariim  Sfievitupam,  indicium  cogitalionis  eo-  A 

rum  prius  oatcudcre  voluit,  ut  tauto  facilius  caveri 

poBsint,  quanto  manileatius  cognosoi.  Ait  enim  : 

«  Altendite  a  falsis  prophQt)s,qui  veniunt  ad  vosin 

«  vastimentis  ovium,  intnnsecus  autem  sunt  lupi 

«  rapaces.  »  Quod  speoiaiiter  de  bfereticis  intelli- 

geodum  esl,  qui  falsi  prophetaB  sunt,  dum  de  snb- 

stantia  divinitatis  et  humanitatismultainentiuntur, 

Seripluras  sacraSiquae  divinitus  inspirat^  sunt,ad 

suum  sensum  pertrahere  cupientes.  Ut  enim  sim- 

pHcium  fratrum  corda  faciiius  decipere  possint, 

quasi  ovium  vestimentis  se  induunt,  dum  oatholi- 

corum  Patrum  scntentiasquasdoctrinaintcrserunt. 

Sciunt  enim  quia  si  semper  mala  dicerent,  citius 

eogniti  caverentur.  Et  ideo  bona  malis  miscent,  ut 

d(im  libenter  auditur  id  quod  verum  est, non  facile  » 

discematur  hoc  quod  falsum  est :  morem  venefico- 

rum  aervantes,qui  dum  cuilibot  venenum  corrigere 

volunt,  ora  calicis  melle  Hniunt,  ut  dum  gustatur 

id  quod  dulce  est,  absque  retractione  pervcniatur 

ad  id  quod  mortiferum  est:  ad  similitudineroscor- 

pionum  aculeos  in  oauda  gestantes,  quoniam  hcTre- 

tici  in  primis  verbis  bona  ostendunt,  in  novissimis 

autem  perversa  dogmatizant,  unde  etpungunt.  Tales 

ergo  lupis  rapacibus  comparantur,  quia  cum  exte- 

rius  lingua  biandiantur,  interius  animo  saeviunt. 

Quia  sicut  lupus  gregem  dispergit,  dilaniat  atque 

dilacerat,  ita  et  hseretici  venenosum  animum  ha- 

bcntes,  nientes  simplicium  dilaniare  non  eessant. 

£t  quos  in  occulto  decipere  non  possunt,  publice 

insequuntur.  Et  ideo  se  bonos  esse  simulant,  ut 

simplicium  animos  ad  suam  baeresim  rapere  possint,  C 

vel  certe  eorum  substantias  quasi  boniroagistriac- 

cipere.  Quod  Paulus  apostolus  in  Epistola  sua  scri- 

bit,dicen8:«Hi  suntqui  penetrant  domosviduarum, 

et  captfvas  ducunt  mulierculas  oncratas  pecoatis 

(II  Titn.  ii),et  por  dulces  sermones  et  benedictiones 

seducunt  corda  innocentium  (Bcm.  xvi).  »  Talesla- 

po9  futuros  idem  Apostolus  praevidebat,  quando  di- 

cebat :  «Scio  quia  post  discessum  meum  intrabunt 

in  vos  lupi  graves,  Iupirapaces,non  parcentesgregi. 

Ex  vobis  consurgent  viri  iniqui,  loquentes  menda- 

cium,  et  abducent  diseipulos  post  se  (AcL  xx).  » 

Hos  etiam  caveri  ab  apostolis  volebat  Dominus. 

quibus  dicebat  :  u  Ecce  cgo  mitto  vos  sicut  ovesin 

medio  luporum.  Estote  ergo  prudentcs  sicut  serpen- 

tes,  et  simplices  sicut  columbae  (Malth.  x).  »  Monet  [) 

ergo  Dominus  tales  lupos  cavere,  quia  sicutdoctis' 

simi  viri  et  cathoUci  hareticis  resistere  debent,  sic 

ab  eonim  consortio  simpHces  declinare,  ne,  dum 

eorum  doctrina  auditur,  mentes  audientium  com- 

maeuJentur,  Joanne  apostolo  admonente,  qui  ait : 

<<Si  quis  venit  ad  vos,et  hanc  dootrinam  nonafTert, 

noHte  recipere  eum  in  domo,  nec  Ave  ei  dixeritis. 

Si  qiiis  dixfirit  ei  Ave^  €ommunicat  operibus  iliius 

indigDis    (//  Joan.    i).   »    Hinc   et  Apostolus    ad 

Titom    sorifbit,    dicens    :    «    Hsereticum    homi- 

nem  posi  unam  et  secundam  correptionem  devita, 

.alcas  ifuia  pefversus  est  bujusmodi  {Tit  iii),  » 


Huic  convenirepotest  illul  Maronis  (Eclog.m) 

Qui  legilis  flores,  et  humi  nascenlia  fraga, 
Frigidus,  o  pueri,  fugite  hinc,  latet  anguvB  in  hcrba. 

Aliter :  Lupi  rapaoes,  falsi  catholici  intelliguatur, 
qui  coniitentur  se  nosse  Deum,  factis  autcm  illum 
oegant.  Qui  dum  habitum  Christianitatis  assumunt. 
quasi  ovinis  pellibus  induti  apparent.  Bene  autem 
lupis  rapacibus  comparantur,  quia  dum  oamaliter 
vivunt,aHquaado  alios  suo  malo  exemplo  ad  malum 
pertrahunt,aliquando  aliorum  substantias  more  lu- 
porum  diripiunt,  de  quali  bus  per  prophetam  dicitur : 
«  Facti  sunt  principes  tui  ut  lupi  vospertini,  ad  va- 
sperum  non  relinquentes  in  mane  (So;>A.iii).  »TaIes 
ergoDominus  jubet  cavere,  quiasicut  bonorum  con« 
sortium  multum  adjuvat,sic  malorum  societas  fr^- 
quenter  muitumnocet,te6tepropheta,quiait:  «Gum 
sancto  sanctus  eris,  et  cum  viro  innocenteinnocens 
eris.  Et  cum  electo  electus  eris,  et  cum  perverso 
perverteris  (//  Reg.  xxii).  »  £t  Salomone  dicente  : 
«  Qui  cum  sapientibusgraditur sapienserit. Amicus, 
8tultorum,efficietur  similis  {Prov.  xiii).]iHincidem 
Salomon  nos  admonet,  dicens :  «  Noli  esse  amicus 
homiui  iracundoinec  ambules  eum  viro  furioso,  ne 
fortediscas  semitas  ejus,stsuma8Scandalumanim(B 
tuae  (Prov.  xxii).»Hinc  Paulus  diaeipulis6cribit,di- 
cens:«Siquis  frater  nominatur,et  estfornicatoraut 
aduller  aut  avarus,qdod  estidolorumservitusycum 
huj  usmodi  nec  cibum  sumere  (/Cor.  v). »  Sed  nunquid 
semper  latent  ha^retici,  aut  falsi  catholici  subovina 
pelle,  autsemper  possuntabscondi  ?  non.  Nam  quali- 
ter  cognosci  valeant  Dominusaperuitcum  adjungit: 

«  A  fructibus  eorum  cognoscetis  eoa.  »  Fructus 
enim  a  fruendo  nomen  accepit,  unde  per  fructum 
opera  signiticantur.  Si  ergo  interrogas  qui  sunt  boni 
fruotus,  a  quibus  hominem  cogooscerepossisyapo- 
stolus  Paulus  manifestat,  dicens  :  «  Fructus  enim 
spiritus  est  charitas,gaudium,  pax,  patientia,  ion- 
ganimitas,  bonitas,  benignitas,  mansuetudo,  fides 
modestia,  continentia,  castitas  (Gal.  v), »  Noli  ergo 
in  baeretico  quserere  folia  verborum  pulchra,  sed 
fidei  puritatem.NoIi  attenderein  Christiano  solum- 
modo  famam  bomB  opinionis,  sed  fructum  iuquire 
rectffi  operationis.  Noli  attendere  linguam,sed  ma- 
num.  Quia  sicut  non  laudatur  arbor  expulchritudine 
foliorum  vel  florum,sedex  abuundantiafrugum,ita 
quoqne  haBretici  vel  falsi  catholici,  non  sunt  ex  si- 
mulatione  laudandi,sedex  fructubonioperis.«Noxi 
est  enim,»ut  Dominus  alibi  ait  (Luc.  vi),  »  arbor 
bona  faciens  fructus  malos,  neque  arbor  mala  fa- 
ciens  fructus  bonos.  UnaquaBque  arbor  ex  fructu  suo 
cognoscitur.  »  Unde  et  subditur  ;  «  Nunquid  coUi- 
«  gunt  de  spinis  uvas,autde  tribulis  ilcu8?»Spiaa 
et  tribulus  arbores  sunt  plenae  aculeis,  ita  ut  vix 
absque  Issione  tractari  possint.  Quibus  contrarie 
sunt  ficus  et  vitis,  qu»  et  fragrantiam  suavissimi 
odoris,  et  fructum  dulcissimi  saporis  reddunt.  Per 
spinas  ergo  et  tribulos,  vitia  et  peccata  signantur^ 
de  quibus  a  Domino  primo  homini  dictum  est : 
tf  Terra  tua  spiuas  et  tribuloa  germinabit  tibi  {Gen. 


643 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EWSC.  OPP.  PARS  IL  —  HOMIL. 


644 


ii).  »  Pnr  iivam  vero  ct  ficum  dulcis  atque  suavis  A  nccessarias,  a?sumamus  eas  nobis  in  uxores^quia, 


fructus  charitalisaccipitur,  qucm  paiato  mentis  sen- 
serat  ille,  qui  dicebat  :  «  Quam  dulcia  faucibus 
meis  eloquia  tua,8upermeletfavum  ori  meo  (P^a^ 
cxviii).  »  Sicut  ergo  spina  et  tribulus  intractabiles 
sunt,  ita  haeretici  et  falsi  catholici  amari  et  acu- 
leati  proximis  inveniuntur  :  et  ideo  illorum  falsa 
doctrina,  et  istorum  prava  exempia  fugienda  sunt, 
quia  sicut  ait  Salomon  :  »  Qui  tetigerit  picem,  in- 
quinabitur  ab  ea ;  et  qui  dissipat  sepem,  mordebit 
eum  coluber  {Eccli,  xiii).  »  Vel,ut  puidam  tradunt, 
per  uvam  et  ficuin,duIcedo  memorisQ  regni  coslestis 
accipitur.  Igitur  de  spinis  non  colligitur  uva,neque 
de  tribulis  iicus^  quia  si  requiritur  in  hseretico  fru- 
ctus  charitalis,  »pin®  disscnsionis  invcniuntur;  et 


utait  Salomon  :«  Uxor  viri  sapientia  est^Prou.i):» 
ita  tamen^ut  prius  cssariem  capitis  ejus  radamus, 
et  sumnitates  unguium  prascidamus,  id  est  quid- 
quid  superfluum,quidquid  haBreticum,quidquidno- 
strs  fidei  pravum  et  contrarium  est,  discernamus 
et  abjiciamus.  Si  quis  autem  ex  his  ad  nostramfi- 
dem  catholicam  converti  voluerit  non  est  repellen- 
dus,  sed  recipiendus,  ita  tamen,  ut  lugeat  prius 
patrem  suum  et  matrem  uno  mense,  id  est  de  pri- 
stina  conversatione  ethsreticapravitate,quaiQqul' 
natus  vel  nutritus  est,  poenitentiam  agat,etanathe- 
matizet  et  diluat. 

t<  Sic  omnis  arbor  bona  fructus  bonos  facit,iDala 
u  autem  arbor  fructus  malos  facit.  »  Quod  arborea 


si  in  falso  catholico  amor  ccelestis,  -amor  terrenus  |^  in  Scripturis  homines  significant,  Dominus  mani 


reperitur ;  et  si  fructus  castitatis,  fructus  libidinia 
intuetur.  Sed  quamvis  spina  non  gignat,  solet 
tamcn  vitem  cum  botro  sustinere.  Quia  hseretici  et 
falsi  catholici,  cum  in  multis  mali  sint,  solent  ta- 
men  qusdam  bona  docerc,  et  qusedam  religiosa 
ostendere.  Quid  ergo  de  talibus  faciendumerit?Nun- 
quid  propter  spinam  reIinquendusestbotrus,idest 
propter  mala  bona?  Absit.Sed  ut  pater  Augustinus 
ait  :  Bic  carpendus  est  botrus,  ut  tamen  caveatur 
spina.SicutenimbsereticorumdoctrinaasimpIicibus 
viris  penitus  fugienda  est,  sic  acatholicis  et  ortho- 
doxis  Patribus,  qui  sciunt  discernere  inter  veram  et 
falsam  doctrinam,  mala  respuenda  sunt,ut  bonain 
auctoritateecclesiastica assumantur.  Quod  Dominus 
in  lege  flgurate  ostendit,  quandoegredientibusflliis 
Israel  ex  ^gypto  (Exod,  xn),  prsecepit  eis,  ut  mu-  G 
tuarent  a  vicinis  suis  vasa  aurea  et  argentea  non 
pauca,  ut  exspoliarent  ^Egyptum.  Quid  pcr  argen- 
tum,  nisi  sacras  Scripturse  praeclarus  scnsus  accipi- 
tur?(rEIoquia  enim  Domini  eloquiacasta,  argentum 
igne  examinatum  (Psal.  xviii).  »  Per  aurum  vero, 
nitor  eloquii  exprimitur,  Salomone  dicente  :((The- 
saurusdesiderabilis  requiescitinore  sapientis  (Prov. 
xvi).  »  Quasi  ergo  aurea  et  argentea  a  vicinis 
mutuo  accipimus,  quando  ab  haereticis  et  paganis 
necessarias  sententias  vel  nitorem  eloquentise  ad 
nostram  utilitatcm  assumimns.  Unde  in  eademlege 
alibi  figuraliter  praecipitur  :  <(  Si  egressus  fuerisad 
bellum  contra  hostes  tuos^ettradidcrit  eos  Dominus 
Dous  tuus  in  manus  tuas,  captivosque  eosduxeris, 


festat  cum  alibi  dicit:«Aut  facite  arborem  bonum, 
et  fructum  ejus  bonum ;  aut  facite  arborem  malam, 
et  fructum  ejus  malum  {Matth,  xxi).  »  Et  csecus, 
qui  a  Domino  illuminatus  fuerat,  aiebat : »  Video 
homines  quasi  arbores  (Marc.  xii).  »  Danielquoque 
in  visione  Nabuchodonosor  regis,magnam  arborem 
ipsum  regem  interpretatur  {Dan.  iv).  Et  per  Psal- 
mistam  de  justo  dicitur:  Justus  ut  palma  florebit, 
et  sicut  cedrus  Libani  multiplicabitur  (Psal.  xci).  • 
Quod  ergo  ait:«Sicomnis  arbor  bona  fructus  bonos 
facit,mala  autemarbor  fructus  malosfacit,»taIeest 
ac  si  diceret :  Sicut  nec  spina  uvam,nectribulQSg8- 
nerat  ficum^sicex  radice  vitiosa  malus  fructuspro- 
cedit,et  ex  bona  intentione  bona  operatio  nascitur. 
Unde  et  subditur. 

((  Non  potest  arbor  bona  fructus  malos  facere, 
((  neque  arbor  mala  fructus  bonos  facere.  » In  quo, 
loco  queestio  animum  pulsat,  quare  dicat:  ■  Non  po- 
test  arbor  bona  fructus  malos  facere,  neque  ar- 
bor  mala  fructus  bonos  facerc,  »  cum  legamus 
Paulum  apostolum  arborem  utiquebonam  fruclum 
malum  fecisse,  quando  Ecclesiam  Dei  persecutus 
est ;  et  Judam  arborem  malam  fructum  bonum  fe- 
cisse,  quando  cum  caeterisapostolissecutusestDo- 
minum.  Ad  quod  respondendum,  quia  sicutexra- 
dice  arboris  fructus  procedit,  et  ex  ipso  fructu,  cujus 
generis  vel  saporis  sit  cognoscitur,  ita  ex  intentione 
cordis  opus  profertur.  Et  sicut  Dominusdicit^Qua- 
lis  fuerit  intentio  tua,  tale  erit  et  opus  tuum.  Ideo- 
que  bonus  homo  tandiu  malos  fructus  facere  non 


et  videria  in  numero  mulierum  pucllam  pulchram  jq  potest,  quandiu  in  radice  bonae  intentionis  perseve 


quee  placet  oculis  tuis,  voluerisque  eam  habere  uxo- 
rem,  introduces  eam  indomum  tuam^itatamen,ut 
prius  caesariem  capitis  ejus  radas,  et  summitates 
unguium  iJIius  prsecidas, lugeatque  patrem  suum et 
matrcm  in  domo  uno  mense,  etppst  haec  introduces 
eam  ad  te,et  erit  tibi  uxor  (Deut.xsii),  »  Spiritaliter 
autem  ad  beIIumprocedimus,quando  cumhostibus 
Ecclesis,  id  est  hsereticis,  de  fide  Ghristiana  etre- 
ligione  conflictum  habemus.  Gunmque  divina  aucto- 
ritate  superati,tradideriteos  Dominus  Deus  noster 
in  manus  nostras,si  invenerimus  in  numero  dispu- 
tfttionum  sententias  ad  nostram  fldem  roborandam 


rat;  nec  malus  homo  tandiu  fructus  bonos  facere 
potest,  quandu  mala  intentio  perdurat.Juxtaquem 
sensum  legimus  ct  Petrum  apostolum  arboremuti- 
quebonamymalosfructusfecisse^quandiuDominum 

negavit  (Mattk.  xxv^J.  Et  Jethro,  cum  prius  mal« 
arbor  esset,  bonum  fructum  fecit,  quando  Moysi 
utile  consilium  dedit  (Exod,  xviii).  SimiliteretOa- 
vid,  bona  utique  arbor,  fructum  malum  fecit,quan- 
do  per  concupiscsntiam  carnalem  adulteriumetho- 
micidium  perpetravit  (//  Reg.  xi).  Nabuchodonosor 
autem,cum  essetmala  arbor,bonum  fructum  fecit, 
quandoDeum  Danielisin  totoorbeadorari  JQ8sit(0M 


645 


HOMILI^E  DE  TEMPORE. 


646 


vi).  Potest  tamen  et  malus  homo  effici  bonu9,si  dc-  A  tatis  non  erit  9ol]icitiim,nec  aliquando  desinct  fa- 


serucrit  malum  ;etquividebaturbonus,erricimalus, 
si  recesserit  a  bono.  Sed  quiaunus  idemque  homo, 
in  uno  eodemque  tempore  bonus  simul  et  malus 
esse  non  potest  non  potest  arbor  bona  fructus  ma- 
los  facere,  neque  arbor  mala  fructus  bonos  facere. 
Valde  autem  terribile  est,  quod  subinfertur  : 

«Omnis  arbor  quae  non  facit  fructum  bonum,exci- 
«  detur  et  in  ignem  mittetur.  »  Non  dicit,quse  facit 
iructum  malum,sed  qus  non  facitfructum  bonum. 
Ubi  e  diverso  colligerepossumus,quaBpoena  prrepa- 
rata  sit  mala  operantibus,  quando  poBuapracdicitur 
e!iam  a  bono  opere  torpentibus.  Si  enim  in  ignem 
mittttnr  qui  nudum  non  vestivit,  fn  quem  ignem 
mittendus  est,  qui  vestitum  exspoliavit  ?  Et  si  ad 


cerc  fructum  (Ibid,)  »  Tales  fructus  bona  arbor 
proferebat,  qus  dicebat :  «  Ego  autcm  sicut  oliva 
fructificavi  in  domo  Dei,  speravi  in  misericordia  Dei 
in  «ternum  et  in  sseculum  saeculi  [PsaL  li).  »Tale8 
Dominus  suos  discipulos,bonas  utique  arbores,pro- 
ferre  volebat,  quibus  dicebat :  «  Ego  vos  elegi  de 
mundo,et  posui  vos  ut  e8tis,et  fructum  afferatisiet 
fructus  vester  maneat  {Joan,  xv).  »  Inaniter  autem 
quidam  folia  babentverborum,quirecusantproferre 
fructus  operum.Unde  et  subditur  :«Non  omnis  qui 
dicit  nihi,Domine,  Domine,  intrabit  in  regnum  coe- 
lorum,sed  qui  facit  voluntatem  Patris  mei^  qui  in 
ccelis  est,  ipse  intrabit  in  rcgnum  ccelorum  (Maith, 
vii).  »  Dicere  enim,Domine,    Domine,  fructus  boni 


pcenam  vadit  ille  qui  propria  non  dedit,  ad  quam  r%  operis  esse  videtur,  non  autcm  facere  voluntatem 


poenam  iturus  est  qui  aiiena  rapit?  Nullus  ergo  a 
bono  opere  torpens^  falsa  securitate  se  decipiat ; 
quia  omnis  arbor  quae  non  facit  fruclum  bonum, 
excidetur  et  in  ignem  mittetur,  juxta  iPud  quod 
Dominus  alibi  ait :  «  Omnem  palmitem  in  me  non 
ferentem  fructum  oportet  abscidi  etinignem  mitti 
(Joan.  XV.)  Non  enim  sufTicit  declinare  a  malo,  ni- 
si  quisque  studeat  facere  bonum.  Unde  Dominus 
vine®  quairens  fructum  in  flcuinea,et  non  inveniens, 
ait  colono  :  «  Ecce  anni  tres  sunt,  ex  quo  venio 
quserens  fructum  in  ficulnea^et  non  invenio.Excide 
ergo,  illam,  ut  quid  etiam  terram  occupat  (Ltic, 
XIII.)  »  De  hac  arbore  per  Joannem  Baptistam  di- 
citur  :  u  Jam  securis  ad  radicem  arboris  posita  est 
(Matth.  iii),  »  Exciditur  enim,  arbor,  quando  homo 


ejus,  non  ad  bonam  arborem  pertinet.  Non  enim 
sutficit  sola  confessio,si  defuerit  bona  operatio,Do- 
mino  alibi  dicente  :  «  Quid  autem  vocatis  me,  Do- 
mine,  Domine,  et  non  facitis  quae  dico  ?  >  Luc,  vi.) 
Hinc  Jacobus  apostolus  ait :  «  Fides  sine  operibus 
mortua  sst  (Jac,  ii).«  Unde  eos,qui  de  sola  hdeglo- 
riabantur,  exemplo  daemonum  terruit,  dicene  :  «  Tu 
credis  quoniam  unus  Deus  e8t,bene  credi8,et  dsmo- 
nes  credunt,  et  contremiscunt  (/^/(i.).«Quosautem 
Dominus  per  prophetam  reprobat,dicens:«Populus 
hic  labiis  me  honorat,cor  autem  eorum  longe  esta 
me  (Isai.  xxix),  »  tales  tempore  judicii,  quia  sine 
fructu  boni  operis,  clamabunt  :  Domine,  Domine, 
aperi  nobis,audire  merebuntur : « Amen  dico  vobiSi 
nescio  vos  {Isa.  xxix).  »  Qui  ergo  vult  intrare   in 


moritur.  Excisa  autem  in  ignem  mittitur,  quando  ^  regnum  coelorum,  non  solum  scire   desideret  quid 

quisque  perversus  per  mortem  gehennae  concrema- 

tionem  invenit,  qui  dum  viveret  fructum  boni  ope- 

ris  facere  recusavit.  Ingeminat  namque  Dominus 

bonarum  malarumque  arborum  cognitionem,  cum 

adhuc  subjungit,  dicens  : 

«  Igitur  ex  fructibus  eorum  cognoscetis  eos. » 
Quasienim  fructus,in  quibus  malie  arborefiabonis 
discernantur,  Paulus  apostolus  ostendit  dicens  : 
«  Manifesta  autem  sunt  opera  carnis^qu^e  sunt  for- 
nicationes,  imunditis,  impudicitiae,  luxuriae,  ido- 
lorum  servitus,  veneflcia,  inimicitis,  contentiones^ 
smulationes,  irs,  rixae,  dissensiones,  sectae,  invi- 
dias,  homicidia,  ebrietates,  comessationes  et  his  si- 
milia.Taliaqui  agunt,rcgnum  Dei  non  consequentur 


velit  Deus,sed  etiam  implcre  quod  jubet,quia,8icut 
Dominus  ait  in  Evangelio  :«  Beati  qui  audiunt  ver- 
bum  Dei,  et  custodiunt  illud  (Luc.  xi.)  »  Etiterum 
discipulis  :  Scitis  hsec,  beati  eritis,  si  feceritis  ea 
(Joan,  xiii). 

HOMILIA  CXXI. 

DOMINICA  DEGIMA   POST  PENTECOSTEN. 

(Luc.xvi.)  «  Inillo  tompore,dixit  Jesus  discipulis 
«  suis  parabolam  hanc  :  Homo  quidam  erat  dives  : 
«  qui  habebat  villicum.  »  Et  reliqua.  Usus  sacrae 
Scripturae  est,ut  aliquando  juxta  litteram  sic  quae- 
dam  facta  commemoret,ut  tamen  intellectumspiri- 
tualem  in  eis  requirat  aliquando,  vero  solummodo 
persimilitudinemqueedamproferendacommemoret, 


{Gal.  v).  »  De  qualibus  per  Jeremiam   prophetam  D  ^^  audientis  animum  ad  intelligendum  invisibilia 


dicitur  :«  Maledictus  homo  qui  conflditin  homine, 
et  ponit  camem  brachium  suum,et  a  Domino  rece- 
dit  cor  ejus.  Erit  enim  quasi  myricae  in  deserto,  et 
non  videbit  cum  venerit  bonum,  sed  habitabit  in 
sicGitate,in  solitudine,  in  terra  salsuginis  et  inha- 
bitabili  (Jer.  xvii).  »  At  vero  bonaarbor  qualesfru- 
ctus  proferat,  idem  propheta  declarat,dicens: «  Be- 
oedictus  vir  quiconfiditinDomino,eterit  Dominus 
iiducia  ejus,et  erittanquamlignumquodtransplan- 
tatum  est  secus  decursus  aquarum,quod  ad  humo- 
rem  mittit  radices  sua8,et  non  timebit  cum  venerit 
(esta8,6t  erit  folium  ejus  viride,et  in  tempore  sid- 


emolliat.  Quod  in  Evangelio  frequentius  invenitur, 
ubi  ex  praecedenti  admonitionesimilitudo  nascitur, 
et  ex  eadem  similitudine  admonitio  subinfertur  : 
Quod  utrumque  in  hacsimilitudinecognoscimus,si 
praecedentia  et  subsequentia  diligentiue  considere- 
mus.Nam  cum  accessissent  publicani  et  peccatores 
ad  Jesum  utaudirent  illum,etmurmurarentScrib89 
et  Pharisaei,  ut  supra  evangelista  retulit,  proposuit 
eis  similitudinem  centum  ovium,etunius  perditae  ot 
inventae.Deinde  adjunxit  similitudinem  decem  dra- 
chmarum,gaudiumque  dixitessein  ccelo  super  uno 
peccatore  poeQitentiam  agente.  Tertiam  quoque  adj 


647 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPI8CL  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


U8 


didit  sifnilitudinem  de  prodigo  filio,  qui  dissipavit 
subslantiam  suam  cum  mcretricibus  :  postea  vero 
quam  egere  cGBpisset.miserlcorditer  ac  benlgnltera 
Patre  susceptus  est.Ubi  cumostendisset  peceatores 
conversos  ncn  bolum  non  esse  contemnendos,  sed 
etiam  recipiendoStUtanimosdiscipulorum  ad  miae- 
ricordiam  provocaret,  conversus  ad  illos,  dixit : 
«  Homo  quidam  erat  dives.  et  habebat  villicum.  » 
Ez  qua  simiiitudine  exhort^tio  nata  est,  cum  iUa 
finita  dicitur  : 

(f  Et  ego  vobis  dicoiFacite  vobis  amicos  demam- 
»  mona  iniquitatis.»Et  reliqua  Sed  quia  hec  persi- 
militudinemdicta  sunt,quid  spiritualiter,significe]it 
breviter  comtnomorare  libet.Spiritua1iter,homoiste 
Deus  omnipo!ens  est^de  quo  scriptum  est:  ccHomo 
est,  et  quis  cognoBcet  eum?  »  (Jer.  xvii).  Et,  ecce 
veniet  Deus  et  homo  de  domo  David.Qui  bcne  dives 
esse  dicitur,quia  apud  illum  sunl«  omnes  thesauri 
sapienlis  et  scientiie  absconditi(Coi.ii).  »  Gujus  di- 
viliarum  magnitudinemnocille  considerare  valebat, 
qui  postquam  ad  tertiumc€elumductusfuerat,dice- 
bat :  «  0  altitudo  divitiarum  sapientis  et  scientis 
Dci,qnam  incomprehensibilia  sunt  Judicia  ejus,  et 
investigabiles  viffi  ejus  I  »(Rom,  xi.)IIliusvillici  nos 
Bumus  quos  ad  imaginem  et  simililudinem  suam 
creavit,quibus etiam  sensnm  et  intellectum pnebuit. 
Villicus  enim  a  villa  nomen  accepit,qui  altenffi  villas 
curam  habere  dignoscitur,quem  nosaeconomum,vel 
divu^gatosermonedijpensatorem  possumus  appel- 
lare.  Et  revera  magnas  suas  divitias  Deus  omnipo- 
tens  nobis  commi8it,quando  ratiocalem  sensum  et 
inteilectum  communem  cum  angeiis  prs  caetoris 
creaturis  tribuit.Male  autem  divitias  Domini  nostri 
dispensamus^quando  sensum  discretioni3,quem  ad 
usum  boni  accepimus,  in  usum  convertimus  vitio- 
rum.DiiTamamur  autem  apud  Dominum,quod  dissi- 
pemus  bona  ipsius,  quia  non  solum  corda  nostra 
conspicit,cujus  oculis  nuda  etapertasuntomnia,ut 
videat,  si  est  intelligens,  aut  requirens  Deum,  sed 
etiam  ab  angelis  depu tatis  nostraopera  die  noctuque 
illi  nuntiantur,  sicut  viro  justo  ab  angelo  dictum 
est  :  c<  Cum  oraretis,  ego  obtuli  orationes  vestras 
ante  Deum  {Tob.  xii).»  Sive  certe  difTamamur  apud 
Dominum  nostrum,quandoexnobisipsismalam  opi- 
nionem  damus,  in  tantum,ut  pudoremvel  reveren* 
tiam  piis  mentibus  ingeramus,utsimusdeillis,qui- 
bus  uit  Apostolus:c<NomenDetpervosblasphematur 
inter  gcntos  {Rom,  ii).  •  Sed  nunquid  semper  male 
divitias  Domini  tractabimus?  Non.Audi  sequentia. 

(c  Et  vocavit  illum,  et  ait  illi :  Quid  hoc  audio  de 
cc  te  ?  Redde  rationem  villicationis  tuae.  Jam  enim 
cc  non  poteris  villicare.  »  Dupliciter  nos  vocat  Deus 
in  praesentiad  paenitentiamyetinfuturoadjudicium. 
Vocamur  ergo  ad  reddendam  rationem  villicationls 
nostrae,cum  de  prsesenti  vita  ad  ejus  judicium  duci- 
mur,  ubi  non  solum  de  opere,sed  etiam  de  otioso 
sermone  rationem  redditnri  sumus.Et  posthsecnon 
poterimus  villicare,quia  post  mortem,  ut  ait  Salo- 
inoni  «  nec  opusiuec  ratio,nec8apientia,  nccscien- 


A  tia  aqud  infcros  erit  {Eccle.  ix),  Unde  per  Psalmi- 
stani  Dco  dicitur  ;ccln  inferno  aut^^m  quis  confite- 
bitur?  »  (Psal.  vi)  Subauditur  nuUus.Qaibus  eiuND- 
plis  territ,  imitemur  villicum,  qui  in  futuro  sibi 
prudenter  prsvidit,  dicens  intra  se  : 

w  Quid  faciam,  quia  Dominus  mcus  auferiame 
(c  villicationem  ?  Fodere  non  valeo,meiidicare  eni« 
«  besco.  Sico  quid  faciam,  ut  cum  amottts  fuero  a 
«  villicatione,recipiant  me  in  domossuas.  »Fodere 
rusticorum  est,  mendicare  confusionis.  Fodiendo 
enim  agitur,  ut  species  terrae,qus  infra  laiei,eiin 
appareat:etquffiexteriusapparet,  deorsum  jaciator. 
Quid  autem  per  fossioncm,  nisi  confessio  peccaio- 
rum  designatur?Sicut  ergo  fodiendo  terra  speciem 
vertimus,  ita  vomere  compunctionis  corda  aoBlra 

l^  exarantes,  peccata  quse  interius  latent,  per  confes- 
sionem  aperimus.Et  indeeaanteocu^osDominiabs- 
condimu8,quod  per  cordis  compunctionem  ea  mioi- 
stris  Dei  confitendo.pandimus,sicutvocepceDiteniis 
in  psaimo  lcgitur  :  «cDelictum  meum  cogniiuoa  iibi 
feci  {Psat.  xxxi).  »  Et  iterum  :  cc  Dixi,  confitebor 
adversuro  me  injustitiam  meam  DomiBO,  ei  iu  re- 
misisti  impietatem  peccati  mei  (Ibid).  »  Unde  in 
lege  flguraliter  praecipitur,nt  Israelitas  pergentes  in 
itinere  paxillos  juxta  balteos  ferrent,  et  egressi  ad 
requirenda  necessaria  naturae,  fodientes  iu  terram 
stercora  humo  operirent  {DeuL  xxiii).  Sicutergo 
per  paxillos  cordis  compunclio,sic  perstcrcorapec- 
eala  designantur,dicente  propheta:ccComputrueruDt 
jumenta  in  stercore  suo  {Joel.i).  »  Jubemur  ergo 
paxillos  habere  Juxta  balteos,ut  quotidiana  pecati 

C  quotidiania  pcenitentia  compunctione  fodiendocoo- 
periamus.  Mendicare  enim,  ut  diximus,  coufusiO' 
nis  est,maxime  illo  peseimo  genere  mendi6andi,quo 
fatuas  virgines  legimus  mendica88e,quando  pruden- 
tibus  dixerunt  {MaUh.  xxv)  :«Date  nobis  de  oleove- 
stro,  quia  lampades  nostr®  exstinguuntur.»Quibu8 
dictum  est  :cc  Ne  forte  non  sufYiciat  nobis  et  vobis, 
ite  potius  ad  vendentes,et  emite  vobis.wDe  quo  ge- 
nere  pessimo  mendicandi  etiamperSalomonemdi- 
citur :  cc  Propter  frigus  piger  arare  noluit,mendica- 
bit  ergo  aestate.et  non  dabitur  ei  {Prov  xx). » Ait 
ergo  villicus  ;  c<  Fodere  non  valeo,  mendicare  eru* 
besco.xQuia  post  mortem  nec  ftuctuosam  poBniteii- 
tiam  de  malis  agere  licebit,  nec  in  bonis  exercerei 
sicut  voce  sapientiffl  perSalomonem  dercprobisdi- 

j)  citur :  cc  Invocabunt  me,  et  non  cxaudiam.  Mane 
consurgent»  et  non  invenient  me,  eo  quod  exosam 
habuerint  disci{)linam,et  timorem  Domini  oon  sas- 
ceperint,nec  acquieverintconsiliismeis,  etdeiraxe- 
rint  universaecorreptionimcffl  {Ibid.  i).»Igiturquiaw 
die  judicii  nullus  locus  pcenitendi,  corrigendi  vel 
emendandi  esse  poterit,  ut  diximus,  necesse  est  nt 
dum  in  hoc  SGeculosumusetvivimus,etnobis  vacat, 
secundum  Apostolum,(cdum  tempus  habemus,ope* 
remur  bonum  adomncs^maximeautemaddomes^* 
cos  fidei  {Gal.  vij.  Unde  nos  Dominus  in  Evangelio 
adponet,  dicens  :  «  Gurrite  dum  lucem  babeiis  at 
aon  tenebrs  vos  comprebendapt  (Joan»  xm)» » ^ 


^ 


649 


HOMILIiE  DE  TEMPORB. 


per  Prophetam :  t  Quaerilo  Dorainum  dam  inveniri  A  mancntem  civitatem,  sed  futuram  toto  desiderioin 


potcst,  iavocate  eum  dum  prope  est  {Ua,  lv.)  »  Hinc 

et  Apostolus  ait : «  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,ecce 

nunc  diee  salutis.  Nemiui  daates  ullam  ofTensionem, 

utnon  vituperetur  ministerium  nostrum.Sed  in  om- 

nibus  exhibeamus  nosmetipsos,  sicut  Dei  miaistros, 

JD  multa  patientia^in  tribulationibus,in  necessitati- 

bas,  in  augustiis,  in  plagisyin  carceribu8,in  seditio- 

nibuSyin  laboribus^in  vigiliis^in  jejuniis,in  castitate, 

inscientia^in  ionganimitate,  in  suavitate,  in  Spiiitu 

saucto,  in  charitate  non  ficta  (/  Cor.  vi.) »  £t  Salo- 

mbn  :  «  Quodcumque  potest  manus  tua  facere,  in- 

stanter  operare  (Eccle.  ix.)  »  Ante  enim  omnia  et 

sDper  omnilL,  diem  mortis  ante  oculos  ponere  dcbe- 

mus.Facile  namque  coniemnit  omnia,  qui  se  semper 


quircre  {Hebr.  xiii.)  Filii  saeculi  dicuntur,  qui  boo 
ssQjjlum  mcnte  et  desiderio  inhabitant.  Sicutenim 
illii  lucis  dicuntur,qui  inaccesibilem  lucem,  id  est 
Deum  toto  corde  diligunt :  sic  filii  saeculi  hujus  vo- 
cantur,  qni  in  sseuli  hujus  amore  radices  cordis 
plantaverunt,in  quibus  voluntas  esset  sine  fine  vi> 
vendi,  teste  Petro  apostolo,qui  ait :  Cujufi  quis  opera 
facit,  ejus  fllius  appellatur,  Ergo  «  jQliisdeouli,  pru- 
dentiores  fihis  luci.sin  generalione  sua  sunt,  »  quia 
cum  illi  sint  callidi,  astuti  et  ingoniosi,  deceptores, 
duplices  animo,  isti  econtrario  simplices^  humiles, 
puH,  benigni,  nescientes  malum  pro  malo  reddere  : 
et  sicut  isti  simplices  sunt  in  malo^  prudentes  vero 
in  bono,  sic  illi   sapientes   sunt  ut  faciant  mala. 


cogitai  moriturum.  Unde  per  eumdem  sapientem  -^  b^neautemfacerenesciunt.  DequibusDominusait: 


dicitur  :  «  In  die  malorum  ne  immemor  sis  bono- 
rum  {Eccle.  xi.)  Bt  iterum  :  «  In  omnibus  vis  tuis 
memorare  tua  novissima.  (Eccle.  vii.)  » 

«  Ck>nvocaiis  itaque  singulis  d^bitoribus  Domini 
f  sui,  dicebat  primo :  Quanium  debes  Domino  meo  ? 
'<  At  ille  dixii :  Genium  cadosolei.Dixitque  illi :  Ac- 
«  cipe  cautionem  iuam  etsede,  cito  scribe  quinqua- 
V  ginia.  Deinde  alii  dixii :  Tu  vero  quantum  debes  ? 
»  Qui  ait :  Genium  coros  tritici.  Dixitque  illi :  Accipe 
ff  litteras  tuas,  ei  scribe  octoginta.  »  In  boc  villico, 
quem  dominus  de  villicatuejiciebat,  non  omnia  de- 
bcmus  ad  imiiandum  assumere.Neque  enim  aut  do* 
minis,  aui  extraneis  fraudem  aliqnam  facere  debe- 
mus,  ui  inde  eleemosynas  faciamu8,sed,  ut  superius 
diximuB,  isia  per  similitudinem  dicuntur,utintelli- 


c(  Vae  qui  sapientes  estis  in  oculis  vestris,  et  coram 
vobis  ipsis  prudentes  (Isa.  v).  »  Qui  rccte  in  gene- 
ratione  sua  prudenies  dicuntur,quia  taUs  non  in  ge* 
nerationc  Dei,sed  in  sua  computaniur,quia  pruden- 
tia  bujus  sasculi  stultitia  est  apud  Deum.  De  qua 
prudentiaPaulus  apostolus  ait :  «  Prudentia  carnis 
mors  est  {Rom.  win.J  »  Non  enim  de  illfs  dicitur : «  Ge- 
neratio  rectorumbenedicetur(P5a/.  cxi,)»8edpotius 
inter  eos  enumerantur,  de  quibus  scripium  esi  : 
«  Generatio  prava  ct  adultcra  (tfa//A.  xii.)  «  At  vero 
de  prudentia  filiorum  lucis  dictum  esi  :  «  llla  au- 
tem  quee  sursum  est  sapientia,  primum  quidem  pu- 
dica  est,  deinde  pacifica,  modesta,  euadibilis,  in 
bonis  consentiens  (Jac.  iii.)  »  Finiia  autem  simili- 
tudine,  pius  Dominus  ad  nostram   admonitionem 


gamus  quia  si  laudari  potuit  is  qui  fraudem  fecit,  C  sermoncm  convertit,  dicens  : 

eo  quod  in  futurum  sibi  prudenterpraeviderit^multo 

magis  noB  laudabiliores  erimus,  side  propriissub- 

staniiis  iairgas  eleemo^ynas  fecerimus  :  et  dum  in 

preaenii  vivimuSy  in  fuiurum  nobis  prospexerimus, 

sicui  eiiam  de  judiceiniquitatis,  qui  interpellabatur 

a  vidua,comparationem  duxit  ad  judicem  Dominum, 

cui  nulla  ex  parte  judex  iniquus  conferendus  est, 

«ioo^  enim  GraBce,  LAtine  mensura  est,   iree  umas 

ooniinens.Gorus  vero  iriginta  modiis  impletur.Quod 

ergo  de  cenium  cadis  olei  quinquaginia,  ei  de  cen- 

tom  coris  iritici  octoginta  a  debitoribus  scribere  fecit, 

hoc  inainuat,  quia  omnis  qui  de  prasteritis  peccatis 

poeniteniiam  agit,  non  solum  in  se  peccantibus  cle- 

menter  dimiitere  debetjSed  etiam  ex  substantiis  juste 


(i  Kt  egodico  vobis  :  Facite  vobis  amicos  de  mam- 
«  mona  iniquitatis^ut  cum  defcceritis,  recipiant  vos 
«  in  aeterna  tabernacula.  Quam  sententiam  quidam 
ita  intelligendam  putavere,  ut  aliena  rapere  et  inde 
pauperibus  tribuere,  hoc  esset  amicos  facere  de 
mammona  iniquitatis.Quod  quantum  sit  absurdum 
ei  a  rcligione  alienum  manifeste  patet.  Non  enim 
Deus  omnipotens  aliena  rapere  jubet,  qui  propria 
prscepit  largiri :  nec  dignatur  de  rapinis  eleemosy- 
nam  suscipere,  qui  per  prophAam  clamat  :  «  Qui 
offert  sacrificium  de  substantiis  pauperum,  quasi 
qui  victimat  in  conspectu  patris  sui  filinm  (Eccli, 
XXXIV.)  »  Unde  per  quemdam  sapientem  dicitur  : 
Unus  aedificans,  et  alter  destruens :  unus  orans,  et 


aeqaisiiis  eleemosynas  erogare,  necsolum  decimas  q  alier  mafedicens  :  cujus   vocem  exaudivit  Deus? 


et  primiiias,  ut  in  lege  prseceptum  est,  dare,  sed  ex 

veliqua  parteindigeniihus  ministrare.  Vel  cerie  dimi- 

<iium  rerum  suarumtribuere,8icut  fecitZachffius,qui 

«um  suscepiseei  Dominum  Jesum  in  domum  suam, 

^i  :  Dimidinm  rerum  mearum  do  pauperibus,et  si 

quid  alicui  tuli,  in  quadruplum  restituam  (Luc.  xix.) 

«  Et  laudavii  dominus  villicum  iniquitatis,  quia 

«  prudenter  fecissei.  Quia  Olii  hujus  sfficuli  pruden- 

**  tiores  filiis  lucis  in  geoeraiione  sua  sunt.  »  Non 

laodaviidominds  villicum  iniquitatis,  quod  fraudem 

^cerai,  sed  quod  sibi  in  fuiumm  prudenter  praevi- 

^^rit,  uinos  ejusexemplodiscamu8,nonhicbabere 

Patrol.  CXYIII. 


Mammona  Hebraice  vel  Syriace,  Latine  diviiise  in- 
ierpretantur^quia  Punicc  mammsn  lucrum  dicitur. 
Mammcna  ergo  iniquitatis,  ist»  divitiae  vocantur, 
eiiam  ex  justitia  acquisits,  et  quae  ex  jure  paren- 
ium  succedunt,quia  cumlaboreacquiruntur,et  cum 
magna  sollicitudine  custodiuntur,  ei  sine  iniquiiaie 
aut  vix  aui  raro  haberi  possunt.  Jubet  ergo  Domi- 
nus  amicos  facere  de  mammona  iniquitaiis,  id  esi 
dc  dcvitiis  cum  labore  acquisitis  eleemo8ynam,dare 
ut,  secundum  quod  ait  Aposiolus,  in  prsesenii  vita 
pauperum  inopiamdivitum  abundantia  suppleat ;  ut 
iterum  in  alia  vita  divitum  inopiae  pauperum  abuU'; 

21 


651 


HAYMONIS  HAI^ERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


0d2 


dant  sit   consolatio  (//  Cor.  vjii.)  Amici,    quos   de  A  eleemosyna,in  omnibus  facientibus  eam  (Toh.  iv).» 


mammona  iniquitatis  facere  jubemur^pauperessunt 
et  indigentes,  quos  Deus  permisit  egcre  ad  illorum 
purgationem  et  nostram  probationem.  Quos  nobis 
amicosfacimus,quando  eorum  nuditatem  operimus, 
esuriem  reficimus,  sitim  ex8tinguimus,et  in  omnibus 
eorum  necessitatibus  subvenimus.  Qui  non  recipere 
dicuntur  in  seterna  tabernacula,  quia  iile  pro  eis  nos 
recepturus  est,  qui  ait  :  «  Venite,  benedicti  Patris 
mei :  percipite  regnum,  quodvobis  paratum  estab 
origine  mundi.  Esurivienim,  et  dedistis  mihi  man- 
ducare  ;  sitivi,etdcdistismihi  bibere  ;  hospes  eram, 
et  collegistis  me  :  nudus,  et  cooperuistis  me  :  infir- 
mus  et  in  carcere,  et  visitastis  xneiMaUh.  xxv.)  »>  £t 
illis  dicentibus  :  •  Domine,  quando  te  vidimusesu- 
rientem,  et  pavimus ;  etsilientem,  et  dedimus  tibi 


Et  iterum  :  Filii,«  eieemosyna  a  morto  liberal(rob. 
xii,)  »  et  non  patitur  hominem  intrare  in  tenebras. 
Kt  rursum  :  Desudet  elemosyna  in  manu  tua,  dondc 
invenias  justum  cui  tradas  eam.  fit  pauperes  ergo 
juxta  possibilltatem  suam  elcemosyDas  tribuere  de* 
bent.Unde  bonus  pater  erudiens  fllium  suum,  tit; 
Fili,  K  si  multum  tibi  fuerit.  abundaniertribue:  usi 
autem  exiguum  etiam  exiguum  Ubenter  impartire 
[Tob.  IV.)  Neque  enim  apud  justum  judicemexcu- 
satio  de  elemosyna  erit,  quando  etiam  pro  calice 
aqua  frigidae  mercedem  se  promisit  daturum  (lalA. 
x.)  Aliter  :  Quidam  autem  banc  similitudinem  in 
Pauloapostoloimpletam  intelligi  volunt  lioc  modo: 
Homo  iste  Deus  omnipotens  est,qui  haboitvillicum, 
scilicetPaulum  apostolum,  cui  divitias  suasdispen- 


potum  ;  hospitem,  et  suscepimus  te  ;  nudum,etcoo-      dandas  commisit,quando  aecus  pedesGamalielisle* 


peruimus  te ;  infirmum  et  in  carcere.  et  venimus  ad 
ie?  (Ibid.)  )>respondet  :  «  Amen  dico  vobis,  quandiu 
uni  minimis  meis  fecistis.  mihi  fecistis  {!bid. )  » 
Hos  amicos  quia  noluit  habere  ilie  dives,  non  in 
aeterna  tabernacula,  sed  in  aetcrna  po^na  positus, 
aiebat :  «  Pater  Abraham,  miserere  mei,  et  initte 
Lazarum  ut  intingat  extremum  digiti  sui  in  aqua,ut 
refrigeret  linguam  meam,  quiacrucior  in  hac  flam- 
ma  {Luc.  xvi.)  »  iEterna  tabernacula  diversae  rctri- 
butiones  sunt  meritorum,quodDominu3  alibi  decla- 
rat,  diccns  :  «  In  domo  Patris  mei  mansiones  muit» 
sunt  {Joan.  xiv.)  »  Audiat  ergo  hoc  dives,  audiat 
Cbristianus^discat  tribuere  minima,  ut  possit  acci- 
pere  magna.Quia  «qui  in  minimo  ildelisest,  utDo- 


gis  doctoris,  juxta  veritatem  paternae  legis  eumeru- 
divit.  Sed  maie  divitias  Domini  sui  tractavii,quando 
legem  carnaliter  intelligens,  Christianos  perseculos 
est  intantum,  ut  acciperet  epistolas  aprincibus«a- 
cerdotum,ut  quoscumque  invenirei  hujas  viaBviros 
ac  mulieres,  vinctos  perduceret  in  Jerusalem.Diifa- 
matus  est  autem  apud  DominumBuum,  quandodi- 
ctum  est  de  eo :  Domine,audivi  a  muUis  de  f iro  boc, 
quantamala  sanctis  tuis  fecerit  in  Hieru8alem;elbie 
habet  potestatem  a  prindpibus  sacerdotumalligaodi 
omnes  qui  invocant  nomen  tuum.Camquefamaper 
secutionis  ejus  ad  Dominnm  ascendissct,  pergente 
eo  DaoHiscum,  vocavit  illum  Dominus  suusdeccslo, 
et  ait  illi  :  •  Saute,  Sauie,  quid  me  pesequeris?! 


minus  ait,  et  in  magno  fidelis  erit  (Luc.  xvi.)  »  Di-  C  (/^ci.  ix.)  Durum  est  tibi   contra   stimulum  calci- 


scat  dare  transiloria,  ut  mereatur  accipere  aeterna, 

Suscipiat  pauperem  indomum  suam,ut  suscipi  me- 

reatur  a  Christo  in  tabernacula  sua.  In  his  taberna- 

culis  loeum  sibi  optabatinvenire,  qui  dicebat  {PsaL 

xiv) :  «  Doraine,  quis  habitabit  in  tabernaculo  tuo, 

aut  quisrequiescetinmontesanctotuo?»Cui  divina 

voce  protinus  respondetur  :  «  Qui  ingreditur  sine 

macula  et  operaturjustitiam,qui  loquitur  veritatem 

in  corde  suo,  qui  non  egit  dolum  in  lingua  sua,  nec 

fecit  proximo  suo  malum,  et  opprobriumnon  acce- 

pitadversus  proximos  suos.Ad  nihilum  deductus  est 

in  conspectu  ejus  malignus,  timentos  autem  Domi- 

num  glorificat,  Qui  juratproximosuo,  et  nondeci- 

pit ;  qui  pecuniam  suam  non  dedit  ad  usuram,  et 


trare.  Quod  est  dicere  :  «  Quid  hoc  audio  dete? 
Redde  rationem  villicationis  tu«e,  jam  non  pote- 
ris  villicare  (Liw?.  xvi,J  >  id  est  judaiarc.  Acsi 
diceretur  :  Quia  usque  hodie  legis  doctor  fuisti 
carnaliter^  discipulus  veritatis  incipies  esse  epi- 
ritaliter.  Villicus  dicitur,  qiii  super  alienam  vil- 
lam  curam  gerit.  Buper  alienam  quippe  villam  cu- 
ram  gerebat  Paulus,  quando  legem  per  Moyeen 
datam  carnaliter  docebat.  Sed  ablala  est  ab  eo  vil- 
licatio,  quando  carnalislex  non  oarnaliter,  sedspi- 
ritualitcr  ei  intclligi  praocepta  est.  «  Ait  aulem* 
cus  intra  se  :  Quid  facism,  quia  dominus  meus  au- 
fert  a  me  villicationem  ?  » {Luc,  xvi.)  Quasi  diccret; 
Quid  faciam,  quia  magister  fui  in  carnali  doctrina 


munerasupcr  innocentesnonaccepit ;  qui  facithaBc,  r\  legis,  et  villicus  et  discipulus  cogor  esse  et  opera- 


non  movebitur  in  aeteruum  (/&wi.)»  «  Beatus  cnim,  » 
ait  Propheta,  «  quiintelligit  super  egenum  ct  pau- 
percm,  in  die  mala  liberabit  eum  Dominus  (PsaL 
XL.)  »  Nam  quantum  virtus  eleemosynee  valeat, 
Dominus  inunifestat,  diccns  :  «  Date  eleemosynam 
et  omnia  munda  sunt  vobis  {Luc.  xi.) »  Et  iterum : 
M  Cum  facis  prandium  aut  coenam,  noli  invitare 
eos  qui  te  reinvitent,  sed  voca  paupcres,  ct  beatus 
eris,quia  non  babent  unde  retribuant tibi  {Luc.xiv.) » 
Etalibi:«Sicutaquaexstinguitignem,itaeleemosyna 
exstinguitpeccalum  {Eccli.  iii.)  »Unde  justi  viri  voce 
dicitur  :  u  Fiducia  magna  erit  coram  summo  Deo 


rius  spiritalis  legis?  «  Fodere  non  valeo  {Ibid.)  » id 
est  doctriuam  legis  perscrutari  per  mcmelip»^"^ 
nequeo.  «  Mendicare  erubesco  {!bid.)f  »  quia  fidem 
Christianitatis  ab  Anania»  quem  diseipulum  habtti, 
discere  vereor.  «  Scio  quid  faciam,  ut  cum  amotus 
fuero  avillicatione,  recipiant  me  ChriBtiani  in  domos 
suas  {Ibid.),  »  quos  persocutus  eum.  Vocavitque 
duos  debitores  Domini  sui,  Judeorum  scilicetpopa' 
lum  et  gentium,  qui  ambo  sub  debito  seu  jugo  pec- 
cati  constricti  tenebant«r,  sicut  ait  Apostolus  (A^wi- 
xiii) :  «  Non  enim  ett  distinctio  Judsi  et  Gi-sci, 
Omaes  enim  peccaveruQty  et  egent  gloria  Dei. » ^ 


653 


HOMILIiG  DE  TBMPORE. 


654 


nnipriDcepit  de  centum  cadis  olei,  quinquaginta  :  A  tialiter  ei  affluebant,  quod  futurum  erat,  minime 


et  alleri  de  centum  coris  trilici,  octoginta  scriberc. 

Oetogenarius  numerus  ad  fldcm  resurrectionis  per- 

ttDet,  quia   Dominus  Jesus  Ghristus   octava  die  a 

mortuis  resurrcxit.  Quinquagenarius  ad  poeniten- 

tiam,  quoniam  quinquagesimus  psalmus  in  poDniten- 

tiam  est  decantatus.  Et  quinquagesimus  annus  in 

lege  JabilsQS  est  dfctus,  id  est  annus  remissionis. 

Judsorum  ergo  populo  de  centum  coris  tritici  octo- 

ginta  scribere  fecit,quia  resurrectionem  Ghristi  eum 

eredere  docuit.  Gentilem  vero  de   centenario  ad 

quinquagenarium  vocavit,    quia  per  pocnitentiam 

pristina  mala  illius  corrigere,et  Deo  appropinquare 

docuit.  ■  Et  laodavit  dominus  Ndllicum  iniquitatis, 

quia  prudenter  fecisset  (Luc.  xvi),  videlicet  Pau- 


procvidcbat.  Unde  et  i  Domino  dicitur:  «  Et  quidem 
c(  in  hac  die  tua,  qus  ad  pacem sunt  tibi,  nunc  autem 
abscondita  sunt  ab  oculis  tuis. »  Quasi  enim  in  die 
sua  pacem  habebat,  cum  extoUebatur  in  honoribus, 
gloriabatur  in  facultatibus,  laBtabatur  in  fecunditate 
prolis,  et  ideo  periculnm,  quod  sibi  venturum  erat, 
nullo  modo  agnoscebat.  Quae  autem  illi  ventura  es- 
sent,  Dominus  brevi  sermone  comprehendit,  cum 
a^jungit : 

«  Quia  venient  dies  in  te.et  circumdabunt  te  ini« 
«  mici  tui  vallo  :  et  circumdabunt  te,  et  coangusta- 
«  bunt  te  undique,  et  ad  terram  prosternent  te  et 
«  fllios  tuos,  qui  in  te  sunt ;  et  non  relinquent  in  te 

lapidem  super  lapidem.  »  Dies  venturos  dicit,  tri- 


lura  apostolum,  ex  persecutore  praBdicatorem  fa-  p  bulationis  et  angustiae,  calamitatis  et  famis,  obsi- 


ctum,  in  doctrina  factum,  in  doctrina  et  praedi- 
catione  magniflcavit,  dicens  de  illo  ad  Ananiam  : 
« Vade,  quia  vas  electionis  mihi  est  iste,  ut 
portet  nomen  meum  coram  gentibus  et  regibus,  et 
ilHis  Israel^;4{r/.ix),  »  impleta  prophetia,quam  Jacob 
olim,  cum  benediceret  filios  suos,  prophetavit^  di- 
cens  ;  «  Benjamin  lupux  rapax,  mane  comedet  prae- 
dam,  et  vespere  dividet  spolia  {Gen.  xlix).  »  De- 
tribu  autem  Benjamin  Paulus  apostolus  fuit.ul  ipse 
testatur.Qui  velut  lupus  rapax  in  persecutione  Ghri- 
stianorum  exarsit.  Mane  comedit  prsedam,  quia  in 
adolescentia  Ecclesiam  Dei  persecutus  est.  Vespere 
divisit  spolia,  quia  postquam  ad  (Idem  Ghristi  con- 
versus  est,  eos  quos,  de  potestate  diaboli  victor  obti- 
ilkiit,ad  praedicandam  fldem,  quam  prius  persecutus 
fuerat,  in  diversas  nationes  destinavit. 

HOMILIA  CXXII. 

DOMINICA  UNDECIMA  POST  PENTECOSTEN. 

(Luc.  xix).  «  In  illo  tempore :  Gum  appropinqua- 
»  ret  Jesus  Jerusalem,  videns  civitatem,flcvit  super 
<'  illam,  dicens  :  Quia  si  cognovisses,  et  tu.  »  Et 
itiliqua.In  bujus  lectionis  serie  Oominus  Jesus  Ghri- 
slns  utramque  suam  naturam  commendat,  divinam 
scilicet  et  bumanam.  Humans  quippe  naturse  indi- 
cium  est,cum  peritnraB  civitati  usque  ad  fletum  com- 
patitur  :  divinse,  cum  eidem  civitati,  quae  ventura 
erant,  ut  Deus  praedicit.  Quasi  homo  templum  in- 
g^ressus  est,  sed  quasi  Deus  vendentes  et  ementesde 


dionis  et  mortis.  Inimicos  Romanos  nominat  prin- 
cipes,  qui  eamdem  civitatcm  vallo  circumdantes- 
undique  coangustaverunt,  et  eam  ad  litteram  pro- 
straverunt,  ct  filios  ejus  necaverunt.  Quae  omnia, 
qualiter  civitati  contigerint,  Josephus  historiogra- 
phus  Hebreeorum  pleniter  narrat.  Sed  propter  sim- 
pliciores,  qui  forlassis  praefati  viri  historiam  igno- 
rant,  ex  multis  pauca  comnicmoranda  sunt.  Post 
Domini  enim  ascensionem,  post  necem  Jacobi,  qui 
justus  est  appellatus,  Judaeorum  populo  in  malitia 
persevcrante,  suscitavit  adversus  eos  Dominus  duos 
Romanorum  principes,  Vespasianum  scilicet  et  Ti* 
tum,  patrem  et  fllium,  justo  Dci  judicio  agente,  ut 
qui  patrem  et  filium  negaverant,  a  patre  et  filio  ne- 
carentur.  Gumque  Judaeorum  regionem  Romanus 
C  vastaret  exercitus,  imminente  solemnitate  paschali, 
cucurrit  omnis  populus  in  civitatem  quasi  vir  unus; 
justo  Dei  judicio  exigente,  ut  qui  in  pascbali  so- 
lemnitate  Ghristum  occiderant,  in  eadem  solemni- 
tate  obsidionibus  circumdarentur.  Nam  repente  ab 
hostibus  vallata  est  urbs,  ita  ut  nullus  ingredi  aut 
egredi  posset,  ettaudiu  obsessa,  quoadusque  omnia 
quse  secum  ad  edendum  detulerant,  consumpta  vi- 
derentur.  Quae  autem  extra  civitatem  reliqnerent, 
omnia  Romanus  vastavcrat  exercitus.  Longa  ergo 
obsidione  arflicti,  multo  gravius  fame  interiu8,quam 
ab  bostibus  premebantur  exterius.  Quod  idem  hi- 
storiographus  ostendit,  cum  dicit  dirae  et  diuturoflB 
famis  inopia  etiam  delicata  viscera  aruisse  intan- 
tum,ut  nonnuUi  nec  ab  ipsis  calceamentis  edendis 
^tlo  ejecit,  dicens  :  «  Domus  mea  domus  orationis  n  se  abstinuerint.  Alii  quisquiiias  feni  veteris  et  pur- 


Vocabitur  (Matth,  xxi).  »  Quantum  autem  de  salute 
^ominum  gaudeat,  quantumve  de  eorum  perditione 
^oleat,  in  exordio  hujus  lectionis  demonstrat,  cum 
f^rituram  civitatem  intuens,  flevit  super  illam,  di- 
^ens:  •  Quia  si  cognovisses,  et  tu.  »  Flevit,  Don 
ulchritudinem  domoYum,  non  altitudinem  turrium, 
on  aediflcia  murorum,  sed  metaphorice  homines, 
icitur  autem  et  a  flente  Domino  :  «  Quia  si  cogno- 
isses,  et  tu,  »  ubi  subaudiendum  est,  quia  si  co- 
novisses  mala  quae  tibi  imminent,  fleres,  quae 
^^odo,  quia  neseis  cito  peritura,  exsultas.  Intenta 
eniTsx  solummodo  in  prosperitatibus,  quae  praesen- 


gamenta  frumenti  dentibus  ruminanda  tradebant. 
Nonnulli  portarum  indumenta  detrabebant.  ut  hoc 
saltem  edulio  famis  inopiam  temperarent.  Si  quis 
autem  pro  colligendis  herbis  urbem  egredi  voluisset, 
quasi  qui  ad  Romanos  fugere  vellet,  tenebatur. 
Mensam  vero  nullus  ex  more  apponere  audebat,8ed 
propria  quasi  furtiva  edebant.  Nam  quidquid  ad  ve- 
recundiam  vel  pudorem  naturalem  pertinet,  in  hac 
necessiiate  contemnebatur,quia  hoc  totum  sibi  ven- 
dicaverat  fames.  Denique  et  mulieres  de  virorum 
manibus,  et  fllii  de  parentum,  et  (qnod  infelicius 
est)  matres  a  faucibus  flliorum  suorum  cibos  abstra 


655 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


C-iG 


bcljant.  Nulla  scuibus  pro  canilie  revcrcnlia'  nulla  A  lcnles,  quod  niiscra;  matri  ex  omnibus  facultatibus 


parvulis  pro  innocentia  mi8eratio  servabatur,  sed 
verbefabantur  seoes,  si  oibum  occultare  voluissent. 
Sparsis  etiam  crinibus  mulieres  per  plateas  trahe- 
bantur^  cibum  celare  tentantes.  Jacebant  autem  per 
plateas  juvenuoi  corpora,  magis  fame  quam  astate 
coQsumpta.  Sepelire  autem  mortuorum  corpora^  nec 
moricntium  multitudoi  nec  virium  debilitas  pcr- 
mittebat.  Multi  enim,  dum  charorum  corpora  sepe- 
lire  vellent,  spiritus  emittebant.  Cumquc  fetor  into- 
lerabilis  de  mortuorum  cadaveribus  in  civitate  cres- 
cere  cccpisset,  extra  muros  eadcm  ejiccbant.  Et  cum 
quadam  die  Titus,  quem  paler  Romam  revcrsus  in 
obsidione  Hierosoiymorum  reliqucrat,cummilitibus 
urbem  circuiret,  videns  cadavora  mortuorum  pcne 


hoc  sulummodo  reliquissent,  perpetrMum  faciuua 
nuijitiaverunt  urbi.  Factus  est  clamor  magnus  iu 
civitate  dolentium  atque  lugontium^  et.iu  ipso 
clamore  apertis  portis,  ingressus  est  Titus  cum 
Homano  exercitu,  alios  gladio  tructdavit,  alios 
igne  combussit,  juvenes  quoque  ia,  captivitatem 
destinavit.  Ipsam  vero  urbom  a  fQndomentis  ila 
destruxit,  ut  juxta  Domini  vocem,  non  relin- 
queretur  in  ea  lapis  super  lapidem.  In  cujus 
destructiono  impletum  est  quod  Dominusolim  figu- 
rate  per  Ezechiclcm  prophetam  prffldixerat,  diceas: 
u  Et  tu,  nii  hominis,  sume  tibi  glatfium  acutum.ra- 
dcntem  pilo8,et  duces  eum  per  caput  tuum  et  bar- 
bam,  et  tcrtiam  parlem  igai  comburesy  ct  tertiam 


muro  oivitatis  eequari,  oum  ingenti  gemitu  elevatis  n  partem  gladio   concides,    tertiam   voro  parlem  in 


oculis  iu  coclum,  Deum  invocat  tcstem,  hoc  suum 
opus  non  esse.  Gonversusque  militibus  ait :  Arbi- 
tror,  quia  si  ab  bao  pestilentia  urbis  paululum  Ro- 
manus  recessisset  exercitus^aut  aquis  diluvii  ncca- 
rentur,  aut  Sodomitanis  ignibus  cremarentur,  aut 
certe  hiatu  terrae  absorberentur.Etcum  in  proximo 
recessurus  essetyiterumadversuscivitatem  confortat 
milites,  cuetodias  munit,  armat  exercitum,ct  super 
bffic  omnia  mala  prffidones  ex  ipsis  viris  consurre- 
xerant,  qui  ab  ipsis  faucibus,  ut  ita  dixerim,  cibos 
rapiebant.  Et  si  cujuspiam  fores  clausas  vidissent, 
indioium  esse  credebant,  quod  intus  positi  ederent: 
et  repente  confractis  foribus  insilientes,  quidquid 
inveiiire  poterant,  rapiebant.  Sed  quia  longum  est 
cnumerare  omnia  mala,  qu®  Judaeis  pro  efTusione 


ventum  disperges,et  evaginabo  gladium  meum  post 
eo8  {Ezech.  v).  »  Concordat  autem  hujus  bistono- 
graphi  descriptio  cum  vcrbis  Salvatoria,  qui  cnm 
mmnia  civitatis  vidisset,  aii :  Gum  videritis  civi- 
tatem  hanc^ab  exercitu  circumdari,  scitotequiapro- 
pe  est  desolatio  ejus.  «  Tuncqui  in  Judsasunt,  fo- 
giant  in  montqs.  Yae  autem  prcegnantibusetnutrion- 
tibus  in  illis  dicbus  (Luc,  xzi).  »»  Et  alibi  legimus, 
quia  cum  discipuli  ostcndissent  ei  «dificia  ci>itatis, 
dixit :  Videtis  h«ec  omnia?  Amen  dieo  vobis,  «non 
relinquetur  lapis  super  lapidem,  qi|i  non  destruatar 
(Marc,  xiii).  »  Ex  qua  autem  causa  ruioa  predicts 
civitati  contigerit,  Dominus  manifestat,  cum  adjua- 
git :  «  Eo  quod  non  cognoveris  tempus  visitatioDis 
<c  tus. »  Hanc  quippc  Dominus  per  incamationis  suc 


Dominioi  sanguinis  contigerunt,  qualiter  eadcm  ci-  C  mysterium  visitavit,  quando  exceisus  Deushumilis 


vitas  capta  sit,  breviter  commemorandum  videtur. 
Erat  enim  quasdam  mulier  Maria  nomine,  Eleazari 
filia^  nobilis  genere,  facultatibus  dives,  hiec  cum 
caetera  multitudine  ad  diem  festum  convenerat : 
cumque  diuturna  obsidione  omnia  quee  secum  detu- 
lerat  consumpsisset,  et  jam  delicata  viscera  fames 
torqoeret,  contra  ipsam  agitur  naturam.  Eratenim 
sub  uberibus  parvulus  (ilius,  hunc  ante  oculos  suos 
ooDstituens,  ait :  Infelicissima  mater,  o  infelicior 
fili,  in  bello,  fame  et  direptione  prjedonum,  cui  te 
rescrvabo?  Nam  et  si  vita  sperari  posset,  jugo  ta- 
mcn  Romanae  servitutis  urgemur.  Vcni  ergo,  o  mi 
nate,esto  matribus  sseculi  fabula,  prxdonibus  furor, 
Et  hsc  dicens,  filium  jugvlat,  partem  igne  torrens 


homo  interhomines  apparens,  multa  signaet  mi- 

racula  ostendit.  Quam  visitationem  optabat  videre, 

qui  dicebat :  «  Memento  nostri,  Domine,in  benepla- 

cito  populi  tui,  visita  nos  in  salutari  tuo  (Psai  cv).» 

Hanc  ctiam  in  proximo  prospexerat,   gui  aiebai: 

c(  Benedictus  DominusDeua  Israel,  quiavisitavitet 

feciir  redemptionem  plebis  sum  (Luc,  lxviii).  *>  Sed 

tempusvisitationis  sus  superba  civitas  noncogno- 

vit^quia  quem  hominem  vidit,  Deum  credere  despe- 

xit.  Ad  cujus  duritiam  incredulitatis  convincendam, 

otiam  aves  caAi  in  testlmonium  deducuntur,cun]  per 

Prophetam  dicitur:  u  Milvus  incoelo  cognovittem- 

pus  suum,  turtur  et  hirundo  et  ciconia  custodieruDt 

tempus  adventus  sui,  populus  autem  meas  non  co- 


coinedit,  et  partem  inposterum  reservavit.Gumquc  j)  gnovit  judicium  Domini   [Jer,  viii).  »  Et  iterum: 


ob  odorem  aduslffi  carnis  preedones  ex  more  ailuis- 
sent,  mortem  minari  coeperunt,  nisi  quos  abscon- 
d^rut,  ostenderet  cibos.  At  illa  truculento  vultu  ex 
ipsis  prsdonibus  tristior,partem,ait,optimam  vobis 
reservavi.  Et  hoec  dicens,  merabra  quae  supererant 
detexit  infantia.  Cumque  prsedoncs  stupefacti  tan- 
tum  facinus  pertimuisseut,  ait  :  Meus  est  partus, 
meus  Cliu8,meusestcibusetfacinus,  mecumedile. 
Nam  ego  prior  comedi,  quaj  genui.  Nolite  esse  aut 
matre  religiosiores,  aut  femina  molliores.  Quod  si 
V08  pietas  vincit,  exsecramini  meos  cibos.  Kgo  quae 
talibus  pasta  sum,  ego  his  iterum  pascar.  At  illi  do- 


cc  Cognovit  bos  possessorem  suum,  et  asinus  pr«- 
sepe  domini  sui,  Israel  autem  me  non  cognovit,  po- 
pulus  meus  me  non  intellexit  (Isa,  i).  »  Nep  solum- 
modo  per  prsesentiam  suae  incarnationiseam  visita- 
vit,  sed  post  suam  ascensionemmultasignaelpo^ 
tenta,  ut  eorum  cor  ad  poenitentiam  emolliret,ostcB- 
dit.Nam  ut  idem  historiographus  refert,  cum  qu«*0' 
dam  festivitatem  celebrarent»,  subito  commotione 
facta  in  populo  Judaeorum,  trigiata  xniliia  exeisse 
mutuo  interfecerunt.Nocte  vero  quadam  seratempu 
Domini,quaB  vix  a  viginti  viris  moveri  poteral,8pont« 
rescrata  est.  Die  quadamvitula  sacrificiis  admol«i 


657 


ROMILIiE  DE  TEMPORE. 


G58 


enixa  est  agnam.  Media  namque  nocte  ita  lux  in  A.  lumbae  in  templo  Domini  vendebantur.Nequeenim 


templo  clara  refulsit,ut  a  nonnullis  media  dies  esse 
putaretur.  Quod  cernentes  ignari,  sstimabant  sibi 
prospera  esse  ventura.  Sed  sapientcs  minime  latuit 
interitum  civitatis  significari.  In  die  quoquc  sancto 
PentecosteSySacerdotibus  sacrificia  ofTerentibus.au- 
dits  sunt  voces  in  templo  dtcentium:  Transeamus 
exhis  sedibus.Duobusautem  annis  ante  obsidionem^ 
cum  ad  celebrandam  quamdam  festivitatera  Hicro- 
solymis  convenissent,  quidam  Ananis  filius,  no- 
mine  Jesus,  repletus  Spiritu  clamare  cocpit :  Vox 
ab  orienfe,vox  ab  occidente,  vox  a  quatuor  ventis, 
ssculi.  Vox  super  Hierosolymam  et  templum,  vox 
super  sponsos  et  sponsas.Gumque  vcrberibus  hunc 
conipescere  vellent,  magis  ac  magis  clamabat.  Et 


ea  quae  Domino  oblata  erantjuxtaritum  legis  sacri- 
ficabant,  sed  aliis  atque  aliis  venundabant.  Et  ut 
omnem  occasionem  non  habentibus  auferrent,num- 
mularios  cumaerein  templo  praeparatos  habebant,et 
idco  domum  orationisspeluncam  latronum  fecerunt. 
SedDominusingressustempIum,vcndentesetemen- 
tes  de  illo  cojpit  cjicere,  dicens :  «  Scriptum  est, 
«  quia  domus  mea  domus  orationis  cst  (Isa.  lvi). 
«  Vos  autem  fecistisillamspeluncamlatronum.wEt 
his  facti8,«Erat  quotidie  docens  in  templo.»Sed  quod 
addestructionemvisibilisclvitatispertinerediximus, 
potest  moralitcr  et  ad  perituram  animam  referri. 
Flevit  enim  Dominusper  semetipsum  perituram  ci- 
vitatem,dcflet  quotidic  per  doctores,eo8  qui  debono 


cum  inter  manus  flagellantium  spiritum  exhalaret,  p  opere  labuntur  in  malum.  Frcquenter  namque  do- 


ait :  VsB  vae  Hierosolymis.  Stella  quoque  per  omnia 
gladio  similis  per  integrum  annum  super  llieroso- 
lymam  pependit,interitumcivitatisindicans.Et  cur- 
rus  igneus,  et  equi  ignei  visi  sunt  pcr  aera  ferri,et 
multa  alia  misericors  Dominus,  ut  eorum  cor  ad 
poBnitentiam  provocaret,ostendere  dignatus  est.Sed 
«  illis  secundumdaritiam  etimpoenitenscorthesau- 
rizantibuB  iram  sibi  in  die  irae  (Aom.iv),  »  «  missis 
exercitibus  suis,  perdidit  homicidas  iIIos,et  eorum 
civitatem  succendit  (Matlh.  xxii).»Quorum  interitus 
etiam  in  libris  Regum  praefiguratus  est,quod  Elisaeo 
ascendente  de  Qalgalis.pueri  parvuli  illudebant  ei, 
dicentes  :  «  Asccnde  calve,  ascende  calve  (IV  Reg, 
11).  •  At  ille  maledixit  cosin  nomine  Domini,et  sta- 
tim  egressi  sunt  duo  ursi  de  saUu,et  devoraverunt 


ctorcs  Ecclcsiae  eos,  quos  admonendo  corrigere  non 
possunt,«quilaetanturcummaIefecerint,ctexsultant 
in  rebus  pessimis  {Prov,  n),  »  condolentes  deflcnt, 
sicut  facicbat  Paulus  apostoIus,qui  lapsom  discipu- 
lorum  suorum  flebat,quando  dicebat :  «Filioli  mei, 
quos  iterum  parturio  donec  formrtur  Christus  in 
vobis  (Gfl/.iv),»  vellcm  apud  vos  esse  modo,et  mu- 
tare  vocem  meam,  quoniam  confundor  in  vobis.  Et 
iterum  :Lugco«  multos  ex  his  qui  ante  peccaverunt 
(//  Cor,  xii).»  Convenitautemperiturae  animaB,quod 
a  flente  Domino  dicitur : 

«  Quia  si  cognovisscs  et  tu.  »  Si  enim  mala  quae 
reprobis  parata  sunt,cognosceret,si  aeterni  supplicii 
pGcnas  ante  mentis  oculos  reduceret,  non  se  falsa 
spcuritate  deciperet,  sed  potius  se  cum  electorum 


ex  illis  qiiadraginta  duos  pueros   Elisaeus  enim  fi-  C  lacrymisdefleret.Sedcum  exsultatin  prosperis,gau- 


garam  DomTni  tenuit.Qui  cum  in  Calvariae  loco  cru- 
ciflxus  esset,  pueriliter  illuserunt  ei  Judaei,  dicen- 
tes :  ««  Si  Filius  Dei  est,  descendat  de  cruce  et  cre- 
dimus  ei  {Matth,  xxvii).  »  Et  iterum :  Flectentes 
genua,  dixerunt:  «  Ave,  rex  Judaeorum  {IbidJ.  • 
Sed  illis  credere  noIentibus,post  quadraginta  duos 
annos  egressi  sunt  duo  ursi  de  sylvis  gentium:Ve- 
spasianus  scilicet  et  Titus,  qui  eumdem  populum 
yeriis  cladibus  dilaniaverunt  intantum,ut  idem  hi- 
storiographus  commcmoret  undecies  centena  millia 
in  obsidione  civitatis  esse  mortua,  ccntum  quoque 
raillia  juvenum  in  captivitate  esse  dispersa. 

«  Etingressus  in  templum,  coepit  ejicercvendentes 
n  et  emcntes  de  iIlo.»Gum  Dominus  ruinam  civitatis 


det  in  honoribus,  laetatur  in  facultatibus,  ipsa  pro- 
speritas  transeuntis  vitae,  ante  mentis  oculos  mala 
abscondit  futurac  poenae.Unde  et  bene  dicitur:  «  Et 
«  quidem  in  hac  die  tua  quae  ad  pacem  tibi,  nunc 
«  autem  abscondita  sunt  ab  oculis  tuis.»Quasi  enim 
suam  diem  infelix  animahabet,  dum  in  mundi  fa- 
cultatibus  totam  spem  suam  collocat,  ac  per  hoo 
scandalum  in  die  judicii  patietur.  Non  praevidet  si- 
quidem  futuram  tribulationem.quia  excaecat  oculos 
cordis  amor  terrenus.  Quoniam  sicut  pulvis  oculos 
corporeos  e.xcaBrat,ne  clare  videre  possintjta  amor 
hujus  saeculict  prffisentes  divitiae  oculum  mentis,ne 
futurum  judicium  valeat  cavcre.Talis  erat  ille  dives, 
qui  dicebat  in  corde  suo':  «  Destruam  horrea  mea, 


praedixit^  «  etingressus  in  templum,  vendentes  ct  q  ct  majora  horum  aedificabo,  et  dicam  animae  meaj: 

Anima,  multa  bona  habesrepositaper  annospluri- 
mos,  epulare  (Luc,  xii)  »  ergo  et  gaude.  llunc  diem 
pro  nihilo  ducebat  ille  eximius  propheta  Jeremias, 
qui  dicebat :  «  Diem  hominis  non  concupivi  (Jer, 
xvii).  t  Etpaulusapostolushanc  contempserat,cum 
discipulis  suis  aiebat :  «Mihi  autem  pro  minimo  est 
ut  a  vobis  judicer,  aut  ab  humano  dic  (/  Cor.  iv).  » 
Quid  nutem  mali  torpcnti  animaevcnturum  sit,ma- 
nifcstatur  cum  subditur : 

«  Quia  vcnient  dies  in  te,  et  circumdabunt  te,  et 
«  coangustabunt  te  undique  et  ad  terram  conster- 
«  ncnt  tc,  et  filios  tuos  qui  in  te  sunt.  »  Dics  tri- 


ementcs  de  illo  ejecit,»ostendit  quia  maximeruina 
templi  ex  culpa  sacerdotum  venit.  Ipsi  namquc,qui 
in  pbpulo  doctores  et  ductoresesse  debuerant  in  bo- 
num  exemplum,  facti  sunt  in  malum.Ad  hoc  enim 
in  templo  residebant,  ut  eos  qui  munera  dabant, 
vanis  favoribus  extoUerent ;  et  qui  dare  nolebant, 
variis  modis  aHligerent.  Avaritiae  quoque  suae  con- 
sulentes,  quoddam  ingeniosum  invenerant,  et  filiis 
Israel  de  longinquo  venientibus  persuadebant,  ne 
secum  hostias  dererrent,  ut  ab  illis  carius  emerent, 
quod  in  templo  Dei  ofTerrent.  Et  ob  hanc  causam, 
ut  alii  evangelistae  testantur,  oves  cl  bovcs,  ct  co- 


659 


HAYMONIS  HAj:.BERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IL  —  HOMIL. 


660 


bulationis  miseraB  animae  veniunt,  quando  dolorc  A  tionis  dici  potestydum  quotidie  Deo  mundas  oratio- 


mortis  constringitur,quce  in  prssenti  vita  male  gau- 
debat,  et  tunc  incipietsecum  rixari  et  dicere  :  Quare 
in  malis  operibus  memetipsam  dilatavi  ?  Quare  ex 
praeteritis  peccatis  pocnitentiam  non  egi  ?  Gur  in 
bonis  operibus  memetipsam  non  exercui  ?Tunc,  in- 
quam,  incipiet  poonitere,  cum  nullus  fructus  poeni- 
tentiffi  remanebity  scd  sola  districtio  vindicts.  Ini- 
mici  vero  ejus  nullipejores  quam  immundi  spiritus 
suntyde  quibus  se  eripi  cupiebatPsaImista,cumdi- 
cebat:  «  Eripe  me  de  inimicis  meis,  Deus  meus, 
et  eripe  me  de  operantibus  iniquitatem  (PsaL 
LViii).  »  Quam  vallo  circumdant,  et  undique  coan- 
gustant,  quando  egrediente  anima  a  corpore,  mala 
qu»  commisit  enumerant,  et  ipsos  babet  exactores 


nesofferre  non  cessat,dicens  cum  Psalmista:  «Di- 
rigatur  oratio  mea  sicutincensumin  conspectutuo 
(Psal.  GXLJ.  »  Qui  enim  spiritalia'  dona  quas  gratis 
acceperunt,  aut  propte.r  praBmium,aut  proptertem- 
poralem  laudem  tribuunt, venditorcs  suDt.In  quibus 
autem  maxime  hoc  negotium  fiat,  alius  evangelista 
manirestare  curavit,  dicens  quod  in  templo  oves  et 
boves  et  columbae  vendebantur.  Per  bovem  praedi- 
catores  significantur,  Domino  dicente  ad  Moysen: 
ft  Nou  arabis  in  bove  simut  et  asino(Deuf.xxi(),nhoc 
est  noli  conjungere  in  praedicatione  sive  doclrina 
prudentem  cum  stulto.  Et  iterum  :  «  Non  alligabis 
os  bovi  trituranti  (/  Cor,  ix).  »  Quod  exponens  Pau- 
lus  apostolus  ait:  «Nunquid  de  bobus  cucraestDo- 


in  poena,  quos  habuit  persuasores   in  culpa.  Tunc  «^  mino  ?  »  (Ibid,).  Non.  Scd  propter  nos  hsc  scripta 


enim  infelix  anima  consternitur  ad  terram,quando 
a  carney  quas  terra  et  cinis  est,  soluta,  ad  poenam 
ducitur,velquidquidvirtutissehabereputat,amittit. 
Filios,aIiquando  bonas,aIiquando  malascogitationes 
accepimus.Debonislegimus:  «  Etvidefiliosniiorum 
tuorum(P<a/.  cxxvii).  »De  malisautem  hic  dicitur: 
u  Et  ad  terram  consternent  te.  »  Valde  autem 
terribile  est  quod  subinfertur :  «  Et  non  relinquent 
u  in  te  iapidem  superlapidem.  »In  destructione  au- 
tem  civitatis  lapis  super  lapidem  non  relinquitur, 
quia  in  damnatione  perversae  animae,  non  solum  de 
malis  operibus,sed  etiamdeperversis  cogitationibus 
ratio  exigetur.  Et  ideo  necesse  cst  ut  dum  in  hoc 
saeculo  sumus  et  vivimus  et  nobis  vacat,non  solum 
a  malis  abstineamus,  sed  etiam  bonum  in  omnibus 


sunt.  Quicunque  ergo  verbum  Dei  ideo  in  Ecclesia 
praedicat,ut  solummodohumanam  gloriam  auttem- 
porale  praemium  accipiat,  qnasi  bovem  venalem  in 
templo  minat.  Per  ovem  mitissimum  animal  iDno- 
centia  dcsignatur.  Et  qui  Deo  sanctitatem,  vel  ab 
hominibus  laudetur  ostendit,quasi  ovem  venalemin 
templo  inducit.  De  quibus  Dominusdicit :  «Omnia 
opera  sua  faciunt  ut  videantur  ab  hominibus(¥aii^. 
xxiii).  »  Et  alibi :  c<  Amen  dico  vobis,  receperunt 
mercedem  suam  (Matth.  vi).  »  Per  columbam  vero 
Spiritus  sancti  gratia  flguratur,  quod  ipse  mani- 
festare  dignatus  est  quando  superbaptizato  Domioo 
in  specie  columbae  apparuit.Igiturquigradumeccie- 
siasticum,aut  manus  impositionem,per  quam  Spiri- 
tum  sanctumcredimusdari,  ideo  tribuit,  ut  tempo- 


operari  studeamus.Ante  omnia  autem  diem  mortis  C  rale  lucrum  acquirat,  quasi  columbam  venalem  in 


ante  oculos  ponamus,  quia  facile  contemnit  omnia 
qui  se  semper  cogitat  moriturum.  Unde  Salomon 
hortatur,  dicens  :  «In  omnibus  operibus  tuis  memo- 
rare  novissima  tua  {Eccli.  vii).  »  Et  iterum  :  «  In 
diemaIorumneimmemor8isbonorum(£fdi.xi).»Et: 
«  quodcunquepotestmanustuafacere,instanterope- 
rare(fi(:c/«.ix).»HincpiusDominus,quiahicpatienter 
exspectat,et  districte  nos  in  judiciojudicabit,si  con- 
versi  non  fuerimus,nos  admonere  dignatusest,cum 
dixit :  u  Gurritedum  lucem  vitae  habetis,  ne  tenebrae 
vos  comprehendant  (Joan.  xii).  »  Et  item:  Con- 
cordacum  adversario  tuo.  Et  Apostolus  :  «  Ecce  nunc 
tcmpus  acceptabile,  ecce  nunc  dics  salutis  (/  Cor. 
II).  »  Gur  autem  infelici  animae  hseo  mala  contige- 


templo  portat,  id  est  in  Ecclesia,  non  considerans 
iilud  quod  Dominus  ait:  «  Gratis  accepistis,  gratis 
date  {Deut.  xvi).  »  De  quibus  scriptum  est:  « Ignis 
devorabit  tabcrnacula  eorum,  qui  munera  libenter 
accipiunt  [Job.  xv),  »  Et  item  :  Non  accipias  in  ju- 
diciopersonam  pauperis,  quiamunera  obcscantocu- 

lossapientium,  etverba  rectorum  subvertunt  (i)^- 
xvi).  Talcs  enim  Dominus  a  templo  suo  ejecit,  quia 
quamvis  in  praesenti  sasculo  corporeEcclesia  conjun- 
cti  videantur,  tamen  in  die judicii  ab  Ecclesia  separa- 
buntur,  quando  illis  dicetur  :  «Discedite  a  me.ma- 
ledicti,  in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diabolo 
et  angelis  ejus  (Mattk.  xxv).  »  Non  solum  Dominus 
VGndcntes  de  tcmplo  ejecit,sed  etiam  ementes,  quia 


rint,  manifestatur  cum  dicitur :  •  Eo  quod  non  co-  j)  non  solum  illi  rei  sunt,et  ab  Ecclesia  alieni,qui  spi- 
gnoveris  tempus  visitationis  tuae.  »  Tempus  visita-      ritalia  dpna  vendunt,  sed  etiam  qui  emunt,  quod 


tionis  in  praesenti  estvita,ubi  nos  Deusomnipotens 
variis  modis  visitare  d  ignatur,  aliquando  admonendo 
lenitcr,  aliquando  minando  terribiliter,  aliquando 
prosperis,aliquandoadversis,Sedtempusvisitationis 
suae  perversa anima non  cognoscit,quando  nec  in  pro- 
sperishumilitatem,necinadversisservatpatientiam, 
quia  nec  peccata  perpetrare  metuit,  nec  perpetrata 
flctibus  punit.Quod  autemsubjungitur:  «Ktingres- 
sus  templum,  coepit  ejicere  vendentesetcmentesde 
illo,  »  hoc  quotidie  in  Ecclesia  ficri  cernitur.Tcm- 
plum  Dei  spiritaliter  Ecclesia  est,  quae  domus  ora- 


carius  vendere  possint.  Undemagna  etsancta  syno- 
dus  decrevit,  ctiam  Iaicnm,si  in  hujusmodi  negotiis 
mediator  fuerit,  ab  Ecclesia  alienum  fieri. Tales  do- 
mum  speluncam  latronum  faciunt,quia  ineoquod 
spiritalia  dona  vendunt,  abominabilem  fructumfa- 
ciunt,  De  quibus  ait  Salvator  :  «  Qui  non  intratp«r 
ostium  in  ovile  ovium,  sed  ascendit  aliunde,  ille  fur 
est  et  latro  (Joan.  xx).  »  Quod  vero  subjungit:'<Et 
u  erat  docens  quotidie  in  templo. »  Hoc  semper  agit 
in  Ecclcsia  spiritalitcr,  quod  tunc  per  semctipsum 
fecit  corporalltcr.  Ipse  enim  in  templo  docet,  cum 


i 


661 


HOMILIiE  DE  TEMPORE. 


602 


exterius  per  prsdicatores  doctrinam  forinat,  et  inte- 
rius  cor  auditoris  illustrat. 

HOMILIA  CXXIIT. 

DOMiyiCA  DUODECIMA  POST  PENTCCOSTEN. 

(Luc.  xvni.)  <t  In  illotempore  dixit  Jesus  adquos- 
«  dam,  quiinseconfldebanttanquamjusti,etasper- 
ff  nabantur  caeteros,  parabolamhanc  :  Duohomines 
K  ascenderunt  in  templum.  »  Et  reliqua.  In  multis 
locis  saera  8criptura,  quantum  virtus  humilitatis 
hominibus  prosit,  quantumve  morbus  supcrbise  no- 
ceat,  ostendit ;  prflecipue  tamen  in  hac  lectione^sub 
duorum  hominum  exemplo  hoc  Dominus  declarat, 
pharisei  scilicet^desuis  meritis  inaniterseextollen- 
tis:  et  publicani  sua  peccata  humiliter  confitentis. 
Ait  enim  :«Dao  homines  ascenderunt  in  templum.  » 
Snpra  reiulit  EvangelicaIectio,quaIiter  Dominus  ad 
constantiam  orandidiscipulossuoshortaretur,  simi- 
Htudinem  proposuitdejudiceiniquitatis,quem  inter- 
pellabat  quotidie  qusdam  vidua,  dicens  :  «  Vindica 
me  de  adversario  meo.et  nolebat  per  multum  tem- 
pus(LtK;.xvni).  »  Post  haec  dicit  intra  se  :  «  Et  si 
Deom  Don  timeo,  nec  hominem  revereor,  tamen 
quia  molesta  est  mihi  hflec  mulier,  vindicabo  illam, 
ne  in  novissimo  veniens  suggillet  me  (Luc,  xviii).  » 
Et  tsdiovictus  prsstitit  quod  beneficioprsestare  no- 
luerai.  Sed  quod  omnis,qui  adadorandumaccedit, 
non  solum  humanitatem  in  corde,sed  etiam  servare 
debet  in  ooRpore^flnita  similitudine  dicebat  ad  eos, 
qui  in  se  confidebant  tanquam  justi  essent :  u  Duo 
homines  aiscenderunt  in  templum,  ut  orarent,unus 
phartssus,  et  aIterpubIicanus.»Pharis'sus  namque 
divisus  interpretatur,  quo  nomine  illi  in  Judaeorum 
populo  censebantur,  qui  ut  justiores  apparerent,  a 
ceteris  se  dividebant  quasdam  observationes  et  su- 
perstitiones  docentes,  quorum  vitia  Dominus  in 
Evangelio  non  solum  detegit,  sed  etiam  frequenter 
increpat,  dicens :  «  Vae  vobis,  Scribae  ct  Pharis(Bi 
hypocrit2e,qui  simiWs  estls  sepulcris  dealbati8,qude 
a  foris  parent  quidem  hominibus  spociosa,  intus 
aatem  plena  sunt  ossibus  mortuorum  et  omni  spur- 
citia.  Ita  et  vos  quidem  a  foris  apparetis  homini- 
bus  justi,  intus  autem  pleni  estis  iniquitate  et  hy- 
pocrisi  {Malth,  xxiii).  »  Et  iterum :  «  Super  cathe- 
dram  Moysi  sederunt  ScribaeetPharisaei.Omniaergo 
quscunque  dixerint  vobis  facite,  secundum  vero 
opera  eorum  nolite  facere.  Dicunt  enira,  et  non  fa- 
ciunt.  Alligant  autem  onera  gravia  et  importabilia, 
^t  imponuntin  humeroshominum,digito  autemsuo 
rnoluntea  movere  {Ibid,),  »  Ex  quorum  numeroerat 
^  sie  Pharisaeus,  qui  cum  asccndisset  in  templumut 
^nret,  dicebat :  «  Deus,  gratias  ego  tibi  quia  non 
"  sum  sicut  csteri  hominum,raptores,injusti,aduI- 
**  ^ri,  velut  etiam  hic  publicanus.»ln  quo  lococol- 
"gere  possumus,  quia  quatuor  modis  tumor  arro- 
S^ntinm  dividitur.  Primo,cum  se  existimat  habere 
"^Qio,  quod  non  habet.  Secundo,cum  hoc  quod  ha- 
"^^t  propria  virtute  se  habere  putat.  Tertio,  cum 
"^  quod  habet,  a  Deo  quidem  se  accepisse,  sed 
P^^priis  meritis  credit.  Quarto,  cum  caeteris  despc- 


A  ctis  singulariter  se  habere  fiestimatquodhabet.Quo 
niorbo  jactantiae  iste  Pharisaeus  laborabat,  qui  non 
solum  publicano  humiliter  oranti  sepraeferebat.sed 
etiam  caeteris  hominibus,  dicens :  «  Deus,  gratias 
ago  tibi^  quia  non  sum  sicut  csteri  hominum.  » 
Adhuc  etiam  ip&am  mentis  jactantiam  Pharisaeus 
verbis  aperit,  cum  subjungit : 

«  Jejuno  bis  in  sabbato,decimas  do  omniumquae 
«  possideo.  »Quod  ait:«Jejuno  bis  insabbato,  »  in- 
telligendum  est  inhebdomada.Ubieorum  tepiditas 
redarguitur,  qui  etiam  indictum  jejunium  in  Eccle- 
sia  violare  praesumunt.  Frustra  tamen  decimas  de 
omnibus  quae  possidebat  dabat,  qui  mentem  suam 
in  fundamento  humilitatis  non  collocaverat.  Erat 
enim  de  illis  de  quibus  Dominus  ait :  «  Vae  vobis, 

n  Scribae  et  Pharisaei  hypocritae,  qui  decimatis  men- 
tham  et  anethum  et  cyminum  {Matth.  xxiii ;  Luc. 
xi),  »  et  omne  olus  horti ;  majora  autem  legis  prae- 
termittitis,  id  est  judicium  et  aequitatem.  Sollicita 
ergoconsiderationcprffividendum  est^ut  quotiescun- 
que  bona  ugimus,  virtutem  humilitatis  in  funda- 
mentoponamus,ne  siexterius  inanem  gloriaro  quae- 
rimus,  interius  mercede  privemur.  Unde  Ezechiel, 
cum  quatuor  animalium  corpora  describeret,  ait : 
Erant  capita  animalium  plena  oculis  antc  et  retro. 
Quoniam  sanctorum  actio  undique  circumspecta, 
undique  debet  esse  munita.  Ecce  enim  Pharisaeus 
iste  ad  referendas  Deo  gratias  apertos  oculos  habuit, 
sed  ad  humilitatis  custodiam  clausos,  cum  dixit: 
«  Deus,  gratias  ago  tibi,  quia  non  sum  sicut  caeteri 
hominum.  »Nos  autem  in  eo  quod  bonum  agimus, 

C  oculos  apertos  habemus,  sed  si  de  bono  opere  ina- 
nem  gloriam  quaerimus,  in  ea  parte  nihil  videmus. 
Et  quid  prodest,  sitota  civitas  munita  sit,  et  muris 
undique  circumdata,  etunura  foramen  in  ea  relin- 
quatur,per  quod  abhostibus  capiatur?  Autquid  va- 
let,  si  navis  in  medio  pclagi  posita,  clavis  et  tabulis 
firmiter  confixa  fuerit,et  parvum  foramen  in  eare« 
maneat,  per  quod  aquae  ingrediantur,  et  navis  de- 
mcrgatur?  Nihil.  Sic  non  sutficitbonum  agere,  nisi 
quis  humilitatcm  studcat  servare.Quia  qui  sine  hu- 
militate  virlutes  colligit^quasi  in  ventum  pulverem 
portat.  Nam  humilis  dicitur,  quasi  humi  acclivis. 
Quam  humilitatem  tlle  habebat,  qui  diccbat:«  Lo- 
quar  ad  Dominum  meum,  cum  sim  pulvis  et  cinis 
{Gen.xviii).  »  Et  Doroinus  ad  humilitatis  custodiam 

n  nos  provorat,  cum  dicit:  «  Discite  a  me  quia  mitis 
sum  ct  humiJis  corde  {Matth.  xi).  »  Et  Salomon  : 
«  Quunto  magnuses,  humiliate  in  omnihus{hccli. 
iii).  »  Et  Pelrus  apostolus :  «  Humiliamini  sub  po- 
tenti  manu  Dei(/  Petr.  v).»Hanc  humilitatem  habe- 
bat  Psalmista,  cum  dicebat  :«Bonum  mihi,Domine, 
quod  humiliasti  me  {Psal.  cxviii).  »  Et  item  «  Hu- 
miliatus  sum  usquequaque,  Domine  {Ibid.).  wSoIet 
enim  contingere,  ut  cum  avis  laqueo  capitur,  sana 
toto  corpore  et  integris  alis,  summitate  parvissimae 
unguis  teneatur.  Quoniam  antiquus-et  callidus  au- 
ceps  diabolus,  quos  pcr  aduItcria,homicidia  et  cae- 
tera  manifesta  mala  capere  non  potest,  per  inanem 


663 


HATMONIS  HALBEJRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  -  HOMIL. 


«64 


gloriam  decipere  conatur,ut  de  bono  quod  agunt,et  A  ^9i,  quia  sicut  ait  Apostolus :  wJodjBorum  popalns 


sibi  placeant  et  caeteros  despiciant.  Sed  bis  de  su- 
perbi  Pharis^Bi  tumore  breviter  dictis^ad  pcenitentis 
publicani  verba  veniamus.  Nam  subditur: 

«  Et  publicanus  a  longe  stans,  nolebat  nec  ocu- 
«  los  ad  cGBlum  levare,3ed  percutiebatpectus  suum, 
«  dicens :  Deus,  propitius  esto  mihi  peccatori.  » 
Publicanus  dicitur,qui  amisso  pudore  publicepec- 
cat,  vel  qui  tributa  ct  vectigalia  publice  exigit.  Si- 
cut  enim  Pharisasus  mentis  jactantiam  aperuit  ver- 
bis,  ita  et  publicanus  dolorem  cordis  in  ipso  situ 
ostendit  corporis.Primo  a  longe  stando,  non  audens 
appropinquare  sanctis,  a  quorum  consortio  se  pec- 
cando  diviserat.  Secundo,  nolens  oculos  ad  CGclum 
levare,  timens  illum  respicerei  quem  se  offendisse 


volcns  statuere  suam  justitiam  JustitiieDei  non  est 
subjectus  (Rom.  x).»Publicanu8  autem  vel  gentilis, 
accepta  Dei  notitia,  tanto  ciliusadveniampervenit, 
quanto  vehementius  dolens  de  peccatis  erubuit, 
Apostolo  teste,  qui  ait :  «  Quod  quaerebat  Israel, 
non  est  consecutus^electio  autem  consecuta  est  {hm, 
11).  »  Sic  ergo  unus  exaltando  meniitbumiliari,  et 
alter  humiliandomeruitexaltari.ffSuperbum  enim,  n 
attSaIomon,«sequitur  ignominia,et  humilemspiritu 
sequitur  gloria  {Prav.  xix).  n  Unde  et  subdiiar: 

u  Quia  omnis  qui  se  exaltat,  humiliabitnr:etqm 
«  sc  humiliat,  exaltabitur.  »  Sed  quia  simpliciler 
non  ait :  Qui  se  exaltat,  humiliabitur :  et  qui  sehu- 
miliat,  exaltabitur;  sed  cum  additamento :  «Omnis 


recolebat.  Tertio,  tundendo  pectus,  quod  proprie  n  qui  se  exaltat,  humiliabitur :  et  qui  se  humiliat, 


illorum  est,  qui  de  peccatis  erubescunt.  In  tun- 
sione  quippe  pectoris,  dolorem  ostendit  mcntis. 
Sed  quia  nemo  pr«  facinorum  magnitudineveniam 
desperare  debet,  recto  voce  publicani  dicitur  : 
«  Deus,  propitius  esto  mihi  peccatori.  »  Noverat 
enim  illum  esse,  qui  per  Prophetam  ait  (Ezech, 
xviii) :«  Vivo  cgOjdicit  Dominus,  nolo  mortem  pec- 
catoris,  sed  ut  converiatur  et  vivat.  »  Et  iterum  : 
«  Peccator  in  quacunquedieconversus  fuerit  et  in- 
gemuerit,  omnia  peccata  cjus  oblivioni  tradentur.» 
Imitemur  ergo  et  nos,  qui  peccatis  constringimur, 
huncpublicanum  :et  recolentes  mala  qudBgessimus, 
longe  stemus,  id  est  a  con^itortio  sanctorum  nos  in- 
dignos  judicemus.  Respiciemus  terram,  id  est  ter- 
ram  et  cinerem  n^s  jugiter  consideremus.  Tunda- 


exaltabitur,»  dicendum  est,quia  variis  modishomi- 
nes  in  hoc  sseculo  et  in  futuro  exaltantur,et  humi- 
liantur.  Alii  hic  et  in  futuro  exaltantar  sicutfuit 
rcx  David,  Job,  Ezechias,  Josias  et  caeteri  lales, 
qui  gloriosi  in  hoc  saeculo  fuerunt,etgloriosioresin 
futuro.Alii  hic  et  in  futuro  humiliantur,  Bicutsont 
superbi  homines,  qui  sunt  pauperes:  vcl  ecrte  illi, 
qui  in  hoc  seeculo  de  pcccatis  vindictam  recipiont, 
ct  in  futuro  ad  pocnam  perpetuam  tran8eunt,qualc8 
fuerunt  Herodes  et  Antiochus,  Nabuchodonosoret 
Pilatus,  et   multi   tales,  de  quibus  acriplumest: 
«  Duplici  contritionecontereeos,  Domine(^er.xii).» 
Nonnulli  enim  hic  exaltantur,  sed  in  futuro  humi- 
liantnr,  sicut  sunt  superbi  divites,  qui  juxtaScn- 
pturse  vocctn,  ducunt  in  bonis  dies  8U0s,et  in pun- 


mus  pectora,ut  dciectatio  carnalis  in  amaritudinem  C  cto  ad  inferna  descendunt  {Job,  xxi),  Alii  autem 


vertatur  mentis.  Neque  enim  poenitentes  dc  venia 
desperemus,  sed  ad  illum,  qui  venice  largitor  est, 
humiliter  accedamus,  orantes  cum  propheta  et  di- 
centes :  «  Adjuva  nos^  Deus,  salutaris  noster,  et 
propter  gloriam  nominis  tui,  Domine,  libera  nos, 
et  propitius  esto  peccatis  nostris,  propter  nomen 
tuum  {Psal,  Lxxviii).  »  Sed  quia  juxta  vocem  Salo- 
monis  iProv,  xvi) :  Ante  ruinam  exaltatur  cor,  et 
ante  gloriam  humiliatur,benc  subjungitur  :«  Amen 
dico  vobis,  descendit  hic  justificatus  in  domum 
suam  ab  illo,  »hoc  cst,magi8  quam  Pharisaeus.  Iste 
enim  seaccusandojustiticatusest,  illeseexcusando 
reprobatur.  Sicque  in  his  adimpletum  est  quod  alibi 
ait :  u  Amon  dico  vobis,  quia  gaudium  est  in  oo^lo 


hic  humiliantur,scd  in  futuroexaltantur,sicut&UDt 

• 

paupere8,ct  illi  priDcipue,  qui  propter  Deumomnia 
sua  relinquentes,  scmetipsos  spontanca  volantate 
humiliant,  ut  in  futuro  a  Domino  exaltari  merein- 
tur.Ad  quorum  nosconsortium  pcrducere  dignetnr 
illc,qui  vivit  et  regnat  in  sa!0«la  FaBCulorum.AmeD. 

HOMILIA  CXXIV. 

DOMINICA  DECIMA  TERTIA   POST  PKNTECOSTEN. 

(Marc.  vii.)  «  In  illo  tempore  :  Exiens  Jesus  de 
«  finibusTyrijVenit  perSidoncmadmare  Galil««- ' 
Bt  reliqna.Supra  retulit  Evangelica  lectio,  qua''^^ 
Dominus  fines  Tyri  et  Sidonisappropinquans^liliaro 
mulieris  Chananilidis  adaBmonioIiberavit.Nuncao- 
tem  et  aliud  miraculum  descripturus,  non  frustra 


coram  angelisDeisuperunopeccatorepccnitentiam  n  ipsaloca,  per  quae  ambulavit,commerooranda pota- 
X :_. .  __..^  ^   .  ^.j.^  ^j^^^g  .  ^^  g^  itcrum  exiens  Jesus  de  finibus 

«  Tyri,  venit  per  Sidonem  ad  mare  Galil«c.  i"^^^ 
«  medios  fines  Decapolcos.w  Tyrus  ct  Sidon  civila- 
tes  fuere  gentilium,  quaj  quondam  filiis  IsraeliD 
sortem  datae  sunt,  sed  ab  eis  minime  posscssa.  «n 
corde  enim  maris  sitae,  non  facile  ab  hostibusca- 
piuntur.In  hac  Tyro  fuit  rex  Hiram  potentissimQs, 
qui  Salomoncm  in  constructionedomuBDominiplu- 
rimumjuvit  (///  lieg,  v).  Contra  quam  &echiel 
propheta  multa  locutus  est  (Ezech.  xxvu,  xx^^"' 
dicenseam  in  cordemarissitam,  divrtiislocuple^^"'' 
sed  nec  a  vitiis  vacuam.  Nabuchodonosor  q«oq««^ 


agente.quam  super  nonaginta  novem  justis,quinon 
indigent  pcenitentia  (LtiC,  v).  »  Allegorice  autem 
per  Pharisaeum  et  publicanum,utrumque  populum 
intelligere  p08sumu8,Judmorum  scilicet  et  gentium. 
Ergo  per  Pharis(pum,  qui  divisus  interpretatur,Ju- 
d^-Borum  populus  significatur,  qui  in  circumcisione 
et  Icgalibus  cajremoniis  a  coBteris  nationibus  erat 
divisus.Per  publicanum  intelligitur  gentilis  populus, 
qui  a  cognitione  Dei  alienu3,absque  ulla  rcvercntia 
publice  pcccarenon  orubescebat,non  solum  in  ido- 
lorum  cultura,sed  etiam  in  variis  immunditiis.Scd 
Pharisaf»us  de  propriis  meritis  conftdens,reprohatus 


ees 


HOMILIiE  DB  TEMPORE. 


666 


regem  fiabyloniaB^  ad  ojus  destructionem  festinan-  A. 
tem  describit.  Deeapolis  autem  regio  est  trans 
Jordanem,  decem  urbes  habens,  ut  ipso  nomine 
comprobatur.  Nam  6<xa  GraBce,  Latine  decem  * 
'RoXi<  vero,  in  hoc  loco  civitas  dicitur,  ex  quibus 
(ut  diximus)  nomen  regionis  Decapolis  est  composi* 
tum.Sicut  ergo  Tyrus  et  Sidon,civitatesgentilium* 
gentilem  ^ignificant  populum,  sic  Decapolis  Judffio" 
rum»  qui  ad  suam  eruditionem  decalogum  legis  ac. 
ceperat.  Quod  autem  ait :  «  Venit  per  Sidonem  ad 
mare  Galilaeae,  »  inter  medios  fmes  Decapoleos,  non 
ipsos  fines  eom  infrasse,  sed  juxta  transisse  signifl- 
cat.  Quod  etiam  a  mysterii  significatione  non  vacat. 
Quasi  enim  flnes  Decapolis  spiritualiter  appropin- 
quavit,  quando  carnem  ex  Judsis  assumpsit,  sicut 
dicit  Apostolus  :  «  Quorum  patres,  ex  qoibus  Chn-t> 
stus  secundum  carnem,  qui  est  benedictus  in  s«- 
cula  ssculorum  [Rom,  ix)  »  Non  autem  ipsos  flnes 
ingressus  est,  quia  ab  eis  nec  cognitus,  nec  receptus 
est,  sicut  ipse  eis  improperans  dixit :  »  Ego  veni  in 
nomine  Patris  mei,  et  non  recepistis  mc  :  si  alius 
in  nomine  suo  venerit^ipsum  suscipietis  (Joan,  v).  »> 
Unde  per  Joannem  dicitur :  «  In  propria  venit,  et 
sui  eum  non  roceperunt  {Joan,  i).  »  Vel  terte  flnes 
Decapolis  appropinquavit^  quando  consortium  hu- 
manae  naturae  accepit.  Non  autem  ipsos  intravit, 
quia  commonionem  cutpas  non  habuit. 

«  Et  adducunt  ei  surdum,  et  mutum.  »  Surdus 
isteetmtitus  allegorice  genus  significat  humanum, 
quod  constat  tam  ex  Judaeis,  quam  ex  gentibus. 
c(  Non  est  enim  distinctio,»  ut  Apostolus  ait  «  Judaei 
et  Graeci :  omncs  enim  peccaverunt  et  egent  gloria  C 
Dei  (Rom.  m).  »  Tunc  autem  genus  humanum  ob- 
aurduit,  quando  in  primo  parente  verbis  serpcntis 
auditum  aperuit.  Post  surditatem  tunc  loquendi 
ofTicium  perdidit,  quando  a  laude  Dei  cessavit. 
«  Non  est  enim  speciosa  laus,  »  ut  att  Scriptura, 
«  in  ore  peccatoris  {Eccli,  xv)*.  »  Hi  autem,  qui  sur- 
dum  et  mutum  Domino  ad  curandum  adducunt,pa- 
triarchas  et  prophetas  signiflcant,  qui  spiritaliter 
Dominos  aegrotum  ad  sanandum  detuIerunt.Quiaad 
ejus  liberationem,  non  solum  Domini  incarnationem 
praedixerunt,  sedetiam  totis  viribus  eam  optaverunt. 
Unde  et  subditur :  «  Et  deprecabantur  eum,  ut  im- 
«  ponat  illi  manum.  »  Manus  Domini  in  Scripturis 
aliquando  potentiam  Divinitatis  significat,aIiquando 
incarnationem  hnmanitatis.  Potentiam  signiflcat  D 
Divinitatis,  sicut  scriptum  est :  «  In  manus  tuas, 
Domine,commendo  spiritum  meum  {Psal,  xxx;  Luc, 
xxiii).»  Incaimationifi  humanitatem,  sicutalibi  legi- 
tur  :  «Emitte  manom  tuam  de  alto  {Psal,  gxliii].  » 
Ergo  in  hoc  loco  non  incongrue  manus  Domini  in- 
camationis  mysterium  signiflcat.  Deprecatur  autem 
eum,  ut  ei  manum  imponat,  quia  per  hoc  quod  no- 
stram  mortalitatem  accepit,  genus  humanum  ab 
infirmitate  animi  liberavit. 

«  Et  apprehendens  eum  de  turba  seorsum,  misit 
ff  digitos  suos  in  auriculas  ejus.  »  Quid  est  quod 
Dominus  sanaturus  surdum  et  mutum,  seorsum  ap- 


prehcndit  ?  Nunquid  non  coram  hominibus  eum  sa- 
nare  potorat,  qui  cuncta  creavit  ex  nihilo?  Poterat 
utique.  Sed  prius  ipsum  a  turba  separat,  et  postea 
sanat,  ut  inteiligat  genus  humanum  se  aliter  sanita- 
tem  animae  non  posse  rccipere,  nisi  prius  pristinos 
errorearelinquens^aturbaimmundorumspirituom, 
et  tumultu  vitiorum  sese  redderet  alienum.  Digitus 
autem  Dei  in  ScripturisSpiritum  sanctum  significat, 
sicut  Dominus  alibi  ait :  «  Porro  si  in  digito  Dei  ejl- 
cio  daemonia  (Luc,  xi).  »  Quod  alius  evangelista  ma- 
nifestius  declarat,  dicens  :  «  Si  ego  in  Spiritu  Dei 
ejicio  djBmones  {Matth,  xii).  •  Iste  est  digitu8,quem 
magi  in  iEgypto  confitebantur  dicentes  :  «  Porro 
digitusDei  est  \sie(Exod,  viii).  »  Hoc  digfto  tabulae 
Testamenti  scripta3  sunt.  Et  pulchre  per  digitum 
Dei  Spiritus  8anctusfiguratur,quiasicutdigitid  ali- 
quid  constringimus,  ut  opcremur,  ita  Pater  et  Filius 
omnia  per  Spiritum  sanctum  operantur,  Psalmista 
testante,  qui  ait:  «  Vcrbo  Domini  coeli  flrmati  sunt, 
et  spiritu  oris  ejus  omnis  virttis eorum  {Psal.  xxxii).» 
Hi\jus  digiti  mirabilem  operationem  aspexerat  qui 
dicebat :  «  Quoniam  videbo  coelos  tuos,  opera  digi- 
torum  tuorum  {Psal:  viii).  »  Sive  certe  per  digitum 
Dei  recte  Spiritus  sanctus  designatur ;  quia  sicut 
in  nullis  aliis  membris  tantam  partitionem  habe- 
mus,  quarilam  in  digitis,  et  tamen  una  est  manus, 
sic  ejusdem  Spiritus  sancti  dona  cum  sint  in  sin- 
gulis  divisa,  in  eodem  tamen  sunt  indivisibilia. 
Undc  PauIus,enumeralisejusdemSpiritu8  sancti  do- 
ni8,adjunxitdicens:«Haecoraniaoperaturunu8atque 
idem  Spiritus,  dividens  singulis  prout  vult  (/  Cor. 
xii).  rt  Mittit  ergo  digitos  in  auriculas,  ut  surdo  audi- 
tum  restituatjquiautaurescordisverbum  Deiaudire 
et  spiritaliter  intelligere  possint,  per  Spiritus  sancti 
gratiam  aperiuntur.  «Exspuensque  tetigit  linguam 
ejus.»Sputumexcapitedescendit.Ergopercaputdivi- 
nitas,persputumhumanitasdesignatur,Apo8tolodi- 
cente:  «  caputChristiDeusest(/  Cor.ii).»Sputoigitur 
liguam  tetigitutloquelamreciperet,quando  altitudi- 
nem  suae  Divinitatis  usque  ad  nostram  inclinavit 
humanitatem  {Joan,  xi).  Quodalibi  manifestius  de- 
monstravit,  quando  oculos  caeci  nati  aperuit.Lutum 
siquidem  ex  sputo  fecit,  et  linivit  oculos  ejus. 

«  Et  suspiciens  in  ccclum,  ingemuit  et  ait  illi : 
«  Ephpheta,  quod  est,  adaperire. »  Sanalurus  Domi- 
nus  aegrotum,  in  coelum  suspexit,  ut  ostenderet  om- 
nia  bona  et  sancta  a  Deo  esse  petenda.  Inde  enim 
8urdisauditu8,indemutisredditurloquela,quia8icut 
Jacobus  aposlolus  ait :  a  Omne  datum  optimum,  et 
omne  donum  perfectum  desursum  est,  descendens  a 
Patreluminum  {Jacob.  i).  »  Et  sicut  in  Evangelio  di- 
citur:  «  Non  potesthomo  a  se  facere  quidquam,  nisi 
ei  datum  fueritdesuper(Joan.ii^fxix).»  «Ingemuit.» 
Nunquidindigeretaliquidpostulare,aPatre,  cum  ge- 
mitu,qui  cuncta  postulata  dat  cum  Patre?  Non.  Sed 
ut  exemplum  nobis  ostenderet  gemendi,  quoties  vel 
pro  nostris,  vel  pro  alienis  peccatis  intercedimus, 
Quod  autem  ait,Ephpheta,evangeIi8ta  exposuit,cum 
adjunxit:  "quode8t,adaperire.»Consueludoest  enini 


•67 


BATMOmS  dALBBRSTAT.  EPISC.  OPP.  PAR8  II.-HOMIL. 


668 


evangelistarinn,  utaliquando  ipsaverbavel  nomina  A     *<  Quanto  autemeispraecipiebat,  tantomagisphs 


hebraica  cum  ipsa  sua  expositione  ponant,  sicul  in 
EvangelioJoanni8d]citur:«Vadoad  natatoriam  Silo», 
quodinterpretatur  missus  (Joan,  ix).  >  Etin  Evangelio 
Marci,  «Bartimsus  TimaBiiiliu8scribitur(J!fa/^A.  x).  » 
EtJudasZelotes  idem  est  qui  etJuda8Chananaeus,quo- 
niam  Ghanaan  zelus  interpretatur.  Ephpheta  ergo, 
quodestadaperire,proprie  ad  aures  pertinet.  Et  pul- 
cherrimo  ordine  Dorotnus  prius  digitos  in  auriculas 
surdi  mittitfdeinde  iinguam  sputo  tetigit,et  postremo 
ait:Ephpheta,  qund  estadaperire,utordinatissimum 
ofHcium  baplizaaiii  sacerdotibusdemonstraret.Quo- 
niam  bi  qui  baptizantur,  prius  SpiriiusBanoti  gratia 
Buntilluminandiydeindeadoctoribussuntinstruendi 
et  postremo  ad  confessionem  fldei   vocandi.  Unde 


praedicabant.  »  Hic  tempora  eQrum  redarguuntur, 
quibuBofnciumpradicationiBinJunctumeatettameQ 
a  praedicationecessant.Considerandum  namqueest, 
quffi  culpa  sit  doctoribu8,po8t  prosceptum  Domini  se 
8ub  silentio  ponerc,  quando  etiam  nec  illi  tacere  poa* 
8unt,  quibus  praeceptum  est  ne  cui  dicerent.  Quid 
autem  dicant  audiamus: 

«  Bene  omnia  fecit,  et  surdos  fecit  audire,ctmu- 
«  t08  loqui. »  Non  solum  in  hoc  bene  focit,  quod  snr- 
dos  fecit  audire  et  mutos  loqui,  aed  etiam  omnia 
quae  ab  initio  creavit,  bene  fecit,  sicut/^criptum  est : 
«  Bt  vidit  Deua  cuncta  quae  fecit,  et  erant  valde  bona 
(Gen.\.»  Moraliterautem  per  surdum  etmutum,qui- 
libet  peccator  designatur.  Qui  enim  avertit  auressuas 


consuetudo  est  8aoerdotum,ut  eorum  linguam  et  na-  n  neaudiat  legem,9urdu8est.  Quia  autem  loquitur  ini- 
res,  quos   oatechizant,  sputo  tangant,   ipsius  Do-      quitatem  in  excelso,  et  seminat  inter  fratres  discor- 


mini  verba  dicentes:  Ephpheta,  quod  est  adaperire. 
Sedquia  interdicere  Domini  et  facere  ntilla  est  di- 
stinctio :  «  Dixit  enim  et  facta  sunt,  mandavit  et 
creata  sunt  {Psal.  cx^viii).  » 

t  Stalim  »  ut  dixit,«Ephpheta»quode8tadaperire, 
«  apert»  sunt  aures  ejus,  et  solutum  est  vinculum 
«  Unguae  ejus,  et  loquebatur  recte.  »  Non  enim  erat 
dignum,  ut  is  qui  a  Domino  creatus  fuerat,  aliter 
loqueretur  quam  recte.  Juxtajvero  superiorem  in- 
telligentiam,  postquam  Dominus  per  immissionem 
Spiritus  sanoti  cor  humani  generis  ad  poenitentiam 
emollivit,  postquam  incarnationis  suae  myBterium 
patefecit,  linguam,  quam  prius  infidelitas  vinxerat, 
fides  absolvit,  et  Deum  laudare  coepit,  dicens  cum 


dias,  etiamofiicialoquendimutusest.  Talesut  audi- 
tum  etloquelam  spiritalem  recipere  possint,  amagis- 
tris  et  doctoribus  Ecclesiae  Domino  adducuntur.Quasi 
enimaegrotum  Domino  adducunt,quando  in  suado- 
ctrina  et  exhortatione  peccatores  cosverti  fa(5iunt : 
et  pro  his,  quos  converti  velle  videtur,  ad  Dominum 
preces  fundunt.  Nec  differt  pietas  Domini  tales  sa- 
nare,  qui  anim^um  vulnera  venit  curare,tamen  ut 
fideset  satisfactiopo&nitentium  non  desit.Nam  satis- 
faciendi  ordinem  Dominus  ostendit,  cum  surdum  et 
mutum  curaturus  seorsumeumextra  turbam  educit, 
oBtendens  nimirum  quia  si  peecatores  fruotusdignos 
facere  volunt,necesse  estutsocietatem  daemonum.et 
tumultum  vitierum,  et  carnalem  hominum  commu- 


Psalmista :  «  Domine,  labia  mea  aperies.et  os  meum  C  nionem  deserant.Sicut  enim  bonorum  societas  mul 


annuntiabit  laudem  tuam  (Psal,  l).  »  Et  oum  Isaia: 
•  Dominus  Deus  dedit  mihi  linguam  eruditam ,  iit  pos- 
sim  sustinere  eum,  qui  lapeus  est,  verbo  {ha.  l).  » 
•  Et  praecepiteis  ne  cui  dicerent. »  Quid  est,quod 
qui  ad  hoc  in  mundum  venerat^ut  miracula  faciendo 
se  Deum  «sse  ostenderet,  miraoulum  a  se  factum 
occultareprecepit?  Nimirum  bonis  exemplum  osten- 
dit,  ut  etiam  in  bono  opere  inanem  gloriam  et  ja- 
ctantiam  caveamus,  juxta  quod  alibi  ipse  praecipit, 
ut  intremus  in  cubiculum,  et  clauso  ostio  oremus 
Patrem  nostrum.  Et  Pater  noster,  qui  videt  in  abs- 
condito,  reddet  nobis.  Est  autem  haec  discretio  in 
hac  taciturnitate  observanda,  ut  is  qui  novellus  est 
in  conversatione,  non  solum  ab  offlcio  praedicationis 


tum  a(y  uvat,  sic  communio  carnalium  liominum  in- 
firmis  mentibus  plurimumnocet.testePsalmistaqui 
ait ;  «  Cum  sancto  sanctus  eris,  et  ciim  viro  inoo- 
centc  innocens  eris  {Ps.  xvii).  »  El  cum  elccto 
electus  eria,  et  cum  perverso  perveteria,  Et  sicot 
Salomon  ait:  «  Qui  cum  sapientibusgraditur,  sapiens 
erit.  Amicusstultprum  efficitur  similis  (Prw».  xiii). » 
Unde  et  ipsealibi  nos  admonet,  diceoa:  «  Noli  esse 
amicus  homini  iracundo,  nec  ambules  cum  viro  fu- 
rioso,ne  fortediscas  semitasej  us,etsumas8candalum 
animae  i\}B{Prov.  xxii).  »  QuasienimDominusfideles 
8U08  spiritaliter  ab  infidelium  turba  separabat,  cum 
perIsatamdicebat:«Exitedemedioeoruni,etimmun- 

dum  ne  tetigeritis  {Isa.  lii).  »  Perfecti  in  medio  pra- 


cessel,sed  etiam  sua  bonaopera  abaliorum  aspecti-  D  vorum  positi,  seorsum  manent,  dum  eorum  pravia 


bus  abscondat,ne8oiente  sinistra  suaquidfaciat  dex- 
tera  sua,  ne  forte  radicem  cordiSyquam  profunditas 
terrae  nondum  fortiter  ligavit,  ventua  elationis  era- 
dicet.  Qui  autcm  diuturna  conversatione  probatus 
est,  non  solum  in  praedicatione  proficere  debet.sed 
etiam  exempIo,impIens  quodDominu8alibiait:«Lu- 
ceat  lux  vestra  coram  bominibus,  ut  videant  vestra 
bona  opera,et  glorificentPatrem  vestrum  qui  in  coelis 
est  (MaUk.y).  «QuodutrumqueDominussuoexemplo 
ostendit,quando  praecepit  uni:  nemini  dixeris,alteri 
vero  ait :  «  Vade  in  civitatem  ad  tuos,  et  annuntia  illis 
quanta  tibi  fecerit  Deus  {Marc.  i  et  v).  » 


operibus  nec  cordc  consentiunt,  nec  ore  parcunt. 
Qualem  sollicitudinem  habebatille,  qui  in  sollicltu- 
dino  regali  positus,  aiebat : «  Quis  d&bit mihi  pennas 
sicut  columbae,et  volabo  et  requiescam?  Ecce  elon- 
gavi  fugiens,  et  mansi  in  solitudine  (P^ai.  liv).»  Sed 
quia  nuUus  dignam  poenitentiam  agere  potesty  nisi 
Spiritus  sancti  graliacor  ejua  ad  poenitendum  emol- 
liat,  recte  subditur :  «  Misit  digitos  suos  Dominus  in 
auricula8,et  exspuens  tetigit  linguam  ejus.  »  Quasi 
enim  Dominusdigitossuos  inauriculas  surdi  misit, 
quando  perardorem  Spiritus  sancti  cor  pecoatorisad 
poenitentiam  emoUit :  «  Quia  ut  ait  Apostolus,  quid 


«69 


HOMILIiE  DB  TBM PORB. 


670 


oremns  Bicnt  oportet,  nescimus  :  sed  ipse  Spiritus  A 

pofitulat  pro  nobiaigamitibus  inenarrabilibus  (Aom. 

Mii}.  »  Quasi  enim  sputo  linguam  muti  tangit,  cum 

itporem  diyin»  sapiestia  cor  peccatoris  degustat. 

Quanium  autem  Dominus  erga  convereos  peccatores 

misericora  existat,  manifestatur  cum  subinrertur  : 

«  Et  statim  apert»  sunt  aures  ejuSi  et  solutum  est 

finculmn  lingiiffi  ejus,  et  loquebatur  recte. »  NuUum 

enim  peccatum  tam  magnumest,  quod  medicamento 

pcenitentiflB  sanari  non  possit.  Non  enim  mentitur  ille 

qai  ait : «  Vivo  ego,  dicit  Dominus^,  nolo  mortem  pec- 

cateris,  sed  ut  convertatur  et  vivat. »  £t :  «  Peccator 

in  quaounqiie  die  conversas  fuerit  et  ingemuerit,om< 

Diapeccata  ejas  oblivioni  tradentur.  »  Recte  autem 

post  curatiooempeccator  loquitur,  (|uando  linguam, 

quas  conviciis  et  detractionibus  tortuosa  fuerat,  ad  o 

laudandum  Deum  et  exhortandum  proximum  com- 

mutat.Sed  quia  post  publicam  poenitentiam  aliquis 

nonstatim  ad  prsdicandum  prodiredebetybene  dici- 

tur :  «  Et  prscepit  illis  ne  cui  dicerent. »  Prius  enim 

semetipsum  curare  debet,  qui  aliena  vulnera  vult  ter- 

gere.  Unde  Apostolus,  cum  de  ordinandis  ministris 

Ecclesis  loqueretur,  ait :  «  Non  nuper  conversum, 

D^^n  neophytum,  ne  forte  elatus  in  judiciiim  incidat 

diaJ»oli  (i  Tim.  vij).  »  Quem  autem  diuturnitas  tem- 

poris  et  perfectio  pcdnitentis  idoneum  reddit,  de 

fovea pecoati  etiam  alios  extrah.re  debetjuxta iUud 

quod  tn  Apocalypsi  dicitur:  uQui  audit,  dicat,Veoi 

{Apoc,  xxii).  »  Unde  et  bene  dioitur :  «  Quanto  autem 

eis  preecipiebat,  tanJto  magis  plus  praedicabant,  et  eo 

amplius  admirabantur  dicentes :  Bene  omnia  fecit, 

et  surdos  fecit  «.udLre^  et  mutos  loqui.  »  C 

HOMILIA  CXXV. 

DOMIIflGA  DECIMA  QUA^TA   POST  PENTEC08TEN. 

(Luc.  x.)  «  Iia  illo  tempore  dixit  Jesus  discipulis 
<  suis  :  Beati  ooiUi  qui  vident  qus  vos  videtis.  »  Et 
reliqua.  Ib  exordio  hujus  lectionis  quaeritur,  quare 
Dominus  oculos  se  videntium  beatificet.  Nunquid 
omoes  oculi  be«ti  fuerunt,  qui  eum  corporaliter  vi- 
derc  potuerunt  ?  Nunquid  beati  oculi  Pilati  ot  Cai- 
pb»,  et  csterorum  qui  eum  viderunt  et  crucifixe^ 
niDt?  Aut  nunquid  oculi  Jud«  beati,  qui  eum  vidit 
et  tradidit  ?  Noa.  Alioquin  et  oculi  bestiarum  et  volu- 
crum  beati  esse  possent.  8ed  beatos  dicit  oculos 
apostolorum,  quibus  se  et  Patrem  revelare  dignatus 
est,  pro  quibus  superius  Patrem  gloriflcaverat,  di- 
cens :  t  Gonfiteor  tibi,  Domine,  Pater  cceli  et  terra,  j) 
qui  abscondisti  haec  a  sapientibus  et  prudentibus,  et 
revelasti  ea  pmrvulis  {Matth,  xi).  »  Quod  evidenter 
evangelista  manifestare  curavit,  cum  postea,  qu«e 
superius  scripserat,  adjunxit  dioens :  Et  conversus 
ad  illos,  dixit :  «  Beati  oculi  qui  vident  quae  vos  vi- 
detis.  »  lllorum  scilicet  oculos  beatos  ostendens,qui 
bominem  videntes,  Deum  crediderunt.  Nam  quid  in 
illo  homine  spf  ritalibus  oculis  interius  viderunt,alibi 
ostendunt,  cufn  requisiti  unius  voce  re8pondent,di- 
ceutes :  «  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  {Matth,  xvi).» 
Et  talis  visio,  talisque  confessio  quod  beatitudinem 
mereatur,  ipse  Dominus  ostendit,  cum  protinus  re- 


8pondit,dioens: «  Beatu8es,Simon  BarJona,quia  caro 
et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed  Pater  mens  qui  est 
in  cceUs(f6«d.).Neque  hac  beatitudiire  fraudabimur, 
qui  in  eum  corporaliter  non  vidimu8,et  tamen  spi- 
ritalitcr  credimus,  sicut  cuidam  se  videnti  ditit : 
(c  Quia  vidisti  mc,  credidisti :  beati  qui  non  viderunt, 
et  crediderunt  (Joan,  xx).  » 

•  Dico  enim  vobis,  quod  multi  reges  et  prophets 
c  voiuerunt  videre  quae  vos  videtis,  et  non  viderunt, 
«  et  audire  qinB  auditis,  et  non  audierunt.  »  Si  re- 
ges  juxta  iittcrdm  accipimus,  agnoscere  possurous 
quia  sancti  reges,  quaiis  fuitDavid,  Ezechias  et  Jo- 
sias,  voluerunt  videre  quod  apoetoli  videbant,  sed 
non  viderunt.  Sed  quiu  rox  a  regendo  nomen  acce- 
pit,  spiritaliter  eos  reges  accepiimis,  qui  quamvis 
sint  paupertate  tenueSytamen  actus  suos  et  cogita- 
tiones  juste  regere  et  disponere  noverunt.  De  quibus 
por  Salomonem  dicitur  :  «  Gor  regis  in  manu  Do- 
mini  {Prov,  xxi).  »  Uode  bene  alius  evangelista  pro 
regibus  justos  posuit,  dicens : «  Multi  justi  et  pro- 
phets  voluerunt  videre  qtrse  vos  Tidetis,  et  non  vide- 
runt  {Matth,  xin). »  Sicut  enim  amittit  regiam  poles- 
tatem,  qui  tyrannidem  cxercens^nec  se^iiec  sibi  sub- 
jectos  regere  novit :  sic  pauper  et  exiguus  regis  no- 
mine  censetur,  qui  seipsum  regere  novit  bene.  Quod 
Fortunatus  breviter  versiculo  comprehendit,dicens : 

Pauper  in  occulto  regnat,  habeodo  Deum. 
Sed  qusritur  quare  Dominus  dicat :  «  Multi  roges 
et  prophetffi  voluerunt  videre  quao  vos  videtL8,et  non 
viderunt,  et  audire  qusB  auditis,  et  non  audierunt,  » 
cum  Jacob  patriarcha  dicat :  «  Vidi  Dominum  fa- 
cie  ad  faciem,  et  salva  facta  est  anima  niea  {6en, 
xxxii).  »  Et  Isaias :  «  Vidi  Dominum  sedentem  super 
solium  excelsum  et  elevatum  {Isa,  vi).  »  Et  ipse 
Abrahae  testimonium  perhibeat,  dicens : «  Abrabam 
pater  vester  exsultavit  ut  videret  diem  meum,vidit 
et  gavisus  est  {Joan,  vih).  »  Sed  ad  hoc  dicendum 
est,  quia  aliud  est  flgura,  et  aliud  ipaa  res  quae  H- 
guratur  :  aliud  speculum,  et  aliud  species.  Sancti 
ergo  prophet®  per  Spiritum  sanctum  in  carne  prae- 
viderunt  Deum  futurum,  sed  corporaliter  seoum 
conversantem,  colloquentem,  convescentem,  sicut 
apostoli  videbant,videredesideraverunt,8ed  minime 
viderunt.  Et  ideo  de  preesentia  sua  corporali  dixit : 
«  Multi  reges  et  prophetflB  voluerunt  videre  quaB  vos 
videtis,  et  non  viderunt.  »  Nam  quantum  antiqui 
sancti  eum  in  carne  voluerunt  videre,  indicat  vene- 
rabilis  Jacob,  qoi  cum  moriturus  fllios  benediceret, 
ait :  «  Salutare  tuum  exspectabo,  Domine  {Oen. 
xLix).  »  Et  Isaias  hoc  desiderio  ardebat,  ctim  dice- 
bat :  M  Utinam  dirumperes  coelos  et  descenderes  I  » 
(ha,  Lxiv.)  Et  David  eodem  fervens  amore,  dicebat : 
«Domine,incIinacoBlostuosetdescende(P«o/.  Lxvi).» 

Hoo  etiam  sestuabat  desiderio  ille  justus  Simeon  in 
Evangelio  (Luc  ii),  qui  pro  magnitudine  sui  amoris 
responsum  accepit,  non  visurum  se  mortem,prius- 
quam  videret  Ghristum  Domini  incarnatum. 

«  Et  ecce  quidam  legisperitus  surrexit,  tentans 
«  illum  et  dicens  :  Magister,  quid  faciendo  vitam 


m 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPI5C.  OPP.  PARS  II.  —  HOlflL. 


612 


u  aBternam  possidebo?»  FortassiB  legisperitus  iste,  A  proximum  diligit,utDeidilectionempo8tponal,non 


u t  ad  tentandum  Dominum  surgeret,  ex  ipsius  verbis 
obcasionemsuttipsit^quibus  superius  Dominus  dixe- 
rat :  «  Gaudete  quia  nomina  vestra  scripta  sunt  in 
ccdIo  {Luc,  x).  »  Voluit  enim  8cire,utrum  et  nomen 
suum  scriptum  diceret  in  cobIo,  ideo  tam-soUicite 
interrogat,  quid  faciendo  vitam  aetemam  possideat. 
Sed  quia  iraperite  est  loqui,  bonum  non  recta  in- 
tentione  proferre,  legisperitus  iste  imperite  interro- 
gasse  comprobatur.Quod  enim  non  recta  intentione 
Dominuni  intcrrogaverit,  evangelistamanifestatcum 
dicit :  «  SurrexiL  tentans  eum.  »  Surrexlt  autem, 
non  solum  corpore  ad  interrogandum,  sed  etiam 
mentis  elatione  ad  tentandum.  Quod  ipsis  suis  ape- 
rit  verbis,  cum  bunc  non  quasi  Dominum,sed  quasi 


babere  veram  dilectionem  credendus  est.'Quod  in 
divina  lege  (iguraliter  demon8tratur,qaandoin  o^ 
namento  pontificiscoccud  bivtinctas  pom  pnpcipitar 
{Exod.  xxv).QuaBi  enim  in  orhamentopoatiriciacoc- 
cus  bis  tinctuB  ponitur,  eom  in  nosiro  opere^dilectio 
geminatur.  Sicutenim  avis  sine  dnabus  alis  ad  alU 
sese  sustollere  non  potest,  sic  nos  td  perfectionem 
venire  nequimus,  nisi  duo  praeceptli  prihcipaliaicr- 
vemns,  dilectibnem  videlieetDeietproximi,te6tanle 
Joanne  apostolo  qm  ait : «  Si  quisdixerit,  quoniam 
diligo  Deum,  et  fratrem  suum  oderit,mendax  est  ([ 
Joan.  iv) .  M  Et  iterum : «  Qoi  non  diligit  fratrem  snum 
quem  videl,  Deum  quem  non  videt  qubmodo  poteat 
diligere  ?  >>  (f6«f .)  Et  hoc  mandatum  btbemus  a 


macistrum  inquirit,  dicens  :  «  Magieter,  quid  fa-  n  Deo,  ut  qui  diligit  Deum,  diligat  6t  fratrem  suum. 


ciendo  vitam  aBtemam  possidebo  ?  »  Sed  Dominus 
quem  occulta  cordis  non  fallunt,  et  quem  nulla  latet 
cogitatio,  ita  suam  responsionem  temperat,  ut  ad 
interrogationem  scribeB  respondeat,  et  a  tentatore 
reprehendi  non  possit.  Misit  enim  eum  statim  ad 
legem,  quam  in  ore  et  non  corde  gestabat,  dicens  : 

« tn  legequid  scriptum  est?Quomodo  legis?  »AtilIe, 
quod  legerat,  nec  negare  poterat,  respondens  dixit : 

«  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo, 
«  et  ex  tcta  anima  tua,  et  ex  omnibus  vlribus  tuis, 
«  et  ex  omni  mente  tua,  et  proximum  tuum  sicut 
c<  teipsum.  »  Quam  responsionem^  quia  Dorainus 
suam  esse  recognovit,  protinus  collaudavit  dicens  : 

«  Recte  respondisti  :  hoc  fac,  etvives.  »  Sed  in- 
terrogatio  hsc  scribes  raagnam  nobis  utilitatem  pa 


«  IHe  auiem  volens  justificare  seipsum,  dixit  ad 
«  Jesum  :  Et  quis  est  meus  proximiis?  *Eratenim 
de  illis,de  quibus  Dominus  ait :  «  Quaesierunt  gio- 
riam  hominum  magis  quam  Dei.»SedDominusita 
suam  rasponsionem  temperavit,  ut  et  se  nobis  proxi- 
mum  per  misericordiam  ostenderet  factara  eg8e,ct 
pbarisao  quem  imitari  dfeberet;  declararet. 

«  Suspkiens  autem  Jfeslis,  dixlt :  Hoino  quidam 
«  descendebat  ab  Jerusalem  in  Jericho,  et  incidit  in 
«  latrones.  »  Qui  in  Scripturi»  lilteram  sequunUff, 
congrue  dicunt,  quia  Ddminus  cum  similitudinem 
vulnerati  bominis  poneret,  recte  huno  ad  Jcwsalem 
in  Jericho  descendisse  ooramemorat.  Siqtiidem  ab 
Jerusalem  in  Jerlcho  pergentibus  rupes  sunt  mtigne 
et  vaiies  concav»,  et  loca  latronum  insidiis  4pta.Bu- 


rit,  si  quod  hoc  respondit  verbis,  servemus  operi-  ^  jus  rei  testis  est  Jos^hu8,qiIi  multitudinem  latro- 


bus.  Ait  enim  :  «  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex 
toto  cordc  tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  omnibus 
viribus  tuis,  et  ex  omni  mente  tua,  et  proximum 
tuura  sicut  teipsura.  »  In  quibus  verbis  ostendilur, 
quia  si  vitam  voluraus  po^sidere  (cternam,  deberaus 
Deura  diligere  non  ex  parte,  sed  ex  integro,  toto 
corde,  tota  anima,  totis  viribus,  tota  mente,ut  loaus 
nullus  r^imaneat  vacuus,  qui  non  Dei  dilectione  re- 
pleatur,  sed  mens,  manus  et  lingua,  ejus  dilectio- 
nem  resonent.  Ubi  notandum  quia  in  dilectione  Dei 
mensura  non  ponitur,  cum  dicitur  :  «  Diliges  Domi- 
num  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  »  etc.  Quia 
enim  immensus  est  Deus,  sine  raensura  est  diligen- 
dus ;  ut  cura  multum  eum  diligimus,  parum  nos  di- 


nura  ab  Herode  ih  eddem  loco  n^tam  esse  narrat. 
Nos  spiritalitei*  hunc  hominem  Adam  cum  sUrpesua 
intelligimus,  qui  bene  de  Jerusilem  in  Jeriebo  dw- 
cendissedicitur:  quiavisigneto  ftttpern»  pacis  amit- 
tens,  in  prasentem  vitammiSeriisetaBmrtinispleoam 
decidit.  Jerusalem  quippe  visio  paoisi  Jerichoautem 
luna  interpretatur.  Liina  vero 'in  «acro  eloquiohu- 
man»  fragilitdtis  defectum  significat,  qu«&  dum  mco- 
struis  horis  crescit  et  decreabit,  ftbslr»  calamiUtis 
mutabilitatem  exprfniit,  qui  cresclmus  naJBceodo, 
decrescimus  moriehdo.  Tunc  ergo  primus  homode 
jerusalem  in  Jericho  descendit,  quando  socifetatem 
angelorum,  cum  quibus  Deum  contem()Iabatur,fehD- 
quens,praB8entis  vit«  miseriafeexperlusfest.Latrones 


ligere  fateamur.  In  proximi  vero  dilectione  mensura  D  vero,  in   quos  incidit,  immundi  spiritus  siint,  q 

sedent  in  insidiis  in  occultis,  u  t  interficianl  innoeen- 
tes.  Ab  horum  insidiis  6rabat  se  Ifberari.Propbcta, 
cum  dicebat : «  Gustodi  me  a  laquCfo  qtito  slatuerunt 
mihi,  et  a  scahdalis  operantium  iniquitatem  (m- 
cxL).  »  «  Qui  etiam  despoliaVerunt  euhi.  »  Deapoiia- 
verunt  quippe  eum ,  quia  post  peccatum  veste  immor 
talitatis,  qua  vestitus  erat,  nudaverunt.  Unde  et  illico 
cognoscentes  seesse  nudos,consuei*unt  foliafico9.« 
fecerunfsibi  perizomaU  {Gen.  ni).  </El  plagis  impo- 
sitis,  abierunt.  »  Plagaa  imposuerunt,  qnandoposi 
inobedientiam  genus  humiihum  de  paradiisoexpui- 
sum  variis  vitiis  et  peccatis  vulneraverutot.  Abicrun 


ponitur,  cum  dicitur  :  «  Et  proximura  tuura  sicut 
tcipsum.  »  Debemus  igitur  Deum  diligere  plus  quam 
nos,  ct  proximum  sicut  nos,  id  est  sicut  nostrae  ne- 
cessitati  volumus  subveniri,  sic  subveniaiius  et  pro- 
xirao ;  et  sicut  nostrae  infirmitati  voluraus  corapati, 
sic  corapatiaraur  et  proximi ;  et  sicut  ad  vitara  vo- 
luraus  venire  aBternam,  sic  optemus  nobiscum  per- 
veiiire  et  proximum  ;  et  hoc  est  vere  diligere  proxi- 
mum,  sicut  nosmetipsos.  Considerandum  est  autem 
in  hoc  loco,  quia  vere  non  diligitur  Deus  sine  pro- 
ximo,  ncc  vere  proximus  sine  Deo.  Si  quis  enim 
ita  Oeum  diligit  ut  proximi  curara  negligat :  vel  ita 


673 


HOMILIiG  DE  TEMPORE. 


671 


autem  non  a  ientationc  cessando,  sed  non  tantum  A  minus  quasiplagis  vulnaralivinum  iiifudii,qua\ido 


qua^lum.Y^laeruAt  noQendo.  Unde  beae  dicilur  : 
u  Semiviyo  relicto.  »  Quasi  enim  semivivus  esi,qui 
dx  alia  parte  eei  vivvs,  et  ex  alia  morinue.  Scmivi- 
yum  ergo  reliqtieruntvquia  vesie  immorialitaiis  eum 
Qudaveruoii  sed  spem  redeundi  ad  veniam  peniius 
auferre.non  poiueruni. 

«  Accidit  autetD  ut  sacerdo»  quidam  descenderet 
«  eadem  via»  ei  yiso  illo,  prffiterivii.  »  Sacerdos  ista 
^aroa.  ivtelligiiur  ordine  suo,  cui  honor  saoerdoiii 
legalis  a.Deo  concessu^  est.  £i  ipse  ergo  eademvia 
descendenSyVidii  hominem  vu]neraium,eiperiran9- 
iit,quia  de  ^adem  morialitaie  naius,iatellexii  geous 
bumanaBa  sub  prim»  praevaricationispeccaioteneri, 
sed  nec  se,  aec  alios  poiuit  liberare. 


aspcritaiem  pcBniteniiie  indixii  Oleum  infudit,cum 
poKiiientibus  suavitatem  veni»  repromisit.Quasi  vi- 
num  infandit,cum  dixit: «  PoBnitentiam  agite.»Qaasi 
oIeum,camadjunxit: «  Appropinquabitenim  regnum 
coelorum  (Matth,  iii  et  iv).  »  «  Et  imponens  illum  in 
«  jumenium  suum,  duxii  in  siabulum,  ei  curam  ejus 
egit.»Jumeniamhioimmac«latumDominisigniflcat 
corpusk  Quasi  ergo  vulneratum  bomlTlem  Jumenio 
imposuii,  quafldo  per  sacram  ptfssionem  suae  car* 
nis  nos  Dominus  a  peccaiis  liberavit.  Unde  beneju- 
menium  dictum  est,  quusi  adjumentdm,  quia  indo 
nostram  innrmitatem  juvit  quod  pro  nobis  passio- 
nem  carnis  sine  pcccaio  sustinuit,sicutper  Petrum 
diciiur :  «  Peccaia  nostra  ipse  pertulit  in  corpore  suo 


t  Sipailiier  ei  levita,  cum  essei  secus  locum,  et  »  super  lignum,  ut  peccatis  mortui,  jusiitiae  vivamus 
' '      '  '        "*      '     ■'        "  '     '       cujus  livore  sanaii  sumus  (/  Petr,  iv). » Hoc  eliam 

juxia  aliam  Evangelii  parabolam  significare  voluii, 
quando  errantem  ovem  inveniens,  bumeris  suis  im- 
posuit,et  sic  reporiavit  ad  gregem  (Luc,  xv  ;  Mailh, 
xviii).  Positum  autcm  hominem  vulneratum  in  ju- 
mento,  duxii  in  stabulum,  quia  redemptum  genus 
humanum  duxii  ad  Ecclesiam.  Haec  enim  spiritaliier 
siabulum  diciiur,  ubi  quoiidie  sancta  animalia  pa- 
bulo  divini  verbi  reficiuntur,ubi  juxta  Isaiae  prophe- 
iiam,  accubat  lupus  cum  agno,  et  bos  eum  leone 
paleas  comedit  (fsa.  xi). 

u  Et  altera  die  proiulit  duos  denarios  et  dedii  sfa- 
«  bulario.  »  Altera  dies  iempus  esi  posi  Domini 
resurreciionem.  Quasi  enim  una  diei  fuit  ante  pas- 
sionem,  et  altera  post  resurrectioaem.  Duo  dena- 


«  viderei  eum,  pertransiit.  »  Leviia  ordinem  sigai- 
ficat  propheianim ;  quia  ipso  vidit  horoinem  vulae- 
painm,  ei  pertrausiii ;  quia  iaiellexeruat  prophete 
sub  viaculo  primi  reaius  hominum  genus  esse  liga- 
ium,scd  aec  se,  aec  alios  absolvere  potuerunt. 

«  Samaiiiaaus  autem  quidam  iier  facieas,venit  se- 
«  CV8  eum,eividea8  eum,misericordia  molus  est.  » 
Saii}aritaaus»qui  custos  iaierpretatur,Domiaum  si- 
giiificatJeaumChrisium,de  quo  per  Prophetam  dici- 
tur : «  Nisi  Dominus  (edificaveriidomum,ia  vaoum  vi- 
gilaot  qui  custodiuat  eam  (Ps.cxxvi).»  A  quo  se  cu- 
atodiri  optabat^iUe  qui  dicebat :  «  Custodi  me,  Do- 
miDe,ut  pupilJam  ocuii ;  sub  umbra  alarum  iuarum 
protegeme  (Ps,  xyi).»  Iste  eaim  esi  ille  castosy  cui 
per  Isaiam  propbeiam  diciiur :  «  Ad  me  clamat  ex 


Seir :  Cusioe  quid  de  aocte  ?  Ait  cusios :  Veatt  maaei  C  rii,  duo  Tesiameata,Novuta  et  Veius :  sive  duo  prse- 


et  Do»  Si  qu«rjtis,quaerite  :  coovertimiai,  et  veoiie 
(/ia.,xxi)«»  l^am  et  io  EvaageIio,cum  Judaei  impro- 
perapdo  ei  dicereni :  «  Noone  bfiae  dicimus  nosjquia 
Samaritanus  es  iu>et  d^mooium  habes  ((/oan.viii)?» 
negavit  ee  deemonium  habere,sed  ooo  negavit  se  Sa- 
maHtaoum  esse.Hiyus  Samariiani  iier  fuitdecoelo 
in  uteniTQfde  uiero  in  crucem.decruee  in  aepulcrum, 
do  sepulcrojterum  in  ccelum.Sed  cum  iier  facerei, 
venit  secns  vulneratum,quando  simflitudinem  nos- 
trs  carnis  accepii.Viden8  autemvnlneraejus,mise- 
ricQrdiamotus  esi,quia  quod  oos  de  perpetua  morte 
liberavit»etquod.pi)oaosira  redempiione  Deus  homo 
factusyveque  «d  noatram  humanitatem  se  ioclinavit 
t<>ium  misericordia  fuit,  ei  ooo  meritum,  quod  io- 


cepta  charitatis,  dilectio  scilicet  Oei  et  proxtmi. 
Tunc  enim  duos  denarios  dedii  stabulario,  quando 
duo  Testamenta  sive  duo  praecepia  charitatis,  pri- 
mum  apostolis,  deinde  sequacibus  eoram  (id  cst  ma- 
gisiris  Ecclesiae),  dooeodo  is^didit.  Quantum  autem 
Dominus  de  nosira  sHluie  curam  habeai^manifestai 
cum  adjungii : «  Ei  ait  illi :  Guram  ilHus  habe.»Quasi 
enfm  curam  vulneraii  hominishabendam  stabulario 
injunxii,  quando  in  persona  omnium  pnstorum  spe- 
cialiter  Petro  dixit :  «  Si'diligis  me,pasceoves  meas 
(Joan.f  ult.).  »  Cui  recte  in  prsmio  promiiiitur  : 
«  Ei  quodcunque  supererogaveris,  ego  cum  rediero 
«  reddam  tibi.  »  Supererogat  quippe  siabularius, 
quando  hbc  agit  homo  doctor  ex  voto^  quod  non  ac- 


spexerai  Prppheta  cum  dicebat  : «  Misericordia  au-  q  cepit  ex  praecepto.  Quod  fecit  Paulus  apostolus. 


tem  Domiai.ab  i^ierao  ei  usque  in  (eiernum  super 
iimeates  eum  (Ffal.  cji).  » 

«  Et  appropiaasalligayiivulaeraejus,  iofundens 
•  oleum  ei  vinojn.  »  Vulnera  alligavii,quando  pee- 
care  prQhibuit.  Sive  vuloera  alligavit,  quando  p(B« 
oiteatibnB  veniam  reprQmisii^diceos :  Nod  veni  vo- 
care  Jusios,  sed  peccaioces  ad  pceaiie{itiam.  »  Ei 
iterum.;  <f  Noo  eaiopus  saois  medico,sed  male  ha- 
bentibue  {Mfktth,  Ix).»  Bt  recte  diciiur :  «  lafuadeas 
oleumi  et.  vipuu), .»  Hsc  eaim  duo  liqfuamioa  (ui 
madici.ferUAt)  Quraodis  vulneribus  auoi  apia :  qaia 
riuuiD  purgat,  oleum  fovei.  Spiritaliter  auiem  Do- 


quaodo  habeos  liceoiiamy  ut  Evangelium  annun- 
iians,  de  Evangelio  viveret,  noluitutihac  potestate, 
sed  die  prasdicabat,  et  noctibus  laborabat,  unde  sibi 
suisque  victum  ei  vestimentum  tribueret.  Samarita- 
nus  cum  redierii,  quod  supererogaverit  reddet  ei, 
quando  in  Judioiutn  venientt,pro  majori  labore  prs- 
dicationis,  migorem  retribuet  retribuiionem,dicens 
fideli  servo :  «  Euge  serve  bone  et  fidelis,  quia  super 
pauca  fuisti  fidelis,  supra  multa  ie  constiiuam ;  inira 
in  gaudium  Domini  tui  {Matth.  xxv). »  Finiia  autem 
similiiudine,  inieirogationem  scribs  Domious  pul« 
oherrime  coadusii,  diceas  : 


675 


HAYMONIS  HALBEJISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


676 


u  Quis  horum  triuni  videlur  tii)i  proximus  fuisse  \  pariter  et  prsceptorem  vocabant.Nec  de  suismerl- 


«  il.i  qui  incidit  in  latrones?  >»  Illo  vero  quod  ne- 
gare  non  poterat,  et  quod  evidentissima  ratio  de- 
monstrabat,  respondit :  «<  Qui  fecit  misericordiam  tn 
illum. »  Cujus  responsionem  Dominus  confirmat  ad- 
jungens. «  Vade,  et  tu  fao.similiter.  »  Ac  si  diceret : 
Sicut  Samaritanus  alienus  natione»  proximus  factus 
est  vulnerato  iiomini  charitatei  ita  et  tu  omnem  fao- 
minem  proximum  tuum  judican3,omniabdn»opera 
quffi  potes,  quibuscunque  vales  impeade^  et  implesti 
utique  cbaritatem,  qu«  ad  .vitam  ducit  seternam. 

HOMILIA  CXXVL 

DOMINICA   DECIMA   QUINTA   P08T  PENTE008TEN. 

(LuG.  XVII.)  «  In  iUo  tempore :  Dum  iret  Jesas  in 


tis  quidquam  praesumcbant,  qui  in  ejus  miBericor- 
diam  tam  humiiiter  deposcebant :  n  Jesu  praBceptor, 
miserere  nostri.»  Aliter :  Per  ieprosos  non  incongrue 
hsreticos  intelligere   posmmus,  qnla  sicut  lepra 
varios  colores  exprimit  in  cate,  sic  hsreticmm 
doctrina  varios  errores  generat  in  sermone.  Non 
solum  enim  a  cathblica  Ecclesia  sunt  divisi.sed  otiam 
adversum  seipsos  diversa  sentiunUDum  enim  alius 
Christum  Deum  tantum  credit,  et  non  hofliiaem  : 
alius  vero  hominem  tantum,et  non  Deum ;  alius  euro 
veram  carnem  suscepisse  negat,  alius  e  contrario 
veram  animam  non  assumpsisse  affltinat,qua8ilepra 
varium  oolorem  in  cuteexprimit.Hitale8loDge8tare 
debent^qui  ab  Ecdesia  repellendi  sunt.neleprasue 
«  Jerusalem,  transibat  per  mediam  Samariam  et  ^^  immunditi»  simplicium  corda  commaculent,  sieut 


QalilaBam.  ■>  Et  reliqna.  Qui  Jud»»  terrae  confinia 
novit,  facile  inteIiigit,quod  pergens  Dominus  Jeru- 
salem  ex  his  locis»  in  quibus  eum  supra  evangelisla 
docuisse  commemoraTit,etiam  ad  littoram  per  me- 
diam  Samariam  et  Galilaeam  transitum  habuit.  Et 
quia  propter  nos  et  propter  noatram  salutem  homo 
factus,  non  solum  ad  se  venicntibus  regnum  Dei 
evangelizabat»  sed  etiam  per  diversa  loca  pergens, 
plurimis  sanitatem  tribuebat. 

«  Et  cum  ingrederetur  quoddam  castellumyOccur- 
«  rerunt  ei  decem  viri  leprosi.qui  steterunt  a  longe» 
«  et  levaverunt  vocem,  dicentes  :  Jesu  praeceptor, 
«  miserere  nostri.  >»  Non  enim  prope  accedere  aude- 
bant,  quibus  fuamvis  fides  suaderet  aifectum^  le- 
pratamcnprohibebataccessum.ExcIudebanturenim 


per  Apostolum  dicitur :  «  Haeniticum  ifominempost 
unam''et  secundam  correptionem  devita,scien8  quia 
perversus  est  hujusmodi  (Tit,  iii).  »  Uflde  et  Joaa- 
nes  ait :  «  Si  quis  venit  ad  vos,  et  hanc  doctriQam 
non  affertynolitc  eum  excipere  in  domum,neque  ave 
ei  dixcritis,  ut  non  communieetis  operibus  illius 
malignis  (//  Joan.  i).»  Quod  si  ad  Ecclesiam  redire 
voluerint,  non  prius  reoipiendi  sunt,  quam  coram 
sacordotibus  orthodoxis  suam  haereslm  aoatbema- 
tizent.  Unde  et  bene  subditur  : 

«  Quos  ut  vidit,  dixit :  Ite,  ostendite  vos  sacerdo- 
«  tibus.  »  De  nullis  aliis  legimus,  quibus  Dominas 
haec  beneflcia  corporaliter  praestitit,  quod  miserit 
eos  ad  sacerdotes,  nisi  tantum  leprosos.  Qnod  non 
solum  iit  hoc  loco  fecisse  legitur,  sed  etiam  alibi. 


acastriSyquihujusmodisnstinebantpassionem.Ne-  C  juxta  Matthaeum,  cum  descenderet  de  monte,lepro 


que  enim  solo  visu  vel  sermone  ab  illo  se  recipere 
sanitatem  dubitabant,cujuealonge  stantosauxilium 
humilitor  flagitabant.  Spiritaliter  autem,  castellum 
quod  Dominus  ingressus  est,  mundum  significat. 
Quasi  enim  castellum  intravit,  quando  ex  Maria  vir- 
gine  camem  assumens,  mundo  visibilis  apparuit. 
Decem  viri  leprosi,  qui  ei  occurrerunt,  populum 
significant  Judaeorum.  Qui  bene  decem  fuisse  refe- 
runtur,quia  idem  popalus  decalogum  legis  accepe- 
rat  ad  suam  eruditionem.Decem  autem,  sedleprosi 
fuerunt,  quia  ejusdem  decalogi  praecepta  transgre- 
diens  apparente  Domino  in  carne,  variis  doctrinis 
divisus,  diversis  erat  iniquitatibus  poIIutus,ApostoIo 
teste,  qui  ait  (Hom,  iii) :  «  Non  est  distinctio  Judaei 


sum  perhibetur  curasse^  cui  dixit :  «  Vade  «t  os- 
tende  te  sacerdotibus  et  ofTer  munus  quod  prsce* 
pit  Moyses  in  testimaiiium  illie  (Matth,  viii).»  Quod 
varias  ob  causas  eum  fecisse  credimus  :  Primum, 
ut  sacerdotibus  honorem  deferret ;  secundo,ut  non 
contradictor  legis  videretur,  quia  legis  praeceptum 
erat,  ut  si  quis  a  lepra  mundatus  esset,  veniret 
ad  sacerdotem  et  ofTerret  hostiam  pro^sua  emun- 
datione;  tertio",  ut  sacerdotes  videntes  le^rotfos 
mundatos,  ai  crederent  in  mundatoremi  invenirent 
salutem ;  si  autem  credere  nollent,  inexcusahiles 
essent.  Sive  certe  leprosos  ad  sacerdotea  misit,  ut 
ostenderet  quia  illud  carnale  sacerdbtium,  spiri- 
tale  sacerdotium,  quod  nunc  in  Ecclesia  agitur, 


et  Graeci,  omnes  enim  peccaverunt,  et  egent  gloria  q  praefigurabat.  Est  enim  invisibilis  lepra  in  anima 


Dei,justificati  gratis  per  gratiam  ippiu8,per  redem- 
ptionem  quae  est in  Ghristo  Jesu. »  &  iterum :  t  Tri* 
bulatio  et  angustia  in  omnem  animam  hominis  ope- 
rantis  malum,  Judaei  primum  et  Grffici  {Rom,  x).  » 
Gonvenit  auiem  his,qui  ex  Judaeis  in  Christum  cre- 
diderunt,  quod  leprosi  a  longe  slantes  clamabant, 
dicentes :  «  Jesu  praeceptor,  miserere  nostri. »  Jesus 
Hebraeo  sermone,  Latiae  salvator  sive  salutaris  dici- 
tur.  Et  ideo  a  quo  salutem  sperabaat,  non  selum 
salvatorem  nominabant,  sed  etiam  misericordiam 
poscebant.  Et  quia  in  ejus  praeceptis  se  offendisse 
recolebant  non  solum  s^Ivatorem,  sed  etiam  hunc 


quando  variis  peccatis  inquinatur  conscientia. 
Dum  enim  alius  homicidium,  alius  furtum,  alius 
adulterium,  alius  rapinam,«lius  sacriiegiumetcae- 
tera  his  similia  perpetrat,  quasi  div^rafs  colo»bu» 
invisibilis  ieprae  animam  foedat.  Tales  si  mtmdatio- 
nem  animae  accipere  volunt,  necesse  est  «t  looge 
stent,id  est  aMsonsortio  sanctorum  de  indignos  JU' 
dicent^magnisque  clamoribus  Jesum  interpell6nt,id 
est  cum  magna  contritione  cordis  divinam  clemen- 
tiam  exoreni,  dicentes  cum  Psalmista :  «  Ne  mcmi- 
neris  iniquitatum  nostrarum  antiquarum,  cito  an- 
ticipent  nos  miserioordiae  tuae,  quia  pauperes  facti 


677 


HOMILIiE  Dfi  TEMPORl;!. 


«78 


sumus  nimis  (Pia/.LXxviii).»«  Adjuva  nos  Deusva-  ^ 

lutaris  noster.  et  propter  gloriam  nominis  tui*  Do< 

mine,  libera  nos,  et  propitius  esto  peccatis  nostris 

propter  nomen  tuum  (/6i(i.).»Et  quia  nonsolumsa- 

cerdotibuspeccata  sua  confiteri  debent,  sed  etiam  se- 

cundum  eorum  consilium  pcenitentiam  et  satisfactio* 

nem  venie  suscipere,  recte  dicitur  :  «  Ite,  ostendite 

voB  sacerdotibus.  >  Vice  enim  Bei  peccata  sacerdo- 

tibus  pandenda  8unt,et  Juxta  eorum  consiliumpoe- 

nitentia  agenda.  Quod  in  divina  lege  praefiguratum 

est,  quando  Moysi  de  leprosis  tale  prsceptum  est 

datum:«Vir,in  cujus  cute  varius  color  apparuerit, 

veniat  ad  sacerdotem  et  ostendat  se  iili  (Let;.  xni). » 

Qui  recludat  eum  in  domo  pcr  septem  dies  separata 

seorsum.  Post  septem  autem  dies  eum  intuitus,  si 

viderit  crevisse  lepram,  addat  et  alios  septem.Post  ^ 

quatuordecim  vero  dies,  adhuc  si  viderit  crescere 

lepram,  sciat  quia  lepra  perseverans  dst.  Et  tunc 

judicet  euin  leprOBum,  et  ejiciat  extra  castra,  ma- 

nealque  intonsa  barba,  scissa  veste,  operto  capite, 

aperto  ore,  immundum  se  judicans  omnibusdiebus 

separationis  suffi.Quod  si  sanatus  fuerit.quibujus- 

modi  passionem  sustinet,  veniat  ad  sacerdotes,  et 

ofTerat  pro  emundatione  sua  hostiam,id  cst  tortam 

panis,et  sextarium  olei  ad  luit^inaria  eoncinnanda: 

dnosque  passeres  vivos,  unum  pro  peccato,  ^et  alle- 

rum  in  bolocausto.  Quae  omnia  qualiter  nuncinEc- 

clesia  agenda  sunt,  brevitervideamus  :  Lepra,  ut 

diximus,pcccatum  signiflcat.  Qui  ergo  habetlepram 

pcccati  in  anima,  debet  venire  ad  sacerdotem,etei 

humiiiier  sua  peccata  eonfiteri.  Quid  eum  intuitus, 

recladat  sepiem  diebusin  domo  separataseorsum,  C 

id  est  secundum  qualitatem  et  quantitatem  peccati 

pcenitenttam  ei  iitjungat.  Post  septem  autem  dies 

eum  intuitus,  si  viderit  crevisse  lepram,  addat  et 

alios  septem  :  quia  ubi  apdditur  peccatum,  necesse 

est  ut  augeatur  vindiclapeccati.  Postquatuordecim 

vero  dies,  si  lepram  crescere  viderit,  id  est  pecca- 

tum  in  consuetudinem  venire,  sciatquialepra  perse- 

verans  est.  Et  tunc  judicet  eum  csse  leprosum,  et 

ejiciat  extra  castra,  id  tsi  extra  Ecclesiam  eum  re- 

pellat,vel  a  consortio  sanctorum  indignum  judicet. 

Maneatqu^  intonsa  barba,  quod  ad  sqaalorem  poeni- 

tenti®  pertinet.  Scissa  veste,  ut  per  confessionem 

manifestam  babeat  poenitentiam  vel  conscientiam. 

Operto  capite,'quiaa  praedicatione  cessare  debet, 

qui  peccatis  inbffiret.  Aperto  ore,  non  in  peocatide- 1\ 

fensione,  sed  in  sua  accusatione*  «Si  autem  munda- 

tus  fuerit,qui  hijgusmodi  passionevi  sustinet, »  hoc 

est,si  digne  poenitendo  a  consuetudine  pec^atices- 

saverit, «  bfTeratproemundatione  suatortam  panis, » 

id  est  dulcedinem  charitati&r,  quibuscunque  potest, 

impendat,  non  solum  amicis,  sedetiam  inimicis, «  et 

sextarium  olei, » id  est  misericordise  viscera  indutua 

in  se  peccantibufl  clementer  ignoscat ;  et  hoc  ad 

luminaria  concinnanda,ut  sicutpliif es  suo  malo  de- 

struxft  exemplo,  perdite  vivendo  :  ita  plures  resdi- 

flcetsua  satisfactione,dignepoenitendo. «  Offeratquo- 

que  dttos  passeres  vivos,  unum  pro  peocato,etalte^ 


rum  in  bolocausto, » id  est  vel  duo  gencra  compun- 
ctionis,  timoris  scilicet  et  amoris  ;  vel  certe  corpus 
et  animam,  ut  sicut  exhibuit  membra  sua  sei^vire 
immunditis  et  iniquitatiadiniquitatem,itaetexbi- 
beat  servire  eademjustitias  in  sanctiflcfationem.Qu» 
omnia  quia  ad  judicium  sacerdotis  agcnda  sunt, 
reete  leprosis  dicitur:  «  Ite,ostendi(e  vos  sacerdoti- 
bus.  »  Qui  locus  eorum  opionero  destruit,  qui  eru- 
bescentes  peccata  sua  sacerdotibus  confiteri,quod- 
dam  occasionis  ingenium  invenerunt,  dicentes  sibi 
sufficere  ut  soli  Dco  peccatasua  confiteamur,si  tamen 
ab  ipsis  peccatisin  reliquo  cessent.Quorum  opinio 
si  vera  esset,  nequaquam  Dominus  leprosos,  quos 
per  scmetipsum  mundaverat,  ad  sacerdotcs  mitteret. 
NecPaulum  (i4cr.ix),quem  persemetipsum  in  viaallo- 
cutus  fuerat,ad  Ananiam  sacerdotem  destinaret.Nam 
utostenderetad  judicium  sacerdotumpeccataesse  li- 
gandaatque8olvenda,Lazanimquemquatri<kianum 
mortuum  per  semetipsuma  mOrtuis  resuscitaverat, 
non  prius  abire  permisit,  quam  a  discipulis  solvere- 
tur,  sicut  Bcriptum  est  in  Evangelio  {Joan,  xi).  Et 
surrexit  ligatis  manibus  et  pedibi\s,  qui  fueratqua- 
triduanus  roortuua.  Tunc  ait  discipulis  suis:»  Sol- 
vite  eum  et  sinite  arbire.»Ad  quam  etiam  auctori- 
tatem  confirmandam,  eum  Petro  apostolo,  coUatis 
clavibus  regni  coelorum,  pontificium  ligandi  solven- 
dique  tradidisset,ait:«Quodbunque  ligaverissuper 
terram,eritligatumelincaelis,et  qnodcunque  solve- 
rissupertarram,eritsolutumetin  coeIi8(Afa^(A.  xvi).» 

«  Et  facturoestdum  irent,  mundati  sunt.  »  Non 
solum  divinapotestate,  sed  etiam  piissima  disposi* 
tione,  leprosi  antequam  ad  sacerdotes  venirent,  in 
via  mundati  sunt,  ut  et  ipsi  mundatorem  suum  co- 
gnoscerent,  et  sacerdotes  illorum  mundationi  nihil 
se  contulisse  sentirent.  Juxtaverospiritalemintelli- 
gentiam,  leprosi,  antequam  ad  SBcerdotes  veniant, 
mundantur^  quia  non  sacerdol^SySed  Deaspeccata 
dimittit. 

i(  Unus  autem  ex  illis,ut  vidit  quia  mundatus  est 
c<  regressusestyCum  magnavocemagniflcans  Deum. 
(«Etcecidit  in  faciemantepedesejus.gratiasagens.» 
Unus  iste  qui  ad  referendas  gratias  mundatori  suo 
reversus  est,unitatem  signifieat  Bcclesi»,  qtMe  cum 
sit  longitudine  terrarum  divisa,  quia  unum  credit, 
unum  sapit,  unum  desiderat,  in  unitate  tenetur,  de 
qua  scriptum  est : «  Multitudiuis  credentium  erat cor 
unum  et  anima  unsL{A€t.  iv).  »  Et  iterum:«Qui  fa- 
cit  unanimes  habitare  in  domo  {Ps.  lxvii).  »  Et 
alibi :  «  Eoce  quam  bonum  et  quam  jucuodnm  ha- 
bitare  fratres  in  unum  {P$,  cxxxii).  »  Non  enimlon- 
gitudo  terrarum  separat,  quos  eadtm  fides  «t  cha- 
ritas  sociat.  Magna  enim  vox  non  tantum  sonum 
ori8,quantum  intentionemsignifkatcordis.  Magnus 
enim  clamor  sanoiorum  *magnum  est  desiderium, 
quia  unusquisque  quantum  amat,  tantum  clamat. 
Hinc  Moysi  a  Domino  dicitur  :«Quid  clamas  ad  me? 
(£xod.xiv),  »  cumtunc  nihil  loeutus  fuisse  legatur. 
Hunc  damorem  se  noverat  habere  in  Corde  Propheta, 
qui  pro  magnitudiae  amoris  dicebat : «  Gl^avilo 


679 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


680 


toto  oonlc,  cjvaufli  me,Doniiiic  :PsaL  cxviii).  »  Et  A  iuiyiin  pciTcctioncm  explondam  niillo  indiget,  quia 

iterum:«Dominc,clamavi  ad  tc,exaudi  me,iutende 

voci  meiB  cum  clamavero  ad  te  {Ps.  cxb). »  £t  pulchre 

iste,  qui  ad  referendas  Deo  graiias  munda^ri  8uo 

rediit,  iu  faciem  cecidissedicitur.  Qui  enim  in  faciem 

caditjibicadil,ubi  non  videt.  Cadere  ergo  infaciem, 

adorantis  est  sive  deprecantis.  Cadere  retro  estsu- 

perbientis  sive  contemnentis.  Denique  Abraham, 

postquam  vidit  diem  Christi ,  cecidit  in  facicm  suam, 

et  adoravit  (Gen,  xvii  et  xvni).  At  vero  dc  pcrsecuto- 

ribuBDominiscripiumest,  quia«  abieruntretrorsum 

et  ccciderunt  in  terram  {Joan,  xvui).  »  Heli  vero, 

quia  filios  non  corripuit,  cecidit  de  sella  retror- 

sum,  et  fractis  cervicibus  mortuus  est  (/  Reg,  iv). 

Et  de  Antichristo  Scriptura  flgurate  loquitur  :  «  Ut 


«  unus  Doniinus,  una  iides,  unum  baptisma,  unus 
Deus ,  et  Paler  om  n  i  um . »  Bene  ergo  per  illos,  qui  in  no- 
venario  continetur,  illi  signiGcantur,qui  experceptis 
donis  dominicis  gratias  Deonon  referuDt.Perillum 
vero,  qui  mundatori  suo  gratias  retulit^lli,  quiexper- 
ceptis  beneficiis  gratias  ei  referunt,dicente8  cumPsal- 
mista : «  BcnedicamDominum  inomnitempore  (Pio/. 
xxxiii)  .»Quia  nequc  hic  Decalogi  prseceptaperfecte  cu- 
stodiunt,nequeinfuturo  denarium  remuneralionis, 
qui  in  viuealaborantibuspromissusest,percipient. 
«  £t  ait  illi  :  Surge.  vade.  »  Qui  humiliter  ante 
pcdcs  Domini  ceciderat,  rccte  audiremeruitiuSu^ 
ge,vade.»Quiasicutipse  ait  in  Evangelio  :  «  Oinnis 
qui  se  humiliat  exaltabitur  {Luc,  xiv  el  xn^iii).  »  Et 
cadet  asconsor  ejusretro  {Gen,  xlix).  »  Et  ideoante  d  sicut  perSalomonem  dicltur^uHumilem  spiritase- 


cadere  electorum  est,  retro  autem  repraborum. 

«  Et  JBio  erat  SamaritAnus.  »  Cum  hunc^quid  ad 
referendas  gratias  mundatori  suo  rediit,evangelista 
tamsollicite  Samaritanum  nominavit,  reliquos,qui 
ingrati  remanserunt,  JudsBOs tacite  notavit.  In  multis 
enim  locis  Evangelii  promptior  fldes  gentium,quam 
Jndsorum  osteiiditur,  sicut  Dominus  alibi  ildem 
centurionis  coUaudavit,  dicens:  «Amen  dico  vobis, 
non  inveni  tantam  iidem  in  Israel  {Maiih,  viii). »  Sed 
quia  Samaritanus  interpretatur  custos,  recte  iste, 
per  quem  unitatcm  Ecclesi»  diximus  Qgurari  Sama- 
ritanusnominatur.quoniaminde  Ecclesiffi  suaemun- 
dationem  vel  virtutem  nrmitercustodit,quianonin 
8e,^d  in  Deo  firmiter  confldit,  dicens  cumPsalmi- 
sta  :  u  Custodi  me,  Domine.ut  pupillam  oculi;sub 


quitur  gloria  {Prov,  xxix).  »  Tunc  autem  peccator 
surgere  et  abire  pcrmittitur,  quando  per  dignamsa- 
tisfactionem  a  peccatis  absolvitur.  Et  quia«sinefide 
impossibiJe  est  placere  Deo  {Hebr.  xi),  »  recte  sub- 
ditur  :  «  Quia  fldes  tua  te  salvum  fecit. »  Fidesenim 
principalis  est  virtus,quiasicutaitScriptura:Justus 
ex  fide  vivit.Et  sicut  Apostolus :  «  Nunc  autemma- 
nent  fldes,  spes,  charitas,  tria  hac  (/  Cor,  xni). » 
Vera  est  autem  fldes  quffi  hoc  credit  mente,  quod 
non  videt  corpore,  tcste  Apostolo,  qui  ait  in  Epistola 
ad  Hebrasos:  «Estfldessperandarum  rerum  substan- 
tia^argumentum  non  apparentium  {Heb.zx). » 

HOMILIA  CXXVII, 

DOMINICA  XVI   POST  PENTECOSTEN. 

(Matth.  vi).  «In  illotempore  dixit  Jesus  discipulis 


umbra  alarum  tuarum  protege  me  {Psal.  xvi).  »Et  C  «  suis  :  Nemo  potest  duobus  dominis  servire. »  Gt 


iterum : «  ^lisi  Dominus  custodieritcivitatem,  frustra 
vigilat  qui  custodit  eam  {Ps,  cxxvi).  »  Vel  ut  alias 
virtutes  habere  posset,  custodiam  humilitatis  reti- 
nere  studuitysicut  faciebat  qui  dicebat:  «Humiliatus 
8um  usquequaque,  Domine,  viviflca  me  secundum 
verbum  tuum  {Ps,  cxviii).  » 

«  Respondens  autem  Jesus  dixit :  Nonne  decem 
«  mumiati  sunt?et  novem  ubisunt?MNonideoDo- 
minus  interrogat,utaliquid  ignoret^  ante  cujus  ocu- 
losnudaetaperta  sunt  omnia,quiquescit  antequam 
flant,  sed  ut  ostenderet  se  illos  nescire.  Scire  vero 
Dei,  eligere  est  :  nescire  vero,  reprobare.  Novit  Do- 
minus  quos  elegit,  sicut  cuidam  justo  viro  dictum 
est  :  Noviite  ex  nomine.  Et  siont  Apostolus  dicit : 


reliqua.Cum  ad  uuius  Dei  culturam  DominusJesus 
Christus  mentes  hominumprovocaretyscienshuma- 
nam  naturam  Deo  simul  et  diabolo  subditam  esse 
non  posse,  ait  inter  caetora  :  «  Nemo  potest  duobus 
dominis  servire.  »  Duo  domini,  Deus  ct  diabolus 
inteliiguntur:Dominus  enima  dominatunomenac- 
cepit^quod  nomen  illi  specialiter  convenit,  qui  non 
Bolum  gubernator,sed  etiam  conditoresttotiuscrca- 
tur(B,quiestRexregum  et  Dominusdominantium. 
Diabolus^enim  non  proprie,sed  abusivcDominusdi- 
ctus  est,eoquoddominium  sustyrannidifiineorum 
mentibus,  qui  ei  per  mala  opera  subduntur,  exe^ 
ceat.Hisergoduobusdominis  unus  idemquebomo, 
uno  eodemque  tempore  servire  simul  non  potest : 


«  novit  Douiinus  qui  sunt  ejus  (//  Tim,  ii).  »  Quos  n  quia  valdo  inter  se  contraria  sunt  et  diversa,  qus 


autem  reprobat ,  nescit,  sicut  in  flne  reprobis  dicturus 
est:«Dis«edite  a  mc,omnes  qui  operaminiiniquita- 
tem^nescio  vos  unde  esti8(iVa/^.vii;Itur.xiii).«Eos 
ergo,  qui  ad  refeiiendas  Deo  gratias  ingrati  remanse- 
runt,  quasi  inoognitos  ubi  sint  requirit^  dicens  : 
«  Nonnfi  decem  mundati  sunt  ?  et  novem  ubi  sunt  ?  » 
«Non  est  inventus  qui  redlretetdaretgloriamDeo, 
«'nisi  hio  aIienigena.»Et  pulchre  hi  qui  ingratire- 
manserunt,  novenario  numero  continentur.  Novena- 
rjus  namque  numerus  imperfectus  est,  et  ad  suam 
perfectionem  explendam  uno  indiget.Numerusvero 
unitatis  perfeetus  est^^et  dividi  non  potest :  et  ad 


Douinus  praecepit,  etdiabolus  suggerit ;  verbi  gratia: 
Dominus  pr«cej^t  humilitatemetdiabolussuggerit 
superbi^m ;  Dominus  vocat  ad  castitatem,  diabolus 
persuadet  luxufiam ;  Dominuslargi  tatis  eleemospam 
imperat,  diabolus  avaritiam ;  Dominus  pacem,  dia- 
bolus  discordiam  ;  Dominus  dilectionem,  diabolus 
odium.  Et  ut  cuncta  breviter  concladam,  Dominus 
vocat  ad  virtutes,  diabolus  ad  vitia.  Et  ideooonest 
humana  mens  t«m  ampIaetcapax,ututramquevo- 
luntatem,  utramque  servitutcmin  se  simulretinere 
possit.  Dedignatur  cnim  Christus  eorum  suscipere 
8ervitia,quimenti8  collum  jugo  diabali  supponuQi, 


m 


mmUM  DE  TKMPOIIE. 


682 


leste  Apostolo,  qui  ait:  u  Qua3  convenlio  Ghnsti  ad  A 
Bellal?  aut  quffl  societas  luci  ad  tenehras?  aut  quae 
pars  fideli  cum  infideli?  (//  Cor.  vi).  »  NuUa.  Et 
sicut  alia  scriptura  ait :  Nemo  est,  quiutrumqueva- 
lcat  simu),  et  miltere  manum  suam  in  ambobus. 
iiinc  per  Jacobum  dicilur:  «  Virdupiex  animo,  in- 
coostans  cst  in  omnibus  viis  suis  (Jac.  i).  »  £t  per 
Isaiam  prophetam :  Va3  pcccatori  terram  ingrcdienti 
duabus  viis.  «  Aut  enim  unum  odiohabebit,  ct  alte- 
«  runi  diliget:  aut  unum  sustinebit,  etalterumcoa- 
■  temnet.  »  Odietvidelic6tdiabolum,etdiligetChri- 
stum.  Qui  enim  diligit  Deum,  odit   malum.  Nemo 
enim  tani  fers  mentis  cst,  qui  seDeumverbisodire 
fateatur.  Sed  odire  Deum  dicitur,  quieum  nondili- 
git,  id  est  qui  ejus  prfflcepla  non  custodit,  do  qua- 
]ibusipsedicit:«Quiavideruntme,  etodiohabuerunt  n 
me  gratis  {Joan.  xv).  »  QuiautemcomtemnitDeum, 
sustinet  diabolum  durumetperniciosumdominum^ 
qui  non  solum  in  perpetua  pceua,sed  etiam  in  pra^sen- 
tivita,.|uieiserviunt,  multaduract  asperasustincnt. 
Sicut  enim  onus  Christi  leve  estetjugum  suave,  ita 
ccontrario  servitus  diaboli  dura  est  et  appera.  Unde 
de  his  qui  ejus  voluntatem  sequuntur,  perSalomo- 
nem  dicitur:  «  Non  enim  dormiunt,  nlLi  malefece- 
rint:  nec  rapitur  somnusaboculiseorum,  nisi  sup- 
plantaverint  (Prov.  iv).  »  Et  pcr  prophetam :  «  Ut 
inique  agerent,  laboraverunt  {Jer.  ixy  »  Scd  quia 
diaboius  hanc  servitutem  maxime  in  eorum  mcntibus 
invenit,  qui  avaritiaea^stibusardcnt,  rcctcsubditur: 
u  Non  potestis  Deo  ser>'ire  et  mammona;.  »  Mam- 
niona  autem  Hebraice  vel  Synacc,   Latinc  divitim 
interpretatur ;  a  quarum  proprietate  non  longo  so-  C 
cietas  PuniciB  iingu;edistat,quia  Punicie  mammon, 
Laline  lucrum  dicitur.  Audiat  hoc  avarus,  audiut 
qui  Christiano  censetur  nomine,  ctintcliigatseDeo 
simnl  et  divitiis  scrvire  non  posse.  Aliud  est  enim 
babere  divitias,  et  aliud  servire  divitiis.  Qui  enim 
divitiarcm  Dominus  est,  eas  ut  Dominus  distribuit, 
impleosilludquodperProphetamdiGitur:((Dispersit, 
dedit  pauperibus,  justitia  ojus  manet  ia  so^culum 
sxculi  [PsaL  cxi).»  Quiautemearumservusest,non 
soluminacquirendis,  sed  etiamincustodiendissolli- 
ciiaservitute  torquctur,  Et  ideo  dum  scrvitute  divitia- 
rumimplicatu8tenetur,aChristiservituteevacuatur. 
Quia  fluvius  dum  in  multis  rivulis  dividitur,  a  proprio 
alveo  siccatur.  Unde  Dominus  ait  in  Evangelio:  01« 
vitis  et  voluptates  sulTocant  verbum,  ut  non  ferat  r) 
fructum.   Hioc  per  Jacobum   apostolum   dicitur: 
«  Omnis  qui  voluerit  amicus  essesccculi  hujus,ini- 
micus  Oei  constituitur   {Jac.   iv).  »  Unde  eos,  qui 
Christo  servlre  desiderant,  Dominus  ad  spontaneam 
paupertatem  invitat,  cum  subjungit,  diccns: 

« Ideo  dico  vobis,  ue  sollicili  sitis  anims  vestrae 

«  quid  manducetis,  neque  corpori  vestro  quid  in- 

«  duamini.  »  Ac  si  diceret:  Quia  non  potestis  Deo 

^rvire  et  mammona;,  ideo  dico  vobis,   ne  soUiciti 

fiitis  anims  vestra;.  Beatienimpau^crcsspiritu,  quo- 

'^iam  ipsorum  est  regnum  coQlorum.  Ubi  fortassis 

^^mpiicJores  qusrunt,  utrum  ciLusiste  aJ  animam 

P.;Tuot,  CXVIII. 


pertineat,  cuAi  animaincorporeasitinvisibilis,  cibus 
autem  visibilis.  Quibus  rcspondcndum  c^t,  quia 
anima  in  hoo  loco  pro  prxscnti  vita  ponitur,  cujus 
sustcntaculum  est  cibus  et  potus,  somnus  et  vcsti* 
mentum.Quxrilurautomquaredixerit,»  Ne  soUiciti 
sitis  anims  vestrs  quid  manduceti8,»cumin  laude 
viri  sancti  dictum  sit  per  Prophctam:  Labores  ma« 
nuumtuarumquiamanducabis,beatusc8etbenetibi 
erit  {Psal.  cxxvii), »  Ad  quod diccndum  qui  in hoc  loco 
Dominus  non  laboremprohibuit,sedsoIlicitudinem 
vetuit.  Laborare  cnim  debct  homound6.vivat,  non 
undedivcs  elTiciatur,  sicut  primo  homini  dictum  est 
(Gen.iiiy.uln  sudore  vultus  tui  vesceris  pane^tuo.Hinc 
A|.ostolusdiscipuli8suis  praecepit: «  Maglsautemla- 
borctunusquisque  operando  manibus  suis  quod  bo- 
num  est,ut  habcat  unde  tribuat  necessitatem  patienti- 
hus.Ephcs.  i\).»  Elne  menshumanadepra^sentisvitaB 
sustentaculo  dubitaret,  adhuc  subjunxit,  dicens : 
«  Nonne  anima  plus  est  quani  esca,  et  corpus  plus 
«quam  vestimentum? »  Ac si  diceret :  Qui majorapree- 
stitit  Dominus,  minora  non  negabit;  quideditani- 
mam,  dabit  et  cibum;  et  quitribuitcorpus,adjiciet 
vestimentum.  Et  ne  mens  humana  sub  fragilitalis 
occasione  de  priescntis  vilis  necessitate  causaretur, 
Oominus  de  volatilibus  casli  exemplum  adhibuit, 
dicens : 

u  Respicite  volatilia  cccli,  quoniam  non  serunt, 
«  ncque  metunt,  ncque  congregant  in  horrea,  et 
t  Patcr  vester  coclestis  pascit  illa.  »  Ac  si  dicerct: 
Si  Dcus  volatiliacGcli,quae  animamirrationaiemha- 
bent,  absque  aratri  labore  et  sine  solHcitudine  me- 
tendi  atque  i  n  horrea  congregandi  pascit,  nequaquara 
homincm  ad  imagincm  ct  similitudinem  suam  fa- 
ctum,  fame  pcrire   patietur.    Unde  et  subditur: 
«  Nonne  vos  magis  pluris  estis  iUis?»  Quodnonad 
numerumy  sed  aJ  imaginem  pertinet,  quod  est  di- 
cere:  Pluris  estis  illis,id  est  rationales,quiamelio- 
res  estis  iUis.  Alius  enim  evangelistaprovolatUibus 
CGcU  specialitcr.corvos  posuit,  dicens:  Respicite 
corvos.  Tradunt  enim  physiologi,  quia  quando  cor* 
vorum  puUi  procrcati  fucrint,  tandiu  a  parentibus 
aluntur,quoadusquenigreecentibusplumis8imilitu- 
dinem  eorum  in  se  formare  cocperit;  sedquia  apa- 
rentibus  relinquuntur,  Dei  providTentia  pascuntur, 
teste  Psalmista  qui  ait :«  Qui  dat  jumentisescam  ipso- 
ru  m  ,et  puUiscorvorum  in  vocantibus  eum^rfa/.cxL) . » 
Unde  divinavoceadbeatumJobdicitur  (Cap.xxxviu): 
«  Quispraeparatcorvoescamsuam,  quando  puUiejus 
ad  Deum  clamant  vagientes  eo  quod  non  habeant 
cibos?  »  Si  ergo  tam  viliavolatilia,quflBetiamhomi- 
nibus  supcrflua  essevidentur,Deusfame  perircnon 
patitur,  nullo  modo  hominem  adimaginemetsimi- 
litudincm  suam  faclum  fame  perire  patietur,  niai 
forte  peccalis  abundantibussteriUtasterrajjustoDei 
judicio  contra  naturam  accidat,  Psalmistateste  qui 
ait:  «  Non  vidi  justum  derelictum,  nec  semenejus 
quaerens  panem  {Psal.  xxxvi).  »  Et  iterum:  Nihii 
deesttifflentibusl>eum.  QuiaDominus  superiusaolii- 
citudinem  prohibuerat,  nunc  ctiam  vesUmentoruai 

23 


G83 


HAYMONIS  IIALBEUSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS.  II.  —  HOMIL. 


m 


suparfluain  curam  vctat,  cuin  udjuiigil: 

«  Quis  autern  vestrum  cogilando  potest  adjicerc 
«  ad  staturam  suam  cubitum  unum?  et  de  vesti- 
c(  mento  quid  sollicitiesti8?»Si  ergoomnibuspatct. 
quia  nullusadstaturamsuamcubitumvel  minimara 
partem  adjicere  potest:  illo  qui  in  mcnsnra  etpon- 
dere  et  numerocunctadisposuit.  sicutdeditnicnsu- 
ram  corporis  prout  voluit,  sic  dabit  ct  vestimenti 
necessitatem.  Unde  etiara  ad  carnalium  hominum 
8uperfluitatemconvincendam,derebusminimissimi- 
litudinem  adhibuit,  dicens: 

«  Gonsiderale  lilia  agri,  quomodo  erescunt,  non 
«  laborant  nequc  nent.  »  Hic  liliaagri  proomnibus 
herbis  posuit,  quas  D«u9omnipotcns  sine  textricum 
labore  mira  vurietate  depingil.aliis  candidum  colo- 
rempr8ebens,utlilii8;aliisrubicundum,utrosis;  aliis 
purpurenm,  utviolis,tanturautneSaiomon  inomni 
gloria  sua  coopertus  sit,  sicut  unum  existis,  idest 
liliis.  Quoniara  cura  essetnonsolumpotentissimus^ 
sed  etiamoranium  regum  sapientissimus,  etdispu- 
tasaet  de  omnibusherbisterraB  accdris  Licauiusque 
ad  hyssopum  qui  ogreditur  de  pariete,  in  omni 
gloria  sua  nonpotuit  inveniretalogenusvestimenti. 
quod  esset  candidurautliliura,rubicundurautrosa, 
purpureum  ut  viola.  Sed  quod  temporalis  Salomon 
non  potuit  invenire  in  omni  gloria  sua,spiritalisno- 
ster  Salomon,  id  est  DominusnoslerJesusChristus, 
qui  est  veruspacificus,habetinsuaEcclesia,scilicet 
lilium  in  virginibus,  rosamin  martyribus,violamin 
continontibus.  Et  prudentissima  comparatione  Do- 
minusjactantlam  hominura  redarguit  cum  adjungit, 
«  Si  autera  fenura  agri,  quod  hodie  est  et  crasin 
c<  clibanura  mittitur,  Deus  sic  vestit,  quanto  magis 
«  vos  minimae  fidei?  »  Ac  si  dicerct:  Si  fcnumagri, 
id  est  herbas  terrax,  quae  ad  abundantiam  pluviae 
crescunt  et  in  ardoro  solis  arescnnt.  Deustantava- 
rietate  et  decore  vestit,  ncc  vos  nuditate  vel  frigore 
perirc  patietur,  quos  adiraaginera  suametsimilitu- 
dinera  creavit.  Sed  ciira  eos,  quibusloquitur,  mini- 
mos  fidei  vocat,  ostendit  quia  fides  augmentura 
habet.  Qui  enira  non  credit,  infidclisest;  qui  autem 
perfecte  credit,  recta;  fidei  est;  qui  vero  ex  parte 
credit,  et  ex  parte  non  credit,  minimae  est  fidei.  Et 
talis  fides  augmentum  desiderat,sicut  apostoli  Domi  - 
nodixerunt(Lwc.xvn):Domine,«adangenobisfidem.» 
Et  centurioille,qui  propucrorogaturusvenerat,cum 
aiidisset  a  Domino  {Marc.  ix):  «  Crcdis?omniapos- 
sibilia  snnt  credenti,  »  respondit:  Crcdo,  Domino, 
adjuva  incredulitatem  meam  (/fciW.).^»  Finitaautem 
similitudine,ad  nostram  admonitionem  iterum  ser- 
monem  convcrtit,  cum  ait: 

«  Nolil-e  ergo  solliriti  esse,  dicontes :  Quid  man- 
«  dueabimiis,  aut  quid  bihf»mus,  autquo  opericmur? 
«  Hffic  omnia  gentcs  inquirunt.  «Gentes  dioit,  alie- 
nos  a  fide,  ethnicos  ctpaganos,  qniDeum  nesciunt, 
ct  vilara  aeternam  non  credunt,  ct  ideo  tantura  de 
praesentibus  solliciti  sunt,  ul  habcantquidmandu- 
ccnt  usque  ad  crapulam,  et  quid  bibant  usque  ad 
cbrietatem,  et  quid  induaatur  usque  ad  jactantiam 


A  ct  sijpcifluiiatcm.  Nam  preliosa  ve&tisnon  nisipro- 
pter  inanem  gloriam  requiritur:  unde  DomiDiig  in 
hoc  loco  bene  juxta  alium  evangclistam  fcrtur 
dixisse:  «  Et  nolite  in  sublime  tolli  {Lnc.  xii). » 
Nobis  autom,  qui  solliciti  servare  debemus  unitatem 
spiritus  in  vinculo  pacis,  et  quorum  spes  in  altcra 
vita  est,  in  quo  nostrarasollicitudinemponercdebe- 
raus,  raanifestat  eura  adjungit: 

«  Scit  enim  Pater  vester,  quia  his  omnibusindi- 
«  gotis.  » 

Pater  noster  ille  esijt,  qui  non  solum  nos  dignatus 
est  crearo,  sed  etiamredime.re,et  perSpiritumsao- 
ctura  suura  regenerare.  Gui  quotidie  in  oratione 
dicimus:  «  PaternostorquiesincGelis,  sanctificetur 
nomen  tuum  (Luc,  xi).   »Ille  enim  qui  nos  creavit, 

«  sciens  figmentum  nostrum,etconsideransfragilita« 
temn08tram,sinosproaBternavitasollicit08essevide- 
rit,  absque  magna  sollicitudine victum et  vestimen- 
tura  minisirabit.  Ipse  enim  scit  quid  nobis  neceese 
sit,  antequam  petamus  eura,  Nara  in  quo  velitnos 
csse  soUicitos,  et  quidabeopeteredebeamus,osten- 
dit  cura  ait: 

«  Quajrite  ergo  priraum  regnum  Dei  etjustiliam 
a  ejus,  et  haec  omnia  adjicientur  vobis.  •  Primum 
autem,  id  est  praecipue,  regnum  Dei  et  justiliam 
ejus  quaercre  monet,  quia  ante  orania  et  superom- 
nia  hoo  petere,  hoc  quaerere,  hoc  araare  et  deside- 
rare  debemus,  ut  regni  coclestis  participes  simus. 
Notandum  autem  quod  non  ait:Hajcomniadabun- 
tur  vobis,  sed  adjicientur,  ostendensilludesseprin- 
cipale  bonum  quod  datur,  idest  regnum  Dei  etjaa- 

C  titiara  ejus;  haec  omnia  quae  adjicientur,tanlum  ia 
praesenti  vita  esse  necessaria,  id  est  victum  et  ve- 
stitum. 

HOMlLIA  CXXVm. 

DORIINICA  DECIMA  SEPTIMA   POST  PKNTECOSTEX. 

(Llc.  VII.) «  Inillotempore.ibatJesusincivitatem, 
«  quae  vocatur  Naim.  Cura  autem  appropinqnarel 
«  portae  civitatis,  ecce  defunctus  efferebatur,  filiua 
«  unicus  raatris  suae.  »  Et  reliqua.  Mediator  Dvjiel 
horainuraJesusChristus,bomopronobisfactu8,itaia 

horaine,  queraPxnol)isassumpsit,  suaoperakempe- 
ravit,  ut  frequenler  in  uno  eodemque  miraculo,  se 
verura  Deum  veruraque  hominemdeclararct.QaoQ 
in  hujus  Icctionis  scrie  apertc  dcmonstratur,  cum 
j)  priusmisericordiamotusdicitar,  acdeindejuvcnem 
resuscitasse  narratur.  "Qui  enim  ad  fletum  vidn» 
misericordia  movetur,  vcrus  est  horao:  qui  autem 
sola  jussione  juvenem  a  mortuis  resuscitavit,  procul 
dubio  verus  est  Deus.  Sed  quid  haec  significentspi* 
ritaliter  videamus,  ut  unde  unus  resuscitalur  m 
corpore,  inde  multi  resurgant  in  mente.  Ait  enim 
evangelista:  «  Ibat  Jesus  in  civitatem.quaB  vocalar 
«  Naim.  »  Naimcivita3estOaliIaBae,duobu8milIibus 
distansamonte  Thabor.  Interpretaturautemin  oos- 
tralinguafluctus,sivecoramotio,et8ignificatspinta- 
literraundum,  qui  amissa  tranquillitate,  in  fluctua- 
tionibusetcommotionibus est;  sicutper Psalmiatam 


G85 


HOMILI.^fi:  DE  TEMPORE. 


686 


dicHur:  «  Commovisti,  Domine,  terram,  et  contur-  f^  ctione,falsitate  et  odiososermone,utcumPsalmista 


basti  eam  (Psal.  lix).  »  Dominus  autcm  quasiNaim 
appropinquavity  quando  bumanitate  nostraassum- 
pta,  visibilis  mundo  apparuit.  Suscitaturus  autem 
mortuum,non  solum  discipulos,scd  etiam  turbam  co- 
piosam  secum  voluit  comitari,  ut  ex  visione  mira- 
coli,  non  pauci,sed  plures  ad  credulitatem  et  fidem 
ejus  vel  laudem  vocarentur.«Cum  autem  appropin- 
«  quarct  portae  civitatis,ecce  defunctus  efferebatur, 
c<  niios  uuicus  matris  sus.  «  Defunctus  iste,  qui 
extra  civitatem  ad  sepcliendum  dclatus  fuorat,  bo- 
minem  signifloat  mortifero  crimine  soporatum.Mo- 
ritur  enim  anima  per  peccatum,  quia  anima  quae 
peccaverit,  ipsa  morietur.  Tribus  enim  modis  pec- 
catum  agitur,  suggestione,  delectatione,  consensu. 


dicere  valeamus  (PsaL  xxxviii):  «  Dixi,  rustodiam 
vias  mGas,ut  non  delinquam  inlingnamoa.Posui  ori 
meo  custodiam.»Muniamus  manus  ab  efftisionesan- 
guiniset  Isesioneproximi,  semperqueeasadeleemo- 
synamlargiendamet  bonaoperafacienda  paratas  ba- 
beamus,ut  cum  Psalmista  dicere  queamusiHLavabo 
inter  innocentes  manus  mcas,  et  circumdabo  altare 
tuum,  Domine  (Pm/.xxv).»  Et  cum  Ecclcsia:  «Ma- 
nus  meaBdistillaveruntmyrrham,et  digiti  meipleni 
myrrba  probatissima^Can^v).  »  Custodiamus  etiam 
pedes,  ne  sint  vcloces  ad  currendumin  malum,sed 
potius  ad  pacem  evangclizandam,utimpleaturinno- 
bis  illud,  quodin  Isaiascriptumcst:  Beati  pedes  pa- 
cem  portantes.Et  cum  Psalmista:«Luccrnapedibus 


Fit  enim  suggestia  per  hostem,  delectatio  percar-  ^  meis  verbum  tuum,Domine(P5rt/.  cxviii).»  Si  cnim 


nem,  consensus  per  spiritum.  Quom  enim  in  corde 
peccaredelectat,qua8i  infraciAitatem  mortuusjaect; 
cnm  vero  delectatio,  non  solum  usque  ad  conscn* 
sum,sedctiam  usque  ad  operationem  perducit^quasi 
e.KtraportasciviiatismortuusexpcIIitur.  Quiasicutin 
civilaie  homoinhabitat,  itaanima  adtempus  corpus 
ingreditur,  pcr  quod  bonum  vel  malum  operari  po- 
t«st.  Portas  autem  civitatis,  non  incongruc  sensus 
corporeos  accipimus,  scilicet  visum,  auditum,  gu- 
stum,  odoratum,  tactum ;  per  bas  enim  portas  aut 
vita,  aut  mors  ad  nostram  animam  ingreditur.  Qui 
enim  sublimes  habet  oculos  et  elatos,  et  ad  concu- 
pisccntiam  mulieris  apert03,quasi  per  portas  oculo- 
rumsuorumextracivitatem  mortuusexpcllitur.  Qui 
autemauressuasIibenterdetractionibus,maledictio- 


hosquinque  sensusbene  custodierimus,spirituaIiter 
a  Dominoresuscitari  merebimur,eterimusin  i11is,de 
quibus  haias  ait :  «  Qui  ambulant  in  justitiis  suis 
(Isa  xxxiii),  »  ct  reliqua.  «  Et  haec  vidua  erat,  et 
«  turba  civitatis  multa  cum  illa.  »Vidua  haec  spiri- 
tualitersanctamsignificat  Ecclesiam,  quaeproeovi- 
duadicitur,  quia  prcesentia  Domini  sui  viduata  est, 
ejusquoreditumad  judicium  exspectat,  de  quascri- 
ptum  est  (PsaLcxwi)  :«Viduam  ejus  benedicensbene- 
dicam . »  Haec est  ilia vidua,  quae  quotidie  in Evangelio 
judiceminterpellat :  quoniamEcclesiainstantissime 
in  oratione  perseverat,de  qua  scriptum  e8t:«Nonne  ia- 
crymaeviduaeadmaxillaseju8descendunt,etexclama- 
tioejususquead  deducentem  eas(E£?di.xxxv)?»Huju8 
quoqueviduae  filius,unusquisquecredentium  est,qui 


nibuset  falaitatibus  aperit,  quasiperportas  aurium  C  tunc  moritur  in  anima,  quando  peccat  in  corpore. 


suarum  mortuus  educitur.  Qui  vero  propter  carna- 

icm  delectationem  satisfaciendamvarios  odoresper 

illecebras  sequitur,  quasi  extra  portas  narium  sua- 

rum  mortuusdeportatur.Et  qui  loquitur  iniquitatem 

in  excelso,et  seminat  inter  fratres  discordias,  quasi 

per  oris  sui  portas  mortuus   effertur.  Qui   autem 

promptashabet  manus  ad  effusionem  sanguinis,  et 

Ixsionem  proximisinferendam,quasi  perportas  ma- 

nuum  suarummortuus  rapitur.Quibus  per  Prophe- 

tam  dicitur:  u  Intravit  mors  per  fenestras  vestras 

ingressa  est  domos  vestras  (Jer.  ix).»Sed  nos  talium 

exempla  contemnentes   spiritales  nostrae  civitatis 

portaa  muniamus,  ut  non  ad  animas  nostras  mors, 

sed  potiusvita  introeat.Muniamusportasoculorum 


Flebat  autemmaterunicumfiliumsuum,  quiaEccIe- 
sia  spiritalium  filiorum  suorum  mortem  quotidie 
flere  non  cessat,  sicut  faciebat  Paulus  apostolus, 
quando  dicebat : «  Filioli  mei,  quos  iterum  parturio, 
donec  formetur  Christus  in  vobis,vellem  enimapud 
vos  esse  modo,  et  mutare  voccm  meam,  quam  ut 
confundar  in  vobis  {GaL  iv).  »  Et  iterum :  «  Lugeo 
multos  ex  his  qui  ante  peccaverunt,  et  non  egerunt 
pa^nitentiam  super  impudicitiis  quas  gesserunt  (II 
Cor.  xii).  «  Solet  autcm  contingere  ut  aliorum  ora- 
tionibus  et  exhortationibus  multi  resuscitentur  ad 
vitam,  qui  propriis  meritis  tenebantur  in  morte, 
Unde  et  subditur : 
«  Quam  cum  vidissct  Dominus,misericordia  mo- 


ab  illicito  vi8U,ut  cum  Psalmista  dicere  valeamus:  j)  «  tus  super  eam,  dixit  illi :  Noli  flere.  »  Sanctoruni 


<  Levavi  oculos  meos  ad  montes  {PsaL  cxx).  »  Et 

cam  beato  Job :«  Pepigi  foedus  cum  oeulis  meis,ne 

cogitarcm  quidem  de  virgine  {Job.  xxxi).  »  Et  cum 

^almista:  «  Oculi  mei  semper  ad  Dominum  {PsaL 

^xxiv).  »Muniamii8  aures,ne  libenter  audiant  verba 

^etractionis,maledictioniB,  fateitatis  et  scurrilitatis, 

^t  cum  beato  Job  dicere  possimus :  «  Auditu  auris 

^^divi  te,  Domine  {Job  xlvui).  »  Et  cum  Propheta  : 

^  Audiam  quid  loquatur  in  me  Dominus  Deus  {PsaL 

^xxiv).»Muniamu8  naresab  illicitis  odoribus,  ut,  se- 

^^ndum  Ap08tolum,8i  mu8«Christi  bonus  odor  Dco»in 

^^ailoco.Mun^amuslinguam  a  maledictione^detra- 


enim  fletu  Dominusad  misericordiam  commovetur, 
ut  peccatoribus  misereatur.Quod  in  operibus  Moysi 
et  Elise  discimus,  quorum  alter  pro  peccatis  populi 
interccdcns,  ac  dicens:«Autdimitteeishancnoxam, 
aut  dele  mo  de  libro  tuo,  quem  scripsisti,  »  audire 
meruit  {Exod.  xxxii) :  «  Ecce  placatusfecisecundum 
verbum  tuum  )//  neg.xiy)  »Ad  alterius  vero  oratio- 
nem  pluviam  terrae  dedit,  quam  peccatoribus  per 
tricnnium  negaverat.«Etaccessit,et  tetigit  loculum. 
(Iuc.viiJ.»Loculusin  quomortuusporiabatur,  cons- 
cientiam  peccatoris  male  desperatam  significat.  Qua- 
ai  enim  in  loculomortuusadsepeliendumportatari 


GB7 


HAYMONIS  HALBRHSTAT.  KPISC.  OPP.  PAHS  H.  —  HOMIL 


m 


quando  peccaior  pro  magniludinc  sui  Bcelcris  sc-  /^ 
ipsumdcsperans^quasisccurusabsquetimorepeccat. 
Sed  Dominusloculuralangit,  quando  cordurumpeo- 
caioris  pcrdivinamgraiiamad  pouniteniiamcmoUit. 

(1  Hi  autem  qui  poriabant,stclerunt.»lli  qui  mor- 
tuum  ad  scpericndum  poriabant,  vitia  ci  peccata 
significant;  qualia  suni  adulteria,  homicidia,  iuria 
rapinae,  sacrilogia.ei  cajtcra  talia,quaB  duni  in  opere 
peccatoris  vicissim  sibi  succ^dunt,  quasi  morluum 
ad  sepuUuram  dcfcrunt;9cd  Dominoiangentelocu- 
lum,  hi  qui  portabant,  stcterunt :  quia  cum  cor 
peccaioris  ad  pocnitentiam  conversum  fuerit,  con- 
Bueiudo  peccandi  ccssat,Mutaniur  cnim  opera,prior 
iniquitas  refrenatur,  et  pro  luxuria  castilas,  ot  pro 
odio  chariias,pro  obrietato  amatur  sobrictas.Aliter  : 
Hi  qui  moriuum  portabant,  adulaniium  linguassi-  ^x 
gnificant.  Quasienimsupcrmoriuum  adulaiorester-  ' 
rac  congcriem  jaciunt,quando  peccaniem  vanisfavo- 
ribus  ct  blandimcntis  demuiccnt.  Scd  Dominotan- 
gente  loculum,hiquiportabantsteterunt:  quia  post- 
quam  peccator  Spiritussanctigratia  fuerit  illumina- 
tus,  adulaniium  blandimcnta  fugere  incipit,  juxta 
illius  exemplum  qui  ait :  t  Gorripict  me  justus  in 
misericordia  et  incrcpabii  me,  oleum  autem  pecca- 
toris  non  impinguet  caput  mcum  {PsciL  cxl).  » 

«  Et  alt  illi :  Adolescens,  tibi  dico,  surge.  Ei  re- 
«  scdit  qui  erat  mortuus,  et  cocpit  loqui,  ct  dedit 
« ilium  matri  suaj.»Tuncad  divinam  jussioncmmor- 
tuus  resurgit,quando  per  pomitentiam  peccator  rc- 
vivisclt,  ab  illius  miscricordia  vocaius,  qui  ait : 
«Vivo  ego,dicit  Domiuus  Deus,nolo  moriempecca- 
ioris,  sed  ui  converlaiur  et  vivai  (Ezech,  xviii)*  »  C. 
Incipit  loqui,  cum  et  sua  mala  opcra  accusare,  et 
Deum  discit  laudare.Reddiiur  matri,cum  pcr  sacer- 
dotale  ministerium  reconciliatur  Ecclesisc,  a  qua 
peccando  ante'abscesserat.Frcquenter  enim  illorum 
restiiutione  divinas  miscricordiac  largitas  gloriOca- 
tur,  de  quorum  viiaprius  fucrai  dcsperatum.Undo 
et  recte  subdiinr : 

«  Accepit  autem  omnes  timor,  ct  magnificabant 
«  Deum,  dicentcs :  Quia  propheta  magnus  surrexit 
«  in  nobis,  cl  quia  Deus  visitavit  plebem  suam.  » 
Gujus  enim  gradusallior  C8t,ejus  pcccatum  gravius. 
Sedquomagisdcmajoribuspeccatis  aDeo  liberatur, 
eo  amplius  liberatoris  gratia  gloiilicaiur.  Quia  et 
medicorum  opus  tanto  magis  laudabile  apparet, 
quanto  ct  difficiliores  morbos  curare  potuerint.  Pos-  n 
sumus  eiiani  aliter  per  hunc  morluum  allegorice 
^enus  humanum  intelligcrc,  quod  iunc  in  mortem 
incidit,  quando  prajccpta  viiai  contempsit,  dicente 
Domino:  «  In  quacunque  die  comederitis  de  ligno 
fccienlias  boni  oL  niali,  morte  moricnjiui  {Gcn.  ii).  » 
Mater  auiom  vidua,quaj  unicum  filium  flcbat,Syna- 
goga  intolligitur,  qure  in  palriarchis  et  prophctis 
generis  humani  iuterilum  deflebat.Eiquiapropeest 
Dominus  omnibus  invocaniibua  euni  in  veritate,re- 
cte  subdilur :  «  Quam  cum  vidissct  Dominus,mise- 
ricordiamotussuper  eam,  dixit  ilii:  Noli  flcrc.»  Ac 
91  diceret:Desin6  flere  mortuum^quem  post  paulu- 


lum  rcsurgeniem  vldebis.  Ne  timeas  moriem,  cqiq 
praeseniem  habeas  vitam.«  Et  acceasit  et  tetigilk)- 
culum.  »  Tunc  cnim  spiritaliter  loculum  Oomiaas 
ietigit,quaudo  homo  factus,  per  semetipsum  cordi 
hominum  ad  pccniieniiam  provocavit,  dicens^KpoB- 
nitentiam  agite,appropinquabil  enimregDomcoelo* 
rum(Afa///(.  iii).  »  Loculusnamqueaquatuordepor- 
tatur.  Quaiuor  enim  modis  genas  bumanuoi  ante 
advenium  Domini  asirictum  tenebatur,amorescilicei 
et  iimorc,  gaudio  et  moerore.Amore,in  acquireodis 
rebus  ;  timore,in  custodiendi^  ;gaudio  ioacqui&ilis; 
moerore  in  amissis  ;  -  quia  qui  priuB  gaudebat  in 
abundaniia  rcrum,postmodum  exultabai  in  paupe^ 
tate  :ct  qui  tunc  gratulabatur  in  acqaisitis,postl2- 
tabaiur  in  amissis.Hi  auiem  qui  portabant,immun- 
dos  spiritus  significant,qui  non  solum  per  prevari- 
cationem  primi  hominis,  sed  etiam  per  multa  mala 
operagcnus  humanumad  mortissepulturamtrahe- 
bani.Sed  Domino  tangenie  loculum,hi  quiportabant, 
steterunt :  quiapostquamcordabominumperpceni- 
teniiam  ad  Deum  conversa  sunt,pote8tas  immundo* 
rum  spirituum  cessavit.  «  Et  ait :  AdoleaceQs,  tibi 
dico,  surge.  Et  resedil  qui  erat  mortuus.  ct  coepit 
loqui,  et  dedit  illum  matri  suse.  »  Recte  per  adole- 
sccntem  genus  designatur  bumanum,  quia  sicut  in 
adolescentia  forte  et  robustum  est  corpas,ita  genus 
humanum  prioribus  temporibus  veliit  in  juventutA 
viguit,  in  procrcatione  prolis  fecundum  in  loQgitu* 
dine  vitae  diuturnum,  in  abundantia  rerum  uberri- 
mnm.lleseditautem  quierat  mortuus,quandogeaus 
humanum  ad  viiam  rediit.  Co&pit  loqui,  id  est,  qoi 
prius  opera  manuum  suarum  Iattdabat,Deumcoafi* 
teri  ccepit,  diccns  cum  propheta :  u  Dominus  Deus 
dedit  mihi  linguam  eruditam  [Isa.  l).  »  Et  cum 
Psalmisia:  «  Domine,  labia  mea  ^penea  (Psal.i\^ 
Dedit  illum  matri  sufle,  quando  eum  EGclesix  resti- 
tuit.  «  Accepit  autem  omnes  timor.»  Hi  qui  timore 
et  admiratione  concutiebantur,  immundl  spiritns 
intelliguntur,qui  videntes  genus  humanum  perad- 
ventum  Domini  de  sua  potestato  ecipi,  totu  inien' 
tione  concussi  sunt  in  tantum,ut  per  obsessumbo- 
minem  dicerent :  «  Qnid  nobis  et  tibi,  Fiii  Dci?ve- 
nisii  ante  tcnipus  torquere  nos  (MaUh.  vni).  •• 

HOMILIA  CXXIX. 

nOMINlCA   DECIMA  OCTAVA   POST   PE.NTCC0STE.N- 

(Luc.  xiv}.  «  Inillo  tempore,cumintraretJcsusia 
«  domum  cigusdam  principisPharissonimsabbato 
u  manducare  panem.  »  £t  reliqna.Quoties  legimu& 
Dominum  ad  nuptias  vel  ad  conYivittm  vcni3sc,noii 
gula:  illecebris  dcputare  debemus,  sicut.  Scribs  et 
Pharisasi  faciebant,dlcente8eum  vini  polatoremcsse, 
et  amicum  publicanorum,8ed  ob  certi  gratiammy- 
sierii  euin  venisse  credere  debemus,  id  estpro  lu- 
crandis  animabus.  Sicut  enim  doclua  piscatocei 
peritus  venator,  sive  anceps,  in  eo  looo  relia  soa 
iendii,  ubi  multitudinempisciumvel  aviumsivebe- 
stiarum  convcnirc  novit,ut  ex  muUis  aliqui  capiaa- 
tur ;  iid  Duiiiinu3  retia  sue  prsdicationidia^^<^ 


689 


TIOMILI^  DE  TEMPORE. 


690 


extendere  voluit,  tibi  plures  convenicbant,  ut  ex  A. 
mQltis  ab'qai  caperentur  in  fide.  Et  o^  istiusmodi 
eaasam,  vel  ad  convivia,  vel  ad  nuptias  vocatus,ve- 
nire  non  renuit.  Unde,  sicut  preesens  lectio  narrat : 
ff  Gum  intraret  Jesus  in  domum  cigusdam  principis 
K  Pharisxorum  sabbato  manducare  panem,  et  ipsi 
ff  observabant  eum.  »  Ubi  notandum  quia  panis  no- 
mine  omnia  quse  ad  vtctum  pertinent,  evangelista 
agnificare  voluit ;  quiausus  Scripturs  est,ut  a  prin. 
eipali  parte,  qu«  est  in  vita  hominis,  id  est  pane, 
eetcra  Bignificet,  sicut  de  Joseph  fratribus  dictum 
legimus  :  «  Quia  iati  bodie  mecnm  comesturi  sunt 
panem  {Gen,  xliii),  »  qui  tamen  postea  oum  eo  ine- 
^riati  fuisse  leguntur.Et  sicut  in  eadem  Genesi  legi- 
mus4o  puero  Hsbreo,  qui  uxorem  domino  suo  qu8Q- 
Mbat:  r<  Et  appositusest  coram  eo  panis  (Gen.  yxiv).  »  «^ 
Quod  antem  ait :  «  Et  ipsi  observabant  eum,  ■  non 
•d  eabbatum,  sed  ad  ipsum  Oominum  pertinet. 
Obsenrabant  quippe  eum,  si  in  sabbato  curarct  ho- 
minem,  aut  atiquod  opus  faceret,  sive  atiquem  ser- 
monem  protulisset,  in  quo  morito  eum  reprehcndere 
possent.  Neque  enim  observatores  sabbati  erant,qui 
ipsom  sabbati  sanctificatorem  reprehendere  cupie- 
bant,  si  possent.  Observatio  ergo  et  in  bono  et  in 
malo  ponitur ;  in  bono,  sicut  Domini  voce  Israelitis 
dicitnr :  «  Ecce  ego  mitto  angelum  meum,  qui  pr(B- 
cedatte  et  custodiat  semper.  Observa  ergo,  ct  audi 
VDcem  ejus  (Exod,  xxii).  »  £t  sicut  Apostolus  ait : 
«  Ofoservate  eos  qui  itaambulant,  sicut  habeiis  for- 
mam  Qostram  {Philip.  iii), » id  esteosimitamini,quos 
joxta  formam,quam  vobis  ostendimus,ambulare  vi- 
4eritis.In  malo  ponitur,  sicut  ait  Propheta :  «  Ob-  C 
«ervahit  peccator  jnstum  et  stridebit  super  eum 
dentibns  snis  (PsaL  xxxvi), »  vel  qujeret  mortificarc 
•ura.  Sie  in  boc  loco,  non  in  bono,  sed  in  malo  po- 
BBlur,  cnm  dicitur  :  «  Et  ipsi  observabant  eum.  » 
igitur  observabant  eum,  non  ut  imitari  vcllent,  scd 
repr^endere  cupiebant,  si  possent.  Observatio  ergo 
et  in  bono,  et  in  malo  ponitur. 

«  St  eooe  hoiDo  quidam  hydropicns  erat  anto  il- 

Inm. »  HydTopisis  gravis  estinfirmitas,  quae  nascitur 

ex  vitio  vesicae,  cum  inflatione  turgenteet  anhelitu 

felido.  Proprium  eet  hydropici,  ut  quo  araplius  bi- 

berit,  eo  magis  sitiat.  Ergo  per  hydropicum  avarus 

quilibet  designatur»  quia  stcut  hydropicus  quo  est 

groseior,  eo  est  infirmior :  ita  avarus  quo  plus  abun- 

dat  divitiis,  eo  plenior  est  vitiis.  Et  sicut  hydropicus  Q 

qnoamplius  bibit,eoampliu8  sitit :  sic  avarus  quanto 

magis  divitias,  quae  concupiscit,  acquisierit,  tanto 

^agis  in  eis  acquirendte  exardescit.  Quod  pulchre 

inidam  de  sapientibus  brevi  versiculo  comprehendit, 

dioens  : 

Crescit  amor  nammi,  qaantum  ipsa  pccunia  crescit. 

^t  sicut  quidam  ait :  Avarus  obolo   indiget.  Sicut 

^imeapienti  totus  mundus  divitiarum  est,sic  avaro 

^otus  mandus  avariliffi  :  quia  quidquid  videt  oculis, 

^^^oupiacit  mente  et  habere  desiderat.AIienum  da- 

^tiBm  8uum  iuorum  deputat,  teste  Saloniono  :  <«  Ava- 


rusnon  iroplebitur  pccuniis,  neo  anima  cjus  satiati- 
tur  bonis  {Eccle  ix) . » Potest quoque non  inconvenien- 
terperhydropicumquilibet  luxuriosusintelligi  :quia 
sicut  hydropicus  quo  plus  bibit,  plns  sitit,  ita  luxu- 
riosus  quo  plus  ad  petulantiam  carnis  dediius  fuerit, 
eoplusadpetuIantiamlibidinisexardescit.Oequibue 
per  prophetam  dicitur  :  «  Quorum  cames  sunt  ut 
carnes  asinorum,  et  fluxus  eorum  ut  fluxus  equorum 
(Ezech,  xxiii).»Et  iterum :  «  Computruerunt  jumen- 
ta  in  stercorc  suo  {Joel,  i).  » 

u  Et  respondens  Jesus,  dixit  ad  legisperitos  et  Pha- 
«  risojos,  dicens  :  Si  licet  sabbato  curare?  At  ilU 
« tacuerunt.»RnsponsioistaDDminiadiHud  pertinet, 
quod  superius  dictum  est :  «  Et  ipsi  observabant 
eum.  »  Non  enim  hic  ab  aliis  intf  rrogalus  legilur,sed 
ad  eorum  cogitationes  respondit.  Et  prudentissima 
rationeDominusobscr^atoressuoshincindcconcIu- 
sit,  ne  aptam  invenirent  rcsponsionem.  Si  cnim  di- 
cerent :  Licct  sabbato  curare,  rcprehensibilcs  essent, 
ut  quid  cnm  observorent,  utrum  sabbato  curaret  ho- 
minem;  si vcro  diccrent:  Non  licet,arguercntur,quare 
sabbate  asinnm  vcl  bovcm  solventesaprcesepio^duce- 
rcnt  adnquarc,et  ideononinvenicntesquid  dicerent, 
tacucrunt.  Nec  solum  in  hoc  loco  reprehensoressuos 
itaconclusit,  scd  etiam  inaliis  frcquonterlocis.sicut 
dc  quadam  mulierein  adulterio  deprehensa  (/(?(in. 
viii),  vel  de  denarii  redditionc  {MaUk,  xxii),  et  sicut 
fecit  quando  interrogaverunt  eum  dicentes  (4/a/M. 
xxi):  Dio  nobis,  in  qua  potestate  haec  fticis?  Atille 
rcspondens,  dixit :  Dicito  et  vos  mihi  unum  verbum, 
et  ego  dicam  vobis  in  qua  potestate  baec  facio.Quod 
si  htncc  non  dixeritis  mihi,  ncc  ego  dicam  vobis  in 
qua  potostatc  haec  facio.  Dicite  mihi  :  Baptismum 
Joannis  de  coclo  crat,an  ex  hominibusPAtillioogi- 
taverunt  intra  se,  iliccntes  :  Si  dixerimus  e  cgbIo, 
dicet  nobis  :  Quare  ergo  non  susccpistis  illud?  Si 
dixcrimusex  hominibus.  turba  qu®  a  Joanne  bapti- 
zata  est,  lapidabit  nos.  Et  idoo  non  habentes  quid 
dicerent,8iluerunt.Sicet  in  hoc  loco  nuUamaptam 
invenientes  responsionem,  tacuerunt,  impleta  pro- 
phctia,  qua?  ait  :  «  Rex  vcro  l(Btabitur  in  Deo,  lau- 
dabuntur  omnes  qui  jurant  in  eo, quia  obstructum 
est  os  loquentium  iniqua  {Psal,  lxii).  »  Sed  quia  Do- 
minus  etiam  ingratis  beneflcium  su(b  largitatis  fre* 
quenter  praestat^  recle  subditur  :  «  Ipso  vero  ap- 
«  prchensum  eum  sanavit,  ac  dimisit.  »  Et  pulchre 
coram  avnris  hydropicum  curavit,  ut  cum  in  uno 
sanarctur  infirmitas  corporis,  in  multis  morbus  cu- 
raretur  montis.  Quorum  avaritiam  Dominus  pruden- 
tissima  comparatione  redarguit,  cum  ait : 

«  Et  respondens  ad  illos  dixit  :  Gujus  vestrum 
«  asinus  aut  bos  in  puteum  cadet,  et  non  continuo 
«  extrahet  illum  die  sabbati  ?  Et  non  poterant  ad 
«  haec  respondere  illi.  •  Ac  si  diceret  :  Si  vcstrum 
animal  in  puteum  cadens  cum  tanta  festinatione  eri- 
pere  curatis,  non  propter  animalis  curaiii,  sed  pro- 
pter  vestram  avaritiam  consulendam  :  multo  magis 
ego  hominem,  qui  melior  est  pecore,et  qui  ad  ima- 
ginoin  D^*i  factus  cst,  ab  inlirmitate  in  sabbato  deg 


601 


HAYMONIS  HALBERSTAT  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


beo  liberare,  cum  faciliussit  hominem  verbo  sanare»  A 
quam  auimal  de  puteo  abstrahere.  Jam  enim  per 
hydropicum  avarum  diximus  designari.  Pulchre 
ergo  avarus  animali  in  putco  cadenti  comparatur, 
quia  hydropicus  humore  inordinato  abundat.  Oum 
enim  quis  morho  avaritiae  succumbit,  quasi  sitiens 
in  puteum  cadit.  Unde  et  Oominus  mulierem,  q\im 
decem  et  octo  annos  incurvata  fuerat,  nec  sursum 
aspicere  poterat  {Luc.  xjii),  assimiiavit  animali, 
quod  ad  aquam  ducitur.  Malum  est  ergo  vitium  ava- 
ritiae,  quod  (Idem  tollit,  concordiam  dissipat,  chari- 
tatem  violat,  et  innumerabilia  mala  generat,  teste 
Apostolo  qui  ait : «  Radix  omnium  malorum  est  cu- 
piditas,  quam  quidam  appetentes,  circa  fidem  nau- 
fragaverunt,  et  inseruerunt  se  doloribus  multis  (/ 
Tim,  vi).  •  Inflatus  autem  divit*is,  per  arctam  et  an-  |^ 
gustam  viam  in  regnum  coclorum  intrare  non  po- 
test,  Oomino  dicente  :  «  Oifficile,  qui  pccunias  ha- 
bent,  in  regnum  ccclorum  intrabunt.  Amen  dico 
vobis,  facilius  cst  camelum  per  foramen  acus  trans- 
ire,  qaam  divitem  in  regnum  Oei  intrare  (Liic. 
xviii).  »  UndeApostolusad  Timotheum  ait:  «  Prffi- 
cipe  divitibus  hujus  sceculi,  non  sublime  sapcre,  nec 
iu  incerto  divitiarum  sperare,  sed  in  Oomino,  qui 
abunde  prsstat  omnibus  ad  fruendum. »  Nam  qui  vo- 
luntdivitesfieri,inciduntintentationcmetlaqueum 
diaboli,  et  dcsideria  multa  ct  inutilia,  quae  mergunt 
hominem  in  iuteritum  et  perditionem  (/  Tim.  vi). 
Duplici  enim  pcena  avarus  constringitur,  quando 
et  hic  infelix  divitias  cum  labore  acquirit,  et  in  fu- 
turo  earumdem  divitiarum  rationem  cum  dolore  in 
toro^entis  exsolvet,  Jacobo  teste  qui  ait  :  «  Agite  C 
nunc,  divites,  plorate, ululantes  in  miscriis  quse  su- 
pervenient  vobis.  Divitiae  vestrae  putrefactae  sunt, 
et  vestimenta  vestra  a  tineis  comcsta  sunt.  Aurum 
et  argentum  vestrum  aeruginavit,  et  aerugo  eorum 
in  testimonium  vobis  crit,  et  manducabit  carnes  ve- 
stras  sicut  ignis  (Jac.  v).  »  Avaritia  enim  visceribus 
pietatis  caret,  patrem  nescit,  matrcm  ignorat,  fidem 
et  amicitiam  non  custodit,  proximo  vcl  propinquo 
non  miseretur,  sed  propinquos  velut  extraneos  eiri- 
cit,  dicente  Salomone  :  «  Benc  facit  animae  suae  vir 
misericors,  avarus  autem  etiam  propinquos  abijcit 
(Prov,  xi).  » 

«  Oicebat  autem  et  ad  invitatos  parabolam,  inten- 
«  dens  quomodo  primos  accubitus  eligerent,  dicens 
i  ad  illos  :  Cum  invitatus  fucris  ad  nuptias,  non  dis-  r^ 
«  cumbas  in  primo  loco. »  Quantum  ad  litteram  pcr- 
tinet^  prudcntis  ct  cruditi  viri  vitam  et  mores  com- 
ponity  quoniam  honcstissimum  genus  est  vivcndi  in 
conviviis  vel  nuptiis,  sive  aliis  conventibus,  iidclcs 
ut  se  alterutrum  pr.i:fcrant,ct  honore  se  invicempra?- 
veniaut,praecipientePetro  apostolo  qui  ait :  «  Omncs 
invicem  humilitatcm  insinuate  (/  PeL  v).  »  Sicut 
eniiu  honor  est  aliquem  superius  vocari,  sic  dedecus, 
cum  qui  primum  locum  imprudenter  apcrit,  ad  ulti- 
mum  revocari. «  Melius  est  enim  »  ait  Salomon,«  ut 
dicatur  tibi :  Ascende supcrius,  quuni  ut  humilitris 
Qoram  principe  (Prov.  xxv).  »  Et  iterum  :  «  Altiora 


te  ne  quaesieris,  et  fortiora  te  ne  scrutatus  fuciis 
(Eccli.  ui).  »  Et  iterum  :  «  Ad  mensam  magnam  se- 
disti  (Eccli.  xxxi),  etc.  Et  rursum  :  «  Superbum  ^ 
quitur  ignominia  (Prov.  xix).  »  Spiritaliter  autem 
conjunctionem  Christi  et  Ecclcsi8e,Duptias  vocari  io 
Scripturis  usitatissimum  est,  sicut  est  illud  io  Evan- 
gelio  :  «  Simile  est  regnum  coelorum  homini  regi, 
qui  fecit  nuptias  filio  suo  (Matth.  xxu). »  1d  nuptiis 
duo  conjunguntur,  sponsuset  sponsa.Sponsus  ergo 
Christus  est,  de  quo  per  Joannem  dicitur :  u  Qui  ha- 
bet  sponsam,  sponsua  est  (Joan,  m).  »  Sponsa  vero 
est  sancta  Ecclesia,  cui  per  prophotam  diciiur : 
«  Sponsabo  te  mihi  in  justitia  et  veritate  {Ose.n]. » 
Thalamus  hujus  sponsi  uterus  virginis  fuit,  sicut 
per  Psalmistam  dicitur  :  «  Tanquam  sponsus  proce- 
dens  de  th&damo  suo  (PsaL  xvm).  »  Celebratores 
harum  nuptiarum  apostoli  fuerunt,  de  quibus  scrip- 
tum  est : «  Non  possunt  filii  sponsi  jejunare,qua&(iiu 
cum  illis  est  sponsus  \,MaUh.  ix).  »  In  bis  ergo  nup- 
tiis  feliciter  discumbit,  qui  in  fide  vocatus,  bumili- 
ter,  pie,  Justeque  in  Ecclesia  vivit.  Bene  autemdi- 
citur :  «  Non  discumbas  in  primo  loco. »  Novissimus 
enim  locus  ad  mentis  humilitatem  pertinet.llleergo 
spiritaliter  uo\issimus  discumbit,  qui  se  omnibus 
inferiorem  et  indigniorem  in  mente  judicat,  coosi- 
derans  uon  solum  sanctiores,  sed  et  multos  se  essc 
sapientiores.  Unde  et  subditur :  «  Ne  forte  honora- 
«  tior  iA  sit  invitatus  ab  eo,  et  veniens  is  qui  te  ct 
«  illum  vocavit,  dicat  tibi :  Oa  huic  locum. »  Sa:pe 
eniin  per  mentis  elationem  de  superiori  gradu  ad 
inferiorem  quisque  descendit,  quia  dum  mente  tu* 
midus  est  et  inflatus,  aut  ia  carnis  petulaDtiam,aut 
in  aliquod  facinus  cadcre  pcrmittitur,  per  quod  ab 
hominibus  vituperetur,  Unde  et  aubflitur : «  Ettunc 
«  incipias  cum  rubore  noviasimum  locum  tenere, » 
Quod  Sauli  contigit,  cui  superbienti  a  Domino  di- 
ctum  cst  :  «  Nonne  cuin  esses  parvulus  in  oculis 
tuis,caput  in  tribubus  Israel  constitui  te?NaQC  quia 
elevaris,  dejeci  te  ne  sis  rex  (/  Reg.  xv).  »  Sedpost- 
quam  quid  agere  non  debeas  prohibuit,  quid  ageo- 
dum  sit,  pius  Redemptor  manifestare  curavit,cuin 
subjunxit : 

«  Sed  cum  vocatus  fueris,  vade,  recumbe  novis- 
«  simo  loco,  ut  cum  venerit  qui  te  invilavit,  dical 
«  tibi :  Amice,  ascende  superius.  »  Quem  ergo  hum»* 
lem  invcnit,  amici  nomine  beaUfioat,  atque  utsu- 
perius  ascendat  vocat :  quia,  ut  ait  Petrus  apostolus: 
«  Superbis  Oeus  resistit,  humilibus  autem  datgra* 
tiam  (/  Pelr.  v). »  E4  pulchreBubdidit : «  Tunc  erittibi 
«  gloria  coram  simul  discumbentibus, »  ne  nunc  m 
pra3senli  quffirere  incipias.  Uaereditas  enim,  ailSaio- 
mon,«  ad  quam  in  pvincipio  fcstinatur,iu  navissinio 
benedictione  carebit(/'roy.  xx).  »  Exponens  Donainus 
quid  in  similitudine  proposuerat,  adjunxit,  dicens : 

«  Quia  omnis  qui  se  exaltat  humiliabitur ;  et  qui 
«  se  humiliat,  exaltabitur.  »  Ubi  uotandum  quia  non 
ait  simpliciter  :  Qui  sc  humiliat,  exallabitur :  sed 
cum  additamento  :  «  Omnis  qui  se  cxaltat,humilia- 
bitur  :  et  qui  se  humiliat,  exaltabilur.  »  Alii  ergo 


693 


HOMIUiE  DE  TEMPORE. 


694 


in  boc  ssculo  ei  Id  futuro  exali&ntur,qua]i8fliitDa-  A 
vid,  Ezechias  et  Josias,  et  Cffileri  tales  qui  in  praB- 
senti  sa^cuio  gloriosi  fuerunt,ct  infuturo  gioriosio- 
res  sunt.Alii  bic  in  futuro  humiliantur,  quales  sunt 
superbi  pauperes,et  illi  qui  pro  poccaiisin  praBsenti 
viia  vindictam  recipiunt,et  in  fuluro  ad  perpctuam 
poeaam  transeunt^  qualis  fuil  Herodes/Antiochus, 
et  multi  talesy  de  quibus  scriptum  est  :  u  Duplici 
coniritione  coDterc  eos,  Domine  {Jer,  xvii).  »  Non- 
nulli  bicexaliantur,et  iu  futurohumiliantur,quaIes 
sunt  superbi  divitest  qui  juxia  Scripturae  vogem, 
«  Ducunt  in  bonis  dies  suos,  et  in  puncto  ad  inferna 
descendunt  (Job,  xxi).  »  Alii  hic  humiliantur,  sed 
in  futuro  exaliantur,sicut  sunt  sancti  pauperes,  et 
prscipne  ilii,  qui  proptcr  Deum  omnia  sua  dcrclin- 
quunt,  et  spontanea  paupertate  semeiipsoshumili-  n 
ant,ut  in  futuro  exaltari  mereaniur.  Amemus  ergo  vir- 
tutem  bumilitatis  in  prssenti  vita,uta  Dominoexal- 
tari  mereamur  in  altera  vita,iilius  vestigta sequen- 
tes  qui  ait  :  •  Discite  a  me  quia  miiis  sum  et  hu- 
milis  corde,  et  invenietis  requiem  animabusvestris 
{Matth,  xi).  »  Humilis  autem  dictus  est  quasi  humi 
acclfvis.  Ille  ergo  vere  bumilis  esse  cognoscitur  qui 
se  terrani  et  cineremjugiteresseconsideraijdicens 
cum  beato  Abraham  pairiarcba  :«LoquaradDomi- 
num  •roeum,cum  sim  pulvis  et  cinis  {Genes.xvm).» 
Humilitas  non  solum  incorpore,  sed  etiaminmente 
conservanda  est, juxta  exemplum  illius,  qui  in  rega- 
li  solio  consiitutus,  aiebat : «  Uumiliatus sum  usque- 
quaque,  Domlne,  vivifica  me  sccundum  verbuni 
tuum  (Pja/.cxviii).  »  Uumilitasquippemagistraest 
sapicnti»,  teste  Propheta  qui  ait :  «  Donum  mihi,  ^ 
Domine.quod  humiliasti  me,utdiscamjustiOcatio- 
nes  tuas  (Ibid.),  »  Quanto  enim  unusquisque  hic 
propter  Deum  fuerit  humilior,  tauio  in  fuluro  erit 
excelsior,  Petro  apostolo  teste  qui  ait  :  «  Humilia- 
mini  sub  potenti  manu  Dei,  ut  vos  exaltet  in  iem- 
pore  visitationis  (/  Pet.  v).  » 

HOMILIA  CXXX. 

FERIA  QUARTA  QUATUOR  TEMPORUM. 

(Marc.  ix).  M  in  illoiempore,  respondeusunusde 

«  turba,  dixit  ad  Jesum  :  Magister,   attuli  filium 

«  meum  ad  te,babentemspiritum  mutum:quiubi- 

«  cunqae  cum  apprefaenderit,  alliditeum.  »  Et  re- 

liqua.  Notandumquod  semper  locarebuscongruunt. 

In  monte  Dominus  orat,  transfurmatus,  discipulis  D 

arcana  suaa  miyestatis  aperuit ;  in  inferiora  descen- 

^ens,  turbas  occursu  excipitur,  miserorum  fletu  pul- 

^tur ;  sursum,  discipulis  mysteria  regni  coslestis 

^eserat;  deor8um,turbis  peccata  infideiitatis  expro- 

^rat.  Sursum  Patris  vocem,  his  quibus  poierat,  pan- 

^it;  dcorsum  spiritum  malum  ab  his  qui  vcxaban- 

^^r,  expellit.Qui  etiam  nunc  pro  qualitate  merito- 

'^Um,  aliis  ascendere^aliis  vero  non  desistit  descen- 

''^re.  Nam  carnales  adhucet  incipientes,  quasiima 

t^^itentes  confortajt, docet, castigat ;  perfectos  autem, 

'f  Uorum  conversaiio  in  cobUs  est,  sublimius  extol- 

^xido  glorificat,  liberius  de  aeternis  iiistiuit,  et  fcjepc 


quse  a  turbis  nec  audiri  quidem  valeant,  docet.  Dfje- 
moniacum  autem  hunc,  quem  descendensde  monie 
Dominussanavit,Marcusquiderasurdummutumque 
Matthaeus  vero  lunaticum  fuisse  commemorat ;  sig- 
nificat  autcm  eos  de  quibus  scriptum  est  :  «  Siulti 
ut  luna  rautantur  {Eccli.  xxvit),  »  qui  nunquam  in 
eodem  statu  permanentes,  nunc  ad  h(ec,nuncadilla 
viiia  muiati,  crescunt  atque  decrescunt.  Qui  multi 
sunt,non  confiiendo  ndem,surdi,nec  ipsumaliqua- 
tenusveritatisaudiendosermonem;spumantautem, 
cum  atuliitia  tabescunt.  Stultorum  et  languentium 
aique  hebetum  esispumas  salivarum  ex  orcdimit- 
tere.  Strident  dentibus,cum  iracundiae  furoreflam- 
mescunt,et  nulla  virtuiis  industria  confortati,  ener- 
viier  vivunt.  Quod  autem  ait :  «  Et  dixi  discipulis 
« tuis,  ut  ejicerent  eum,  et  non  potuerunt. »  Patenter 
accusat  apostolos,  cum  impossibilitas  curandi  inter- 
dum  non  ad  imbeciliitaiemcurantium,sed  adeorum 
qui  curandi  sunt  fidem  referatur,  dicente  Domino 
«  Fiat  tibi  secundum  fidem  tuam  {Matih.  ix).  » 

«  Qu!  respondens,  dixit  eis  :  0  generatio  incre- 
«  dula,  quandiu  apud  vos  ero?  quandiu  vos  pa- 
«  tiar?»Non  hoc  taedio  superatus  ait  mansuetusac 
mitis,  qui  non  aperuit  sicut  agnns  coram  tondente 
03  suum,  nec  in  verba  furoris  eripuit,  sed  quasi  in 
similitudinem  medici,  siiegroium  videai  contrasua 
prsecepta  se  gerere,  dicat  :  Usqucquo  acccdam  ad 
domum  tuam?  quousqueartis  perdam  industriam, 
me  aliud  jubente,  et  te  aliud  perpetrante?  In  tantum 
auiem  non  est  iratus  homini,sedvitio;etperunum 
hominem  JudoBOS  arguit  infidelitatis,  ut  statim  intu- 
lerit  :  «  Affcrte  illum  ad  me.  Et  attulerunteum.Et 
«  cum  vidisseteum,  staiim  spiriius  conturbaviteum, 
«  et  elisus  in  ierram,  volutabatur  spumans.»  AUa- 
tumDominopuerumspiritusconturbatetelidit,quia 
sa3pe  dum  converti  ad  Deum  conamur,  ma^joribus 
novisque  antiqui  hostis  pulsamur  insidiis.Quodob 
id  utiquecallidus  facit  advcrsanus,utvel  odiumvir- 
tutisincutiut,vel  expulsionis  suae  vindicetinjuriam. 
Hinc  est  cnim  (ut  de  specie  transeamus  ad  genus) 
quod  Ecclesiae  sanctae  primordiis  tot  gravissimain- 
ferebat  certamina  persecutionum,  quot  suo  regno 
dolebat  subito  animarum  illata  fuisse  dispcndia. 

«  Et  interrogavit  patrem  cjus:Quantum  teiiiporis 
«  est,  ex  quo  hoc  ci  accidit  ?  At  ille  ait ;  Ab  infan- 
«  tia.Et  Irequentftr  eum  in  ignem  etin  aquasmisit, 
«  ut  eiim  pcrdir»'!.»  Erubescat  Julianus,quidicere 
audet  omnos  homines  absque  uUa  contagione  peccati 
nasciin  carne  tam  innocentes  per  omnia,quainfuit 
Adam  quando  creatus  est.  Quid  enim  habuit  istc 
puer,  ut  ab  infantia  a  dacmonio  vexareiur  acerbis- 
simo,  si  nullo  originalis  peccati  vinculo  tenebaiur, 
quem  constat  nullum  adhuc  proprium  potuisseha- 
bere  peccatum  ?  Confiteatur  catholicus  quia  nemo 
immnnisa  noxa  primae  praevaricationis  nascitur,  et 
invocct graiiam  Dei, qua  liberciur  de  corporemoriis 
per  Jesum  Chrisium  Dominum  noslrum.  lutelligat 
scriba  doctns,  in  hocdfimoniaco  a  Domino  curato, 
fcalvationem  omnium  lidcliumessede8ignalam,qui 


695 


IIAYMONIS  IIALBKnSTAT.  EPISH.  OIM\  VARS  II.  -  HOMIL. 


696 


originalis  culpsB  reatu  astricli  veniunt  in  mundum,  A.  dit,  huncpiusSalvalormitisuffidcxtcralactuelevi- 


unius  Redemptons  Jesu  Chrisii  fide  ct  gratia  sal- 
vandi.  Ouod  autem  dictum  cst.  «Et  frequentereum 
in  ignem  et  in  aquas  misit,  »  maxima  humanac  ve- 
oordiae  facinora  designat.  Ignis  namque  ardor  ad 
fervorem  iracundiae  referendu8cst:aqua,ad  volup- 
tates  carnis,  qms  dissolverc  mentem  per  dclicias  so- 
lent.  Vel  certe  in  ignem  fertur  dcemoniacus,  quo 
adulteranlium  corda  succensa  sunt  :  ct  in  aquas, 
qude  solent  exstinguerc  charitatem.  «  Sed  f!  quid 
«  potes,  adjuva  no3,  misertus  nostri.  Jesus  autem 
«  ait  illi  :  Si  potes  crodcre,  omnia  possibilia  cre- 
«  denti.  »  Aptum  Dominus  responsum  dedit  pocni- 
tenti.  Ipse  enim  ait:  «  Si  quid  potes,  adjuva  nos:» 
et  Dominus,  «  si  potes,  »  inquit,  «  credere,  »  pos- 


vit.  Qu\  sicut  vcrumsecsseDeumpotenliasalvandi 
docuit,  ita  etiam  vcram  se  habuisse  carnis  naluram 
more  tactud  humanideclarnvit.NegainarnqneMam- 
chaeus  insanus  vcracitcreumcarneindutumfuisse: 
scd  ipsc  cura  iotlanguentes8uolaclaercxit,munda- 
vil,  illumirravit,  hseresim  illius,  et  antequam  nala 
esset,  damnavit. 

«  El  cum  introissci  in  domum;  discipuliejusse- 
«  crelo  interrogabant  illura  :  Quare  non  poloimus 
«  ejiccrc  eum?  Et  dixit  iliis  :  Hoc  genus  in  nullo 
«  polest  exire,  nisi  in  oratione  cl jejunio. »  Dum do- 
cet  apostolos  quomodo  dajmonnequissimugdebcat 
expclli,omnes  instiiuit  ad  vitam,ut  scilicci  novcri- 
mus  graviora  qua^quc  peccata  vel  immundorum  ?pi- 


sum  vos  misertus  adjuvare  :quia  fides  non  fictaom-  n  rituum  tentamentajojuniis  ct  orationibus  csse 


su- 


nia  quae  salubriter  pelit,  impcirare  mcrctur.  Quo 
contra  leprosus,  qui  fidclitercIamabat:«Dominesi 
vis,  potes  me  mundare,  »  congruum  suae  fideiacce- 
pit  responsum.  «  Yolo,  mundare  {MaUh,  viii).  » 

«  Et  continuo  cxclamans  paier  pueri  cum  lacry- 
«  mis  aiebat :  Credo^  Domine,  adjuva  incredulita- 
«  tem  meam.  »  Ncrao  rcpcnte  fit  summus,  sed  in 
bona  conversatione  a  minimis  quisque  inchoai,  ut 
ad  magnaper\'cniat.Alianamquesuntvirtutisexor- 
dia,  aliud  profecius.aliud  perfectio.  Si  enim  etipsa 
fidesad  perfectionem  suam  nonquibusdamgradibus 
duceretur,iste  interrogatus  an  crederet,  non  respon- 
dcret  :  «  Credo,  Domine,  adjuva  incredulilalcm 
meam. »  Si  cnim  credebat,  cur  incredulitatcm  dice- 


peranda;  iram  quoque  Donfiini,cumin  ullioncsce- 
lerum  nostrorum  fucrit  acccnsa,hocrena©diosingu- 
lari  posseplacari.Jojunium  auiemgcneralecst,non 
solum  ab  cscis,  scd  a  cunctis  illecebris  abslinore 
carnalibusjmo  nb  omnibus  vitiorum  continerepas- 
sionibus.  Sic  et  oraliogcncralis,noninvcrbis8olom 
est,  quibus  divinam  clementiam  invocamus,\Tjrom 
ctiaminomnibusquajinobsequiumnostriCondiloris 

fidci  devotione  gerimus,  tesle  Aposiolo  qui  ail: 
«  Sempcr  gaudeic,  sine  inicrmissione  orato  (/  Thes. 
v).  wQuomodo  onim  quis  omnibus  horisalqucmo- 
raentis  sinc  inlcrraissione  Deura  potestinvocareeer- 
monibus?Sed  lunc  sinc  inlerrtissione  oramup,cum 
ea  solum  operagcrimu8,quaB  nos  pielaiinoslricom- 
mcndeni  nuctoris.  Ouonimirumjejunioclorationc, 


bat?  Si  vero  incredulilatem  habere  se  noverat,  quo- 

modo  credebat?Sed  quia  por  occultara  inspiratio-  C  juvanieDomino,cunctasantiquihostisdebeIlabimo8 

nem  gratia3,meritorum  suorum  gradibusfidescrcs-      ac  propulsalijinus  insidias  : 


cit,  uno  eodemque  tempore  is,qui  necdum  pcrfecle 
crediderat,  simul  ct  crcdcbat,  ct  incrcdulus  crat. 

«  Et  cum  viderct  Jesus  concurrcntem  turb:im, 
«comminaiusest8pirituiimraundo,dicensilli:Surdo 
«  et  raute  spiritus,  cgo  prajcipio  tibi,  exi  ab  eo,  ct 
«araplius  no  inirocas  in  cum.MComminaiioDomini 
divini  cst  virius  imperii.Non  autera  puero  qui  viin 
patiebatur,  scd  dajmoni  qui  inferebat,  comininalus 
est;quiaquipeccantcm  cmcndarc  dcsidorat,vitium 
uliquc  incrcpando  cl  cxsecrando dcbet  cxtcrminarc, 
sed  homincm  ainando  rcfovcre.  Ucnc  autem  Domi- 
nus,quispiritumimmundum'pellitabhoinine,6imiil 
ne  amplius  in  cura  ingrcdiaturimpcrat:quiailleve- 


HOMlLIiE  GXXXI. 

FERIA  SEXTA   QUATUOIl  TFMPORUM 

(Luc.xviii). « Inillotcmporedicebat  Jesus  parabo- 
« lam  hancad  discipulos, »  Et  reliqna.  DicilelAposlo- 
«[us,Scmpergaudoic,sineintermis8ioneorate{/W^^- 

v).  Quis  auiem  potcsi  iia  semper  orare  sinc  defeda 
velinierinissioncprecibusinsisiere,uinecaliracntum 

suincndi,autdormiendItcinpu8haheai?Aut  ergodi- 
ccndum  cst,cuni  scmpcrorare.ei  non  deficcre,qui 
canonicishoris  quoiidicjuxlarltuin  ccclesiasticaj  Ini- 
diiionis,psalmodiis  precibusque  consuelisDominum 
laudare  ct  rogare  non  desisiii,  ct  hoc  cst  quod  Psal- 


raciler  a  daemoniaca  dominatione  liberatur,  qui  ad  j)  raista  dicit  :  «  Bencdicam  Dominum  in  omni  teni 

pore,  sempcr  laus  ejus  in  ore  meo  (PsaL  xxxni). » 
Aut  ccrte,  omniaquae  jusius  secondum  Deum  geril, 
ad  oraiioncm  csse  rcputanda.Quia  cmmjnstussinc 
inicrmissionc  qua;  jusla  sunt  agit,  perhoc  sine  inte^ 
missionc  orabit,  neo  unquam  ab  oralione  cessabit, 
nisi  jusius  esse  desistat. 

«  Judex  quidam  erat  in  quadam  civitate  qu» 
«Deum  nou  iimebat,  ct  homidem  non  rcverebatur. 
«Vidua  autcm  quaedam  cratincivitateiHa,elvcnic- 
«  bat  ad  eum,  diccns :  Viudicamcd«adyersario  nico. 
«  Et  nolcbat  pcr  multum  tempus.  Post  h«c  auteni 
u  dixii  inlra  sc  :  Et  si  Deum  uon  timeo,ncc  bomi- 


peccata,aquibussemel  paBniiendo  mundatusesi,*\'i- 
tat  male  vivendo  rcverti. 

•  Et  clamans,  ct  multum  discerpcns  illum,  cxiit 
«  ab  eo.  »  Exilurus  ab  hoinino  spiriius  immundus, 
discerpsit  cum,  ac  ruronli  clamore  ierruii  intucntes: 
quia  plerumquc  diabolus,dum  de  cordo  expcUitur, 
acrioresin  co  tcntalioncs  gencrat,quam  priuscxci- 
iaverai,quando  hoc  quietus  possidcbat.  «  Etfaclus 
«  csi  ticul  inortuus,ila  ut  inulti  dicereniquiamor- 
«  tuus  cst.  Jesus  aulcin  lcnens  manuni  ejus,clova- 
«  vil  illum,  }l  surrcxit.  »  Qucin  hobtis  iinpius  jain 
fugerc  conipulsus  siruvit,acmortuo  similcinrcddi- 


€97 


IIOMILI^  DE  TEMPORE. 


ec8 


«t  Bem  revereor,taroen  quia  molesta  est  haec  vidua 

K  roibi,  vindicabo  tllam,  ne  in  novissimo  veniens, 

Ksuggillet  me. »  Parabolas  Dominus  aut  secundum 

similitudinem  aliquam  ponit,  sicut  de  homine  qui 

habebat  dnos  filios,  majorcm  in  agro  sibt  propin- 

quantem,minoremaatem  in  longinquoluxuriantem: 

ant  ex  ipsadissfmilitadinealiquid  probat,velutiest 

illud :  i<  Quod  si  fenmn  agri  quod  hodieest  et  cras  in 

elibannm  mittitQr,Deus  sic  vestit,  quanto  magis  vos 

minim®  fidei?»  {MaUh.vj.)  Itaque  illud  superius 

genns  his  verbis  adjungi  potest :  8icut  iHud,  ita  et 

illud.   Hoe  autem  posterius  his  verbis :  Si  illud, 

qnanto  magis  illQd  ?  Aut  si  illud,  quanto  minus  iN 

lud  ?  Sed  alibi  obsonre,  alicubi  aperte  ista  ponun- 

tur.  Hicergoiniquusjudex,  nonexsimilitudine,  sed 

ex  difistmilitudine  adhibitus  est.  Non  enim  ullo 

modo  ille  injustQs  judex  personam  Dei  allegorice 

tenet,6ed  tamen  quantum  Deus,  qui  bonus  et  justus 

est,  curct  deprecantes  se,  binc  cognoeci  Dominus 

vo1uit,quod  nee  injustus  homo  eos  qui  illum  assi- 

duis  pi*eeibQ8  tundunt,vel  propler  tadium  devitan- 

dnm  potest  contemnere.  Nam  hoc  est  quod  ait : 

<c  Ne  veniens  sug^llet  me.  »  Ipea  vero  vidua  potest 

habere  similitadinem  Eeclesie,*  que  desoiata  vide- 

tur,  donec  veniat  Demimis,  qui  tamen  in  secreto 

«tiam  earam  eJQS  gerit. 

»  Ait  autem  Dominus  :  Audite  quid  judex  iniquus 
•  dicit:  Deifs  autem  non  factet  vindictam  eleetorum 
«  8aoruni,eIamantiam  ad  se  die  ac  noote,  et  patien- 
(( tiam  habebit  in  illis?  Dico  vobis  qum  cito  faciet 
K  vindiotam  illorum.»  Si  quem  movet,  cor  eleCtiDei 
se  vtndicari  dr>preeentar,  qaod  etiam  in  Apooalypsi 
Joannes  de  nartyribus  drcit,  cum  apertissime  mo- 
neamur,  ut  pro  inimieis  et  perseeutoribus  oremus, 
intelligendQm  est  eam  vindictam  esse  justorom,  ut 
omnes  mali  pereant.  Pereunt  antem  duobas  modis, 
aut  conversione  ad  Jastitiam,  aut  amissaper  suppli- 
cium  potestate,  qna  nunc  adversQs  bonoSy  quan- 
dia  hoc  tp8Qmbonisexpedit,yel  temporaliteraliqaid 
valent.  Quod  in  flnem  Jitsti  eonvenire  desiderant, 
qaamvis  pro  inimicis  SQts^rent^tamen  non  absurde 
vindictam  desiderare  diountar. «  TeramtamenFflius 
hominis  veniens,  patas,  inveniet  fhlem  in  terra  ?  » 
Ouamvis  otmiipotens  Gonditor  semper  electos  suos 
ad  se  clamantessit  vindicare  paratu8,in  die  tamen 
judicii  (quod  trementi  e8t  corde  rettnendum)  cum 
idem  Gonditor  in  fotrmaflKi  hominis  apparcbit,  tanta 
erit  raritas  electoram,  at  not  tom  ob  clamorem  H- 
deliam  injuste  damnatoram  totius  ]am  mundi  sit 
accelerandaraina.QQod  autem  Dominus  quasi  dubi- 
tative  dicit :  «  Patas  inveniet  fldem  in  terra,  »  non 
dubitat,  9ed  argait.  Verbo  qaippe  dQbitationi&  in- 
crepatur  inridelitas^non  opinatur  divinitas.  Nam  et 
nos  atiqnando  de  rebus,  qaas  certas  habemas,  in- 
crepatlve  verbnm  dubitationis  ponimus,  cum  corde 
non  dabitemus :  'velot  si  indigneris  servo  tuo^  ut  di- 
cas  :  Gontemnis  me  ?  considera,  forsitan  dominus 
tuus  sum.  Et  Apostolas  ad  quosdam  contemptores 
suos  :  «  Puto  autem,»  inquit,  «quod  et  ego  spiritum 


A  Dei  habeam  (/  Cor.  mi).  »  Qai  dtcit  puto,  dabi- 
tare  videtur,scd  iUe  increpabat,  nen  dtibitKbat.  Ita 
ergo  etDominus  scit  quidem  omnia,  perqaem  faeta 
suntomnia,  et  tamen  dubitando  increpat  infidelium 
corda. 

HOMILIA  CXXXII. 

SABBATO  QUATUOR  TEMPORUM. 

(LuG.  XIII.)  «  In  illo  tempore  dicebat  Jesus  turbis 
f(  similitudinem  faanc :  Arborem  fici  habcibat  quidefn 
t<  plantatam  in  vrnea  saa» »  Gt  reliqaa»  Poteet  qui- 
dem  h«e  arbor  fici  generis  humani  designire  natu- 
ram  :per  vineam  genus  humanum  ,per  (lcum  doctores^ 
sive  principes  hujua  mundi.  Quebeneplaiitataest, 
hoc  est  ad  auctoris  sui  similitndinemeriMtta  est.Sed 

H  domino  per  triennium  fruotum  dare  negovit,  quia 
ante  legem,  sub  lege,  sub  gratia  obedire  despexit. 
Veram  si  ad  superiora  vespexeris,  animadvertes  si* 
gnificari  per  vineam  plebem  Jad«Boram,  per  flcum 
Soribas  et  Pffariseos :  et  si  generaliter  omnium, 
specialiter  tamen  Synagog»  typam  portarei.  Nam 
cum  preemissa  itla  terribili  tremendaque  sentonUa: 
K  8i  non  poBnttentiam  egeritis,  omnes  Irimtil  peribi- 
tis  (Lue.  xniy,  »  mox  de  infecunda  arbOT«  parabo- 
lam  subjungit^apertissimedocens  eos  qinbue  loque- 
batur,  instar  tnfructuoss  fions;  si  non  pmittfrent,  ' 
esse  sacctdendos.  «  Vinea  Domioi  sabaoth  domue 
fsrael  est,  >»  ut  Isaie  eaniioo  docemur  {ha,  v) :  sy- 
nagoga  aut^  in  eadem  domo  condita,  flciest  arbor 
in  vinea.  6ed  qui  vineam  auam  penniait  a  viatori- 
bus  d!ripi,hic  etiam  fleum  Jussit  exctdi.  «  Et  venit 

C  quttrens  fractum  in  illa,  et  *non  invenit.  »  Id  quod 
seqai  synagogam  per  Moysen  institait  OQmiiias,iii 
came  natas  aperoit,  et  cretMlas  in  eynagoga  docens, 
fructum  fidei  qumivit^  sed  in  PtiaHsieonim  mente 
non  iiivenit. 

«  Bixit  autem  ad  eultorem  vineft :  Ecce  anni  tres 
«  snnt,  ex  quo  venio  qunrens  fruGtitm  iii  fieulnea 
n  hae,  et  imn  invenio. »  Psr eoltorem  vineaB  apastolo- 
rumdoctommqoeordoexpnmituryqaoiiim  precibus 
ac  monitis  assklaa  plebi  Det  cora  svggeiritur.  Nis 
etenim  DominusBiBpissime  de  infHiQliRosa  Jadttorum 
gente  qoerebotur,  quod  per  tres  annos  sn»  visFtatto- 
nis,  hoc  est  in  legalibus  edicUe^  in  pit>plieltci8  oon< 
testationibus,  in  ipsa  coruscantis  fivangetit  gratia 
negligens  exstiterit. 

[)  «  Succideergo  illam,  ntquid  etiam  terram  occu- 
«  pat  ?  »  Non  ab  apostolie,  sed  a  Romanis  gens  Ju- 
dsea  sucoisa,et  a  terra  repromiesionie  ejeota  est.Sed 
suecide,  inquit,  illam,  id  eet  eucoiaionis  ei  fiitune 
cladem,  pcenitentiam  euadeodo,  propone.  QuflB  ju- 
sto  judicio  terram  eum  regno  perdidit,  pto  cujas 
amore  cobH  cives  persequi  ipsumcfue  cgbU  et  terrae 
regem  occtdere  non  metult,  dicens  per  suos  pontifi- 
ces  et  Pharissos :  «  Si  dimittimus  eum  sfc,  omnes 
credent  in  enm.  Et  venient  Romam  et  tollent  locum 
nostrum  et  gentem  (Joan.  xi).  »  Potest  etiam  per 
terram  sterili  flcu  occupatam^  Judaicee  plebis  turba 
flgarari,  quae  noxia  prsepositorum  umbra,  ne  veritd- 


6»9 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  flOMIL. 


100 


tis  lumen  recipere  possit,  est  depressa:  et  ne  su-  A  phetam  :  «Si  volueritis  et  audieritis  me,  bcnater- 

pern»  dilectionte  sole  calefieret,  exemploest  eorum 

pravitatisimpeditajuxta  quodelsdem  alibi  Salvator : 

«  Vffi,  »  inquit,  «  vobis,  Scrib»  et  Pharisaei  hypo- 

crit«,  qui  daudistis  regnum  ccBlorum  ante  homines 

Vos  enim  non  intratis,  nec  introeuntes  sinitis  in- 

trare  {MaUh,  xvii').  » 

c*  At  ille  respondens,  dixitilli :  Domine,  dimitte 
«  illam  et  boc  anno,u8que  dum  fodiam  circa  illam.  » 
Vox  apostdortini  est.qui  postpassionem  Domini  pro 
Judzpis  ^rti  mnp<*rp  precabantur,  ne  absque  poeniten- 
tia  DomirHe»  crucis  ultionem  paterentur :  «  Usque 
dum  fo<iiam,  » inquit,  «  ciroa  illam, » id  est  radicem 
infructuos»  mentis  ligone  bis  aouUe  infeCtionis  hu- 
mi]iem,pne8entinm  videlicet  pressurarum  horrorem 
et  perpetoa  damnationis  incutiens*  Omnis  quippe  g 
foBsa  in  imo  est,  et  niroirum  increpatio,  dum  men- 
tem  sibi  demonstrat,  humiliat.  «  Et  mittam  ster* 
cora. »  Id  est  malorum  qus  fecit  abominationem  ad 
animum  reduc«m,  ut  compunctionis  gratiam  quasi 
de  putredine  stercoris  suscitem. 

«  Et  siquidem  feoerit  fructum,  sin  autem,  in  futu> 
«  rum  suocides  eam. »  Cum  dieerei:  «  Et  siquidem 
fecerit  fructam, » non  8ubjunxitaliquid,8ed  suspen- 
dit  sententiam.  Gum  vero  adderet,  «  sin  autem,  » 
continuo  jadioiQm  venture  damoationis  annexuit, 
dicens :  « in  futurum  succides  eam.  »  Quia  videlicet 
multum  prDdiviorem  ad  negandum,  quam  ad  confi- 
tendum  Dominus  Synagof^m  videbat^  Unde  et  alibi 
rebus  eamdem  flguram,quam  hic  verbia  ngens,  in- 
fecundam  fleum   sBtarnJB  8terilitati«  roalediotione 


rena  comedetis  {I$a,  i). »  Quo  contra  msmbris 
Eoclesiffi  dicit  Apostolus : «  Qus  sursum  suot  sapite, 
non  que  super  terram  {CoL  iii).  » 

«  Quam  cum  vidisset  Jesus,  vocavit  eam  ad  se, 
«  et  ait  ilii :  Mulief,  dimissa  es  ab  inGrmitate  taa. 
«  Et  imposuit  illi  manua,  et  confestim  erecta  e8t,et 
«  glorificabat  Deum.  ^Vidit,  prBdestinandopergn- 
tiam  :  vocavit,  illustrando  perdoctrinam:impo8uit 
manus,  spintalibus  donis  adyuvando:  erexit  adglo- 
riflcandum  Deum  in  operibus  bonis,  usque  ad  fidein 
firmam-  provehendo.  «  Quos,  »  inquit» «  predestina- 
vit.  hos  et  vocavit.  quos  autem  vocavit,  illos  et  ju- 
stificavit :  quos  autem  justificavitv  illos  et  magni- 
ficavit  {Hom,  vin).  » 

M  Respondens  autem  arcbisynagogus  iQdignaos 
«  quia  aabbato  curasset  Jesua,  dicebat  turbae :  Scx 
«  dies  sunt,  in  quibus  oportet  operari.  In  his  ergo 
«  venite  et  curamini,  et  non  in  die  sabbati.  »Sabba- 
to  curavit  Jesus,  ostendens  jam  ease  tempus,  ut  se- 
cundum  prophetiam  Cantici  canticorum  aspiraret 
dies,  et  removerentur  umbr^  (Qanl,  ii).  8ed  nescie^ 
bat  arcbisynagoguSfVel  hoc  vel  ilkid  multo  excellen* 
tius  sacramentum,  quod  sabbato  curando  Dominus 
intimabat,quia  soilicetpost  sexaeBcqli  hujus  states, 
perpetua  vitsa  immortalis  erat  gaudia  daturua,  in  co- 
jus  figura  Moyses  sabbato  non  a  bono,8ed  a  servili, 
hoc  est,  Boxia  precipit  aotione  feriandum,  illud  uti- 
que  tempus  prefiguranst  quo  saculariaiiostraope- 
ra,  non  autem  religiosa,  faoc  est  Deum  laudandi 
acta,  cessarent.  Failitur  ergo  et  fallit  archisynago- 


damnavit,  ostendens  videlicet  eam,  et  si  fodiant  ^  gus,  quia  lex  in  sabbato  non  hominem  curare,  sed 


apostoli  corripiendo,et  si  sterous  advehant  peccata 
improperando,  nulla  tatnen  pcenitenti»  fruge  cumu- 
landam,  aed  distrtete  bipennisseveritate  tollendam. 
«  Erat  autem  docens  in  synagoga  Judaeorum  sab- 
«  batis.  Et  ecce  mulier  quse  habebat  spiritum  infir- 
«  mitatis  annis  decem  et  octo.  »  Dicto  de  ficu  para- 
bola,  Dominua  in  synagoga  docuisse  narratur,  ut 
videlieet  infeimetur,  non  alio  parabolam  tendere,8ed 
hoc  esse  frnctum  in  ficulnea  querere,  et  non  inve- 
nire,  verbum  a^nagoga  commodare,  nec  recipi. 
Quam  tamen  ne  totam  funditus  ob  culpam  8terilita- 
tis  exstirpandam  putares,  sed  reliquias  per  electio- 
nem  gratiee  scires  esse  salvandas,  mox  ibidem  Ec- 
clesias  primitivs  sanatio  subincurvatiemuiieris  spe- 
cie  subsequitur.  Qu®  bene  dccem  et  octo  annis  fuit  J) 
curvata,  qui  numerus  ternario  sexies  ducto  perfici- 
tur,  quia  videlicet  eam  in  testimonio  legis,  in  vati- 
cinio  propheti6e,et  in  revelatione  gratio:  per  infirma 
opera  languere  ostendit.  Senarius  enim  numeru8,in 
quo  mundi  ost  creatiira  perfecta^  operum  perfectio- 
nem  significat.  Tria  vero  sunt,  ut  dixi,  tempora 
Dominicse  vi8itationi8,in  quibus  Judea,  qus  terrena 
magis  quam  ccsleetia  noverat  operari,  quasi  decem 
et  octo  annis  asuse  mentiseratrcctitudinecurvata, 
«  Et  erat  incurvata,  nec  omnino  poterat  sursum 
respicere.  »  Quia  terrena  sapiens,  infima  requirens, 
coelestia  cogitare  nondum  scicbat,  audiens  per  Pro-: 


onera  ferre,  hoo  est  peccatis  gravari,  prohibuit. 

«  Respondens  autem  ad  illos  Dominus,  dixit : 
«  Hypocritffiy  unusquiBque  vestrum  sabbatoDon  aol- 
«  vit  bovem  suum  aut  asinum  a  praesepio,  etducit 
«  adaquare  ?  »  Infidelitatis  quidem  arguit  principes 
SynagogSy  et  merito  hypocritararo,  id  est  simola- 
torum  nomine  notat,  quos,  cum  magistri  plebium 
esse  appeterent,  hominis  sanationem  pecoris  cur« 
postponere  puderet.  Sed  altiore  sensu  bovis  et  aeini 
vocabulo,  Judeum  GraecumqQe  signilicat,de  quorum 
vocatione  scriptnm  est :  «  Boa  cognovit  possessorem 
suum,  et  asinus  preesepe  domini  sui  {Isa,  i) :  >»  qui 
uterque  peccati  vinculis  absoluti,  sitim  sstumque 
mundi  hi;gus  Dominioi  fontis  haustu  deposuit. 

«  Hanc  autem  filiam  Ahrah»,  quam  alligavit  Sa- 
«  tanas,  ecce  decem  et  octo  annis,  non  oportuil  soi- 
«  vi  a  vinculo  isto  die  sabbati  ?  »  Filia  Abrah»  est 
anima  quffique  fldelis.  Filia  Abrahs  est  Ecclesia,de 
utroque  populo  ad  fidei  unitatem  collecta,  quae  tem- 
pore  legis  et  DominicaB  resurrectionis  impleto,  per 
gratiaiu  Spiritus  sancti  septiformem,  a  vinculo  lon- 
gee  captivitatis  erupit.  Nam  et  hoo  modo  fortasse, 
mysterium  sabbati  decem  et  octo  annorum  potest 
non  inconvenienter  intelligi.ldem  ast  ergo  mystice, 
bovem  vel  asinum  solutos  a  preesepio  ad  potum  agi, 
quod  et  filiam  Abrah»  a  vincuio  noxiae  inclinationis 
erigi:  Ecclesiam  videlicetexJudeBisetgentibuscon- 


701 


HOMIL!^  DE  TEMPOllE. 


m 


gregatam,  laqudispeccatorum  peraquambaptisma-  A 
tis  absoM,  atque  ad  CGelestia  speraoda  sublimari. 
Notaodum  sane  quod  nefandissima  hsresis»  eac  eo 
quod  Dominus  ait  ad  alligatam  a  Satana,  conatur 
astcuere  corporum  bumanorum  vitia,  non  ad  Do- 
minum  auctorem,  sed  potius  ad  diabolum  pertinere: 
quasi  diabolus,  oumhabeatsempcr  cupiditatemno- 
ceadi,  oooere  cuiquam  possit,  nisi  ab  Omnipotente 
aoci|)eret  potestatem.  Nam  quid  aliud  noo  solum  in 
libro  beati  Job,  qaem  memorata  hsreais  cum 
cslerit  Veleris  Testamenti  libris,  et  cum  ipso  Deo 
qni  dedit,  quasiroalignomuzkliprincipe,  ut  insanos 
ex8ufQat,  sed  etiam  inEvangeliodeclaratur,ubida- 
monia  aec  in  porcos  ire  potuisse,  nisi  hocillis  ipse 
coooederet,  legitur  (MaUk.  viii). 


HOMILTA  CXXXIII. 

DOMINICA    DKCIMA   NONA    POST  PENTEGOSTEN. 


B 


(Matth.  XXII.)  «  In  illo  tempore:  Accesscrunt 
n  ad  Jesum  Sadducei,  qui  dicuut  non  esse  rcsur- 
«rectionem.  nEtreiiqua.  Pr«edicanteDominonostro 
Jesu  Christo»  dus  priecipuahiBreseeerantintcr  Ju- 
desos,  ana  ^adducsorum,  et  altera  Pharisaaorum. 
Sadducaeiautem  dioontar,  quiSadducumquefndam 
magistrum  legia  sequentcs»  neque  resiirrectionem 
credebant,  neque  aogelos,  neque  spiritus  esse.  Hi 
tantum  quioque  libros  Moysi  recipientes,  oracula 
prophetarom  respuebant.  EteontraPharisaBi,  qui  di- 
vtn  interpretantur,  eoquodacffiterisin  quibusdam 
obscrvationibus  se  BepGu^nt,  et  resurrectionem  cre* 
debant  corporum»  et  angelos  et  epiritus  ease  fateban- 
tur,  et  Don  solttm  quinque  libroa  Moysi,  sed  etiam  C 
oracula  prophetarum  recipiebant.  Sadduem  ergt), 
ut  resurrectionis  veritatem  negarepos8ent,turpitu- 
dinis  fabuiain  composueruntdemuliere,  queseptem 
fratres  habuerit, 

«  Unde  et  interrogaverunt  eum,  dicentes:  Ma- 

«  gister,  Moyses  dixit  (Deut,  xxv) :  Si  quts  mortuus 

«  fuerit  non  babens  filium,  ut  ducat  frater  ejus 

«  uxorera  illius,  ut  suscitet  semen  fratris  sui.  Erant 

«  autem  apad  noa  septem  fratres,  et  primus  uxore 

('  ducia  defunotus  e8t,.et  nonhabenssemen,  reliquit 

«  uxorem  suam  fratri  »uo.  Similiter  secundus  et 

« tertias  uaque  ad  septimum.  Novissime  autem  om- 

»  nlum  et  mulierjdefunctaest.  Inresurrectioneergo 

H  cigus  erit  de  septem  uxor?  Omnes  enim  eam  ha- 

<«  buerunt.  •  Inquibuaverbiapatety  quodnonsolum  q 

spiritaMter,  sed  etiam  necjuxtalitteram  rectesein- 

teliigere  dem onstrabant.  Potuit  quadam  infelicitate 

accidere,  ut  in  eodem  populo,  qui  a  legis  observan- 

tiadefeccrat,  sept^m  fratrea  unam  babuerint  uxo- 

rem;  aed  hoc  Moyses  in  lege  non  prscepit  Qui 

enim  ^e  primo  et  aecundo  legem  dcdit,  et  de  cste- 

ris  tacuit,  nequaquam  septcm  fratres  unam  uxo- 

rem  habcre  jussit.  Sed  hoc  mandatum  spiritaliter 

potius  quam  camaliter  est  intelligendum.  Frater 

enim  noater  Dominus  est  Jesus  Christus,  qui  cum 

ait  creator  et  Dominus  noster  pcr  Diviaitatein,  no- 

bis  fieri  dignatus  csl  fratcr  perhumanltatem,  sicut 


ipse  ait inEvangelio : «  Quicunq'iefecerit voluntatem 
Patris  mei,  qui  est  in  ccelis,  ipse  meus  frater,  soror 
et  mater  est  (Matlh.  xii).  o  £t  ^er  Propbetam: 
(«  Narrabo  nomentuum  fratribusmeis:.  InmedioEc- 
clesio!  laudabo  te  (Psal.  xxi).  »  Hujusu^orEcclesia 
sancta  est,  cui  ipse  per  prophctam  ait :  «  ^ponsabo 
te  mihi  in  justitia  et  veritate  (Ose.  ii).  »  De  quaper 
Joannem  in  Apocalypsi  dicitur:  u  Vidi  civitiitem 
sanctam  Jerusalom,  novam,  descendentem  de  calo, 
tanquam  sponsam  ornutam  viro  suo  (Apoc,  xxi).  »> 
Moriuus  est  sine  libcris,  quia  antepassionemsuam 
paucos  Judsorum  per  suam  prsBdicationem  et  bonum 
exemplum  filiosspiritalitcrDeogeneravit.  Primoge- 
nito  quoque  fratris  nomen  imponit,  qui  a  Christo 
Christiani  vocamur,  ut  inteUigantdoctores  nonsuos 
esse  proprios,  sed  Dei,  quos  perprsdieationemge- 
nerant.  Sed  Sadducni,  quia  Scripturas  apiritaliter 
non  intelligcbant,  rcsurrectionem  negare  volebant. 
Unde  congrue  a  Domino  audierant : 
*  «  Eri*ati8,  nescientes  Scripturas,  naque  virtutem 
«  Dei  »OuiaenimScripturarumsonsus  ignorabant, 
csnsequenter  Cbristum,  qui  est  Doivirtuset  Deisa- 
pieutiu,  minirae  cognoscebant.  Quid  autem  de  re- 
surrectionc  credere  vel  sentire  debeamus,  mani- 
festat  cum  ait:  «  In  resurreclione  enim  neque  nu- 
«bcnt  ncque  uubentur,  sod,  enint  sicut  angeli  Dei 
«  in  coslo.  »  In  quibus  verbis  proprietasLatinelin- 
gu(B  cum  Gra!ca  eloquentianonconcordat.  ApudLa- 
tinos  cnim  proprie  femfnos  nubere,  ct  viri  uxores 
esso  dicuntur.  Sed  bancproprietatemGraMsisermonis 
sequimur,  cum  dicimus:  «  Non  nubent,  »  scilicet 
viri :  «  neque  nubentur,  »  scilieet  uxores.  Non  ergo 
nubentin  resurrectione  viri,nequenubeaturuxores, 
qu«  habebunt  quidem  corpora  vera,  qua  possunt 
nubi  et  nubcre,  sed  tamen  tmmortalia,  et  absque 
infirmitatc  et  ideo  non  solum  a  pollutione,  sed 
etiam  abomni  corruptione  aliena.  Qualesautem  sint^ 
qui  in  hoc  ssculo  digni  habentur,'  manifestat  di- 
cens:  «  Sed  erunt  sicutangeli  Dei  tn  ecslo,  » id  est 
immortales  effecti: 

«  De  resurrectione  autem  mortuorum  non  legi- 
«  stis  quod  dictum  est  a  Deo,  diccnte  vobis :  Ego 
«  sum  Deus  Abraham  et  Deus  Isaac,  ct  Deus  Ja- 
«  cob?  »  Ad  comprobandam  resurrectionis  verita- 
tem,muUa  apertiora  testimonia  Dominusdeoracu- 
lis  prophetarum  proferre  poterat,  ex  quibus  est  il- 
lud :  «  Exspecla  me,  dicit  Dominus,  in  die  resur- 
recUouis  meae  in  futurum(Sop/i.  iii).  »  Et  iterum  in 
Osee:  «  Vivificabit  nos  post  duos  dies,  et  vivemus 
in  conspectu  ejus  {Ose,  vi).  »Etin  Daniele:  «  Multi 
quidem  de  terr»  pulvere  consurgent,  alii  in  vitam 
ffiternam,  alii  in  opprobrium  sempiternum  {Dan. 
xii).  »  Et  Psalmista:  «  Ego  dormivi  et  aoporatus 
sum,  et  exsurrexi,  quiaDominussuseepitme^Pxa/. 
iii).  »  Scd,  sicut  supcrius  diotum  est,  quia  Saddu- 
ca;i,  contra  quos  de  resurrectione  sermonem  habe- 
bat,  oracula  prophetarum  non  recipiebant,  ideosu- 
perfluuin  crat  ex  iliis  libris  proferre  testimonia 
quos  illi  non  recipiebant.  Quod  si  diligentcr  consi- 


703 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPI9C.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


i04 


d«r6ittti6,  boc  ieflUfnoniom  evidenter  ad  resarre-  A  vobis  fidee.  Bpes,  charittB,  tria  hasc,  najer  autcm 


otioBem  pertinere  cognoscimus.Cumenimquadrin- 
genieeitBO  circiter  anno  post  moKem  Abrabts  hsec 
Pominns  Moysi  loqueretur,  non  dixit:  Ego  fui 
Deus  Abraham,  Deus  Isaac,  Deus  Jacob  :  sed,  Ego 
sum,  ostendens  animae  non  simul  cum  corporibus 
(iit  Sadducffii  pulabanl)  interTi8se,sed  vivereetesse. 
Unde  et  subditur:  c  Non  eslDeus  mortnorum,  sed 
«  viventium.  >  Illornm  autemDcus  esscnonposset, 
si  non  snbsSsterent. 

«  Et  andicntcs  tarbas  mirabanlur  in  doctrina 
«r  ejns.  PharisceianlemaudiBntesquodsiicntiumim- 
M  posuisscl  Sadducasis,  convenerunt  in  anum.  » 
Gum  reprobi  ioter  se  discordes  sint,  frequentcr  in 
bonoruia  oppressione  conoordare  solent,  sicat  de 
Herode  et  Pilato  legimas,  quia  cum  caseat  inimici  p 
ad  invicem,  in  Domini  passione  amici  facti  sunt 
{Luc.  xxai).  Ita  Sadduoei  et  Pharissi  daas  hereses 
Juda^orum,  cuminter  BediversasesitirentyadDonii- 
numcalamniandumpari  menieconvenicbaat.  Doie- 
bant  enim  Pharisiei  Saddnceos,  inirantibas  tarbis 
aique  govisis,  aDomino  esse  superatos,  quossiipsi 
vidssent,  utique  gauderent,  et  ideo  'invidia  ducti, 
eonvenervnt  in  unum. 

¥  £t  inteiTogavit  eum  unus  ex  eis  legis  doctor, 
•  tentans  eum :  Magister,  quod  est  mandatum  ma^ 
«  gnum  lA  iegci?  i>  Unusoumiaterrogavitproomni' 
btti.  Quod^enim  tentando«um  inierrogaverit,  ex 
qsais  juis  verbis  demonstrat,  cum  ait:«  Magister,» 
Si  enim  vere  interrogasset,  magis  Do.Tiinam  quam 
magiotrara  «ppellasaeL  Ex  qua  interrogatTonePha* 


hts  est  cbaritas  (/  Cor.  xm).  >»Ndj]8aaiem  'm\xm- 
gatioPharisci  proficit,  qaibus  dioitor :  «Diligas  Ootni- 
num  Deum  tdum  ex  toto  cordetuo,  et  ititetaiLiiim& 
iaa,  et  intotamentetua.»  Inqu^busconsldertndutn 
est,  quia  in  dilectione  Dm  mensura  non  pomtur, 
eum  toto  corde,  totaairitna^totamenteeum  ftiligere 
prtBcip&mur.  Qnia  enim  immensos  «st  Deas,  %m 
mensara  est  diligeiido»,  uteumeummvltumdiiigi- 
ram,  parmn  nos  diligserefateamur^nullosqaelocus 
in  nobis  remaneat  vacous.  quiDei2ileetiORe«ionre- 
pleattir,  oed  mens,  linguaetmanusejasiiile^^dndin 
resonent.  Sed  quia  Deam  nemo  perfecte  diligerepo* 
test,  nisi  ditigat  et  proximum,  recte  sobdiAit: 

«  Secundum  autem  siraileosthuieiDiligesproii- 
«  roumtuum8icuttcipsum.»Debemusigiturdiligere 
Deum  plus  quam  nos,  etproximumtanquamDGs,id 
est  sicut  volumus  nostrse  necessitati  subveDiri,  sic 
subveniamos  ct  proximi :  et  sicnt  nostr»  volumud 
infirmitati  compati,  mc  oomp«tismarat|iroximi:ei 
srcut  ad  vit«m  volunsus  pervenire  «teraam,  sie 
optemus  et  proximum  nobieeum  pervenire.  Et  lioe 
est  diligers  proximum  taaqvam  no^psosrqioniam 
tunc  diiigitar  Deus  ai  ex  dileetione  proximi  tjas^i- 
liectso  oondiAtar.  Frustra  enim  se  Deomdiligereas- 
serit,  qaiproxiammaottmiiondiligit. HinoperJoan- 
nem  apostolum  legitur:  « 'Si  quis  dixerit  qaoniam: 
diligo  Deum  et  fratrem  mium  oderit,  mendax  est 
(i  Joati,  iv).  »  ^  iterom:  k  Qut  mm  diTigit  frtirfsn 
suum  qoem  videt :  Deum  quemnon  videt,  qaomodi) 
potest  4IIigBi«^t  fit  hoc  mandatom  babeoiustDto, 


risei,  inteHigimasgravemqusstioQomiuter  Jodsos  C  ut  qoi  diKgit  Deam^diligatetfratremsaum^/Md.).* 


iUo  tompore  ftiisse  versatam,  depneceptolegisoon- 
tendeates,  et  alata  hoc,  aliis  iilud  prsienentibus. 
Alii  «mm  circameisioncm  meliorcm  esse  dicebant, 
aKi  safotwti  obsen^aUonem  magis  vaiore  arbitrali 
sont,  alii  hostiarum  et  victimarnmoblationemprs- 
ferebant,  alii  Galondas  et  feetivHatea  preeponore  vo^ 
lebant.  InterrogavitergoPhari8aueDominum,quod 
sit  magnum  mandatum  in  lege,  ut  dum  anumma- 
gnum  dioeret,  ««tera  maadmta  infamare  videretur, 
ao  per  hoc  illorumodiumincttrrcret,  qui  aliud  man- 
datum  legis  laatevvoIelMLQt.SedDominusitasuam 
respoiiBtonem  tempenavit,  ut  quod  esset  raagnum 
mMd«t«m  ostenderot,  etipseirreprehensibilisper- 
maneret.  Aitenimin  DiiiigesDominom  Deumtuum 


Sicut  enim  avis  ad  «Ita  se  sustaUerenonpotesisme 
duaims  alis,  sic  nosadperfectionemveriechBritaiii 
venire  non  possumus,  ftisi  geminam  dileetiooeffi, 
Dei  videlicct  et  proximi,  servemus.Oiide  etittortia- 
mento  pontifieis  coecus  bistinotusponiprscipitar, 
nt  vldelicet  in  nostro  bbuo  opere  diMio  Dei  et 
proximi  eonjaogatur,<iuoniam  hoo  eoAfinnatDomi- 
nus,  cum  sobjutigit: 
«  in  his  duobus  mttodaths  vntversalox  peodetet 
*u  prophet».  »  Si  c«i  non  vaoatonaveslibreslegBre, 
teneat  dilootioEnem  Od  et  proximi,  et  oniversa  im- 
ple\Mt,  ts8teApo8toio,qiii8it:t<Ooidiligiipraiimam, 
legem  implevit.  Nam,  non  tdnlterabia,  nonfurtnm 
faciea,  noa  occides,  uon  fslsumtestiaioiiium  dioes, 


«r  ex  toto  corde  tuo,  ot  in  tota  anima  tua,et  in  tota  n  non  oonoopiaoes  m}recnpioximi,et8iquodestaiia<i 


n  monte  tua*  Hoc  est  enim  maximum  et  primum 
K  mamlatam.  »  Dileetlo  ergo  Deidicitur  maximum 
et  primum  <esee  maodtetum,  oon  tantum  proordine 
quanlum  pni  diguitate.^  Usus  enim  8oripturiB  est 
voeare  primum  qvodestmelias.eicatpofnilusisme- 
Htious  i^rimitias  auri  et  atgenti  jussusest  offerre,id 
est,  quod  pretiosius  oratlaaureetaiigento.  EtJere- 
mias  propheta  de  «odem  popuki  dicit.  «  Sanctus 
Israel  Domioo,  priuiitim  frugum  ejus  {Jer.  n).  » 
Maximum  igitur  etprimummandatumcharttascst, 
quia  ipsaet  in  Novo  ot  inVeteriTestamento  prima- 
tum  obtinet,  &ioutaitspostolasPauiu6:  «Maneatio 


mandatum,  in  hoe  vartu)  iaatauratur:  DiligM|*tHu- 
mnm  tnum  aioat  teipaMi  (Hom.  xkit).  »  ilt  iterom : 
«  Plenitudo  lecjls  ost  dileDtto  (ibid.)^  »  Mandatum 
charitas  laiam  et  breve.  Latum  exbibitkuie  op^B, 
sicut  per  Psataniatam  dibitiir :  «  Latum  miftdatnm 
taum  nimis  {P^al,  cxvm)^  »  Brsve  in  ^tosoriptiea^ 
sermoaia,  siout  ia  hoc  loco :  «  Diliges  proxioQtmn 
tuum  sicut  teipsum*  <>  Sixsut  per  ptiophetaadidtQr: 
«  Abbreviatamaermonemfliciet  Diomtnus  sapor  ta^ 
ram  (Jsa.x).»  Daoergosantergadilectionemproximi 
observanda.  Primo,  ne  qaen:Miuel«las:eecondo,ni 
bona  quflB  valesimpeadas,qniaqaidiiit:  «Qaodtibi 


705 


H0MiLL4i:  m:  tfjmpouk. 


706 


Don  vis  (leri,!^!  n»  facias  (ToIk  iv),  »  ipse  aUbi  ait : 

u  Quod  vaUia  ut  faeiant  vobia  homine»,  et  vos  fa- 

cite  illis  (MaUh,  vii);.  »  Vl  enim  multi  arboris  rami 

e.x  ima  radiee  pro^lettnt,  sio  et  cstersB  virtutes  est 

dileotione  Dei  et  proximi  procreantur.Sed^ineoausa 

^oriatur  habere  ramos  boni  operis,  qvi  non  habet 

rodicem  charitati».  Qnod  Dominus  ostendit,  oum 

ait :  «Omni  habenti  dabitup,et  abundabit :  ei  autem 

qui  non  babet,ei  quod  videtur  babere,  auferetarab 

co  (Emc.  xix);  »qui»  qui  habet  charitatem,  adjieien- 

tur  ei  csler»  virtutes  :  qui  autem  eam  non  habet, 

frustra  de  ekemo3yna,abstinentia  et  vigilia  gloria- 

tur,  teste  Apostolo:  «Si  linguis  hominttm  loquaret 

angelorumy  charitatem  autem  non  habeam,  factus 

sniii  sicut  »s  sonans,aut  cymbalum  tinniens.  &t  si 

bubuero  prophetiam  (/  Cor.  xui),  et  reliqua.  Quam 

Dominus  in  Evangelio  collaudans^  ait  discipulis : 

u  f o  hoc  oognosceut  omnee  quia  inei  disoipuli  ^is, 

si  dileetionem  habueritis  ad  invicem  (Joan,  xui).  » 

Bt  itevum  :  «  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diliga- 

tisinvicem  (Ibid.). »  Vultis  eciro  quid  sit  hoc  ?  Audite 

Joannem  apostoium  dioentem  :  Deus  charitus  est, 

at  qui  manet  in  charitate,  in  Oeo  maHet,et  Deusin 

eo  (/  Jooii.  rv).  » 

«  Cong:regatis  autem  Pharissis,  Interregavit  eos 
«  Jesus  dicens :  Quid  vobis  videtur  de  Christo?cu* 
u  jus  Filius  est?  »  Et  reliqua.  Cum  Dominus  alibi 
att :  Nolite  sancium  dare  oanibus,  neque  miitatis 
mapgaritas  vestras  ante  porcos(lfa/M.  vu),  »quidest 
quod  ipse  Jud^os,  qui  suis  interrogationibus  euni 
dilaniabantyilia  qwB  justa  etsaneta  sunt,docet?Ad 
quod  dicendum,  quia  non  dedit  sanotum  canibus, 
neque  misit  margaritas  suas  anta  poreos,  sed  ideo 
pr«dic)tioiiem  suam  omnibus  patelbcit,  quia  tates 
erant  in  turba,  qui  per  ejus  prsedicationem  credituri^: 
et  utilli,  qui  credituri  erant,  haberent  quod  crede- 
rent:quivero  credere  nollent,  inexcusabiles  essent: 
sed  Phariseis  pervariasinterrogationeserrantibus, 
Dominus  quod  ad  credulitatem  et  saiutempertiaety 
intcrrogavit  eos,  dicens  :  <«  Quid  vobie  videtur  de 
Christo?cujus  Filius  est?»AtiUiquodlegerantnec 
negarepoterantyresponderuntydicentes:  «  David.» 
Sic  enim  ad  eumdem  David  dictum  noverant:c<  Et 
erit  postquam  dormieris  tu  cum  patribus  Uiis>  susei- 
tabo  nomen  tuum  post  te,  quod  erit  de  filiis  tuis^  et- 
stobiliam  regnum  ejus  (/  Pap.  xvii).  »  Et  iterum> : 
«  £cce  dies  veniunt,  dicit  Domintts,  et  suscitabo 
David  germen  jastum,  et  regnabit  rex  et  sapiens- 
crit  (Jer.  xxiii,  xmii).  »  Interrogatio  Salvatoris 
multam  nobis  bodie  profieit  contra  Judoes,  eos  soi« 
lioet  qui  eum  tantum  hominem,  et  non  Deum  cra- 
dunt.  Nos  autem  ab  ilk>  docti,  interrogemos  eos :  Si 
Cbristus  tantum  homo  est,et  non  Deus. «  Quomodo 

•  David  ia  sptritii  vocat  eom  Doimnum,  dicens  : 

•  Dixit  Dominus  Domino  meo,sede  a  dextris  meis» 
^  doaec  pomm  iniinicos  tuos  scabellum  pedvm  tuo- 
«  rum  (P4aLax)^  Si  ergo  David  vocat  eiim  Domi- 
«  num,  quomodo  filius  eju»  est  ?  »  Bt  cum  non  ha- 
boeriat  quod  respondeanti  nos  flducialiter  re«>poQ« 


A  deamus,  hunc  et  Dominum  David,  et  fllium  David, 
Dominum  Davidin  Divinttate,  flUum  David*  in  hunia- 
nitato;  Dominum  David,  per  hoc  quod  iu  priooipio 
erat»  Verbum,  et  VerbHm  orat  apud  Dettiu^et  Deus 
erat  V^rbum  (Joan*  i) ;  filiQm  David  per  hoc  qood 
Verbumcaro  faotumest,ethabitav»t  ip  nobis  (Ilid,). 
Nec  mirum  si  uous  idemque  McdiatorDei  et  homi- 
nuiB  Uominus  Jeeus  Qhristus,  et  Dominvs  dicitup 
David,  et  fllius  David,cum-  hodie  in  piurimis  eon- 
tingere  8oIeat,ut  aliquis  episcopue  ordinatus  patris 
8ui  dicatur  pater,  non  nasoendi  ordine,  sed  honore. 
Sed  illud  non  est  prsetermittendnm  quod  Judffii  de 
Scripturis  multa  mentientes^  hunc  psalmum  in  per- 
sona  Abrahmtraduntfuissedecantatuma  puero  ojus 
Damasco  Eiiezery  xjJl  sit  sensus  :  Dixit  Dominus,  id 

»  est.  Ueus  omnipotens,  domino  meo,  id  est  Abrah«, 
sede  a  dextris  meis,  quando  eum  a  osde  quinquo 
regum  revertentem  triumpho  victoriagloriflcaverit, 
quoniaiB  sessio  viotori  paratur.  Interrogemus  ergo 
eosquomodo  Abrabcconveniat,  quodin  eodem  psal-* 
mo{PsaLcix)  sequitur  :  u  Ex  utero  ante  Lucii!^uai 
genui  te.  »  Et  iterum :  u  Tu  es  sacerdosia  «ternum 
secundum  ordinem  Melchisedech.  »  Dicant  ergo« 
quomodo  Abraham  ex  utero  Dei  ante  Luciferum  sit 
genitus,cum  ejusortum  et  notivitatom  lrgamGs:el 
quomodo  fuit  sacerdos  secundum  ordinem  Melehir 
seduchf  cum  ipse  potiusprodam  eidem  Melchisedecb- 
obtulerit,  et  ab  eo  benodictionem  postulaverit  (Gen, 
xiv)«£t  cum  reepondere  non  potuerint^  nosflrmitec 
credamuSy  huno  psalmum  in  per^ona  Cbristi  esse 
decantatum.Et  est  sensus: «  Dixit  Domiaus.  •  Ldest 

C  Deus  Pater;«  Domino  meo,  »id  est  Dea  Fiiio.  Qnod 
autem  ait :  «  Dixit  Dorainus  Domino  meo,  »  gemi- 
natip  unius  nominis,non  divisionem  ostendit  sub- 
stantiiB,  sed  proprietatem  uniusoujusque  persone: 
quia  ia  natura  qui  est  Pater,  hoo  est  Filius,  sed 
tamen  alia  est  personaPatriStaliaFilit.Dixit  auLem 
quod  nec  ille  ore  protulit,  nec  iste  aure  inientus. 
audit,  sed  quod  vult  Puter,  novit  Fiiius  :  ei  quod 
vult  Filius,  novit  Pater,  quorum  dicere,  velie  esL 
Quod  vero  ait :  <c  aede  a  doxtris  meis, »  victori  Filio. 
dicitur,  quia  sessio  victori  debetur.  Qui  postq,uam  per 
suam  passionem  et  resurrectionem  antiquum  bostem. 
superavit,  bumanitatem.quam  ex  nobis  aasumpse*^ 
rat,in  dextecam  Patris  collocavjt,Marco  evangelisui. 
teste,  qui  ait:  u  Dominus  quidem  Jesus,  postquaoL 

^  locutus  eet  eis»  assumptus  est  in  catium^  et  sedetA 
dextrisDei  (Marc,  xvi),»non  quodDeus  Paterdexte- 
mm  vel  sinistrara  habere  credendus  sit,  sicut  et 
no|»  sed  totus  est  dexter,  quia  totus  esi  Sanctus. 
Quod  vero  subjuogit:«  doneo  ponam  inimicostuQS^ 
scabellum  pedum  tuoriiniiwadveriuum.  flnitumprQ 
inflnitoposuittempore»  UsusenuaaScri|^ur9est,boc 
adverbium  flnitum  aliquando  pro  finifto,  aliquando. 
pro  inflnito  poneri.Pro  fliiito,sicut  per  Isaiam  pro- 
pfaetam  dtcitur  :  «  Popule  meus,  iatra  in  ouMeuLa 
tua..  absGondere  modioum  ad  mMneatum»  doiioc 
pertranseat  indignatio  (I$a*  xxvi).  »  Pro  infinito» 
sioutaitPsalmista :  u  OcuU  oostri  ad  Dominttm  DeuiBi 


707 


IIAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


708 


n  .-frum,  donec  iniserealur  noslii  {PsaL  cxu),  » 
Kt  Propheta :  «  Donec  senescati^i  ego  sum.  »  Nun- 
qiiid  post  illorum  soncctam  De*i8  futurus  non  erat, 
aut  oculi  nostri  cessabunt  rerpioere  ad  eum,  post- 
quam  misertus  fuerit  nOFiri  ?  Non  ;  sed,  ut  dixi- 
nus,  Onitum  pro  ioHnito  posuit.  8ic  et  in  hoc  loco 
dum  Jvxit,  ((donec  pruam  inimicos  tuos,  »etc.,hoc 
adverbiuminuiiiium  fldternitaitem  Ghristi  sonat.  Sca- 
bellum  enim  a  scandendo  dicitur  :  pedes  autem 
(eternitatQm  ejusperpetusstabilitatisdesignant.  Ini- 
mici  vcro,qui  sub8cabellopedumponuntur,noa  per- 
sevcrantcsinimiciintelligendi  sunt.sed  illi,qniquon- 
dam  inimici,  pprconversionemreconciliatifactiBunt 
amici.  Qund  in  eo  facileinteIIigitur,quiaFilius,sub 
cujus  scabeliopedumponuntur,ir\  dextrasederedi- 
cltur.  Soli  enim  electi  in  dextcra  ponendi  sunt,  ipso 
Domino  dicenie  :  «  Statuet  quidem  oves  a  dextris, 
hsdos  autem  a  sinistris.  Tunc  dicet  illis  qui  adex- 
tris  ejus  erunt :  Vcnite,  benedicti  Patris  mei,  pos- 
sidete  paratum  vobis  regnuma  constitutionemundi 
{Matih.  xxv).  » 

«  Et  nemo  poterat  ad  haec  respondere  ei  verbum, 
uncqueausttsruitexilladieampliusquisquaminter- 
«  rogare. »  Videntes  Pharissi  in  suis  interrogationi- 
busI)ominilaudemcrescere,etsuamvituperationem 
non  ausi  sunt  eum  amplius  interrogare:quia  qutd 
quiddixerintyContrasedictum  sentiebant.Sed  quem 
interrogare  non  audebant,  manifeste  comprehensum 
RomauflB  tradiderunt  ()0te8tati,ut  intelligamusquia 
livor  et  invidia  superari  potest,  sed  quiescerenescit. 

u  Tunc  locutus  est  Jesusad  lurbas,et  ad  discipu- 
«  los  suos,dicens:Supercathedram  Moysisederunt 
u  Scriba;  et  Pharisflei :  Omnia  ergo  qusecunquedixe- 
«  rint  vobis,  facite  et  servate,  secundum  vero  opcra 
u  eorum  nolite  agere.Diount  enim  et  nonfaciunt.» 
Grandis  in  hoc  loco  Domini  ostenditurpatientia,sed 
.non  minor  eju9  declaratur  benevolcntia.  Scribfleergo 
et  Pharisflci  gravissimis  hunc  quflestionibus  lacessere 
cupiebant,ipseautem  adeorum  subjectioncm  etvene- 
rationem  turbas  hortabatur,  dicens:«  Supercathe- 
dram  Moysi.»Et  reliqua.Gatbedra  autemsedileest 
ligneum^  gustentationi  corporis  undique  aptum^  et 
idco  magistris  et  doctoribus  congruum.  Per  cathe- 
dram  namquc  aliquando  bona,  aliquando  malasigni- 
ficatur  doctrina  :  xnala,  sicut  in  primo  psalmo  legi- 
tur:u  In  catbedra  pcstilentifle  non  sedit.*»bona,sicut 
Psflilmista  alibi  ait :  u  E.taltent  eum  in  ecolesiaple- 
bis,  et  in  cathedra  seniorum  laudent  eum  {P$aL  xi). » 
Sic  et  in  hoc  lodo  in  bono  ponitur,  cum  dicitur  : 
«  Super  cathedram  Moysi.  »  Hic  cathedra  Mqysi 
doctrinam  legis.significat,  quae  pro  eo  Moysi  dicftur, 
quia>a  Domino  data  speciaiiter  populo  per  Moysen 
est  administrata.  Super  cathddram  ergo  Moysi  sede- 
runt  Scribae  et  Pharissei,quia  in  doctrinalegisquie- 
verunt,  Et  ideo  Dominus  ad  eorum  doctrinem  au- 
diendam  turbas  hortatur,  quia  quamvis  male  vivc- 
rent,tamenbonadicebant.  Quiaquamvulgarispopu- 
lusintelligerenonpoterat,illispecia]iteraDominoad 
dooendum  populum  acceperant.  In  eo  enim^  quod 


Al  hcne  ^ocebant  audicndl  era:nt:ine6qu6dmalevive- 
bant,  nec  audiendt,  nec  imitandierant.Uodeetbene 
dicitur  :  «  Omnia  ergo  quxcunquc  dixerint  vobis, 
servate  ct  facite.  »  Quiaonimnonsuam  doctHnam, 
sed  Dei  pra^icationem  docebant,  ideo  ad  eorum 
doctrinam  audiendam  vel  observandam  popuhm 
invitabat;  et  quod  ad  eorum  praedicationero  obser- 
vandam  populum  provocaverat,  nuncab  eorumimi- 
tatione  observandarevocat,cumsubjungit:  ffSecnn- 
dum  vero  opera  eorum  nolite  facere.  »  Qaicunque 
eniip  hodie  in  Ecclesia  benc  docet,  et  male  vivit,8cn- 
ba  est  et  PbarisflBUS.Sedc^juavitade^icitnr.rcstat 
ut  ejus  praedicatio  contemnatur,  taraen  propterniala 
cpera,  bona  proedi^tio  non  est  relinquenda.  Onde 
Paulus  apostolus  dlcit:  u  Bive  ex  occasioDe,8ivee!L 

|.  veritate  Ghristus  annuntietur,  in  hocgaudeo,sedet 
gaudebo  (Pkilip,  i). 

u^liigant  enim  onera  gravia  et  importabilia,  et 
u  imponunt  in  humeroehomiQum,digitoautero8uo 
«  nolunt  ca  movere.  »Oneragravia  etimportabiiia, 
praecepta  legis  f\ierunt,  quaepropterduritiamlsrae- 
litici  populi,  dura  et  aspera  sunt  data,iDtanturout 
nulluseajuxtalitteram  implere  potuisset,sicutPetnifl 
apostolus  testatur:  u  Quid  vultis  imponere  jugtim 
super  ccrvic^s  discipulorum,  quod  nequeDoaneque 
patres  nosiri  portare  poluimu3?Sed  pergratiamDo- 
mini  Jesu  credimus  salvari,  quemadmodum  et  illi 
'{Act,  xv).  »  Sed  onera  graviaet  importabilia  Scrib» 
et  Pharisasi  graviora  fecerant,  quasdam  observatio- 
nes  et  superstitiones  addentcs  in  lege,  ut  per  hsc 
simplicem  turbam  ad  suamvenerationem  inclinarent 

G  sicut  eis  Dominus  alibi  exprobat,  dicens:  «  Hypo- 
critflB,  quare  transgredimini  mandatum  Dei  propter 
traditiones  vestras?  NamDeusdixit:Honorapatrem 
tuum  et  matrem.  Vos  autem  dicitis:  Mnnus  quod- 
cunque  est  ex  me,  tibi  ppoderit,  et  non  honorincatis 
patrem,  et  irritum  fecistis  mandatum  Dei  propter 
traditiones  vestras  {Malth.  xv).  »  Digito  autem  sao 
nolunt  ea  movere,  quianonsolum  majoralegispr»- 
cepta  non  observabant,  verum  eliam  minoradigito 
operationis  tangere  nolebant.  De  quibus  alibi  ait: 
u  Vae  vobis,  Scribae  et  Pharisaei  hypocritae,  qui  tuli- 
stis  clavem  scientifle  {Luc,  xi).  »  Sed  quia  haec  non 
amore  Dei«  sedcupiditatelaudishumanaefaciebant, 

recte  subjungitur : 
u  Omnia  vero  opera  sua  faciunt,  ut  videanturab 
Q  u  hominibus.  »  Erantenimtales,  utilludaudireme- 
rerentur,  quod  Dominus  alibi  ait:  «  Vos  estis  qui 
justificatis  vos  cpram  hominibus,  Deus  autemnovit 
corda  vestra  {Luc.  xi).  »  De  quibus  alibi  dicitur : 
0  Amen  dico  vobis,  receporuni  roeroedem  suam 
(Matth,  vi).  »  Undealibifortitereosincrepat,diceos' 
«  VflB  vobis,  Scriba^  et  PharisaBihypocritflB,quisimi- 
les  estis  sepulcrls  dealbatis  {MaUh,  xxiii), »  et  reli- 
qua.  QuorumvitiaDominusdetegit.cum  adhucsub- 
jungit,  dicens:  u  Dilatant  enim  phylactcria  suaet 
u  magnificant  (imbrias.  •  CumdedissetDominusle- 
gem  per  Moysen,  ad  extromum  intulit:  «  Ligabis 
eam  in  digitis  tuia,  etcruntimraotaanteooulosluos 


709 


lIOMILlit;  DE  TEMPORE. 


710 


et  meditaberia  in  eis  die  ac  nocte  {DetU.  vi).  >*  Etest 
sensus  :  Ligabis  eam  in  digitis  tuia,  id  est  opere  ad- 
implebis.  Et  erunt  immota  ante'oculos  tuos,  hoc  est 
jugiter  meditaberis  in  eis.  Scribac  ergo  et  Pharissi 
vans  gloriae  amatore8,decem  verba  legis  in  membra- 
nulis  scribebant,  etea  fhmtibus  suis  circumligabant, 
ut  invicem  se  s«lutanles  iHque  obviantes.prsecepto- 
rum  legis  recordarentur,et  ipsa  pictatiola  phylacte- 
riavocabant«Jus8eraiquoque  Dominus  in  lege  (iVum. 
xv),  ut  in  quatuor  angulos  palliorum  hyacinthinas 
(imbrias  ponerent,  ad  Israeliticum  popuium  digno- 
scendum.  Scrib»  ergo  et  Pbarisaei,  avaritifle  secta- 
tores,lucrum  de  muliercuHscaptanteSylongissimas 
fimbrias  faciebant,:n  quarum  summitatibus  acutis- 
simas  spinas  Hgabant,  ut  in  conviviis  vel  in  synago- 
gis  sedentes  invicem  se  pungerent,  et  per  hoc  iegis 
recordarentur,  et  qui  hoc  habcret,religio8ior  puta- 
retar.  Juxta  hanc  similitudinem  fuit  illa  fimbria 
Doraini,  non  superstitione  pharisaica  supcrflua.sed 
modica  et  parva  secundum  prsecepta  legalia,  quam 
malier,qu£  duodecim  annis  fluxum  sanguinin  passa 
eraty  accedens  retro  tetigit  (Luc.  viii),  et  non  est 
secnndumsuperstitionem  Pharisnorum  compuncta, 
sed  Domini  misericordia  sanata.  Ad  quid  autem  has 
etbnjusmodi  superstitiones  inveni8set,manifestatur 
cum  8ubditur : 

u  Amant  autem  primos  recubitus  in  ccenis. »  Quod 
pertinet  ftd  ventris  ingluviem ;  «  et  primas  cathedras 
in  synagogis:  »  quod  pertinet  ad  inanem  gloriam  ; 
«  et  salutationes  in  foro,  et  vocari  ab  hominibus 
Rabbi :  »  quod  pertinet  ad  indebitam  reverentiam. 
Sed  eorum  vitiis  patefactis,  Dominus  ab  eorum  imi- 
tatione  suos  compescuit,  dicens  : 

«  Vo8  autem  nolite  vocari  Rabbi.  Unus  est  enim 
M  magister  vester.  »  Ac  si  diceret :  Vos  enim  estis 
electi,quiunum  et  verum  habetis  magistrum,illum 
8cilicet,aquoprocedit  omnissapientia,  et  cum  quo 
fuit  semper,et  est  ante  svum,  quorum  flducia  Deus 
e8t,  et  qui  terrena  vobis  tribuit,  ut  coelestia  adipisci 
possitis.  Nolite  vocari  Rabbi,  id  est  magistri,ut  ho- 
Dorem  ei  debitum  ad  vestram  gloriam  inflectatis. 
«  Omnes  autem  vos  fratres  estis.  »  In  quibus  verbis 
ostenditur,  non  tantum  carnalem,  quantum  spirita- 
lem  nativitatem  esse  laudandam  cum  ait :  «  Omnes 
enim  vos  fratres  estis.  » 

«  Et  Patrem  nolite  vocare  vobis  super  terram. 

«  Unus  est  enim  Pater  vester,  qui  in  coelis  est.  Nec 

«  vocemini  magistri,  quia  mi^ster  vester  unus  est 

«  Cbristus.  »  Quibus  est  enim  unus  Pater  Deus,  et 

Una  Mater  Ecclesia,  et  una  est  fldes  catholicorum, 

consequenter^fratres  esse  debent,  non  came,  sed 

Spiritli,  ut  unum  eredant^  unum  sapiant,  unum  desi- 

c5erent,  et  impleatnr  in  illis  quod  scriptum  est : 

^  Ecce  quam  bonum  et  quam  jucundum,  habitare 

Cratms  in  unum  (Psal.  cxzxii).  »  Quales  erant,.de 

^uibos  altbi  dicitur :  «  Multitudlnis  credentium  erat 

^or  unum  et  anima  una.  Nec  quisquam  eorum  quae 

^088idebat,aliqmd  esse  suum  dicebat,8ed  erant  illis 

^mnia  communia  {Acf,  iv).  •  Uode  Apostolus  oiqnes 


\  credentes  fratres  appellat.  Et  Joannes :  «  Charis- 
simi,lilii  Dei  sumus  (/  Joan,  iii).  »  Quaeritur,  quare 
aliqui  eos  qui  sibi  praesunt  in  doctrinavelreijimine, 
patres  vel  magistros  andeant  appellare,  et  maxime 
in  monasteriis,  cum  Dominus  dic.it :  «  Vos  autem 
nolite  vocari  Rabbi,et  patrem  nolile  vocare  vobis  su- 
per  terram  ;  »  et  Paulus  apostcfltls  magistnim  gen- 
tium  se  nuncupet,  dicens  ^uQuandfli  snm  magister 
gentium,  ministerium  meum  honorificabo  (Rom. 
xi).  »  Ad  quod  dicendum,quia  aliud  est  essentialiter 
esse  palrem  et  magistrum,et  aliud  nuncupative.  Ve-  ' 
rus  namque  ille  magisteret  Patprfest,  qui  omnia  scit 
antequam  fiafit,  et  cujus  sapientia  cnncta  regit  et 
ordinat.Cieterum  sineculpa  eos,qUi  nobis  praesunt, 
magistros  vel  patres  a{tpellamu8,quia  in  hac  appel- 

P  latione  reverentiam  eorum  sanctitati  et  aetati  atque 
sapientiae  deferimue^non  tamen  ductores  nostrsecon- 
fitemur  naturae.Sicut  enim  «  nemo  bonus  nisisolus 
Deus  (Matth.  x),  »  et  tamen  ab  ejus  bonitate  multi 
boni  vocantur:ita  unusest  Paterqui  omniacreavit, 
et  unuB  Magister  qui  omnia  docuit,  tamen  ab  ejue 
magisterio  vel  imitatione  multi  magistri  et  patres 
appellantur,  Sed  iste,  ut  diximus,  essentiatiter,  illi 
vero  abusive.  Sed  quia  ad  hanc  dignitalem,ut  ma- 
gistri  vcl  patres  vocentur,  non  per  superbiam,  sed 
per  bumilitatem  ascenditur,  recte  subditur. 

«  Qui  major  est  vestrum.erit  minister  vester.  »Tn 
quibus  verbis  illorum  superbia  retunditur,  qui  non 
pervitffimeritum,sed  propter  temporalem  honorem 
altiorem  gradum  ascendere  cupiunt.Hoc  quippe  in- 
ter  ssecularem  potentiam  et  Ecclesise  humilitatem 

C  distat.quia  in  illis  potentia,in  istis  humilitas  eligi- 
tur.Et  quanto  quisquein  illis  fberit  potentior,eo  et 
reverentior :  in  istis  autem  qtianto  humilior,  tanto 
utique  melior.  Cum  ergo  ait :  a  Qui  major  est  ve- 
strum,  erit  minister  vester,  »  tale  est  ac  si  diceret 
Dominus  :Sicut  Filius  hominis  non  venit  ministrari, 
sed  ministrare :  et  factus  est  inter  vos,  non  quasi 
recumbens.  sed  sicut  qui  ministrat :  quanto  magis 
magistri  discipulis  viam  humilitatis  debent  demon- 
strare ?  scitfcet  ut  quo  altiores  sunt  gradu.eo  et  hu- 
milioressintexempIo.Quod  Dominusalibi  ostendere 
voluit,  cum  discipuiis  inter  se  conquirentibus,  quia 
eorum  major  esset  in  regno  coelorum,  ait:  «  Reges 
gentiumdominantureorum,etquipotestatemhabent 
super  eo8,benefici  vocantur.In  vobis  autem  non  sic. 

n  Sed  qui  voluerit  esse  major,  sit  omnium  minimus : 
et  qui  prdecessor,tanquamquimini8trat(Lti^.  xxii).» 
Et  iterum  :  •  Amen  dico  vobis,nisi  conversi  fueritis 
et  efllciamini  sicut  parvuIi,non  intrabitisin  regnum 
ccelorum  (Matth.  xviii).  »  Quam  virtutem  prsebuit,  * 
dicens :«  Nam  quis  major  est,  qui  recumbit,an  qui 
ministrat  ?nonne  qui  recumbit  ?Ego  autem  in  medio 
vestrum  sum  tanquam  qui  ministrat  (Luc.  xxii).  » 
Sicutalibidlxisselegitur :  «  Vosvocatisme,  magister 
etDomine,  et  bene  dicitis :  sumetenim.  Siergo  Do- 
minus  et  magister  vobis  lavf  pedes,  et  vos  debetis 
alter  alterius  lavare  pedes  (Joan.  xiii).  •  Quod  pro* 
prie  iliorum  est  facere,qui  magie  «ternam  gloriami 


711 


HAYMONIS  HALBEUSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


[i-nru  iemporttlemdUiguntvitam.lIndeetsubditur:  A  reth  et  Capharnauzu  ia  Guhlaea  regione  BilxsuiU. 

Siout  enim  tota  Galilsa  ejus  patria  est  vocata,  eo 
quod  ibi  sit  concepiua  vcl  nutrituSi  unde  et  Gaiilsua 
appellatur,  sic  non  solum  Nozaretb,  sed  etiam  Ca- 
pbarnaumr  quae  in  Galilea  sita  est,  ejus  civitas  ia- 
teiiigi  potesJL  Nibil  cnim  Matlhsus  etMarcusinter 
sc  discordaotfCum  unus  ipsum  noiopn  posuit^r 
voro  Jn  civitaiem  suam  absolute  dixit.Yel  cerlc  Ca- 
pbamaum  ejus  civitaA  dici  potest,non  quod  in  ea  na- 
tuavel  uutritus  sit,  sed  quod  eam  miraculis  illustra- 
verii.  Eursum  qu^eritur,  quare  navim  asceodcrit? 
Nunquid  non  poierat  super  undas  macis  ambulare, 
qui  quondam  Petro  praBsiitit,  ut  super  undaa  Qiaris 
ambuiaret  {Malih,  xiv)  ?  Aut  non  poterat  coram  suia 
vcsiigiis  marc  siccare^  qui  coram  flliis  Israci  egre- 
n  dientibus  ex  ^l^ypio  mare  Rubrum  siccavit,  ct  eos 
transire  per  siccum  fecit  [Exod,  xiv)  ?  Poteratutique ; 
sod  idoo  navem  ascendit,  ut  omnia  quas  bominis 
sunt  ttgens,  verum  bominem  pro  nostra  salutc  sc 
venissc  demonstrorei. 

«  Et  ecce  ofTerebaniei  paralyticnminlectojaceo- 
u  tem.  »  ParoJysisnon  solum  gravissima^sedetiam 
acuiissima  est  pa8sio,qus  subito  utbominematti- 
gerity  ad  omne  opus  inutilem  efiicii.  Fit  autem  dum 
calor  naiurm  vel  sanguinis  in  frigus  versus,naturaled 
meatus  venaruni  proscludit,  in  tantum  ui  si  toluui 
bominem  aiiigerity  invalldu  m  reddat;  si  autem  quod- 
libet  membrum  arripuerit,inflexibile  et  inutiie  faciat. 
Ergo  pcr  poralyiicum  quilibet  peccaior  desigoatur, 
qui  a  calore  divini  amoris  recedensy  in  teporc  vel 
irigorc  iniquiiatis  convertitur,  in  tantum  ut  si  ali- 


i<  Qui  auiem  se  exaliaverit,  bumiliabiiur :  et  qui 
u  se  bumiliaverit,  exaliabitur:»  Quieritur  quare  di- 
cat :  ^ui  se  exaliaverit,  bumiliabitur,  cum  multos 
videamus  in  prasenti  ssculo  exaltatos,et  usque  in 
flncm  ipsorum  in  ipsa  exaitaiione  permanere :  rur- 
sum  videmus  alios  in  paupertate  ei  egesiaie,  et  in 
ipse  paupertaie.  usque  ad  exitum  animse  consistere. 
Ad  quod  dicandum,  quia  qui  se  in  prsssenii  saeculo 
superbe  exaIiavQrit,in  fuiuip  bumiliobitur^etquise 
inboc  S2&culo  vcraciterpropierDominum  Cbristum 
bumiliaveritf  in  fuiuro  exaltabitur.  Sicut  ergo  inter 
superbossemperjurgiasunty  sicinierbumilespax  et 
concordia  inviuluta  conservatur.  Quoniam  qui  se 
bumiliani  in  pp(esenti,exaliabuntur  in  futuro,quan- 
do  illam  desiderabilem  vocemaudire  merebuniur: 
«  Euge,  serve  bone  et  fldelis,quiasuper  pauca  fuisti 
fldelis,  super  multa  te  consiituam,  intra  in  gau- 
dium  Domini  tui  (BtaUh,  xxv).  » 


HOMILIA  CXXXIV. 

UOMINICA  VIGESIMA   POST   PENTECOSTEN. 

(Matth.  jx.)  «  In  illo  tempore :  Asoendens  Jcsus 
u  in  naviculam,  transfretavii,  et  venit  in  civitaicm 
c(  suam.  »  £t  reliqua.  Seepius  contingere  solei,  ut 
una  eademque  resin  Scripturis  dupliccm  veltripli- 
cem  babeat  sigiuflcaiionem,sicut  est  navis.quxali- 
quando  vexillum  sanotm  crucis,  aliquando  sanciam 
Ecclesiam,  aliquando  uierum  iniemeratiB  Virginis 
signiflcat.VexlUum  soncim  crucis,  sicut  in  alio  loco 
legimus :  «  Ascendente  Jesu  in  navlculam,  secuti 


suni  eum  discipuli  cyus  {Matlh.  viii)  :»sanctam  Ec*  G  quundo  gravissima  mala  perpetret,  nec  ea  velut  mi- 


closiam,  sicut  in  psalmo  legitur :  «  Qui  descendunt 
mare  in  navibus,  facienies  operationem  in  aquis 
muliisyipsi  vidcrunt  opora  Domini,et  mirabilia  ejus 
in  pro£undo(Pia/.  cvi).  »  Uierum  intemeratffl  Virgi- 
nis>  sicut  in  boc  loco  :«  Ascendcns  Jcsus  in  navicu- 
lam.^Quasi  enim  Dominus2>piriialiter  navem  ascen- 
dii,  quando  ex  intemorais  Virginis  iitero  comem 
assumpsii*  Transrretavit,quia  natus  docuii,mirabi- 
lia  focit,pas8us  est»  ct  rcsurrexit,  sicut  per  Peirum 
apostolum  dicilur  :«  Qui  periranaivit  benefaciendo, 
et  sanando  omnes  oppressos  a  diaboio  (Act.  x).  » 
Venit  in  civiiutcm  suam,id  est  sanciam  Ecclesiam, 
non  quod  ad  cam  venienssuam  invenerii,sed  quud 
subveniendo  eam  suam  fecerii.  In  cujus  typo  ejus 


nima  pertimescai,  qualibus  per  propbeiam  dicitur: 
u  Sicui  trigidam  facit  cisterna  aquam  suois^c  fci- 
gidam  facit  siuHus  malitiam  suam  [Jer.  vi). »  Leclus 
in  quo  paralyticus  portabaiur,  vel  corpus  homioiJ 
pcccaiis  assuetum,  vel  conscientiam  desperatam  si- 
gniflcai.  Hi  auiem  qui  paralyticum  Domino  ad  cu' 
randum  obtulerunt,  doctores  et  magisiros  EcclesiiB 
signiflcant.  Ofljerunt  enim  paralylicum  Domiao  ad 
sanandum  ecclesiasiici  viri,  quando  peccantem  ve^ 
bis  corrigunt,et  orationibusjuvani,  utabipsispec- 
catis  resipiscat.  Qui  bene,  Marco  narraniey  quatuor 
fuisse  referuniur,  quia  quatuor  sunt  libri  saocli 
Evangelii,  in  quibus  omnis  predicantium  doctriaa 
non  solum  instruitur,  sed  etiom  roboratur.Sed  quia 


civiias  Nazareth  dicia  est,  qu<e  mmda  vel  custodita  j)  omnis,  qui  olienas  animftfl  suscipit  regeadas,  noo 


inte.rpretatur,8igniflcans  Ecclesiam  quam  sibi  elegit 
noa  habeniem  maculam  vel  rugam  :quoniam  Domi- 
nus  mundavit  jam  Elcclesiam  suo  sanguine  et  custo- 
dit  sua  protcctione.  Cui  in  amoris  Oaniico  loquitur : 
«  Tota  pulchra  es,  amica  mea,et  macula  non  estin 
ie  {Cant,  iv).  »  Et  iiem  :  u  Una  es,  amica  mea,  for- 
mosa  mea,  columba  meaiimmaculaia  mea  (Cant.Yf 
vi).  n  Quseriiur  autem  quare  Maiibaeus  dicat  Domi- 
num  venisse  in  civitatem  suam^  cum  Marcus  hoc 
signum  sanitatis  non  iii  Nazareih  qu»  ejus  civiias 
dicia  esi,sed  ia  Capbarnaum  fuisse  referat?Ad  quod 
brevi^  et  focIUji  patet  respoasio:quia  videlicelNaza- 


ierrenis  desideriis  inbsrere  debet,  sed  cceleslia  con- 
cupiscere,  recte  bi  qui  paralyiicum  Domino  ad  cu- 
randum  obtuleruut,  juxia  alium  evangelistaffli  doa 
invenientes  qua  parte  eum  inferrent  pr®  turba,  ad- 
cenderunt  supra  tectum,ei  per  teguIassubmiseruQt 
eum  cumJecto  in  medium  ante  Jesum.  Omoid  ^^' 
quo  anima  quae  a  paralysi  su»  iniquitatis  vulilib^- 
rariy  neccsse  est  ut  iurbas  dsBmonum  et  tumulttts 
viiiorumrepeliat,etsablimia8ppetat.TectuaiquipP^ 
ascendity  qui  terrena  contemnens  coalestia  coacupi* 
scii.  Per  iegulas  auiem  inflrmum  ante  DomiDum 
poiiit,  cum  bumanae  fragilitatis  memor,  sic  cootra 


713 


nOMILI^  BE  TKMPOHE. 


7U 


peecaiites  irascitur,  ut  pocnitentibus.  compatiaiur.  A 
Vel  certe  hi,  quiparalyticum  Domiaoad  curandum 
obtulerunt,  recte  qualuor  fuisse  memorantur:  quia 
qualuor  suntprincipalesvirtutes,de  quibus  in  siei- 
na  sapientis.laude  canitur,  sobrietas  et  aapientia, 
justitia  etvirtus:  quas  nonnulli  versis  nominibus, 
prudeutiam,temperantiam,fortitudinemetjustitiam 
appellant,  quibus,  ut  ait  Scriptura,  nibilestuiilius 
ia  vita  hominis.  Prudentia  enim  est  Deum  cogno- 
scere  etejus  voluntatem  intelligere.Qugs  quam  ne- 
cessaria  etutilissit  virtus^Dominusmanifestatcum 
discipulis  ait:  «  Estoteprudentes  SLCutserpentes,et 
simplices  sicut  columbas  {McUth.  x}.»Qua1ise3t  ista 
prudentia,  si  fortitudo  desit?  Scire  enim  bonum  et 
noD  posse  facere,  magis  pcenaestquamvirtua.  Ad- 
datur  ergo  ad  prudeiitiamfortitiido,utbonumquod  p 
per  prudentiam  cognoscitur,  per  meriti  fortitudinem 
infatigabiliter  teneatur,  Scriptura  dicente:  «  Viriii- 
ter  agite,  et  confortetur  cor  veslrumomnesquispe- 
ratis  in  Domino  [Psal,  xxx).  »  Porro  fortitudo  tunc 
laudabilis  erit,  si  justa   fuerit:   quoniam  fortiter 
agere,'  et  non  juste,  non  virtusest,8edvitium:mulli 
enim  fortiter  agunt  in  prseliis,  in  luctaminibus,  in 
oneribus  portandis,  sed  qura  nonjuste  faciunt,taiis 
fortitudo  non  virtuti,  sed  vitio  deputatur.  Addatur 
autem  ad  fortitudinem  jusiitia,  ut  quod  justum  et 
rectum  e^l,  et  opere  serveiur,  etmeinoriateneaiur, 
Scriptura  monente:  «  Diligite justitiam,  qui judica- 
tis  terram  iSap.  i).  »Tuncenimjusiitia  Deoaccepta 
et  dulcis  erit  hominibus,  si  discreta  et  temperata 
fuerit,  quiabonavirtus,  qua&sineiemperaniiaagitur, 
frequenler  in  vitium  vertitur.  UndeScripiuraadmo-  G 
net :  «  Ne  sis  multum  justus,  neque  plus  sapias 
quam  necesse  est,  ne  obsiupescas  (Eccle.  vii).  » 
Addatur  ergo   ad  jusiitiam   temperantia,   id  est 
discretio,  quae,  ut  ait  Scripiura,  maier  est  om- 
nium  virlutum,   ut  in   ipso   bono  opere   non  sit 
aiiquis  nimius  vel  superfluus,  sed  discretus  ettem- 
peratus :  quia  frequenter  virtus,  qu<B  sine  obser- 
vaitione  agitur,  in  vitium  convertitur.  Elt  quia  has 
quatuor  virtutes  habere  debet,  quisuamacalterius 
animam  Deo  ofTerre  vutt,  recto  hi,  qui  paralyticum 
Domino  ad  sanandum  obtulerunt,  quatuor  fuisse 
narrantur.  Sed  ne  cuiquam  impossibile  videatur, 
aaam  eumdemque  hominem  has  quatuor  virtutes 
aimul  habere  posse,  ex  multis  qui  eas  etopereser- 
'^averunt,  et  sermone  docuerunt  unum  in  medium  n 
libet  deducere,  videlicet  sanctum  Abraham  patriar- 
cham.  Ipse  vero  prudentiam  habuit,  qui  caeieris  a 
culiura  Dei  aberrontibus,  creatorem  suum  Deum 
^^^edidit  et  cognovit:  quia  sicut  insipiens  est,  qui 
^icit  in  corde  suo:  «  Non  est  Deus  (PsaL  xiii):  ■  sic 
Ptnidens  qui  cognoscit  Deum.Addiditaulemadpru- 
^^ntiam  justitiam,  quand  ollius  praeceptis,  quem 
;|*^um  cognovit.  absque  ulla  mora  obedivit,  exiens 
?  terra  sua,  etdecognatione,  etde  domopairis  sui. 
nde  Scriptura  ipsa  protinus  subjunxit,  dicens: 
Credidtt  Abroham  Deo,  et  repuiatum  esi  illi  ad 
^^"''"^atitiam  [Gen',  xv).  »  Sed  iste  tam  prudens,  tam 

Pathoi.  CXVIII. 


d 


justue,  quam  fortis  sit  videamus,  Gum  enim  senex 
exdilectaconjugeunicumriliumperrepromisaionem 
accepisset,  audivit.a  jyommo  (Gen.  xxii>:  «  Tollefl- 
lium  iuum  quem  dlligis  Isojoic,  et  oilBres  eum  mihi , 
in  holocausium  super  unum  moniium  quem  mon- 
stravero  tibi.  At  ille  de  nocie  oonsurgens»  stravit 
asinum  suum,etc.  »  Et  iterum:«CuDQque<iieteriio» 
elevaiis  oculis,  vidisset  locum  procul,  dixit  pueris 
suis:  Exspeciate  hic  cum  asino,  cgo  et  j^uer  iilu<c 
usque  properantes,  potsquam  adoraverimus»rever.- 
temur  ad  vos.  »Cumqu6adiocamperveniens,aliaro 
aediricassei,etcoIiigatumpuerumsuperstruemlignQ- 
rum  imposuissct,  nonparvumdoloremeiangustiam  . 
in  cordc  susiinuisse  credendus  est,  nontantumpro 
morte  diiecti  filii,  sed  eiiam  timens  et  verens  ne 
puer  tenercn  a^iatis  cum  doloremoriissaltemeontra 
Dcum  in  corde  murmurarei;  sed  magnumdolocem 
mojor  fortitudo  vinoebat.Sed  iste  tamprudens,tam 
jusius,  tam  fortis,  quam  discretusettemperatussit 
aspiciamus.Cum  enim  jamjamimmoIaiuruafUium, 
gladium  evaginatum  in  manibus  teneret,  audivi^  h 
Domino:  «  Nc  extcndas  manum  tuam  super  pue- 
rum,  neque  facias  ilii  quidquam.  »  AtiUediscretua 
et  temperatus,  sicut  fuit  fortis  in  immolando,-  sic 
facius  est  iemperaius  in  relinquendo.  Unde  divina 
voce  meruitcousolari,  cumproiinusaudivit:  «  Nuno 
cognovi  quod  iimcas  Deum,  eoquodnonpcperceris 
filio  tuounigenitopropterme.  Benedicenslienedicam 
tibi,  et  muliiplicabo  semen  iuum  sicutstellas  coeli 
(G^.xxii).  »Ha3c  deoperibus  Abrabsebrevitercomme- 
morare  libuit,  utintelligamusctno&hasquatuorvir- 
tuies  habere  posse,  sieasaDeopostularenonpigeat. 
«  Videns  autem  Jesus  fidem  illoruin,  dixit  para- 
M  lytico:  Confide,  fili,  remiitunturtibipeccatatua.» 
Ilic  considerandum  est,  quanium  unumquemque 
propria  fides  adjuvet,  ubi  tantum  profuisse  aliena. 
monstraiur.  Non  enim  aitevangeIisia:VidensJesu9 
fidem  iilius  qui  offerebaiur,  sed  illorum  qui  oifSere- 
bant.  Paralyiicus  enim  quia  per  se  venire  non  po- 
terat,alienis  manibus  deporiatup,alienafide  sanatur. 
Unde  intelligere  possumus  quia  sunt  nonnulli  in 
Ecclesia,  qui  etsi  suis  mcritis  nonsalvaniur^iamen 
aliorum  intercessione  salvari  mcrentur.  Ubi  non 
solum  Domini  adoranda  potcntia  ostenditur,  sed 
ejus  humUitas  veneranda,atque  pro  viribus  imitanda 
declaratur.  Mulium  namque  distat  inter  superbiam 
Judasorum  et  Domini  humUitatemJnfirmum  enim 
et  totis  membrorumcompagibusdissolutum,quem 
Scribas  et  Pharisaei  non  solum  tangere,  sed  etiam 
vix  respiscere  dignabaniur,  Dominusnoasolumab 
infirmiiate  curavit,  sedetiamfilium  vocavit^dicens: 
«  Confide,  fili.  »  Fides  quoque  operibus  exornaia, 
mugna  est  virtus,  sicut  ait  Jacobusapostolus: «  Fides 
sine  operibus  mortua  esHJac.  ii),  »  et^sinefideim- 
possibile  esi  placere  Deo  {Hebr.  xi).  »  Quam  Domi- 
nus  discipulis  commendans  ait. «  bihabueritisfidem 
sicut  granum  sinapis  (LtM;.xvii).  »  Eipulchrefilium 
appellat  quem  a  peccati8liberavit;nimirum  ut  qui 
antefuerat  filius  maUtiieetnequitiaetfiUu«diaboIi| 

23 


715 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PAIIS  II.  —  HOMIL. 


m 


post  pecccata  dimissa  factusestniiusDei.Sequitur: 
((  Remittuntur  tibi  pecca  tua.  »  Notandum  autem, 
quia  prius  ejus  peccata  dimittuntur,  et  sic  sanitas 
corporis  Iribuitur.  Sed  cum  prius  pcccata  dimisit 
ut  diximus,  et  postmodum  sanitatem  tribuit,  osten- 
dit  propter  peocata  plerisquehominibusinfirmitates 
accidere.Quinque  enim  modis  divina  flagellahomines 
in  prajsonti  vita  tanguntur.  Alii  propter  solam  pro- 
bationem  flagellantur,  qualis  fuit  Job  et  Tobias, 
quorum  patientia  cumsibiipsiset  Deo  tantummodo 
esset  cognita,  ideo  flagellati  sunt  ut  probatiores 
flerent  et  eorum  patientia  ad  aliorum  exemplum 
perveniret.  Alii,  ut  curantis  virLus  glorificetur, 
qualis  fuit  illecaBcus  dequocumdiscipuIiDominum 
interrogassent  {Joan.  ix).  «  Rabbi,  quis  pcccavit? 
hic,  aut  parenles  ejus,  ut  caecus  nasceretur?  »  au- 
dierunt;  «  Nequehicpecccavit,nequeparentesejus, 
sed  ut  manifestentur  opcra  Dei  in  illo.  »Aliiobhu- 
miIitatiscu8todiam,nescdeacceptisvirtutibusextoI- 
lant,  flagellantur,  quod  Pauloapostolocontigit,  qui 
de  soipso  ait:  cEtnemagnitudorcvclationumcxtoI- 
lat  me,  datusestmihistimuIuscarnismcaD,  angelus 
satanac,  utmecoIaphizct.PropterquodterDominum 
rogavi.  ut  discederet  ame,  et  dixit  mihi:  Sufficit 
tibi  gratia  mea.  Namvirtus  in  infirmitate  perficilur 
{llCor,,  xiiA  »  Alii  propter  enormitatem  scelerum 
flagellantur,  ut  hic  poenas  expeririincipiantquosin 
futuro  passuri  sunt,  qualisfuitnerodesrexotNabu- 
chodonosor,  Antiochus  ct  Pilatus,  et  caeteri  tales, 
de  quibus  scriptum  est:  «  Duplici  contrilione  con- 
ters  eos  Domine  {Jer,  xvii).  »  Alii  propter  praeterita 
peccata  remitlenda  flagellantur,  qualis  fuit  illelan- 
guidus  qui  jacebat  ad  piscinamSiloe,  cui,postpec- 
cata  dimissa,  a  Domino  dictum  est:  «  Ecce  sanus 
Tactus  es.  jam  ampliusnoli  peccare,nedeteriustibi 
aliquid  contingat  {Joan.  v);  »  qualis  fuit  et  istepa- 
ralylicus  de  quo  nunc  sermo  agitur,  cui  non  solum 
peccata  dimissa  sunt,  sed  etiam  sanitas  corporis 
restituta  est. 

c  Et  ecce  quidam  de  Scribis  dixerunt  intra  se: 
«(  Hic  blasphemat.  »  Morem  suum  servaverunt  Scri- 
bae,  cum  non  ob  amorem,  sed  propter  invidiamDo- 
minum  sequebantur;  uteumreprehenderepossent. 
scientes  visibile  miraculum  quod  factum  erat  se 
negare  non  posse,  quod  invisibiliter  peccatadimit- 
teret,blasphemiasdicebant.Unde,secundumMarcum 
evangelistam,  indignantes  dixisse  leguntur:  «  Quis 
potest  peccata  dimitterey  nisi  solus  Deus?  »  {Marc, 
ii.)In   his   verbis    verum    dicebant,    quia   nullus 
peccata,  nisi  solus  Deus  dimitterepotest,quiaitper 
prophetam:  «  Ego  sum  qui  deleo  iniquitates  tuas 
propter  me  {ha.  xliii),  et  caetera.  Quem  secutus 
Psalmistadixit:«SecundummuUitndinemmiseratio- 
num  tuarum,  dele  iniquitatem  meam  {PsaL  l).  » 
Et:  «  Amplius  lava  me  ab  iniquitate  mea  {Ihid.).  » 
Sed  multum  errabant,  cum  eum,  qui   invisibiliter 
peccata  dimittere  potest,  prffisentialiter  videntes, 
Deum  credere  nolebant.  Sedquiaetiam  ingratisbe- 
Dcficium  p1*aestare  oportet,  primum  Dominusadco- 


A  gitalionesblasphemantiumrespondit,  ac  deinde  mi- 
raculum  sanitatis  ostendit,  Unde  et  subditur: 

«  Et  cum  vidisset  Jesuscogitationeseorum,dixit: 
«  Ut  quid  cogitatis  mala  in  cordibus  vestris? » In 
quo  facto  Dominus  blasphemvtoribus  suis,  quodDeus 
credendus  esset,  manifeste  declaravit.  8icat  enim 
solus  Deus  peccata  dimittere  potest,  sic  soluscogi- 
tationes  hominum  intueri  valot,  Scriptura  dicenlc: 
«  Tu  solus  Deus  cogitationes  hominum  nosti  (// 
Par.  vi).  »  Et:  «  Homo  videt  in  facie,  Deus  aulcm 
intuetur  cor  (2 /?<?flr.  xvi).  »  Ac  si  diceret:  Eadem 
divinitatis  potentia,quavestras  cogitationesintueor, 
possum  non  soIumpara}ytico,sedetiamcuDctispai- 
nitentibus  peccata  dimittere.  Adhuo  autem  ex  vestris 
cogltationibus  intelligite  quid  paralyticus  iste  con- 

l>  sequatur. 

c<  Quid  estfaciliusdicere:Dimittunturtibipeccata 
«  tua,  an  dicere:  Surge  et  ambula?  Inter  dicere  et 
facerc  apud  homines  magna  distantia  est,  apud 
Deum  autem  nulla,  cui  dixisse,  fecisse  est.  «  Dixit 
enim,  et  facta  sunt;  mandavit,  et  creata8UQt[P»ii. 
xxxii].»Quod  autem  ei  peccata  dimissa  esseQt,ipse 
noverat  qui  dimittebat.  Quod  vero  surgeret  et  am- 
bularet,tam  ille  qui  surgebat,  quamilli  quisurgen- 
tem  videbant,  noverant.  Sed  valde  caci  erant  Scri- 
bae  et  Pharisaei,  qui  por  corporale  miraculum  spiri- 
tale  non  intelligebant:etcumvidi3sentparalyticam 
mundatum,  peccata  dimissa  cssenoncredebant.Fit 
ergo  signum  corporale^  ut  probetur  spiritale,  qoia 
secundum  Apostolum  linguse  in  signum  sant,  qoq 
fidelibus,  sed  infidelibus :  et  ne  invisibiliter  peccata 

C  animae  dimissa  dubitarcnt,  visibilis  sanitas  para- 
lytico  restituta  est.  Unde  subjungens  diut: 

«  Ut  autem  sciatis  quoniam  filius  homims  habet 
«  potestatem  in  terra  dimittendi  peccata,  tunc  ait 
<(  paralytico:  Surge,  toilelectum  tuum.Mldemenim 
est  Filius  Dei  et  filius  bominis;  et  idem  est  (ilius 
hominis  qui  cst  FiliusDet,  ex  substantiis  duabus  et 
una  persona.  Et  quia  filius  hominis  a  Filio  Dei  as- 
sumptus  est,  potestatem  habet  in  terra  dimitleDdi 
peccata,  juxta  quod  ipsealibi  ait: «  Potestatem  de- 
dit  ei  Pater  judicium  facere,  quia  filius  hominisest 
{Joan.  v).  »  Et  iterum :  «  Pater  non  judicat  quem- 
quam,  sed  omnejudicium  dedit  Filio  {Ibid).»^' 
quentius  tamen  filium  hominisquamFiliumDeise 
maluit  appcllare,  proptervirtutemhumilitatis  insi* 

n  nuandam.    Gurato  ergo  paralytico  recte  dicitur: 
«  Surge,  tolle  lectum  tuum,  etc.  » 

«  Et  surrexit^  ct  abiit  in  domumsuam.»Jamsu- 
perius  per  paralyticum  peccatricem  animamdiximus 

figurari,  cujus  lectum  T^arnem  peccatis  assuet&m 
diximus  esse.  Recte  namque  dicitur: «  Surge, »  qaia 
omnis  poenitens,  siveniamvultconsequi,primumab 
iniquitate,  in  qua  jacuit,  resurgere  debct,  ut  est 
illud  Apostoli :  «  Surge.  qui  dormis  et  exsurge  a 
mortuis,  et  illuminabit  te  Christus  (Eph.  v).  »  Non 
solum  autem  paralyticus  surgere^sed  etiamJectum 
portarejubclur,  quia  non  solum  anima  a  pecc^itis 
quiescere  debet|  sedetiamcaroqusvitiismancipata 


i 


717 


HOMlLIiE  m  TEMPORE. 


718 


fuit,  virtutibus  servire  debet.  juxta  Apostolum :  «Ut  A  «  vitatos  ad  nuplius,  et  nolebantveuire. »  Et  reliqua. 


sicut  exhibuit  mcmbra  sua  servire  immunditiae  et 

iniquitati  ad  iniquitatem,  ita  eadem  exhibcat  ser- 

vire  juslitiffi  in  sanotificationem  (Rom,  vi).  »  Quasi 

enim  paralyticus  lectum  poKat,  quando  peccator 

post  conversionem  carnem  suam  crucifigit,  mortifi- 

cando  membra  sua,  quae  sunt  super  terram,  et  se- 

cundum  Apostolum :  «  Crucifigit  carnem  suam  cum 

vitiis  et   concupiscentiis   (GaL  v).  »   Cujus  enim 

anima  Deum  perfecte  videre   desiderat,   dignum 

est  ut  etiam  ejus  caro  virtutibus  se  subdat,  illius 

exemplo  qui  ait :  «  Sitivit  in  te  anima  mea,  quam 

mullipliciter  et  caro  mea  (Psal,  lxii).  »  Et  iterum  : 

«  In  Deo  speravit  cor  meum,  et  adjutus  sum,  et 

refloniit  caro  mea  {PsaL  xxvii).»  Et  rursum  :  «  Cor 

meum  et  caro  mea  exsultaverunt  in  Deum  vivum 

[PsaL  Lxxxiii).  »  Domus  ad  quam  post  Qurationem 

ire  jubemur,  paradisns  est.  Ad   hoc   vero  conditi 

fueramns,ut  si  primus  homo  non  peccasset,absque 

uila  incorruptione  in  eo  permaneremus,  sed  quia 

peccando  ab  illa  recessimus,  aequum  est  ut  poeni- 

tendo  ad  illam  redeamus.  Ad  quam  ardentissimo 

amore  pervenire  optabat  ille,  qui  dicebat :  «  Unam 

petii  a  Domino,   hanc  requiram  [PsaL  xxvi).  »  Et 

iterum :  i  Introibo  in  domum  tuam,  Domine,adorabl) 

ad  templum  sanctum  tuum  (PsaL  y),  »  Et  rursus: 

«  fngrediar  in  locum  tabernaculi  admirabilis  usque 

ad  domum   Dei   [PsaL  xli).  »  In    hac  domo  tanto 

quisque  mansionem  inveniet  ampliorem,  quanto 

in  prassenti  vita  justius  vixcrit,  ipso  Domino  di- 

cente:  «  In  domo  Patris  mei  mansiones  muitjs  sunt 

[Joan.  xiv).  » 

«  Videntes  autem  turbse  timuerunt  et  glorifica- 
«  vemnt  Deum,  qui  dedit  potestatcm  talem  homi- 
« nibus.  »  In  hoc  loco  declaratur  quantum  inter 
doctam  malitiam  et  sanctam  simpHcitatem  distet. 
Scribis  enim  Deum  blasphemantibus,  turbas,  quse 
minus  eruditae  erant,  ejus  opera  videntes,  cum  ti- 
more  et  admiratione  glorificaverunt  Deum.  Sed  et 
hoc  quotidie  fit  in  Ecclesia  in  conversione  pecca- 
toram,  quia  dum  quilibet  facinorosus  publice  ad 
Dcum  convertitur,  et  per  pcenitentiam  curatur, 
multi  in  ejus  conversione  immeusam  Dei  pietatem 
glorificant.  Juxta  superiorem  sensum  turbs  quee 
timent,  immundi  spiritus  intelligi  possunt,  qiii  vi- 
dentes  peccatores  per  Domini  incarnationem  de  sua 


B 


Cum  frequcnter  regnum  coclorum  in  Evangeiio  no- 
minatur,  non  incongrue  semper  unam  eamdemque 
habet  significationcm,  sed  aliquando  coeiestem  Do- 
minum  Jesum  Christum,  aliquandodoctrinamsancti 
Evangelii,  aliquando  coelestem  patriam,  aliquando 
prsesentem  significat  Ecclesiam.  Dominum  Jesum 
Ghristum,  sicut  ipse  ait :  «  Regnum  Dei  intra  vos 
est  (Afk;.  xvii).  »  Doctrinam  sancti  Evangelii,  sicut 
ipse  Judaeis  hanc  recipere  nolentibus  dixit :  «  Au- 
feretur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti  facienti 
fructus  ejus  (Matth.  xxi).  »  Goelestem  patriam,  ut 
est  illud  :  «Beati  qui  persecutionem  patiunturpro- 
pter  justitiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  coe- 
lorum  {MalUi.  v).  »  Sanctam  Ecclesiam,  sicut  alibi 
ait :  «  Qui  solverit  unum  de  mandatis  istis  mini- 
mis,  et  docuerit  sic  homincs,  minimus  vocabitar 
lA  regno  cuslorum  [IbUL).  »  Ergo  in  hoc  loco  re- 
gnum  ccelorum  praesentem  significat  Ecclesiam,  id 
est  congregationem  justorum,  in  quaDominus  non 
solum  regnat,  sed  etiam  quiescit,  sicut  scriptum 
est  in  Salomone  :  «  Anima  justi,  sedes  sapieiitia;. » 
Sunt  nonnulli,  qui  hanc  eamdem   lectionem  esse 
putant,  quam  Lucas  sub  appellatione  ccense  descri- 
psit,sed  quaedam  inlersediversacontinere  videntur: 
quia  ibi  coena,  hic  prandium  nominatur:  ibi  nullus 
qui  intravit,  egressus  legitur :  hic  qui  cum  veste 
nuptiali  non  intraverat,  cum  magno  dedecore  ex- 
pulsus  narratur.  Nam  quamvis  consuetudo  antiquis 
fuerit,  semel  in  die  prandcre,  dt  hoc  convivium 
et  prandium  et  coena  vocaretur,   apud  nos  tamen 
C  usitatius  post  prandium  coena  restat,  post  coenam 
vero  nullum  convivium  remanet.  Unde  per  illam 
coenam  Ecclesia  figuratur,  qualis  erit  in   futuro : 
per  hoc  vero  prandium,  qualis  est  in  prsesenti.Homo 
iste  rex  spiritaliterDeus  omnipotens  est,  Filius  ejus 
DominusJesusChristuSjde  quo  per  Psalmistam  dici- 
tur :  «Deusjudicium  tuum  regi  da  (PsaL  Lxxij,»  etc. 
Qui  fecit  nuptias  fiUo  suo,  quando  per  incarnationis 
mysterium  ei  sanctam  Ecclesiam  sociavit^  non  ha- 
bentem  maculam  neque  rugam,  de  qua  per  Apo- 
stolum  dicitur  :  «  Despondi  enim  vos  uni  viro  vir- 
ginem    castam   exhibere   Christo  (//  Cor.  xi).  »  In 
nuptiis  vero   duo  junguntur,  sponsus  et  sponsa. 
Sponsus  enim  Christus  est,  de  quo  per  Joannem 
dicitur:  «Qui  habet  sponsam  sponsusest^/oan.iii).» 


Potestateeripi,timore  et  admiratione  concussi  sunt.  j)  Amicus  autem  sponsi,  qui  stat  et  audit  eum,gaudio 


Uade  et  per  obsessum  hominem  loquebantur :  «Quid 

'^obis  et  tibi,  FiliDei  ?  venisti  ante  tempus  torquere 

''Os  {Matth.  \mh  »  Et  ut  evangelista  ait :  «  Multum 

'^^abanteum  demoniaut  non  eos  mitteret  in  abys- 

^^  m  [Luc,  /iii).  » 

HOMILIA  CXXXV. 

DOMIXICA  VIOESIMA  PRIMA  POST  PBNTECOSTEN. 


v\ 


(Matth.  XXII.)  « In  illo  tempore.Loquebatur  Jesus 

^^m  discipulis  suis  in  parabolis,  dicens  :  Simile 

"*  ^aclum  estregnum  coelorum  homini  regi  qui  fecit 

**  ^uptias  niio  f  uo  ct  misit  scrvos  suos  vocare  in- 


gaudet  propter  vocem  sponsi.  Sponsa  sancta  Ec- 
clesia  est,  cui  per  prophetam  dicitur:  «  Sponsabo 
te  mihi  in  justitia  et  veritate  (Ose,  ii).  »  De  his 
nuptiis  Joanncsin  Apocalypsi  loquitur  dicens  :«Beati 
qui  ad  coenam  nuptiarum  agni  vocati  sunt  {Apoc, 
xix).  »  Et  ilerum  :  «  Vidi  civitatem  sanctam  Jeru- 
salem  descendentem  de  coelo  (Apoc.  xii).  »  Thala- 
mus  hujus  sponsi,  uterus  genitricis  fuit,  de  quo 
ad  conjungendam  sibi  Ecolesiam,  velut  sponsusde 
thaiamo  suo  processit*  Unde  cum  Apostolus  expo- 
uorct  testimonium,  quod  primohomini  dictumfue- 
rat:  «  Propter  boc  rt^Iiuquet  bomo  patrem  et  ma* 


719 


HAYMONIS  HALBKRSTAT.  EPISC;  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


trcm,et  adhsBrebit  uxori  8u<e,  »  ei  reliqua,  continuo  A  repleli,  ut  cum  Psaimidta  dicere  po88ini:  k  Sioui 


a^jecit-:  «  Sacramentum  hoc  magnum  est.  Ego 
autem  dico  in  Ecclesia  et  in  Christo  {Ephes,  v ; 
Gen.  II.) » 

«Et  misitservossuosvocareinvitatosad  nuptias. » 
Si  servum  Iegerimus,utnonnullahabentexemplaria, 
Moysen  intelligere  debemus ;  si  autem  pluraliter  ser- 
vos,  patriarchas  et  prophetas  acoipere  possumus. 
Misit  ergo  servosvocare  invilatos  ad  nuptias,  quia 
incarnationis  susq  mysterium  per  patriarchas  et  pro- 
phetas  longe  anto  dicere  voluit :  qui  plurimos  ad 
Christi  nuptias  vocaverunt,  quia  per  Spiritum  san- 
ctum  adventum  Christi  praevidentes  aliis  annun- 
tiaverunt.  Sed  valde  dolcndum  est  quod  subdidit : 
«  Et  nolebant  venire. »  Etpulchre  dicitur.uNolebant 


adipc  ct  pinguedine  repleatur  anima  mea  [PtisL 
Lxii). »  Et  iterum : « Impinguasti  in  oleo  capui  meum 
(Psa/.  XXII. )»>  Sed  in  prsparatione  nupUoLram  Christi 
cum  tauris  altilia  sunt  occisa,  quia  PatresNovi  Te* 
stamenti  pro  prdedicationeEvangeliicorporaliieria- 
terierunt.  Alii  cruciflxi  sunt,  ut  Petrus;  alii  decoU 
lati,  ut  Paulus  ;  alii  lapidati  sunt  ut  Stephanus; 
alii  igne  cremati,ut  Laurentius ;  alii  lacerati,  et  se- 
cundum  Apostolum  :  «  Circuierunt  in  meloiis,  in 
pellibus  eaprinis  [Hehr.  xi): »  Omnem  autem  occa- 
sionem  excusandi  aufert  rex,  cum  dicit :  <<  0miii4 
parata. »  Omnia  enim  paratasunt,q\iiaiUesingularift 
agnus  occisus  est,  in  ciigus  flgura  omnia  pnecesse- 
runt.  Sive  certe  omnia  parata  sunt,  quia  nulluia 
venire.  »  Quia  plurimi  per  prophetas  annuntiatum  ^  exemplum  virtutisestsauciorum,  quodad  aostiam 


audierunt,sed  tamenventurum  minimecrediderunt. 
OlTert  Deus  quod  rogari  debuerat,  non  rogatus  dare 
paratus  est,  quod  vix  credi  potuit,  ut  largiri  digna- 
returctiam  postulatus.Sed  reprobiad  nuptias  venire 
nolunt,  quia  ejus  jussionibus  per  multa  opera  con- 
tradicunt.Quia  sunt  nonnulli  qui  non  solum  ea  que 
sibi  conveniunt,  a  Deo  non  postulant,  verum  etiam 
oblata  sibi  accipere  renuunt.  Nec  tamendivinapietas 
contemnentes  se  contemnit^  cum  ad  eos,  qui  venire 
nolebant,  iterum  misit  alios  servos.  Servi,  qui  se- 
cundo  mittuntur,  apostoli  sunt  intelligendi,  qui  post 
Domini  incarnationem  ad  praedicandum  Evangelium 
sunt  missi.  Qui  tanto  securius  adventum  Christi  an- 
nuntiaverunt»  quanto  ab  ipso  ore  veritatis  uberius 
Verbum  divinum  andierunt.  Sed  quia  plerumque 


imitationem  in  operibus  ecnun  manifestatum  jam 
non  sit.  Jam  enim  innocentiam  Ah^I  audiyiiDtta, 
obedientiam  Abrahe,  castimoniam  Isaac^  toleran- 
tiam  Jacob,  mititiam  Moysi,  misericordiam  David, 
patientiam  Job  audivimus,etfinem  Domimvidimua» 
Sed  reprobi  omnes^  dum  terrenis  divitiia  acqai- 
rtmdis  studiose  inhiant,  non  solum  servorum  Dei 
exempla  imitari  contemnunt,  sed  etiam  ipaius  Do* 
mini  verba  invitantis  audire  negligont.  Uude  et 
subditur : 

«  llli  autem  neglexerunt,et  abierunt«  alius  in  vil- 
u  lam  suam.  »  Quid  per  viilam,  nisi  terreua  sub- 
stantia  designatur?  Ad  villam  quippe  vadit  qoi 
terrena  et  superflua  diligens,  coelestem  patriam  non 
requirit.  Gumque  naturalem  intellectum  non  in  se^ 


apud  auditorum  mentes  plus  exempla  quam  verba  C  vitio  Dei,  sed  in  terrenis  commodis  occupat,  noa 


proficiunt,  recte  in  secunda  invitatione  dicitur: 

((  Dicite  invitatis  :  Ecce  prandium  meum  paravi, 
«  tauri  mei  et  altilia  occisa  sunt,  et  omnia  parata, 
«  venite  ad  nuptias.»  In  tauris  et  altilibus  utriuaque 
Testamenti  sanctos  Patres  accipimus,  Veteris  scili- 
cet  ac  Novi.  Taurus  enim  erects  cervicis  est  animal, 
cornua  in  capite  gerens,  quibus  se  defendat  et  mi- 
nora  animaiia  terreat.  Unde  et  per  tauros  non  in- 
congrue  Patres  Veteris  Testamenti  accipimus,  qui 
dum  ex  promissione  legis  acceperant,utDei  suosque 
inimicos  corporaliter  ferirent,quasi  in  capite  cornua 
gestabant.  Sed  in  prsparatione  nuptiarum  tauri  oc- 
ciai  sunt,  quia  cum  incarnationem  Christi  Patres 
Veteris  Testamenti  prsedicerent,  nonnulli  interfecti 


solum  ad  villam,  sed  etiam  ad  negotiationem  soam 
pergit.  Unde  bene  subditur  : «  Alius  vero  ad  nego- 
«tiationem  suam.  »  Quid  p^r  AegotiatipQem,nisi  cal- 
liditates  et  ingenia  figurantur?  In  negotiaiione  vero 
hocagitur,  ut  quodvilius  emitur,cariufl  venundetur. 
Quicunque  ergoartevel  ingenio  injustalucraappe- 
tit,  quasi  ad  negotiationem  pergens,  ad  nuptiasDei 
venire  contemnit.  De  talibus  sine  dubio  ait  Aposto- 
lus :  u  Qui  volunt  divites  iiori,  incidunt  in  tentatio- 
nem  et  laqueum  diaboll,  et  desideri*  multainutiiia) 
quae  mergunt  hominem  ad  interitum  et  perditionein 
(/  Tim,  vi). »  Et  quisquis  his  deditusTuerit,  neoesse 
est  ut  non  solum  mendacia,  verum  etiam  perjuria 
incurrat.  Qui  autem  eis  deseruerit,ad  nupiias  Cfan- 


sunt:  alii  secti,  ut  Isaias;  alii  lapidati,  ut  Jeremias.  r\  sti,  ut  diximus,  venire  contemnit.  Unde  Apostolus 
AixMf.  ....  j.  .         .         i   ,...1.  ,       ait :  «  Nemo  militans  Deo  implicat  se  negotiis  «e- 

cularibus,ut  placeat  illi  cui  seprobavit  (/  TinL  u). " 
Et  Jacobus :  «QuivoIueritamicuaessessculiNi^^t 
inimicus  Dei  constituitur  (Joc.  iv).  » 

«  Reliqui  vero  tenuerunt  servos  ejus,  etconlume^ 
«  lia  affectos  occiderunt. »  IntereosquiverbuniDei 
audire  negligunt,  et  eos  qui  nuntios  peraequuntur, 
magna  distantia  est.  Suat  nonnulii  qui  nec  verbum 
Dei  audire  dignantur,  et  aunt  alii  qai  verbum  Ito 
audiunt,  sed  opere  implere  eontemDunt*  Sunl  alii 
etiam  qui  non  solum  verbum  Dei  despiciunt,  sed 
etiam  prfledicatores  verbi  odiia  et  gladiis  persequufl- 


Altilia  autem  dicta  sunt  quasi  alitilia,  quee  nos  vul- 
gari  locutione  manu  pasta,  id  est  saginata  appellare 
consuevimus.  Ergo  per  altilia  apostoli  eorumque 
Buccessores  flgurantur,  qui  dum  terrenas  divitias 
contemnere,  et  coeleste  regnum  amare  didicerunt, 
quasi  altilia  penna  contemplationis  sese  ad  alta  su- 
stollere  noverunt,  dicentes  cum  Apostolo  :  «  Nostra 
autem  conversatio  in  coelis  est  (Philip,  iii).  »  Qui 
cum  ab  ipsius  Domini  ore  doctrinaj  pabulum  acce- 
perunt,  quasi  manu  pasti  sunt,  tantoque  brevius 
spirituali  pinguedine  sunt  saginati,  quanto  manife- 
etius  et  perfectius  ejusdem  Spiritus  sancti  dono  sunt 


MI 


HOMILI^  DE  TEMPORE, 


7122 


tur.  lUi  vero  dietricte  damnandi  sunt  qai  verbutn 
D^i  non  audtunt :  8ed  illi  districtias  qui  auditum 
nnplere  negligunt.Quia  sicut  Dominus  ait  in  Evan- 
gelio :  «  Sennis  nesciens  voluntatem  domini  sui,  et 
Don  facieits,  piagis  vapuhibit  pauds ;  sciens  autem 
6i  non  facieffS  digne,  plagis  vapulabit  multis  (Luc, 
xii).  »  Severius  namque  illi  adhuo  judicandi  sunt 
qni  mantts  a  persecutione  priedicatorum  continere 
non  poasunt.  Uude  et  subditur : 

«  Rex  autem  cam  audisset,  iratus  est,  et  missis 

(c  exeroitibus  suiSyperdidit  bomicidas  illos^et  civita- 

tt  tetn  eonsm  saccendit.»  Quo)  similitudo,8i  specia- 

]|ter  ad  populam  JudcorumTeforatur,manife8tepa- 

ter  quia  servoe  Dei  eontumeliis  atrecerunt,  quando, 

sfout  ait  liber  Aciaam  apostolorum  :  «  Ibant  gau- 

denteB  disoipuli  aconspectu  eoncilii,quoniam  digni 

habiti  dunt  pro  nomine  Jesn  oontumeliam  pati(i4c^. 

y).  yy  Stepbanam  qaoque  lapidaverunt,  et  Jacobum 

Jaaium  prAcipitantes  de  pinnaculo  templi,  occide- 

fdnt  (^^l.vii).Qaod  cum  audisset  rex,illis  in  malitia 

perseverantibas^ittens  duos  Romanorum  principes 

cam  exercitibae  suis  ^Vespasianum  scilicet  et  Titum, 

patretn  trtique  et  lilium,perdidit  homicidas  illos;civi- 

tatem  qaoque  illorum,  id  eet  precipuam  Jerusalem 

igne  sticcenderant,  ita  ut Juxta  Uomini  vocem,«non 

sit  relictUB  in  ea  lapis  super  lapidem  (itfarc.xxiii).» 

Si  autem  generaliter  haec  parabola  ad  omnes  repro- 

bos  referatur^datur  intelligi  quia  non  solum  in  ani- 

mabu8,8ed  ettam  in  corporibusdamnandisunt,qui 

verbainvitantis  Deiaudirenegligunt.Exercitus  enim 

regis  nostri  angelici  sunt  spiritus,  unde  Dominus 

sabaothyid  est  Dominus  exercituum  dicitur.De  qui- 

bns  ait  Datiiel :  «  Millia  millium  ministrabant  ei 

(Dffff .  vii), »  et  reIiqua.Mi8si8  ergo  exercitibus  suis, 

perdidit  honflicidas  illos^quiaomne  judicium  in  ho- 

minibus  perangelos  suos  impleturas  est,sicut  ipse  ait 

in  fivangelio :  «  Mittet  filius  hominis  angclossuos,  et 

conigent  de  regno  ejus  omnia  scandala,  et  mittent 

ea  in  caminum  ignis  ardentis  (Marc,  xiii).  »  Givitas 

naiAqae  r^proboram  propria  sunt  illorum  corpora: 

qnfa  dcut  ad  tempus  homo  in  civitate  manet,  ita 

anima  inhabitat  in  corpore.  Non  solum  ergo  homi- 

cfdtt  perduniur,  sed  etiam  civitas  succenditur^quia 

QBqueadjndicium  reprobiin  animabus.etpost  Judi- 

dum  etiam  otm  corporibus  damnabuntur.  Sed  quia 

Boperius  hunc  regem  Dei  omnipotentis  speciem  tene- 

re  diximti8»qu2eriturquomodo  iratusdicatur,  cum  in 

natura  Dei  nulla  ira,  nulla  mutabilitas  cadat,  teste 

P^mista,  quiait:  «  Deusjudexjustus,  fortiset  pa- 

tieQB,nunquidirasciturpersingulosdies?»(PM/.vii.) 

AdqnoddioendUmquiamultis  inlocis  Scripturasa- 

cramorenostroloquitur,ut  ooculta  Deijudiciapervi- 

sibiles  res  intelligantur.Sicatenim  rex  terrenusira- 

tii8  dicitur,  quando  in  subjectisvindictam  exercet, 

sic  Deus  omnipotens  illis  iratus  videtur,  quos  justo 

judicie  propter  peceata  damnat  et  punit :  caeterum 

in  iua  natara  semper  immutabilis^semperque  tran- 

quillas  permanet.Gui  perquemdamsapientemdici- 

tur :  «  Tu  autem,  Domine  sabaoth,  cum  Iranquilli- 


A  tate  judicas,  et  cum  magna  reverentia  disponisnos 
Sdp,  ii).  »  Et  per  prophetam  :  «  Ego  sum  Deus,  et 
non  mutor  {lifal.  iii).  » 

«  Tunc  ait  servis  suis :  Nuptiffl  quidem  parata 
«  sunt,  sed  qui  invitati  erant  non  fueruntdigni.Ite 
«  ergoadexitusviarum,  et  quoscunque  inveneritis, 
«  vocate  ad  nuptias.»Ia  his  verbis  Domini  manifeste 
Judsorum  repulsio,  etgentium  vocatio  designatur. 
In  via  enim  quondam  JudsBi  stabant^uando  Deum 
coeli  cognoscentes,  legalia  pracepta  observabant. 
Sed  Domino  veniente  in  came,  hi  qui  invitati  erant 
non  fuerunt  digni,quia  non  credendo  in  eum,quem 
promissumhabebant,  feccrunt  se  esse  indignos.  Sed 
nunquid  quia  Judiei  venirenolunt,locusnuptiarum 
Dei  vacuus  remanebit?Absit.Nam  protinus  servi  ad 

H  gentium  vocationem  mittuntur,  cum  dicitur :  «  Ite 
ergo  ad  exitus  viarum.  »  De  exitibus  ergo  viarum 
gentilis  populus  vocatus  est,  quando,  nulltfm  Dei 
cognitionem  habcns,ad  idolorum  cultura  ad  creduli- 
tatem  Deiadductusest.  Sed  quia  non  ad  solos  Judsos 
banc  parabolam»  sed  ad  nos  pertincro  credimus, 
sicutviasactionesaccipimus,  sic  exitusviarumdefe- 
ctusdicimusactionum.  Sunt  enim  nonnulH  qui  non 
facile  ad  Deum  convertuntur,  nisi  prius  prosperitas 
hujus  ssculi  eis  deflciat,  sicut  scriptum  est :  •  Et 
tantummodo  vexatio  intellectum  dabit  auditui  {ha* 
xxviii).  »  Et  Psalmista :  «  Gum  occideret  eos,  quas- 
rebant  eum  (Psal,  lxxvii),  »  et  caetera.  Frequenter 
enim  nonnulli  divinis  fiagelHs  percussi  ad  salutiem 
redeunt,qui  si  in  prosperitatibus  saeculi  permansis- 
sent,  utique  perirent,quibusperprophetam'dicitur: 

C  «  Virga  et  flagello  castigaberis,  fllia  Sion,  ut  non 
discedat  zelus  meusate(£z^/i.xxiii).  »  Tales  signi- 
flcavit  ille  puer  Amalechites^  de  quo  in  Regum 
libris  legitur  (/  Reg.  xxx) :  quia  Amalechitis  fugien- 
tibus,  inflrmus  in  via  remansit,  quem  David  perse- 
quens,  Amalechitas  reperit,  eique  cibum  et  potum 
tribuit,  atque  postea  ducem  sui  itineris  fecit.  Ama- 
lechites  autem,  qui  lambens  populus  interpretatur, 
mundi  signiflcat  amatores^qui  alienis  divitiis  locu- 
pletari,  et  extraneis  facultatibus  cupiunt  augeri. 
Gumque  nonnulli  electi  cum  talibus  prsssentis  vits 
cursum  communem  ducere  desiderant,misericordis- 
sima  Dei  bonitate,  aut  flagellis  atteruntur,aut  pau- 
pertateattenuantur,aut  aliqua  necessitate  constrin- 
guntur,  ut  etiam  nolentes  ad  Deum  convertantur. 

T\  Tales  non  de  viis,  sed  de  exitibus  viarum  ad  Domini 
nuptias  vocantur,  quibus  convenit,  quod  per  Osee 
prophetam  dicitur :  «  Ecce  ego  sepiam  viam  tuam 
spinis,et  sepiam  eam  maceria:et  sequeris  amatores 
tuos,et  non  apprehendes  eos  :  quaBres,  et  non  inve- 
nies  eos,  et  dices :  Revertar  ad  virum  meum  p.rio- 
rem,  quia  bene  mihi  erat  tunc  magis  quam  nunc 
{Ose,  ii).  » 

«  Et  egressi  servi  ejus  in  vias,  congregaverunt 
c  omnes  quos  invenerunt,  malos  et  bonos,et  imple- 
«  tsc  suntnupti®  discumbentium.»In  quibus  verbis 
manifeste  ostenditur»quia,  sicut  superius  diximus, 
per  has  regisnuptias  praesens  Ecclesia  significatur; 


723 


HATMONIS  ITALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


m 


Ecce  cnim  dicitur:«  Egressi  servi  ejiisin  vias,  con-  A  charilas  figuratur,  quia  sicat  veslis  plurimis  fil 


i& 


gregaverunt  omnes  quos  invenerunt,  malos  et  bo- 
no8.»Bom  namque  soli  nusquam  sunt^nisi  in  coelo: 
mali  soli  nusquam,  nisi  in  inferno.  Praesens  autem 
Ecclcsia,  quae  inter  coelum  et  infemum  consistit, 
utriusque  partis  cives  recipit :  quia  multi  por  fidem 
in  Ecclesiam  intrant,  qui  per  vitae  meritum  in  re- 
gnum  coelorum  minime  intrare  possunt,  de  quibus 
per  Prophetamdicitur  :((Annuntiavi  etlocutus  sum, 
multiplicati  suut  supcr  numerum  (PsaL  xxxix).  » 
Nec  mirum  si  reprobisupernumerum  multiplican- 
tur,  cum  inter  muUiludinem  palearumgranatritici 
8alvantur,et  rosa  quoe  redolet,inter  spinas  quspun- 
guDt,  nasci  soleai. 
«  Intravit  autem  rex  ut  videret  discumbentes.  » 


contexitur,sic  charitas  diversis  virtutibusadornatur, 
Ex  ipsa  enim  nascitur  prudentia,  eleemosyQanim 
largitas,  hospitalitas,  inimici  dilectio,et  csterahis 
Bimilia.  Si  quis  vult  scire  quibus  filis  veatis  cbari- 
tatis  conlexitur,  legat  Paulum  apostokim.quicura 
dixisset  :MSi  linguis  hominum  loquar  et  angelorum, 
et  si  babuero  prophetiam,et  noverim  mysteriaom- 
nia,  et  omnem  scientiam,et  habuero  omnem  fidem, 
ita  ut  montcs  transferam,  et  si  distribuero  omnes 
facultates  meas  in  cibos  pauperum,  et  si  tradidero 
corpus  meum  ita  ut  ardeam,charitatem  autemnon 
babucro,  nihil  mihi  prodost  (/  Cor.xiii ;  »  continuo 
ejusdem  charitatis  membraenumeravit,dicens:«Ciia- 
ritas  patiens  est,  benigna  est,  non  emulatttr,  non 


Oiscumbere  in  nuptiisest  fideinEcclcsiaquiescere,  n  agit  perperam,  non  inflatur.non  est  ambitiosa,Don 


eicut  Dominus  alibi  dicit:«  MuIU  vcnientab  orientc 
et  occidente,  et  recumbent  cum  Abraham  et  Isaac 
et  Jacob  inregno  CGclorum  [Matth,  viii).  »  Quotidie 
autem  iste  rex  ad  suas  nuptias  intrat,  quia  Dcus 
oinnipotens  actus  moresque  hominum  subtili  exa- 
mine  d\judicat,  et  qua  intentione  quisquc  vivat, 
pensat :  et  si  aliquem  bonis  operibus  viderit  esse 
adornatum,hunc  quasi  spiritalem  convivam  secum 
sedere  et  convivari  gaudet.  Solet  autem  contlngere, 
ut  talis  in  Ecclesia  inveniatur,quali8  et  iste  fuit,de 
quo  adhuc  subditur  :  «  Et  vidit  hominem  ibi,  non 
<t  vestitum  veste  nuptiali,  et  ait  illi :  Amice,  quo- 
t<  modohucintra8ti,non  habensvestem  nuptialem?» 
Quffirilur  autem  quae  sit  vestis  nuptialis  a,  sine  qua 
quisquisEcclesiam  intraverit^non  recipietur  ad  con- 


quaeritquaesuasunt.non  irritatur,  non  cogi^atma- 
lum,  non  gaudet  super  iniquit&te,congaudet  aulem 
verilati:omnia  sufTert^omnia  credit,omnia8ustiael, 
charitas  nunquam  excidit  (Ibid.),  »  Sive  aliler 
recte  charitas  vcstis  nuptialifi  esi,  quia  sicutveslis 
non  solum  nuditatescorporum  operit,sed  etiamde* 
corem  tribuit,8ic  cbarilas  non  solumcsterasvirlu- 
tcs  generat,vel  multitudiQempeccatonimoperit^Bcd 
eliam  ornat,Domino  dicente  :  «  Omni  habenlidabi- 
tur,et  abundabit :  ei  autem  qui  non  babct,  et  quod 
videtur  habere,  auferctur  ab  eo  {Matth.  xxv). » El 
Apostolus  :«Nunc  manet,fideSjSpes,  charitas(/  Cor. 
xiii).  »  Mirum  autem  quomodo  amicum  vocat,quem 
cum  tanta  confusione  a  convivio  repudiat.  Ad  quod 
dicendum,  quia  tropice  loquens,per  antiphrasin,id 


vivium,  sed  cum  magno  dedecore  ejicietur.Vestem  C  est  per  irrisionem  amicum  appellat,  qui  non  mere- 


nuptialemnon  rectofidemintelligere  possumus,quia 
sine  illa  Ecclesiam  intrare  non  valemus.  Nam  et 
baptismum  vestem  nuptialem  non  accipimus,  quia 
sine  illo  Ecclesiam  non  intramus.Fiducialitcr  ergo,  et 
absque  ulla  contradictione,vcstem  nuptialcm  intel- 
ligamus  charital^m,  sinc  qua  quisquu   in  vacuum 
Ecclesiam  intrat,  etiamsi   rectam  fidem  schabere 
simulat.  Recte  ergo  vestcm  nuptialem  intcUigimus 
charitalem  ;  quia  sicut  ves  is  duobus  filis  texitur, 
superiori  et  inferiori.sic  charitas  duobus  prfeceptis 
impletur,  dilectionc  Dci  videlicet  ct  proximi.Filum 
ergo  inferius,  dilectionem  proximi  :fllum  superius, 
dilectioncm  significat  Dei.  Minus  enim,quam  inter 
duos  habcri  cbaritas  non  potest,quia  ncc  vcre  dili- 


tur  diligi.  Ac  si  diceret  :Amice,et  non  amice.Amicc 
per  fidem,  sed  non  amice  per  operationem.  Amice, 
quia  ad  nuptias  venisli :  se^  non  amice,  quia  ves- 
tem  nuptialem  non  attulisti. 

«  Ai  ille  obmutuit.  «  Increpatus  a  rege  is  quj 
sinc  veste  nuptiali  nuptias  intraverat,  obmuluit, 
quia  in  illadiscussione  districti  examinis,  nec  fu- 
giendi,  nec  mentiendi,  nec  cuiquam  se  occullandi 
locus  crit,quando  non  solum  Dei  praescntia,  ct  an- 
gelorum  atque  sanctorum  multitudo  testis  erii,  sf<i 
etiam  ipsa  conscientia  peccatrix  semetipsam,  cur 
poccaveril,accusabit,  teste  boato  Job,  qui  ait: «  Et 
terra  adversum  me  claraat  (Jo6.  xxxi).  »  Undcin 
pcrsona  Judae  proditoris,  sive  cujuslibet  impiidici- 


gimus  Deum  sine  proximo,  nec  vereproximum  sinc  D  tur  :  «  Revelabunt  cceli  iniquitatem  ejus,  et  terra 


Dco  diligere  possumus.  Unde  inter  cfetera  orna- 
mentain veste  pontificis  coccus  bis  tinctus  poni  pr»- 
cipitur  (Exod.  xxiii),  ut  scilicet  in  nostro  bono  opere 
charitas  geminetur,  ut  diligamus  Deum  toto  corde, 
tota  anima,  tota  mente,  et  proximos  sicut  nosmet- 
ipsos,  sicut  Jsanncs  apostolus  ait :  «  Filioli^  hoc 
mandatum  habemus  a  Deo,ut  qui  diligit  Deum,dili- 
gat  et  fratrem  suum.Et  qui  dixerit,  quoniam  diligo 
Doum,et  fralrcm  suum  oderit,  mendax  est  (/  Joan. 
,v).  »  Vel  certe  aliter  per  vcstem  nuptialem  recte 


adversus  eum  consurget,  et  manifestum  eritpecca- 
tum  illius  in  die  furoris  Domini  (Job.  xx).  »  Hanc 
quippc  districtionem  considcrabat  Propheta,  cum 
dicebat :  «  Neque  ab  oriente,  neque  ab  occidenlc, 
neque  a  dcsertis  montibus(subauditur locus  fugiendi 
erit)  quoniam  Deus  judex  est  (Psal.  ixxiv).  » 
Quid  autem  post  ha;c  sequatur,  manifestatur  eum 
subditur : 

«  Ligatis  pedibus  ct  inanibus,  mitiite  eum  in  le- 
«  nebras  exteriores.  »Si  quis  auiem  vult  scircqui- 


•  Ha}C  cum   judicio  legantur  :   videtur  Fubesse  mendum,  tametsi  archetypa  concordont. 


725 


HOMILIiG  DE  TEMPORE. 


726 


bu8  funiculia  peccatorum  manus  et  pedcs  ligcntur 

in  pcsna,  Salomon  manifeatat,  cum  ait :  «  Funiculis 

peecatorum   suorum    unusquisque    constringetur 

{Prov.  v).  »  £t  Psalmista  de  ipsis  loquitur :  «  Funes 

peccatorum  circumplexi  sunt  me  {Psal.  cxviii).  » 

Funis  enim  torquendo  componitur,  ut  longior  efOcia- 

tur  :  et  quicunqne  peccatis  peccata  addunt,  quasi 

funem  faciunt,  quo  in  poena  ligentur.  Quibus  Isaias 

terribiliter  damat : «  Vsb  qui  trahitis  iniquitatem  in 

funiculis  vaQitatis,et  quasi  funiculum  plaustri  pecca- 

tum! »  (I$a.  V.)  Ministri  isii  immundi  sunt  spiritus 

inteiiigendi,  de  quibus  per  Psalmistam   dicitur  : 

«  Immissiones  per  angelos  malos  (Psal.  lxxvii).  » 

Ligalio  pedum  vitia  et  peccata  significant.  Quisquis 

autem  hic  ligatas  habet  manus  vel  pedes,  ne  bonum 

operetur,  ne  viam  mandatorum  Dei  currat,  nccesse 

est  ut  illic  ligatas  habeat  manus  vel  pedes  :  et  qui 

undique  ae  dilatavit  in  malo  opere,  undique  con- 

Btringatur  in  retributione  vindictffi.  Digne  vero  pec- 

catoris  manus  et  pedes  ligantur  in  pcena,  quos  hic 

habuit  solutos  ad  culpam.  Gum  tenebrae  semper  sint 

interiores,  et  nunquam  exteriores,  cur  iste  in  tene- 

bras  exteriorea  mitti  dicitur  ?  Ad  quod  dicendum, 

quia  tenebr»  interiores  csecitas  est  mentis  :  exte- 

riores  vero,  pcena  infernalis.  Justum  igitur  est  ut 

po8t  mertem  in  exteriores  tenebras  mittatur  qui, 

dum  viveret,in  interioribus  tenebris,  id  est,  in  cae« 

citate  mentis  se  conclusit.  Quid  autem  ibi  missus 

patiatur,  manifestatur  cum  subinfertur  :  «  Ibi  erit 

»  fletns  et  stridor  dentium. »  Ubi  per  nomina  mem- 

brorum,  qualitas  ostenditur  tormentorum.  Acriori 

enim  fumo  oculi  tacti  lacrymari  solent,  et  nimio 

frigore  dentes  strideecere.  Gum  ergo  dicit :  « Ibi  erit 

fletus  et  stridor  dentium,  »  datur  intelligl  quia  re- 

probi  8Btemo  supplicio  damnati  et  frigus  insstima- 

bile  et  calorem  intolerabilem  sustinebunt,  beato 

Job  teste,  qui  ait :  «  A  calore  nimio  transibunt  ad 

aquaa  nivium  {Job.  xxiv).  •  Ubi  etiam  consideran- 

dum  quia  non  solum  sanctorum  corpora,sed  etiam 

reproborum  in  judicio  resurrectura  monstrantur. 

Unde  per  beatum  Job  alibi  dicitur  :  «  Gredo  quod 

Redemptor  meusvivit,  et  in  novissimo  die  de  terra 

resurrecturos  som,  et  in  carne  mea  videbo  Deum 

{Job.  xix).  »  Oculi  enim  carnei  sunt,  et  dentes  ex 

ossibus :  igitur  cum  dicit :  «  Ibi  erit  fletus  et  stridor 

<ientium,  »  ostendit  corpora  reproborum,  qu<B  con- 

stant  ex  carne  et  ossibus,  veraciter  esse  resurre- 

ctura  :   ut  qui   in   carne  et  anima  peccaverunt, 

in  came  et  anima  pariter  puniantur.  Quod  autem 

ait : 

«  Multi  enim  sunt  vocati,  pauci  vero  electi.  »  Ma* 

^s  timendum  est  quam  exponendum.  Quod  enim 

^tnnes  vocati  sumus,  novimus ;  utrum  autem  ad  ele* 

^torum  sortem  pertineamua,adhucignoramus.Tanto 

^^go  solliciti  esse  debemus  in  bono  opere,  quanto 

'^excusabiles  nos  esse  scimus  de  vocatione,ut  non 

5^Vim  multia  reprobia  audiamus :  «  Ite,  maledicti,  in 

^^nem  eternum  {Malth.  xxv), »  sed  cum  olectis  audire 

^^ereamur :  «  Venite,benedicti  Patris  mei.possidetc 


A  paratum  vobis  regnum  a  constitutione  mundi .  {lbid,)n 
Quod  ipse  prsestare  diguetur,  qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  in  sacula  s^culo* 
rum.  Amen. 

HOMILIA  CXXXVI. 

nOMINICA  VIGESIMA  S£CUNDA   POST  PENTECOSTEN. 

(JoAN.  IV.) «  In  illo  tempore.  Erat  quidam  regulus 
«  cujus  filius  infirmabatur  Gapharnaum.  •  Et  reli- 
qua.  Aliquoties  contingere  solet,ut  nonnuili  a  quali- 
tate  mentis,quam  habentinterius,nomina  sortiantur 
exterius,sicut  Simon  dictusest  Petrus  ob  firmitatem 
fldei,  eo  quod  flrmaB  petrs  inhaaserit,  et  Fiiii  Zebe- 
dffii  Boanerges,  id  est,  filii  tonitrui,  sunt  vocati,'quia 
de  spiritali  ccelo  intonituri  erant :  «  In  principio  erat 

H  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
Verbum  {Joan.  i).  »  Et  Judas  zelotes  dictus  est,  eo 
quod  zelo  amoris  Dei  plurimum  ferveret.  Sic  ergo  et 
iste  regulus  fortassis  a  qualitate  mentis  quam  habe- 
bat  interius,  nomen  traxit  exterius.  Regulus  enim 
diminutivum  nomen  est  a  rege,  quasi  dicatur  sub 
rege  primus,  vel  parvus  rex.  Et  ideo  quia  ex  parte 
credebat,  et  ex  parte  non  credebaty  non  rex,  sed  re-  . 
gulus  meruit  appellari.  Sed  quod  nos  verbis  de  illo 
dicimus,  hoc  ipse  de  se  operibus  comprobat.  Nam 
subdilur  : 

«  Hic  cum  audisset  quia  Jesus  adveniret  a  Judflea 
«  in  Galilaeam,  abiit  ad  eum,et  rogabat  eum  ut  de- 
«  scenderet  et  sanaret  filium  ejus.  Incipiebat  enim 
«  mori.  »  Quae  omnia  juxta  litteram  ita  manifesta 
sunt,  ut  expositione  non  indigeant.  Hoc  tantummodo 

C  mirum  videtur  quare  is  qui  pro  filio  rogaturus  ve- 
nerat  a  Domino  audivit : 

«  Nisi  signa  et  prodigia  videritls,  non  creditis.  » 
Gumutiquc  nisi  credidisset,nequaquam  pro  sanitate 
filii  rogaturus  ad  Dominum  accessisset?  Ad  quod  di- 
cendum  quia  credebat  et  non  credebat.  Gredebat 
quod  Dominus  per  prossentiam  corporalem  salutem 
illio  suo  restituere  posset,  sed  non  credebat  eum  per 
Divinitatem  ubique  esse  praesentem,  c^jus  tam  solli- 
cite  corporalem  adventum  requirebat,  dicens  : 

«  Domine,  descende  priusquam  moriatur  filius 
«  meus.  »  Quia  ergo  credebat,  rogaturus  pro  filio 
accessit,  sed  quia  non  perfecte  credebat,  audire  ftie- 
ruit :  «  Nisi  signaet  prodigia  videritis,non  creditis.» 
Fides  enim  augmentum  habet,  sicut  apostoli  Domino 

n  dixerunt :  «  Doniine,  auge  nobis  fidem  {Luc.  xvii).  » 
Et  centurio  iiie,  qui  pro  puero  lunatico  rogaturus 
venerat,  cum  audisset  a  Domino  :  «  Gredis,  omnia 
possibilia  credenti,  »  respondit :  «  Gredo,  Domine, 
adjuva  incredulitatem  meam  {Marc.  ix). » Inter  signa 
autem  et  prodigia  hoc  interest,  quia  signa  dicuntur 
miracula  insolita  :  prodigia  vero  ea  dicuntur,  quaa 
cum  praesentialiter  mira  sunt,  etiair.  in futuro  aliquid 
praemonstrant.  Unde  prodigium  dictum  est,  quasi 
porro  digium.  Sed  in  hac  lectione  nostra  superbia 
confunditur,  si  eam  cum  alia  conferamus.  Legimus 
enim  in  Evangelio  Matth8ei,quia  cum  introisset  Jesus 
in  Gapharnaum,  accessit  ad  eum  centurio,  rogans 


w 


IIAYMONIS  IIALBKHSTAT.  EWSC.  OPP.  rAIlS  11.  —  HOMIL 


728 


.  eum,  et  dicens  :  »  Domine,  per  meus  jacet  ia  domo  A  oodomevangelista  JoanneDarraDt8,qiiiacQmmulier 


•  paralyticQS,  et  maJie  torquetur.  »  Et  ait  illi  Jesus  : 
.  «  Ego  veniam  et  curabo  eum  (Matth,  viii).  »  Quis 
enim  ignorat  rcgulum  majoris  essc  potcstatis  quam 
centurionem?  Et  quid  est  quod  Dominus  ad  Olium 
reguli  rogatus  ire  noluit,  ct  ad  servum  centuripnis 
etiam  non  rogatus  ire  paratus  fuit?  Nimirum  nostra 
ouperbia,  ut  diximua,confunditur,qui  in  hominibus 
non  naturam,  qua  ad  imaginem  Dci  facti  sunt,  sed 
.potentiam  coneideramus.  Quos  eniro  potentes  cerni- 
lOUS  honoramus  :  et  quos  motuimus  veneramur  : 
|>aupores  autem  contomnimus,  despicimus  et  negli- 
gimus.  Eeontra  Filius  Dei^  qui  dc  coelo  descendit  in 
terra6,ad  filium  reguli  rogatus  ire  noluit,ct  ad  ser- 
vum  centurionis,  etiam  cum  non  rogaretur»ire  pa- 
ratus  fuit.  Quia  sicut  Pctrus  de  eo  veracissime  te- 
statur : «  Non  est  personarum  acceptor  Deus,  sed  in 
omni  gente  qui  operatur  justitiam,  acceptus  est  ill^ 
(Aci.  x).  »  Imitemur  ei^  et  noa  caput  nostrum,  et 
quem  plus  Deum  amare  viderimue,  ilium  atudiosius 
diligamus.  Et  hsc  dicentes,  non  prohibemus  hono- 
rare  potentes,  maximc  cum  Petrus  apostolus  dicat : 
«  Deum  timete^  regem  honorificate  (/  Petr.  ii).  » 
-Sed  sicut  illorum  veneramur  potentiam^sic  paupe- 
rum  supplere  debemus  indigcntiam,  ut  in  Ecclcsia 
Dei  unicuique  congruus  honor  cxhibcatur.  6ed  quia 
aacrepatio  piis  mentibus  multum  prodesse  solet, 
postquam  regulus  a  Domino  increpatus  audivit : 
fi  Vade,  filius  tuus  vivit.  Gredidit  homo  sermoni 
«  quem  dixit  ei  Jesus  et  ibat.  »  Undc  fkies  protinus 
elfectam  consecuta  eH. 


B 


Samaritana  audisset  a  Domino  Dmnia^uc  feeit,abiit 
in  civitatem,ct  dizit  illis  omnibus : «  VeDiteetvtdeie 
homincm  ^i  dixit  mihi  omnia  qasGunqire  feci. 
Nunquid  ipse  est  Ghristus  ?  cum  veDissent  ergo  ad 
illum  Samaritani,  rogaverunt  eum  nt  ibi  maoent. 
Et  mansit  ibi  duos  diea,  et  muHo  plttrei  credide- 
ront  propter  sermonora  ejus.  Et  roulieri  diGd>tDt: 
Quia  jam  non  propier  tuam  loqueUm  eredixnoa.ipsi 
enim  audivimue,et  scimus  quia  hic  eatveraStiTsior 
mundi  (Joan.  iv).  » Ibi  enim  sineostenfiioaemiivculi 
tota  civilas  credidit,  hic  cum  mi|gn«m  signumos- 
tensum  esset,  ipse  pater  tantum  «  credidii  etdomufi 
cjus  tota.  » 

HOMILIA  CXXXVIL 

OOMINICA  XXIII   POST  PENTfiCOSTEN. 

(Matth.  xviii.)  «  Inillo  tempore  diwt  Jesoa  diBo- 
c(  pulis  suis  parabolam  hanc  :  Simtle  est  repnm 
((  coolorum  homini  rogi  qui  voluit  rationem  ptmere 
■  cum  8ervi3  suis.  »  Et  reliqaa.  Virtos  et  sapieDtia 
Dei  Dominus  Jesus  Chrisius,  humanas  igDoraotis 
condesccndens,  frequenter  suis  saooiis  senBombuB 
simiiitudincs  dignatus  estad,iongsre,utqQodper6i- 
militudinem  semionum  audiiores  ciqjerenonpotfr 
rant,  saltem  por  parabolaset  figuras  teaersBiUnde 
sicutalibiMattheusaitrccLoqaebaturJesuscamdis- 

cipulis  in  parabolis,  et  sine  parabolis  noa  ioquebatar 
ois,  ut  adimpleretur  quod  per  Propbetam  dicitnr : 
Aperiam  iu  parabolis  o&meum  (.VaX^.  xm  et  Pjoi. 
Lxxvii),  »  loquar  proposHiottes  ab  iniito.  Quod  iQ 


«  Jam  autem  eo  descendente,  servi  occurrerunt  G  hac  lectione  eum  fecissc  oognovimusysi  diligentioi 


c(  ei,  et  nuntiaverunt  dicentes  quia  filius  ejus  vive- 
«  rei.  »  Ex  eo  ergo,  quod  superius  isto  regulus  Do- 
mino  dixit:  «  Descende  priusquam  moriaturFilius 
meus,  »et  hic  dicitur :  (( Jam  autem  eo  descendente,» 
datur  intc]Ugi,quia  Capharnaum  in  valle  erat  sita, 
qua  vallis  pinguis  sive  villa  pulcherrima  intorpreta* 
tur.  Ai  jlle  volens  scire  utrum  ea  hora  sanitas  esset 
reddita  fiUo,  in  qua  audierat  a  Domino  :  Filius  tuus 
vivit^  « interrogavit  horam  ab  eis  in  qua  melius 
«r  habuerit.  Et  dixerunt  ei :  Quia  heri  hora  septima 
t(  reUqnit  eum  febris.  »  Pulchre  autem  hora  septima 
filitts  reguU  sanatur,  quia  septem  sunt  dona  Spiritus 
sancti,  cujns  gratia  ct  virtute,  non  solum  remissio 
peccatorum,  sed  ctiam  virtus  ct  sanitas  tribuitur, 


superiora  hujus  Evangelii  ooiimdererauB«€iim  enim 
prasceptum  dimittcndi  fratribiisin  nobis  peccantibus 
dedisset,  ne  dura  hcBC  viderentur  et  aspen,  adjcdl 
eimiUtudinem  de  rege  qui  debiiori  saodeoem  millia 
talentaad  unam  supplicationem  dimisii.SpiritaUter 
homo  isle  rex  Dominus  Jesus  Christus  de  qao  scri- 
ptum  est : »(  Ecce  veniet  Deus  ei  homo  de  David  qui 
est  rex  regum  et  Dominus  dominaniiom  (/  Tim.v)% 
et  cujus  regni  non  erit  finis.  Hujus  regis  servi  homi- 
nes  Bunt  quos  ad  sibi  scrviondum^eque  Itndandum 
ad  suam  imaginem  condidit,  quibus  etiam  scnsum 
ot  intclIigenUam  priBbuit.  Huic  roi  servifesutmnaest 
libertas.ab  ejus  servi  Lio  recedere  turpissima  servitos. 
HujusservumsegloriabaturPsaImista,oumdicebat: 


Apostolo  ieste,  qui  ait :  «  Charitas  Dei  diffusa  est  in  j)  (( Ego  scrvustuus  et  fiiiusanoiU»  tu«  (P*j/.  cxviih. 
1:1.  *-i r,_._:i._  .  ^        .    ,  .  g^  iterum  :  ((  Servus  tuus  ego  siMn,  da  mihi  itttd- 

Jectum  (Psal.  cxvi),  »  Domino.  PoBii  autem  rei  ra- 
tionem  cum  servis  suis,  quia  non  solum  opera,scd 
etiam  cogitationes  noetras  ejus  majesiatis  octolua 
subUliier  examinai  atquedisoerait.  8ed  ao  ratiooem 
ponente,  solet  coniingere  ut  inveniaatur  pluresqu» 
non  solum  in  minoribus  peocaiis^sed  etiam  in  majo- 
ribuscriminibus  sunt  obligaii.Quorum  speciemtenet 
iste,  dc  quo  subditur  : 

«  Et  cum  ccepisset  rationcm  ponerc  oblatus  cst  ei 
«  unus  qui  debcbat  ei  decem  milUa  talenia. »  Talen- 
tum  in  Scripturis  aliquoUcs  peccaium  8ignificat>vcl 


oordibuB  nostris  per  Bpiritum  sanctum  qui  datus 
QBt  nobis  (fiMM.  v).  »  8ive  certe  hora  sepUma  filius 
regult  sanatus  efit^  utinielUgamus  quia  in  praesenti 
vitft  qittB  per  septem  dies  volvitur,  saluiem  anim® 
nosirffi  bene  opcrando  quajrere  debemus. 

<«  Cognovit  ergo  Pator  quia  illa  hora  esset  in  qua 
«  dixit  ei  Jesus  :  Filius  tuus  vivit,  ct  credidit  ipse, 
«  et  domus  cjus  tota.  »  In  multis  locis  Evangelii 
promptior  fides  gentium  ad  credendum  ostenditur 
quam  Juda»orum,  ipso  Domiiio  de  centurione  di- 
ccnle  :  ((  Amen,  dico  vobis,  non  inveni  tanlam  fidcm 
in  Israei  (Matih.  vui).  »  Lcgimus  paulo  superius, 


729 


HO^nU*  B15  TEMPOnE. 


/30 


pondus,sive  TnaMtudinem  peceatonrm,  sicnt  in  Za-  A. 
ebaria  legitur  :  «Vidijet  eccc  lalctitum  plumbi  por- 
tabaliir  (Zach.  v),  »  ct  projeoit  iHum  in  medio  am- 
T^or»,  ol  #!*it:  "w  hftc  c«t  impietfts  {Ibid.)^  »  sicut 
enim  tatentumtfivcrsis  modis  ponderatur,sic  pecca- 
tomm  spccies  tii%'erss  sunt.  Qnienim  homicidium, 
adttlterfum,  saorilegium,  et  cetera  his  similia  per- 
petrat,  quaM  deeem  millia  talcnta  debefoat. 

**  €nm  an4dm  non  habCrct  un^o  redderet,  jnssit 
<c  enm  dorainusvenundar!,  et  uxorem  ejus  et  filios, 
«  et  omnia  qu»  habcbat,  et  reddi.  »  Non  habebat 
servus  unde  redderet  debitnm,  quia  dighe  pro  pec- 
eatts  Deo  satisfacere  non  potest  per  proprium  meri- 
tum.  Sive  oerte  non  habet  servus  unde  debitum 
reddat,  qnia  pec^ator  in  die  jndicii  nuUam  excusa- 
tionem  pro  peccatis  suis  invcniet.  Sed  quia  Deus  || 
nHsericors,  nec  vult  peccatores  perire  perpetuo, 
Jubet  servum  ventmdari,  com  peecatorem  per  pceni- 
-tentiam  proecipit  immntari.  In  venundatione  enim 
faoc  agitnr,  ut  alterius  res  ad  alterius  transeat  pos- 
eessionem.  Et  tunc  spiritaHter  scrvus  venundatur, 
quando  peceator  dc  posseseione  diaboli,  per  poeni- 
lentiam  ad  possessioncm  convertitur  Dei.  Venun- 
datur  qnoque  uxor  et  filii  cum  caro,  qusB  peccatis 
fuii  subdita,  et  cogitationes  camalesin  ser^tioDei 
immutat.  Et  quiservivitimmunditise  et  iniquitatiad 
jniquTlateib,  serviat  JustitisB  in  sanctiflcationem,  et 
^o  saperbia  butnihtatem,  pro  luxnria  castitatem, 
proavaritiadilij^tlargitatem.Etqui  antea  procrea- 
Terat  filios  diabolr  male  vivendo.  Et  per  uxorem, 
propriam  carnem  intcHrgere  possumus  :  per  fllios, 
vitia  et  peccata.  Vel  certe  alitcr :  venundatur  ser-  C 
vuSy  cum  peccatori  impoiinitenti  «temum  commi- 
natur  stlpplicium,  et  dee^inare  a  malo,  et  facere  bo- 
fkvtm  ei  praBcipitur.Venundanturquoqueuxoret  fllii, 
i|itando  non  solum  anim»  pro  peccatis,  sed  etfam 
oarni  peecatrisi  poena  »temi  craciatus  prsedicitur. 
Quod  oumattdierit  servus  fleequenter  post  peccatum, 
timore  eonculitur  ad  poenitendum,  qui  pro  amore 
t>ei  noltdt  cav^re  peeoatum.  Unde  et  subditur* 

«c  PHKndens  aut^m  servoe  ille,  rogabat  eum  di- 
cen*:  Patitotiam  hdbe  in  me,  et  omnia  reddam 
t<  tibf .  n  Prodidit  antemscrvus  ante  Deum,  cum  pec- 
cater,  suam  f^agilttatem  rccognoscens,  humiliter 
veniam  postulat,  dieens  cum  Propheta :  «  Quoniam 
iniqnitatem  meam  ego  coignosco  et  p^ccatum  meum 
contra  me  esi  eemper.  Tibi  soli  peocavi,  et  malom  D 
e(Mm  te  fidCi,  tit  Justificeris  in  sermcnibus  tuis,  et 
vineas  cura  judicaris  {PsaL  l).  »  Hogat  quoque  pa- 
tientiam,  ut  dtgnam  possit  exhibcre  pcenitentiam, 
qontenus  pr«sentis  vHn  dies  ad  itidBcias  pGsnitendi 
aceipiat,  et  secundul!m  Apostoluth,  per  l^atientiam 
Dei  ad  pcenitefliiam  convertatur.  Qnantum  autem 
misericoris  Daus  erga  peccaiores  conversos  existat, 
nHmifestatnf  eum  subditur. 

« Misertus  autem  dominus  servi  illltts,  dimisit 
f<  enm,et  debittim  dimisH  ei.  »  Ecce  enim  non  soliim 
paiientiam,  quam  rogaverat,  invenit,  sed  etiam  de- 
bfll  absdlutionem  accepit.  Quia  diviila  ctementia 


semper  majora  consuevit  prsstare,  quam  humana 
fhigilitas  sciat  rogare.  Nemo  ergo  de  magnitudine 
vel  multitudine  peccatomm  diffldere  debet,  ac  de 
ipsa  desperare,  cum  ille  qni  decem  miliia  talenta 
debebat,  et  patientiam  rogaret  ut  redderet  omnia 
a  Domino  impetravit.  Amat  enim  Deus  peccatores 
postconversionem^  si  dignam  faciant  satisfactionem. 
Quiasicut  ipsedicitperprophetam,  nonvult  mortem 
peccatoris,  «  sed  ut  convertatur  et  vivat  (Ezech.  xviii 
et  xxxur).  •  Et  iteram :  «  Peccator,  quocunque  die 
conversusfuerit  (fftiVf.),»etc.  Etsicutpius  Redemptor 
in  Evangelio  ait:  Quia  «  non  veni  vocare  justos,  sed 
peocatores  (iMthAx),n  —  ((Etgaudium  est  in  coslo  su* 
per  uno  peccatore  pcBnitentiam  agente  quam  supra 
nonagintanovemju8tis,qui  non  indigentpceliitentfa 
(Luc,  vii).  »  Unum  autem  summopere  necessarium 
est  pcenitentibus,  ut  sicul  sibi  sua  a  Deo  dimitti  vo- 
Iimt  peccata^ita  fV-atribus  in  se  peccantibus  clementer 
ignoscant.  Snnt  enim  nonnulli  qui  cum  Deum  erga 
se  benignum  esse  desiderant,  fratribus  duri,  asperi 
etamariefxistunt.  Quorum  si^ilitudinemvideturiste 
tenere,  de  quo  subditur  : 

«  Et  egressus  servus  ille,  invenit  unum  de  con- 
«  servis  suis,  qui  debebat  ei  centum  denarios,  et 
«  tenenssuflTocabat eum,dieens :  Redde quod  debes.» 
Egreditur  servus,  quando  iiber  ablro  permittitur. 
SufTocationem  supradictam  tribulationes  et  angus- 
tias^quas  ei  ingerebat^intelligere  possumus.  Spirita- 
liter,  unusquisque  nostrum  exiens,invenit  unum  de 
conservissuis  debentemsibicentiimdenarios,  quan- 
do  reminfscitur  se  ab  alio  esse  Isesum. 

((  Procidens  autem  servus  ille,  rogabat  eum,  di- 
«  cens:  Patientiam  habe  in  me,  et  omniareddam 
«  tibi.  »  lisdem  ergo  verbis  qnibus  dominum  sup- 
plicaverat  a  conservo  rogatus  est,  sed  non  tal^m 
misericordiam  conservo  exfiibuit  qualem  a  Domino 
acceperat.  Unde  et  subditur : 

«  Ille  autem  noluit,  sed  abiit  ct  misit  eum  in  car- 
«  cerem,  donec  redderet  debitum.  )>  Mali  autem  re- 
tributio  carceris  conclusione  vel  sufTocatione  desi- 
gnatur.  Igitur  carcer  in  hoc  loco  af!Iictio,  qua  eum 
eoarctabat^  intelHgitur.Debitum  in  Scrlpturis  pec» 
catum  vocari,  ex  eo  intelligimus  quod  quotidle  in 
oratione  poscimus,  dicenies :  «  Dimitte  nobis  debita 
nostra  {Matlh.  vi).»  Undein  liBgepraecipitur:  Debi- 
tum  debet  tibi  quispiam  frater  tuus,  si  abstuleris 
«  pignus  ab  eo,  ante  solis  occasum  {Exod,  xxii)  » 
pignusrestitue.Omnis  enimhomo  debitorestetdebi- 
torem  habet.  Quis  enim  est  qui  non  sit  debitor  Dei, 
cum  ilmllus  sit  slne  peocato  ?  Et  quis  est  qui  debito- 
rem  non  habeat  fratrem  suum,  nisi  iTle  io  ^uem 
nnllus  peccavit  ?  Quantum  autem  inter  decem  millia 
talenta  et  centum  denarios  distat,  tanto  msQora  sunt 
qu88  in  Deum  committimus,  quam  eaquaB  fratres  in 
nobis  peccant.Ea  ergo  benignitate  fi*atribus  in  nobis 
peccantibus  minora  dimittere  debemus,  qua  majora 
nobis  a  Deo  dimitti  dptamus.  Quod  metlus  agnosci- 
mus  si  supcriorem  Domini  admonitionem,  ex  qua 
haec  similitudo  orta  est,  consideremus.  Gum  enim 


731 


HAYMONIS  UALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


73i 


superius  praeciperet,  dicens  :  «  Si  peccaverit  in  te 
frater  tuus,  vade  et  corripe  eum  inter  te  et  ipsum 
solum  {Matth.  xviii),  et  cffitera  quae  sequuntur,  in- 
terrogavit  eum  Petrus,  dicens:.u  Domine.  quoties 
peccabit  in  me  frater  meus,  et  dimittam  ei  ?  usque 
septies?  Ait  illi  Jesus:  Non  dico  tibi  usque  septies, 
sed  usque  septuagies  septies  {Ibid,),  »  £k  qua  inter- 
rogationeet  responsione  hocdiscimus,  quia  si  toties 
peccaverit  in  nobis  frater  noster,  .quoties  humana 
fragilitas  in  die  peccare  nonsinit,semper  parati  esse 
debemusadignosccndum.SeddiGetaliquis:Peccavit 
in  me  fratcr  meus.dimisieiusqueseptuagies  septies, 
nunquid  ampliub  dimittere  debeo  quaip  aChristo  pr<B< 
ceptum  est?Gui  re&pondere  dcbemus^quia  etsi  aeptua- 
gies  octies,etsi  ccntics,etquotiesomnimopeccaverit, 
semper  dimittendum  est.  Quiasicut  a  Domino  non 
ex  parte,  sed  ex  integro  volumus  dimitti  peccata : 
sic  ex  toto  corde  fratribus  in  nobis  peccantibus  di- 
miltere  debemus,monente  Paulo  apostolo:  «  Donate 
vobis  omnia  invicem,  si  quis  adversus  aliquem  ha- 
bet  querelam,  sicut  et  in  Christo  donavit  nobis  (CoL 
'  iii).  »  Numerus  enim  iste  non  pro  quantilate,  sed 
pro  mysterio  positus  est.  Hujus  numeri  sacramen- 
tum  Luoas  evangelista  ostendere  curavit,  cum  hu- 
mans  generationis  Christi  ordinem  describens,  se- 
ptuaginta  septem  generationes  enumeravit.  Cum 
enim  Matthaeus  ab  Abraham  incipiens  usque  ad  Chri- 
stum  descendendo,  quadraginta  duas  generationes 
enumerasset,  e  contra  Lucas  a  Christo  ascendendo 
usque  ad  primum  hominem  Adam  describens,  se- 
ptuaginta  septem  generationes  enumeraj^it,  ut  in- 
telligamus,  septuagies  non  ad  quantitatem  numeri, 
sed  ad  peccatum  pertinere.  A  Christo  ergo  usque 
Adam  septuaginta  septem  generationes  numerantur, 
quia  illud  peccatum  quud  primus  homo  de  paradiso 
perpetravit,  per  septuAginta  septem  generationes 
usque  ad  Christum.  qui  sine  peccato  venit,  viguit. 
Unde  bene  idem  Lucas  a  baptismate  Christi  nu- 
merare  caepit,  quia  omnia  peccata  in  baptismo  ab- 
solvuntur.  Quod  mystice  Lamech  suis  verbis  osten- 
dit,  quandouxoribus  suisait:  Septuplum  ultio  dabi- 
tur  de  Cain,  de  Lamech  vero  septuagies  septies. 
Nam  quantum  ad  litteram  pertinet,  septuagies  se- 
pties  de  Cain  ultio  data  est,  quia  vindictam,  quam 
pro  fratris  morte  promeruit,  usque  ad  generationem 
in  ipso  pertulit.  De  Lamech  vero  septuagies  septios 
ultio  data  est,  quia  septuaginta  septem  anims  de 
femore  ejus  egressa;  sunt,  quas  omnes  diluvio  per- 
ierunt.  Spiritaliter  vcro  de  Lamech  septuagies  sc- 
pties  ultio  data  est,  quia  pcccatum  quod  primus 
homo  peccavit,  ut  diximus,  per  septuaginta  septem 
genefaliones  usque  ad  Christi  adventum  viguit. 
Unde  beoe  idem  La;nech  percutians,  sive  percussus 
interpretatur,  quia  primus  homo  peccati,  et  omnem 
suam  stirpem  eodcm  vulncre  percussit.  Hsc  dixi- 
mus,  ut  ostenderemus  septuagies  septies,  non  ad 
quantitatem  numeri,  sed  ad  peccatum  pertinere. 
Omnia  ergo  qum  fratrcs  in  nobis  peccare  possunt, 
dimittere  jussit,  quando  septuagies  septies  fratribus 


A  in  nobis  peccantibus  indulgere  preecepit.  Regulam 
ergo  dlmittendi  in  nobis  ipsis  discamus,  ut  sicut 
Deum  post  peccatum  volumus  invenire  propitium, 
sic  in  nobis  peccantibus  clementesetbenigoissimui, 
ipso  Salvatore  monente  :  «  Cum  stabitis  ad  oran- 
dum,  dimittite  si  quid  habetis  adversusaliquem.ot 
ct  Pater  vcster,  qui  in  coBlis  est,  dimittat  vobis  [mc- 
cata  vestra  {MaUh,  xi).  »  Nam  qui  dirini  beneGcii 
oblitus,  suas  vuH  vindicare  iiyurias,  non  solum  de 
futuris  pcccatis  veniam  non  merebitur,  sed  etiam 
prsterita  peccata  quao  sibi  dimissa  credebat,ad  vln- 
dictam  ci  replicabuntur.  Unde  ot  subditur  : 

«  Videntcs  crgo  conservi  ejus  qus  fiebant,  con- 
(c  trlstati  sunt  valde,  et  venerunt  et  narravenint 
«  omnia  domino  suo  qus  fiictafuerant.»  Gonservi, 

n  qui  h«c  videntes  Domino  nuntiont,  angeli  sunt  qai 
opera  nostra  die  noctuque  factori  nostro  annuntiare 
creduntur^sicut  angelus  ad  Tobiam  ait:«Dumora- 
retisj  ego  obtuli  orationes  vestras  ante  Deum  ITob, 
XII).  »  Qui  pro  eo  conservi  dicuntur,  quia  nostris 
humilitatibusministrant,  sicut  Apostolus  ait.  •  Sunt 
administratorii  spiritus,  in  ministerium  missi  pro- 
pter  eos  qui  hsreditatem  cupiunt  salutis^F^^.i).» 
Contristati  autem  dicuntur,  quia  sicui  gaudentsu- 
per  beae  agentes,  sic  dolere  dicuntur  super  male 
agentes.  Sive  aliter,  conservi  qui  h«c  dominonun- 
tiant,  doctores  et  magistri  Ecclesias  intelligiintur, 
qui  videntes  minores  a  mijoribus  opprimi  vel  af- 
fligi,compatiuntureis:et  dum  eis  condolent,quasi 
per  affectum  mentis  omnia  hac  Domino  nuntiant. 
c<  Tunc  vocavit  illum  dominus  suus,  et  ait  illi : 

C  «  Sorve  nequam,  omne  debitum  dimisi  tibi,  quo- 
«  niam  rogasti  me ;  nonne  ergo  oportuil  et  te  mi- 
«  sereri  conservi  tui,  sicut  et  ego  tui  misertns 
«  sum  ?  »  Ecce  qualem  pcenam  merebitur,  quia 
suas  vult  vindicare  iiyurias.  Ait  enim  :  «  Serve  ne- 
quam,etG.Ac  si  diceret :  Serve  male,ingrate  serve, 
cum  ad  unam  petitionem  omne  debitum  tibi  dimise- 
rim,  quare  non  considera&ti  quia  oportuit  et  te  mi- 
sereri  conservi  tui,  sicut  et  ego  tui  misertus  sum? 
«Et  iratus  Dominus  ejus  tradidit  eum  tortoribus, 
«  quoadusque  redderet  universum  debitum. »  Que- 
ritur,  quomodo  Dominus  iratus  dicatur,cnmiiina- 
tura  Dei  nulla  ira,  nulla  mutabilitas  cadat,  teste 
Psalmista,  qui  ait  :  «  Deus  judex  justus,  fortis  et 
patiens,  nunquid  irascitur per  singulos  dies?  «  (Psai* 

Q  VII.)  Ad  quod  dicendum,  quia  multis  in  locis  Scri- 
ptura  sacra  more  nostro  loqui  tur,  ut  occulta  Dei 
judicia  per  visibiles  res  intelligantiir.  Sicut  enim 
terrenus  rex  iratus  dioitur,  quando  in  eubjectisvin- 
dictam  exercet,  sic  Deus  omaipotens  illisiratusvi- 
detur,  quo  justo  judicio  propter  peccata  damnatet 
punit,  ceeterum  in  sua  natura  semptr  immutabilis 
semperque  tranquillus  permanet,cui  per  quemdam 
sapientem  dicitur  {Sap.  xu)  :  «  Tu  autem,  Domine 
SaJ^aoth,  cum  tranquillilate  judica8,et  cum  magna 
reverentia  disponis  nos.  »  Tortores,  quibus  ingra- 
tus  servus  traditur,  immundi  sunt  spiritus,  de  qui- 
buB  scriptum  est  {PsaL  lxxvu).  « Immissiones  fK* 


733 


HOMILIiE  DE  TBMPORE. 


731 


angelos  malos:»  qui  graviter.a  nobis  exiguni  (luod  A 
blande  et  leniter  persuaserunt.  Ipsos  enim  peccalor 
tortores  babet  in  poena,  quos  habuit  suasoresadcul- 
pam.  Quod  autcm  dicitcr  ;  »  Quoadusque  redderet 
iiniversum  debitum.  »  Finitum  adverbium  pro  in- 
Onito  tempore  posuit,  quoniam  reprobi  sterno  sup- 
plicio  damnati^  sic  quotidie  debitum  peccati  in  pcena 
essoWent,  uttaraen  poenarum  cruciatusnunquam  eis 
ileOciaty  Domino  alibi  dicente  {Psal,  xxvi)  :  «  Amen 
dico  vobis,  non  exies  inde  donec  reddas  novissi- 
mum  quadrantem. »  Non  ergo  ita  est  accipiendum, 
qaod  post  universalejudioium  vindicta  pec«atorum 
peracta,  reprobi  veniam  consequi  posaintylicet  Ori- 
genistiB  testentur,  quorum  sententia  non  est  se- 
quenda^  qnia  postquam  semel  daainati  fuerint,  ve- 
niam  non  conse^uentur.  Exponens  Dominusquodin  n 
similitudinem  prsmiserat  adjunxit,  dicens  : 

«  6ic  Pater  meus  eo^lestis  faciet  vobis,  si  non 
«remiseritis  unusquisque  fratri  suo  de  cordibus  ve- 
«  stris.  »  In  quibns  verbis  ostenditur,  qitia,  sicut 
superitts  diximus,  qui  fratribus  in  so  peccantibus 
dimittere  non  vult,  etiam  illa  peccata^quae  sibi  di- 
missa  credAbat,  ad  vindictam  ei  replicabuntur.  fit 
quia  Deus  inspector  est  cordis,  signanier  dicitur, 
«  dc  cofdibus  vestris.  »Sunt  enim  nonnulli,  qui  cum 
ab  aliis  l^si  fuerint,  ore  dimitt^  videntur,  sed 
corde  injurias  reservant,  quod  ideo  faciunt,quiaab 
aliis  coguntur  utdimittantiautcertedefenderenon 
se  praBvalent  ab  his  a  quibus  leesi  sunt,  vcl  certe 
tcmpiis  vindicandi  aptumexspectant,dequibusper 
propbetam  dicitur  {Jer,  ix) : «  Ore  pacem  cum  amico 
suo  loquitur,  et  occulte  ponit  ei  insidias.  »  Sed  isti  ^ 
talea.qualem  vindictam  percipiant,Psalmi8tadecla- 
rat,  dicens  {Psal.  xxvii}  :  «  Qui  loquuniur  pacem 
cum  proximo  sao,mala  autem  in  cordibuseorum. » 
Et  iterum  :  «Da  illis  secundum  opera  eorum,etse* 
cundumopera  manuum  eorum  tribue  iilis  {Ibid.), 
Quorum  paticntia  non  prsemium  accipiet  virtuiis, 
quia  velamenium  est  furoris.Nihilergo  prodestore 
dimittere,  qui  vult  iraoundiam  corde  servare.  Pro- 
pier  hoc,  cum  dixissei  Dominus  : «  Sic  patervesier 
coelestis  faciet  vobis,  si  non  remiseritis  unusquis- 
que  fratri  suo.  »  adjunxit :  «  de  cordibus  vestris. » 

HOMILIA  GXXXVllI. 

DOMINIGA  XXIV  P08T   PENTECOSTEN. 

(Matth.  XXII.)  «  In  illo  tempore,  abeuntes  Pha-  j) 
«  risaii  consilium  inierunt,  ut  capcrent  Jesum  in 
«  seroone.  »  Et  reliqua  Ab  eo  tempore  quo  totius 
mundi  mpnarcbiasubunius  hominis  principatu  red- 
acta  est,  propicr  pacem  et  concordiam  servandam 
in  populis,  staiiUum  est,  ut  unusquisque  censum 
capitis  sui  redderet.  Cujus  rei  testie  est  Lucas  evan- 
gelisia,  qui  tempore  quo  Dominus  et  Salvatornoster 
naias  est,  hanc  legem  in  populum  Judaeorum  alla- 
tam  descripsity  dicens  :  «  Exiit  edictum  a  Gssare 
Augusto,ut  describereiuruniversus  orbis  (frtic  ii).» 
Super  hanc  rem  autem  Gaesar  Augusius  Herodem  An  • 
tipatri  filium  Judaeis  praefecit,  ui  ei  tributa  exigeret, 


et  Romano  parcrct  imperio.  Ergo  prfledicante  Do- 
mino  et  Balvatore  nostro.coniinuomagna  inter  Ju- 
dffios  nata  quaesiio  fucrat,  propterredditionemcen- 
sus,  aliis  dicentibus  pro  Becuriiate  et  quiete,  quia 
Romani  principes  pro  eis  miliiarent.debere  tributa 
Bolvi,  e  conira  scribis  et  Pbariasis  dicentibus,  non 
d<)bere  populum  Dei  bumanis  legibus  esse-subje- 
ctum,  maxime  cum  decimasyet  primitiaa,  et  8p<Mita- 
neas  oblationes  Deo  oiTerrei.  Et  quia  scribs  et  Pha- 
risffiiyUt  sfflpe  diximus,ad  hoc  Dominum  sequeban- 
tur,  ui  eum  ve)  in  opere,  vel  in  sermone  reprehen- 
dere  possent,  sub  hac  occasione  consilium  ineuntes, 
«  MittuDt  ei  discipulos  suos  cum  Herodianis,  di- 
«  cenies  :  Magisier,  scimus  quia  verax  es,  et  viam 
«  Dei  in  veritatc  doces,  et  non  est  tibi  cura  de  ali- 
«  quo.  Non  enim  respicis  personam  hominum.  Dicf 
«  ergo  nobis,  quid  tibi  videtur?  licet  censum  dare 
«  Gflesari,  an  non?  »  Quod  ideo  interrogabant,  ut 
dum  unum  ex  cis  quodlibet  afflrmaret,  aut  illoram 
ant  istorum  odium  incurrcret.  Ut  scilicet,  si  diceret: 
Licet,  reprehenderetur  ab  aiiis,  qui  censom  dare 
nolcbant,  vel  videretur  esse  contrarius  legi  Dei.  Si 
vero  diceret  :  Non  licet,  quasi  qui  rebellionem 
contra  Cssarem  movore  cogitaret,  a  ministris  He- 
rodis  comprehensus  tenerotur,  Herodianos  autem  vel 
ministros  Herodis  vooat,  qui  publice  vectigaliaexi- 
gebant,vel  cerie  illos  quos  scribaeet  Pharisei,quia 
sponte  Herodi  tributa  solverent^  illudentes  Herodia- 
nos  vocabant.  Ei  quia,  ut  Dominus  ait,  scribae  et 
Pharissei  similes  erant  scpulcris  dealbaUe,  blandam 
et  frauduleniam  interrogationem  praemittebant,  ei 
dicentcs:  «  Magister,  scimus  quia  verax  es  et  viam 
Oei  in  veritate  doces,  ct  non  esi  tibi  cnra  de  aliquo. 
Non  enim  respicis  personamhominum.Mproprium 
estenim  illorum  qui  alios  fraude  decipere  conantur, 
utpriusmcniemaudtentisadulaiionibusdemulceant 
ut  blandimentis,  provocatus,  non  quod  verum  est 
respondeat,  sed  quod  illi,  qui  inierrogai,  placere 
probaverii.  Quod  vero  illi  fraudulenier  de  Domino 
dicebani,  nos  firmi  et  immobili  flde  credere  debemus, 
illum  scilicei  verum  ac  singularem  esse  magistmm, 
a  quo  procedit  omnis  sapieniia,  et  cum  quo  ftiit 
semperotest  anie  aevum,  qui  ait  in  Evangelio  : 
«  Vos  vocaiis  me  Magister  et  Domine,  et  bene  di- 
ciiis  :  sum  etenim  {Joan,  xiii).  »  Et  iierum ;  «  Nec 
vocemini  magistri,  quia  magisier  vester  unus  est 
Christus(ilfa(^.xxiii).»  Ipse  auiem  verax  est,  quia, 
ut  ait  Scripiura, «  omnis  homo,mendax(P5a/,cxv),» 
quiaait  io  Evangelio  :  «  Ego  sum  via,veritas  etvita 
{Joan,  xiv).  »  «  Viam  quoqne  Dei  in  veritate  docuit 
(Ltic,  xx),  »  quia  nec  defellit  aliquem,  nec  felli  ab 
aliquo  potuit,  quoniam  servaniibus  qnse  praecepit, 
veraciter  dabii  quod  promisit.  «  Non  enim  respicit 
personam  hominum  {Matth.  xxii),  »  quia  nec  pro- 
pter  paupertaien  aliquem  abjicit,  nec  propter 
diviiias  aliquem  eligit,  sed  quem  in  suo  serviiio 
videriidevoiionem,  ipsum  enicii  sanctiorem.  De  quo 
veracissime  Peirus  aposiolus  dicit :  «  In  veritate 
comperi  quoniam  non  est  personarum    acceptor 


1SS 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  KWSC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


m 


Deus,  sedin  omni  gente  qui  operaturJu8titiam,ae- 
oepiascst  iJti  (i^l.  x).  » Cffisarem  autem,  non  Au- 
gustum^  sed  Tiberium  aucoessorem  ejusi  sub  quo 
paasus  est  Dominus,  intdligere  debemus.  OmneB 
enim  idiperatoree  Romaaornm  GcBareaappellaban- 
ti2r,a  primo  Caio  Ciesare,  qui  ob  duas  cauaas  Cesar 
eet  nuxMmpaias,  vei  quia  casio  Tentre  matrie  exiit, 
vel  quia  cum  ceaarie  capiti8,id  est  cum  capillis  est 
natufe. 

«Cognita  autem  Jdsus  nequitia  eorum  dixit :  Quid 
«metontatiSthypoerilB?»  Bapientiasempersapienter 
agit.fit  primuai  cogitatioaeetentaiorum  denudavlt, 
uiaicBaltcmineocogerenturcognosceredivinitatem. 
Quoniam  propnum  est  Deo  oogitationes  hominum 
inlueriySknipturateate,  quae  ait :  «Quffi  sunt  in  corde 
homioiB,  oculi  tni  vident,  Domtne. »  Et  reote  tenta- 
tore^8u08hypocritarumappeI]ationerodarguit,qnia 
alfud  ore  profotebant,et  aliud  in  corde  retinebant. 
Eypocrtta  eniknOnece^LatineBimulatordieitur.  Quo 
nOmine  recte  illi  censentur  qui  aliud  servant  in- 
toriue,  et  aliud  OBtentant  ext^ns.  Qualeeerant  isti 
qdi  eum  Domino  dicerent:  «  MagiBter.scimuBquia 
vervx  06,  »  eum  capere  cogitabant  in  sermone. 
Quibusadhucdicitur  : 

«rOaCendite  mihi  niUniBma  ceflBus. »  Nnmisma  eet, 
ut  isidonis  dicit,8olidu8aureu8Ael  argenteu8,sive 
areas.Dicitur  enim  fiumiBma,  quia  nominibUB  prin- 
oipum  efiigifBque  signabatur. «  At  illi  obtuleruntei 
«  denarium.  »  Denarius  genuaerat  nummi,qui  pro 
deoem  Dumttiis  iniputabatur,et  habebat  imaginem 
OsaArig  expressam  nomenque  sUperBoriptum. 

«  Bt  ait  iilis  :  G^|U8  est  imago  h»c  et  ouperBcri- 
«  pUo?  DicuQt  ei :  Cesaris.  i  Non  ex  ignorantia  in- 
tenogatio  SalvatoitB  desoendit.maxime  cummani- 
featd  pateret,  eijyuB  esBOt  expressa  imago  in  nummo. 
Sed  ientatores  suob  interrogavit,ut  illiB  cujus  eseet 
iiSaago  vespondentibus,  rationabiiiter  et  absque  re- 
prehenaiotie,  qu»  Dei  Deo  et  qu»  Gffisaris  GsBari 
reddenditaL  efteet  do^ret.  Unde  et  Bubditur  : 

«  Rt  ait  illis  :  Reddite  ergo  quie  sunt  Cssaris, 
«  GoBAri,  et  quae  snnt  Dei,  Deo.  »  Ac  si  dioeret : 
Reddite  ergo  qua  sunt  Cssaris,  Cassari,  id  est  tri- 
butum,  vectigal  et  censum  :et  quAB  sunt  Dei  Deo,id 
est  decimas,  primitias  et  spontaneas  oblationes. 
Unde  eubtiiiter  considtamdum,  quia  sicut  GaBsar 
iataginis  bus  eensum  a  sibi  isubditis  exigebat,  sic 
Deu8  omnipotoDB  imaginis  su«b  figuram  anobis  ex- 
acturus  est.  In  denario  quippe  imago  regis  expi^ime- 
battir,  homoautem  secundum  interiorem  hominem, 
od  imaginem  et  similitudiBem  Dei  iactus  eet,  ipso 
Dominotiicente: «  Faoiamus  hominem  ad  imaginem 
et  similitudiiiem  nostram  {Gen.  i). »  Hujus  imaginis 
figuram  ia  ae  expressam  noverat,  qui  dioebat:«8i- 
gnatumest  super  nos  lumen  vulttt84ui,Domine(P<a/. 
IV).  »  Qucmadmodum  ergo  C»8aridenarium,in  quo 
imiago  ejue  exprlmebaturja  subditis  exquirebat,  sic 
Deusomnipotens  inviolatam  in  urbissuam  imaginem 
vuit  invenire  ia  piis  actibus  et  piis  moribus  vel  oa- 
stis.  Sicnulque  etiam  coneiderandum  est  quia  nisi 


A  primushomoimaginemDeiinsepeccandoviolasaet, 
nequaquam  bomo  boitiSnf  eubjectue  eeset.  Qmtin 
initio  oum  i^isset  Deus  homittem  ad  imagmem  tt 
^milttudinem  SDain,  noa  aft :  Prtedt  homo  hmni- 
nibuB,  sed  «  dominamini  pisoibusriiaris  etfolatiltbus 
ocsli  et  bestiis  terr»  (€m.  t).  »  Poetquakn  vero  pec- 
oatum  inter  homin^s,  jargia,  rixa»,  et  semibarititti 
disoordiffi  oreacere  ccepit,  ad  oemprimendaih  prtfro* 
nnn  hoininum  ioselentlam,  propoeult  Deus  faooii- 
nibus  bominem^ut  quoe  amor  Dei  non  provoeabafad 
bonum,  saHem  timor  homlnte  ooeroeret  a  mtlia. 
Jam  ymo  Ghristianorom  temporibus  dlvina  prcm- 
dentia  ordinavit,ut  enettn  Beclesfa  Dei  neniMem 
pretor  etpentifbx,  sed  etiam  ittBa)culoprin<5ep8,ot 
iste  Ecclesiam  Def  verbis  inetmai,  et  iile  arBnfa  da- 

H  fendai.Etquod  iste  non  pote^  comgere  verbo,iile 
feriat  ferro.  Et  qat  nolnnt  eedeBiaeticatt  sascipere 
disciplinam  prohibeantur  a  maHe  per  poteetatem 
reglam.Btqui  potestaU  Dei  non  eunt  0ubditi,imm- 
dants  legibus  oonetritigatftur.  Bt  fdeo  debemns  Ghri- 
stianis  principibus  esae  eubditi  (Disi  eontra  Dei  vo- 
luntatem  nobis  imperent)  et  obedientes,  ut  JDxta 
SaivatoriB  preeceptum  reddamusw  <iu»  a«nt  Gtesari 
Gasari,  et  qua  sunt  Dei  Deo.  «  Unde  ApoiAolas  ad- 
monet  nos  dioens : «  Omnibus  potestatibus  etiblimio* 
ribus»  8ul>ditt  eetote,quia  «non  eet  poteefeas  liieii 
Deo.  Qua  autem  sunt,  a  Deo  OHliiiat^  sunt.Et  qtii 
poteatatiivBistityDef  ordinationi  re8i8tH(Am.xiii).« 
Bt  iterum  :  «  Reddite  omnibus  debitum:  et  oaf  tri- 
butum,tributum:cui  veetigal,  vectiga!:et  oei  hond- 
rem,  honorem  :  et  oui  tiilioiMi,  tfmorem  (f M.). » 

C  Qood  nOn  solum  Dominus  ver1>ie,  sed  cfiemexem- 
pUefabiendum  oetendit,  quandoet  Deo  reddfdit,  qne 
8nntDei,Patrie  faciens  voIuntatemtetCssari,  que 
Bunt  Ga98ari8,quando  pr«  se  et  Petro  tributum  mi- 
dere  jussit,  sf cut  seriptum  eet  in  EvangeHe  (tfalxA. 
xvit) :  Quia  cum  aocetoissenihi «  qui  didracbmaac- 
cipiebant,  ad  Petrum,  dixerunt  ei  :  Magtster  v^flter 
non  solvit  didrachma?  Bt  ait:Btfam.Bt  cum»oon- 
tristatus  Petrus  «  intraeset  domum,  prsvenit  eum 
Jeeus,  diceuB :  Quid  tibi  vtdetur,  Simon  ?  regestarrtt 
a  quibue  accipiunt  tribtltum  vel  oeneum?  ailliis 
suie,  an  ab  alienis?  »  Btillo  reepondente, «  ab  alieais.» 
ait :  <(  Ergo  liberi  sunt  fllii.  Ut  autem  non  scanda- 
lizemus  eos,vadead  mare,et  mitte  hamum.Eteum 
piscem  qut  primus  ascenderity  iolle,  et  aperto  ore 

0  ejus,  inveiUes  staterem ;  illum  sumena,  daeis  prome 
et  te.  »Cvf]us  etiam  excmplum  eeoutus  fdezhP^rtis, 
discipulos  suoB  per  epistolam  admonetj  dicend : 
«  Deum  timete.  regem  honoriiloate  (/  Petr.  i^.»  Bt 
iterum  :  «  Subjecti  estiele  omni  humanae  ereahirc 
propter  Deum :  dive  regi  qnasi  preeoeilenti ,  sive  duoi- 
bus  tanquam  ab  eo  missis  ad  vindictattl  maleikcto- 
rum,  laudem  vero  bonorum  {Wid.),  » 

HOMlLlA  CXXXIX. 

DOMimGA  XXV  P08T  PISNTKG08T8K. 

(MArra.  IX).  «  Ih  illo  tempore.  Loquente  Jestt  ad 
«  turbas,  ecoe  princeps  unus  aceessit,  et  adoravlt 
«  eum»  dicens  :Domitte,  flIiamea.»Btreliqua.Iot0f 


137 


HOMILI^.  Dfi  TEMPORK.   . 


738 


onmia  oiiracula  qnm  Dominus  Jesus  Chrisius  per  J^  Moyses  dum  verba  vitao  alils  miaisiralurus  a  Deo 


semetipsujDQi  osteadit  in  teerifl,tr^  tantum  mortuos 
resuflcilasse  legitur^  Resuaciiavit  (Uiam  orcbisyDa- 
gD^  in  domo  ja«6Btem,de  qua  nunc  sermoagitur; 
^auBcitavit  filium  viduiie,  e^^tra.pprtam  ciyitatis  ad 
9epelien44iAdelattun.;  resusciti^vit  nibUominus  et 
I^arum  quatri^uanum  mQrtaum,  jam  fetentem  in 
lapnvmeat^.  Qui  oj^q  oxnnea  in  se  cre4entes  vene- 
rat  i9B«uscitam  i^  aniipat  noa  siiie  cauaa  est,  qujod 
tras  tantum  mortuoaraeuaciiassalegiturincorpore. 
Trina^  namque  mortuocum.  reau^scitatio  varietatein 
significat  pepciMitiumj  atque  poat  peccatum  digne 
pasi\i|enU«m.  Moriiur  enim  aiuma  per  peccatumt 
quia,  sicut  ait  Scriptura^  aniK^a  quae  peccaverit, 
ipaft  morietur  {Ezech.xyi\i),  Ipaum  auten^  peccatun^ 


accepit,  et  ipae  illuminatufl  est  spiritoli  gra^ia,  et 
alios  sua  doctrina  Uluminans^Filia  ejus  S^-nagogam 
8ignificat,quaip  dumprimus  divinis  prscaptis  legss' 
libut  observationibas  erudivit»quaai  spiritaU  uti-rp 
genuit.  Sed^  Domino  loquente  ad  turba^,  pri;icipis 
fiUa  defuncta  est,  quia  tempore  quo  Dominu;»  io 
carne  apparuit  Synagoga  a  pater^a  reiigione  et 
legis  observatione  derecerat  Unde  etenizn^  tumulr 
tuantibus  rebus  prlatinam  amlsit  dignitatem.?qttia 
nec  sacerdotaUs  honor  proprLuni  decorem  babe* 
bant,  et  temfli  reverentia  et  hostiarum  immolatiq 
non  solum  non  spiritaliter^sed  etiam  nec  bistoriali- 
ter  obpervabantur.  Bogavil  ergo  princeps  pro  fiUa» 
quia  frequenter  Moyses  pro  Synagoga  liberatione 


tril^  modia  ia  mente,  tribus  perpetratur  in  cor-  n  divinam  exoravit  clementiam,  quemadmodum   in 

.  a  .1  ••  1     t         t      (•  •     Jw  ll*       i*rt*j  *1  *  *  J* 


pof6 :  in  mente  agitur  auggestione»  delectatione  et 
CQOfionsu  ^^  in  corpore  aliquando  oeculte,aUquando 
palao^i  aliquando  eonsuetudine*  Qui  vero  occulte 
peccat,  quasi  intca  domum  mortuus  jacetised  cun^ 
divina  gratia  ejus  cor  ad  pGBaitentiam  agendam  in- 
flammat,quasi  intra  domum  mortuus  resuscilatur; 
talea  signifioavitfiliaarcbisynagogj»qu»  in  pueUari 
ffitate  resuscitata  e#t.  Qui  autem  manifeste  peccat,, 
qua^iei^tra  portam  civitaUsadsepeUen^ummortuus 
expeUitur ;  sed  eum  tales  per  divinao^  graUam  et 
aUorum  cortaptionem  ad  ptenitentiam  compungua- 
tur,  quasi  antequam  ad  a^pulcrum  perveniant,  a 
Dominp  reauscitantur :  boa  sigi&ificavit  adolescens 
filius  vidus«  quem  Dopunua  extra  portam  oivitatis 
resuacitayit  (Lmc*  viijp  Sunt  etiam  aUqui^  qui  non 


multia  locis  Scripturae  scriptum  invenie,  pr«sertiu) 
in  eo  loco,  ubi  Deum  usque  adeo  pco  popuio  IsraeUtico 
deprecabatur,  uteiiam  exUbro  vit»  delericuperet, 
modo  posset  Dei  irom  deprecari.  Et  quia  inteUexit, 
eam  non  aliter  a  morte  animfle  posse  Uberari,  nisi 
per  incarnationem  unigeniU  filii  Dei^recte  ejusdem 
principis  voce  dicitur :«  Veni,impone  man|im  tuani 
super  eam,  etvivet.  »  Manusenim  Dominiin  Scri* 
pturis,aIiquando  inearnationem  significat  Filu,8icut 
pcr  propbetam  dicitur  (Psa/.  l2»iii)  :«Utquid  aver-r 
tis  maoum  tuam,  et  dextaraip  tuam  de  medio  sinH 
tuo  ?  »  £t  iterum :  «  Emittc  manum.  iuam  de  alto> 
aripeme,etUberamedeaquismultis  {Psal.  cxuij).  » 
Ut  ergo  super  defunctam  filiam  manum  imponeret* 
rogare  fuit,  quatenus  per  incarnaUonis  Domini  my- 


solum  pubUce  peccara  non  erubescunt,  sed  eUam  Vf  sterium  mundo  visibiUter  appareret.  Quasi  enim 


ipsum  peooapimin  loogam  eonauetudinem  vertu^t: 
qjliales  sigiuficavit  La,zarus  quatriduanua  mortuus, 
de  quo  bene  scriptum  eat :  «  Quia  jrm  fetet  (/oai». 
xi\  »quia  dum  publice  per  conauetudinem  peccare 
oou  erubeacuat,  piis  mentibus  fetorem  maljs  fame 
ingerunt  :sed  nec  de  talibua  desperandum  esi,  quia 
DowAUS  eUapi  Lazarum;  quatriduanum  mortuum 
fetenteE&solojusaureauscitavit^  de  quo  lacrymasse 
legitur  Jeaug,etvoce  magna  clamaaae  :«yeni  foras,» 
quift  talea  a  doctoribus  non  aolum  exbortaUonibi:^, 
verum  etiam  orationibus  sunt  instruendi,  et  oum 
magna  instauti&pi^a^dicaUonis  voco  n:  agna  clomandi* 
Frequenter  enimp^r  divinam  gratiam  compuncU  ab 
ipsis  peccatis  resipiscunt,  aeque  ipaoa  assiduis  fle- 


spiritaUter  Moysesmanuxnsuper  FiUam.  defunctam 
imponere  rogavit^quando  incarnationisDominimy- 
sterium  Judsis  pradicabat^  dicens  :  «  Propbetam 
vobis  suscitabit  Deus  de  fratribua  vestris  tanquam 
me,  ipsum  audietis  {DeuL  xviii),  »  juxta  omnie, 
qU(B  locutus  fuerit  vobis.  Et  quia  adveniente  ple- 
nitudine  temporis,  non  solum  de  Synagoga  car- 
nem  ass^mere,  sed  etiam  Deum  inter  homines 
visibiliter  se  dignatus  est  demonstrare^  recte  sub- 

jungitur: 

«  Et  surgena  Jesus  sequebatur  eum,  et  discipuU 
«  ejus.Et  eccemulier,qua&sanguinisLfluxumpatieba- 
«  iur  duodecim  annis,  accessit  retro,  et  tetigit  fim*' 
«  briamveaUmentiejus.  »  Sicut  archiaynagogi  filia, 


Ubua  at  lopgiqribus  jejuniis  macerant,  largiores  a  Synagogam  significat,sic  «  mulier,quae  fluxum  sanr 


eleemoaynaatribuuntjgt  «  ubi  abundavit  peceatum« 
superabundavit  gratia  {IXom,  v),  »  et  sicut  prompti 
fueruntad  peccaadum,8iG  prompUores  sint  ad  pceni- 
tendum.Sed  nunp  quid  princeps  vel  fiUa  ejus,  pro 
qi]a  rofflliurnia  yenerat|aUegoi:ice  sigaificent,  videa- 
mus.  Ait  enim  {Ivangedista : 

tf  Loqueig^te  Jesu  ad  turbas,  ecce  princeps  unu^ 
«  aeceasit,  et  adoravit  eum«  dicenss  Filia  mea  de- 
u  fuBCtci  modo  est,  »  et  reIiquii^*AUegorice  princepa 
iate.  Mpy8eaaignificat.Unde^ei)e  juxtaLucam  evan- 
getiatam  Jairua  est  dictua,qui  interpretatur  illumi- 
Dans^  aiva  Uluminatus ;  quoniam  idem  legislator 


guinia  patiebatur  duodecim  annis,»  significat  Eccle* 
siam  ex  genUbus,Fluxus  enim  sanguinis  immundi* 
tiam  aignificat  peccatorum,  sicut  per  prophetam  di- 
citur:«Furium,homicidium,  et  adulterium  inunda* 
verunt,et  sanguis  songuinem  teUgit  (fiu,  iv).>»A  quo 
flluxu  sanguinia  se  liberari  opiabat  ille  quj  dicebat : 
«  Ubera  me  de  aanguinibus,Deus,Deus  salutis  me« 
(P^o/.  l).  »  Non  autem  praatermittendum  videtur 
quod  h£c«mulier  duodecim  annis  flu](um  sanguinis 
paUebatur,  »  ut  enim  evangeiistss  commemorant^ 
puellabsec  archisynagogi  fiUa  duodecim  annosbabe- 
bai  etaU8,coneiderata  ergo  utraque  Iaotione,oogn9* 


7:9 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PAKS  II.  —  HOMIL. 


740 


scimus  quia,  quando  puella  nata  est,  tunc  mulier  A     <<  At  Jesus  conversus,  et  videns  eam,  diiittCon- 


cGcpit  infirmari.  Quoniam  et  illa  duodecim  annos 
habebat  atatis^  et  ista  duodecim  inGrmitatis.  Juxta 
vero  spiritalem  intelligentiam,quando6ynagoga  nata 
estyEcciesiaexgentibuscospit  infirmari :  quiafaciie 
cognoscuntnr  vitia  in  comparatione  virtutum.Gen- 
tilis  ergo  populus  ex  eo  vilior  esse  coQpity  ex  quo 
populusJudfiBorumeleotusest.  Sienim,  ut  diximus, 
puella  duodecimo  anno  eetatis  defuncta  est,tempore 
pubertatis  appropinquante  vitam  finivit;  quia,tem- 
pore  liberationis  vel  redemptionis  instante,  Jud^a 
suum  non  cognovit  liberatorem^magisque  mortem 
elegit  quam  vitam.Juxta  hunc  8ensum,non  vacat  a 
mysterio,  quod  arohisynagogus  Qliam  suam  t>ctavo 
loco  miraculorum  a  Domino  resuscitari  rogavit.Re^ 


«  fide^  filia.»  Gonversio  Domini  ad  mulierem  i^espe- 
ctum  miserationis  ejussignificatadEcclesiam.Quasi 
enim  terga,  et  non  faciem  Dominf  ^idebat,  quando 
post  fdola  manuum  Buarum  currens,creatorem  suum 
Deum  ignorabat.Et  postquam  fide  eum  tangere  cqb- 
pit,  faciem  ei  ostendit,  quando  per  suam  graliam 
mentem  Ecclcsias  ad  se  videndum  iHuminavit.Quod 
quia  perfidem  acciperemeruit,  rectedicitar : «  Con- 
«  flde,  fllia,  fides  tua  te  salVam  fecit.  Et  salva  facta 
«  est  mulier  ex  illa  hora.  »Nam  si  quis  solam  lilte- 
ram  attendat,  non  parvam  iidem  mulierem  istam 
habuisse  cognosoit.  Gujus  perfectionem  fldei  Locas 
(cap.  viii)  Evangelista  manifestius  declaratf  dicens 
eam«omnem  substantiam  suam  in  medicos  erogasse, 


censita  igitur  evangeiica  lectione,invenitur  primum  p  nec  ab  ullo  poteratcurari.  »Sed  cum  vidissetDomi 


miraculum  Dominus  in  Galileea  fecisse,  scilicet  de 
aqua  vinum :  secuadum  descendens  de  monte,lepro- 
sum  curasse  :t6rtium,puerumcenturionis  a  paralysi 
sanasse  :  quartum,80crum  Petri  febricitantem  libe- 
rasse  :  qcrintum,  mare  turbatum  sedasse  :  sextum, 
in  regione  Gerasenorum  a  legione  daenionum  horai- 
nem  curasse  :Bepttmum,in  civitate  sua  Caphamaum 
paralyticum  sanasse  :octavolocosubintratarchisyn- 
agogus,  pro  fllia  rogaturus,  nolens  a  mysterio  cir- 
cumcisionis  excludi.  Subintrat  etiam  et  mulier  a 
fluxu  sanguinis  curata.  Retro  autem  accessit,  quia 
nonDomino  manentein  carne^sed  postojusasceusio- 
nemcrediditEcclesia  ex  gentibus.  Velcerteacoessit 
retro,quia  non  solumincarnationis  ejus  mysterium 
cognovit,8ed  etiam  vestigia  passionisillius  imitatur. 


num  inturba  ambiilantem,8olo  taotu  vestimentiejas 
posse  fleri  credebat,quodmultismedicisimpo8sibiie 
fieri  comprobaverat :  «  Unde  et  accessit  retro,  et 
tetigit  fimbriam  vestimenti  ejus,  et  confestim  stetit 
fluxussanguinisejus  (Ibid,).  »  Cujus  virtutem  fidei, 
ut  Dominus  comprobaret,ait  :«Qois  est  qui  me  teti- 
git  ?»Negantibus  autem  omnibus,dixit  Petru5,et  qui 
cum  illo  erant :  Praeceptor,  tarbe  te  comprimunt 
et  afQigunt,  et  tu  dicis  quis  me  tetigil  ?  Et  dixit : 
Tetigit  me  aliquis.  Nam  et  ego  novi  virtutem  deme 
exisse.Videns  autem  mulier  quia  non  latuit,tremeD3 
venit,  et  procidit  ante  pedes  illius,  etobquam  cau- 
sam  tetigerit  eum,indicavit  coram  omni  populo,  et 
quemadmodum  confestim  sanata  sit.  At  ipse  diiit 
illi :  «  Filia,  fides  tua  te  salvam  fecit  (/6«i.}.  »  Recle 


Retro  enimpostDominum  accedere,  est  ejus  vesti-  C  ergofiliam  vocavit,qu®tamperfectamhabuitfidem. 


giaimitari,  sicutipsedicitinEvangelio  (MaUh,  xvi): 
«  Si  quis  vnlt  venire  post  me,  »  etc.Et  iterum  :uQui 
mihi  ministrat,  me  sequatur  {Joan.  xii).  »  Unde  in 
lege  praecipitur :  Post  Dominum  Deum  tuum  ambu- 
labis.  Hinc  Petrus  Eccle8iam,qu(e  ad  Dominum  ac- 
cessit,  admonet  dicens :  «  Ghristus  passus  est  pro 
nobis,  vobis  relinquens  exemplum,  ut  sequamini 
vestigia  ejus(/  Petr,  ii).  »Et  Joannes : «  Qui  dicit  se 
in  Christo  manere,debet  siciit  ille  ambulavit  et  ipse 
ambulare  (/  Joan.  ii). »  AccessitergoEcolesia  corde, 
non  corpore  Juxta  illud  propheticum :  «  Accedite  ad 
eum  et  illuminamini  (PsaLxxxm),  »  Fizhbriam  au- 
temvestimenti  tangere  est  incarnationis  ejus  myste- 
rium  agnoscere,et  secundum  illud  spiritalitervivere. 


Spiritualiter  autem,ut  diximus,8ignificatBeclesiam, 
qusefiliaestDeiper  adoptionem,  quia,  sicut  aitevan- 
gelista:  «Quotquotautemreceperunteum,  dediteis 
potestatem  filios  Dei  fleri  (Joan.  i).  »  Gui  per  Pfo- 
phetam  dicitur  :«Audi,fiiia,et  vide,  et  inclinaaurem 
tuam  (PsaL  lxvii).  »  Quae  recte  per  fldem  salvatur, 
quia,  sicut  scriptum  est :  «  Justus  ex  flde  vi\it 
(Ga^.iii),»  et «  sine  fide  fmpossibile  est  placere  Deo 
(Hebr.  xi).  »  Unde  Dominus  mulieri  Chananaes  ait: 
«  0  mulier,  magna  est  fldes  tua,  fiat  tibi  sicutvis 
(MaUh.xy).  »  Notandum  autem  qula  cum  Uominus 
adfiliamarchisynanogi  resuscitandam  pergeret,mu- 
lier  in  itinere  sanata  est :  quia  cum  Dominus  ad 
Synagogam  docendam  ^niret,  Ecclesiaexgentibus 


Quia  enim  Deus  in  divinitatetanginon  potest,qua8i  ])  credendo  anticipavit  salutem,  Juxta  illud  propheti 


flmbriamvestimentitangendumesseexhibuit,quan- 
do  se  in  humanitate  visibilem  demonstravit. 

«  Dicebat  enim  intra  se  :Si  tetigero  tantum  vesti- 
«  mentum  ejus,8alva  ero.  »Pulchrehaecmulierintra 
se  dicebat,  quia  omnis  Ecclesis  fides  vel  operatio 
magis  in  corde  est  quam  in  corpore.Ut  enim  clarior 
in  conspectu  Dei  appareat,sua  bonaoperafrequen- 
ter  ab  humanis  conspectibus  abscondit.De  qua  per 
prophetam  dicitur :  «  Omnis  gloria  ejus  ab  intus 
(P5a/.xLiv).  »In  tactu  enim  vestimenti  salutem  esse 
credidit,  quia  per  incarnaliouis   mysterium  gcnus 

bumaaum  salvari  posse  non  dubitavit. 


cum  :  «  ifithiopia  praeveniet  manus  ejus  Deo  (Pftfi. 
Lxxvii)  »  yEthiopia  enim,  quae  nigram  gignit  popu- 
lum,Ecclesiam  significat  ex  gentibiis  nigredine  pec- 
catorum  coopertam.yEthiopia  ergo  manus  ejus  pras- 
veniet,quando  Ecclesiaexgentibus,  anteSynagogam 
credidit.  Oportet  autem  considerare  quia  muliernec 
in  domo,  nec  in  urbe,  quoniam^  urbe  longe  excla- 
debatur,sed  in  viaei  occurrit  :quia  gentilis  popuius 
nullam  cognitionem  Dei,aec  legis  notiUam  habebat, 
et  ideo  quasi  nudus  et  discoopertus  Domino  occu^ 
rebat.Sicque  cum  Dominus  ad  pucllam  tcndebal,mu- 
lier  in  via  sanata  est :  quia  dum  Judseorum  populo 


\ 


741 


HOMILIiE  DB  TEMPORE. 


749 


prfledicabat,  fldem  gentiam  approbabat,  sicut ipse  ali-  A 
bideceDturioneait:«Amendicovobis,non  inveni  tan- 
tam  fidemin  Israel(¥a//A.V)ii).»UDdeetapostoli  Ju- 
dsisdixerunttccVobisquidemoportueratprimumlo- 
qui  verbum  Dei«  sed  quia  repellitis  inud,et  indignos 
vos  judicatis  fletem»  vitsB^  ecce  convertimur  ad  gentes 
{Aci.xin),  »Maniresteetiam  miyor  fides  mulicriscom- 
probatur,  quamarchisynagogi:  quoniamcum  arcbi- 
synagognsDominum  ad  domum  suam  venire  rogas- 
set,etinitinereeundo  vel  redeundo  eum  laborare  fe- 
cisset,  mulierperfectecredens,  nihil  eumlatK>rare  fe- 
cit,  sed  tantum  fimbriam  vestimentitetigit.  Sed  post- 
quam  Dominus  mulierem  in  itinere  curavit,  filiam  ar- 
chisynagogi  in  domo  resuscitavit  :quia  circa  finem 
saeculi  Synagoga  creditura  est,juxta  illud  Apostoli 
(Rofn.  xi):  Cura  «  pleniludo  gentium  subintraverit,  p 
tunc  omnis  Israel  salvua  fiet.  »  Et  iterum  :  «c  Non 
prius  quod  splriluale  est,  sed  quod  camale  delnde 
quod  spirituale  (/  Cor,  xv),  »  id  est,  non  priu^  Syn- 
agoga  credidlt,  qus  spiritualis  luit,  sed  gentilis  p*  >pu- 
lus,  quffi  erat  anim&dis  deinde  Synagoga,  quse  fuit 
spiritualis. 

HOMILIA  GXL. 

DOMlNIfU  VIOC8IMA  SEXTA  POST  PENTBC08TEN. 

f  JoAN.  VI.)  c(  In  illo  tempore  :  Gum  sublevasset 
«<  ocnlos  Jesus,  et  vidisset  maximam  multitudinem 
«  venientem  ad  se,  dicitad  Philippum:  Undeeme- 
«  muspanes?»  Etreliqua.  QuotiesleglmusDominum 
ex  pftucis  panibus  multas  turbas  hominum  pavisse, 
non  tantum  est  mirandum  quantum  venerandum. 
Nonestenimmirum,  quiapotuit:  sedpoliusveneran-  C 
dum,  quiafacere  voluit  Qui  enim  ex  nihilo  cuncta 
creavit,non  ^st  mirum  si  ex  paucispanibusmultas 
turbas  pavit.  Sed  illud  considerandum  est,  quod  Da- 
minus  refecturus  turbas,  prius  sublevatis  oculis  in 
ccelum  respexisse  dicitur.  Oculi  enim  Domini  in 
Scripturis  duplicem  habent  significationem,  etc. 

Vide  Dominicam  L«tare  in  Qmdragesima. 

HOMiLfA  CXLI. 

IN  DED1CATIONB  BGCLESIA. 

(Loc.  VI .}  «  In  illo  tempore  dixit  Jesus  discipulis 
«  suis :  Non  est  abor  bona  quae  facit  fructum  ma- 
•  lum.  »  Et  reliqua.  Dominus  Jeaus  Gbristussdifi- 
cator  et  conservator  su«e  Ecclesis,  quales  ad  sdifi- 
eationem  arbores  qusrat,  in  exordio  hujus  lectionis  j) 
delarat,  dicens  :  «  Non  est  enim  arbor  bona  quas 
tacit  fructum  malum.  » 

c<  Neque  arbor  mala  faciens  fructum  bonum.  » 

•^rboresspiritaliterinScripturishominessignificanty 

^icut  ille  osecus,  qui  a  Domino  illuminatus  fuerat, 

^iicebat :  c<  Yideo  homines quasi  arbores  {Marc,  viii) . » 

^t  Daniel  in  visioneNabuchodonosor  regis,  arborem 

^agnam  ipsum  regem  interpretatus  est  {Dan,  iv). 

^nictua  autem  arborisoperasunthominisvelbona, 

^^1  mala,  sicut  Dominus  ait  in  Evangelio  :  Aut  fa- 

^^te  arborem  bonam,  et  fructum  ejus  booum  ;  aut 

ftoite  arborem  malami  et  fructum  ejus   malum 


{Matth,  xii).  »  Sed  quaeritur  quare  ipse  Dominus  di* 
cat:  «  Non  estarborbonaquflefacitfruclummalum, 
neque  arbor  mala  faciene  fructum  bonum^  »  cum  - 
legimus  Petrum  Apostolum,  arborcm  ulique  bonam 
malum  fructum  fecisse,  quando  Dcum  negavit  et 
magistrum:et,econtra,Judam  arborem  nialam  fuisse 
ncmo  dubitat,  et  tamen  fructum  bonum  fecit  quando 
cum  csteris  discipulis  Dominum  secutus  est?  Ad 
quod  respondendum.  quiatandiubona  arbor,  idest 
bonus  homo,  bonos  fructus  facit,  quandiu  in  bona 
intentione  perseveral:  et  mala  arbor  tandiu  malos 
fructus  facit,  quandiu  malaintentioperdurat.Sicut 
enim  ex  radicearborisproceditfrucius,itaexradice 
intentionis,  fructus  operationis,  et  ideo  necesse  est 
ut  qualis  fuerit  inteDtio,  talem  proferat  fructum, 
Domino  dicente:  Qualis  fuerit  inientiotua,  taleerit 
et  opus  iuum.  Csterum  et  isquivideturessebonus, 
si  a  bona  intentione  ce8saverit,malosfructu8facere 
potest:  et  is  qui  puiatur  malus,  si  perpoenitentiam  ' 
prasterita  mala  correxerit,  bonos  fructus  facere  po- 
test.  Juxia  quem  sensum  et  David.  arborem  utique 
bonam  malum  fructum  fecisse  legimus,  quando  ho- 
micidiiim  pariter  etadulterium  perpetravit:  e  contra 
Nabuchodonosor,  cum  esset  arbor  mala,  fructum 
bonum  fecit,  quaudoDeumDanielisin  universore- 
gno  suoadorarijussit.SimiliteretJethro,cumprius 
mala  esset  arbor,  bonum  fructum  fecit,  quando 
Moysi  utile  consilium  dedit.  Paulus  quoque  cum 
bona  essct  arbor,  malos  fructu6fecit,quandoEccle- 
siam  Dei  est  persecutus.  Et  quia  ea,  quae  occulta 
sunt  hominibus,  Deo  placent|quomodohominesin- 
ter  bonas  etmalasarboresdiscemerevaleant,Domi- 
nus  manifestat,  cum  adjungit: 

«  Unaquaeque  enim  arbor  ex  fruciu  cognosci  • 
((  tur.  »  Sicut  enim  visibiles  arbores  ex  fructu  dis- 
cernimus,  cujus  generis  vel  saporis  sunt,  itaspiri- 
tales  arbores,  idesthomines^exoperibusdiscemere 
possumus, cujus intentionis sint. Nam  si  quales  mala 
arbor  proferat  fmctus,  vel  ex  quibus  cognoscipos- 
sit,  Paulus  apostolusdenuntiatcumait:«  Manifesta 
autem  sunt  opera  carnis,  qu»  sunt  ibrnicatio,  im- 
munditia,  averitia,  idolorum  servitus,  veneficia, 
inimicitioe,  contentiones  et  eemulaiiones,  iras,  rixoe, 
dissensiones,  sect®,  invidi6e,ebrietaies,comessatio- 
nos,  quffi  praedico  vobissicutpraedixi,  quodquitalia  ' 
agunt,  regnum  Dei  non  consequentur  {Gat,  v).»At 
vero  quales  bona  arbor  proferat  fructus,  idem  ipse 
ostendil  cum  a^jungit:  »  Fructusenim  spiritus  est 
charitas,  gaudium,  pax,  patientia,  longanimitas, 
mansuetudo,  fides,  modestia,  continentia,  caslitas, 
adversus  hujusmodi  nonestlex(/&id.).  »Hosfructus 
gratulabatur  se  protulisse  Propheta,  qum  dicebat : 
«  Ego  autem  sicut  cdiva  fmctifera  in  Domo  Dei  spe- 
ravi  in  misericordia  Dei  in  ©ternumetin  seculum 
sfficuli  {PsaL  Li).  »  Qualem  arborcm  etiam  alibide- 
scripsit,  dicens:  «  Beatus  virqui  nonabiiiinconsi- 
lio  impiomm.  et  in  via  peccatorum  non  stetit 
{Psal,  i).  »  Adjiciens:«  Etcrittanquamlignumquod 
plantatum  est  secus  deoursus  aquarum  quod  fhictum 


u 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


744 


si^um  dabit  in  tempore  suo.  Et  foliumejus  nonde-  ^  ^gypto, praccepit  eisutmutuaLrentaviciDissuisvaga 


iluct  (PsaL  i).  »Etiterum:((  JustusutpalmaHorebit, 
ci  sicut  cedruQ  Libani  multiplicabitur  {Psal.  xci).» 
At  vero  mala  arbor  qualem  nneni;habeat,Dominus 
in  Evangelio  ostendit,  cum  dicit:  «  Omnis  arbor 
c|uae  non  facitfructumbonuip^excidetur  etinignem 
mittetur  {Matth.  vii),  »  qualem  arborem  describit 
Jeremias  propheta,  cum  dicit :  «  Maledictus  homo 
qtli  confldit  in  homioe,  et  ponit  carnem  brachium 
suum,  et  a  Domino  recedit  cor  ejus.Eritenimquasi 
myricaB  in  deserto,  et  non  videbit  cum  venerit  bo- 
num  {Jer.  xviiV  »De  quaadhucsubditur:((Nonenim 
«  de  spinis colligunt (Icus,  neque  de rubo  vindemiant 
<(  uvam.  »  Spina  et  rubus  arbores  sunt  plens  acu- 
leis^  ita  ut  vix  aut  nuilo  modo  absque  Issione  tra- 


aurea  et  argentea  non  pauca,  et  exspoliarent  ^* 
ptum.  Per  aurum  enim  nitor  eloquii  designalur, 
Sulomone  dicente :  «  Thesaurus  dssiderabilis  re- 
quiescit  in  ore  aapientis  (Prov. xvi).»PorargezituiD. 
quod  sonat  et  lucet,  subtilitos  prse^icalionis  expri- 
mitur,  Psolmista  teste  :  «  Ejoquia  Domiui,  eloquia 
costa,  argentum  igne  examinatum  (Pjal.  xO^^^Quasi 
enim  vasaaureaet  argenteaab/EgyptiismutuaipuB, 
quando  ab  haereti^is  vel  paganis,  sententias  utUes 
nostriB  fid^i  necessarias  discimus  :  quod  illi  faoer 
debenty  qui  in  Qde  catholica  ita  radicati  suut,  ui 
BubtiKtas  haeretics  prayitatis  nullo  modo  eis  oocere 
possit.  Unde  Dominus  alibi  in  lege  figurate  prscepit, 
dicens :  (( Cum  egressus  fueris  od  pugnam  coatraho* 


ctari  possint:  quibua  contrarioB  sunt  vitis  et  ficus,  n  stes  tuos,  et  tradiderit  eos  Dominus  Deua  tuusiu 


quffi  et  gu8tumduIcissaporis,etfragrantiamhabent 
suavis  odoris.  Ergo  per  spinam  et  rubum  vitia  et 
peccatasignincantur.dequibusprimobominidictum 
est,  ((  Tcrra  tua  spinas  et  tribulos  germinabit  tibl 
{Gen.  iii).  »  Sunt  enim  nonnulli,  inquibusitaaculei 
peccatorum  obundant,  ut  eorum  societas  absque 
laesione  haberi  non  possit,  quoniam  cum  male  in 
seipsis  vivanty  proximisamari,  asperietinsuavesexi- 
stunt  vcl  male  vivendo,  vel  injuriasirrogando.Sunt 
vero  alii,  qui  velut  vitisydulcemcoelestispatriasme- 
moriam  in  sui3operibusostendentes,etrragrantiam 
bona3  opinionis  reddenies,  ad  amorem  ccelestem  alios 
pertrahunt|  non  soluminterrenisaubstantiis  neces- 
sitatem  indigentium  sustentando,  sed  etiam  inspi- 
ritualibus  eruditionibus  verbum  vits  suaviter  mini- 


jnanus  tuas,  captivosque  eos  duxeris,  si  videris  in 
numero  feminarum  puellam.  qus  oculis  tuisplaceat, 
volueriaque  eamhabere  uxorem,introdQce9eamiii 
domum  tuara,  ita  tomen,  ut  prius  radas  c^ariem 
capitis  ejus.et  prascidas.  summitates  unguium,iDa- 
neatque  in  domo  tua  lugens  patrem  suum  et  matrem 
uno  mense.  Postea  vero  ingredieris  ad  eam,  et  erit 
tibi  uxor  (Deul,  xxi ;  Jud.  iit)'  »  Ooasi  enim  spirita- 
liter  ad  bdlum  contra  bostes  noBtrof  pogiisus, 
quando  cum  hsreticis  de  flde  etreligioneCbristiaDa 
conflictum  habemus,  cumque  diviiva  auctoritate  a 
nobis  superati  fuerint,sividerin;^usineoramdi£pu- 
tationibus  scnteatias  nostrx  fldei  utiles  et  nepessa- 
rias,  debcmus  eas  accipere  nobis  in  uxorem,  quia 
uxor  viri  sapientia  vocatur,  ita  tamen,  ut  priud  ra- 


strando.  Sed  quia  illi,  in  quibus  compunctiones  C  damusCcBsariem  capitisejus,etpr2ecidamussummi 


facinorum  abundant,  habere  non  possunt,  Domini 
voce  declaratur,  cum  dicitur:  «Non  enim  de  spinis 
colligunt  flcus,  neque  de  rubo  vindemiant  uvam,  » 
possumusper  spinam  et  rubum  hsereticorum  pravam 
doctrinam  accipere,  quseanimasaudientiumcruen- 
tat  et  laniat.  Hi  autem  in  tantum  fugiendi  sunt,  ut, 
in  quantum  fieri  potest,  nulla  participatio ,  nec  collo- 
cutio  cum  eis  habeatur:  quia,  sicut  ait  Scriptura, 
((  quitetigeritpiccm,inquinabiturabea  {Ecdi.xiii),» 
et «  qui  dissipat  sepem,  mordebit  eum  coluber 
(Eccle.  x).  »  Unde  nos  Apostolus  admonet,  dicens: 
«  Hsereticum  hominum  poatunam  etsecundamcor- 
reptionem  devita,  sciens  quia  perversus  est  hujus- 
modi  {Tit.  iii).  »  Sed  quamvis  spina botrum  non  gi- 


tates  unguium,  ide8tquidqaidli2ereticum,quidquid 
distortum  et  pravum  in  corum  doctrina  inveoitur, 
adjipidmus  et  respuamus.  Sed  et  si  aliqui  ex  h«re- 
ticis  ad  catholicam  fidem  converti  voluerint,  reci- 
piendi  sunt,  ita  tttnen^  ut  pristinum  erroremana- 
thematizent.  Exponens  autem  Dominusquiddixerit 
in  eo  quod  ait : «  Non  enim  de  spinis  coiliguntficas, 
«  neque  de  rubo  vindemiant  uvam,  »  adjunxit  di- 
cens : 

«  Bonus  homo  de  boao  theaaiuro  eoklis  sui  pro- 
«  fert  bonum,  etmaius  de  malp  profert  malum*  * 
Thesaurus  dicitur  locus  ubi  ponitur  aurum,  qua 
Oi(n<  Graece,  Latine  positio  dicitur.  Thesaurus  ergo 
in  hoc  locointentionem  significatcordisjuxtailiud 


gnat,  solet  tamen  vitem  cumbotro8ustinere.Gerni-  j)  quod  alibi  ait : «  Ubi  est  thesaurus  tuuSyibi  estcor 


musenimaliquoties  in  vineiscaricemexspini^vitem 
cum  botro  sustinere.  Et  cum  ex  alta  radice  botrus 
procedaty  frequenter  tamcn  spina  vitem  cum  botro 
susteutat.  Quid  ergo  faciendum?  Nunquid  propter 
spinam  rclinquenda  estuva?Non.Sed,sicutaitqui- 
dam  de  sapientibus,  sic  colligendus  est  botrus,  ut 
tamen  caveatur  spina.  Juxta  ergo  hanc  similitudi- 
nem,  quia  in  suis  assertionibus  quaedam  bona  et 
utilia  docent,  abecclcsiasticisvirispriusdiscernendi 
sunt,etpostmodum  bonacarpenda,  etmalafugienda. 
Quod  inScripturisVeterisTestamenti  figurateosten- 
dit  {Exoi*  XI),  quando  egredientibus  filiis  Israel  ex 


luum  {Matth.  vl/.»«  Bonus  ergo  bomo  de  bonothe* 
sauro  cordis  sui  profert  bonum  (Matth.  xii),  »  quia 
de  bono  desiderio  cordis  procedit  loquela  boai  m^ 
monis:  similiter  et  «  malus  homode  malo  thesauro 
profert  malum  {thid.),  »  quia  ex  mala  intentione 
cordis  procedit  fructus  pravae  operationis,  juxtaillud 
quod  Dominus  ait :  «  Ex  corde  enim  exeunt  cogita- 
tiones  malas,  adulteria,  ebrietates,homicidia,furtai 
blasphemiffi  {Matth,xv)»  ethis  similia.  Unde  adbuc 
subjungit^dicens :  «  Ex  abundantia  cordis  os  loqui* 
tf  tur.  »  Ubi  forte  queerit  aliquis  quare  dicat, »  Ex 
abundantia  cordis  os  loquitur,  »cum  saepe  bomioe3, 


745 


HOMILIi£  DE  TEMPORE. 


746 


et  maxime  illi  qui  hypocritffi  appeilantur,  alia  pro 
aliis  mentientes,  et  fallant  alio9,et  fallantur  ab  aliis. 
Sed  facilis  ad  hsc  jfatet  responsio,  quia  si  hominibus 
haec  occulta  sunt,  Deo  tamon  manifesta  sunt,  qui 
clarius  videt  ea  quas  sunt  in  corde,  quam  tu  videre 
possis  qus  sunt  in  facie,  dlcenie  Scriptura  :  Quas 
sunt  in  corde  hominis,  oculi  tui  vident,  Domine.llli 
ergo  soli «  ex  abundantia  cordis  os  loquitur, »  cujus 
oculis  nuda  et  aperta  sunt  omnia  (Hebr.  iv),  et  ante 
videt  intentionem,  quam  lingua  proferat  sermonem. 
Sed  non  semper  latere  possunt  homines  hypocritfls, 
quoniam  quse  in  corde  ardenter  diligunt,  frequenter 
in  sermone  proferunt.  Qui  enim  toto  corde  Deum 
Bciunt,  etiam  sermonibus  suum  desiderium  osten- 
dunt,  juxta  illud  sapientis  : 

Meotibus  instat  amor,  Bermonibus  flestuat  ardor. 

Sed  quia  sunt  nonnulli,  ut  diximus,  qui  ut  homi- 
nes  fallere  possint,  judicium  Dei  non  metuunt,recte 
increpatio  subinfertur,  cum  dicitur  : 

«  Quid  autem  vocatis  me,  Domine,  Domine,et  non 
«<  facitis  qufle  dico  ?  »  Dicere  enim  Domine,  Domine, 
ad  fructum  boufle  arboris  pertinere  videtur,  et  ad 
boni  thesaurum  cordis  ;  sed  non  facere  qune  jubet| 
magis  ad  contumaciam  pcrtinet,  quam  ad  obedien- 
tiam,  quoniam  sicut  Apostolus  ait  de  falsis  fidei  pro- 
fessoribus : «  Confitentur  se  nosse  Deum,factis  autem 
negant  {Til.  i).  »  Quales  Dominus  per  prophetam 
reprobat,  dicens :  Populus  autem  hic  labiis  me  hono- 
rat,  cor  «  autem  iJlorum  longe  est  a  me  (ha.  ixix).  » 
¥1  alibi  in  Evangelio :  v  Non  omnis  qui  dicit  mihi, 
Domine,  Domine,  intrabit  in  regnum  coelorum 
(Maith.  vii).  »  Unde  fatuis  virginibus  ad  januam 
sponsi  clamitantibus  :  Domine,  Domine,  aperi  no- 
bis,  dicturum  se  esse  testatur :  «  Amen  dico  vobis, 
nescio  vos  (Matth.  xxy).  »  Suos  enim  confessores,prfle- 
ceptorum  suorum  vult  esse  operatores.  Unde  adbuc 
similitudinem  adjungit,  dicens  : 

«  Omnis  qui  venit  ad  me,  et  audit  sermones  meos, 
«  et  facit  eos,  ostendam  vobis  cui  similis  est.  »  Et 
pulchre  postquam  dixit, «  et  audit  sermones  meos,  » 
adjunxit  «  et  facit  eos  :  »  quia  ut  ait  Apostolus  : 
«  Non  auditores  legis  justi  sunt  apud  Deum,sed  fa- 
ctores  justificabuntur  (Rom.  ii).  »  Et  ipse  in  Evange- 
lio  Salvator  cum  dixisset :  «  Beati  qui  audiunt  ver- 
bnm  Dei, »  adjunxit,  v  et  custodiunt  illud  {Luc.  xi). » 
Unde  alibi  Dominus  discipulos  suos  beatificat,  di- 
cens  :  «  Scitis  hflec?beati  eritis,  si  feceritis  ea 
{Joan.  xiii).  »  Hinc  et  Joannes  in  Apocalypsi  sua 
cum^dixisset :  «  Beatus  qui  audit  et  legit  verba  libri 
hojus,  »  continuo  ac^unxit  :  (c  et  servat  ea  quse  in 


A  oa  scripta  sunt  (Ajyoc.  i).  » IIIos  enim  specialiter 
Dominus  suos  recognoscit,  qui  cum  recta  Ode  bona 
opera  adjungunt.  Unde  Psalmista  cum  in  laude 
sanctorum  diceret,  «  Invocabant  Dominum,  et  ipse 
exaudiebat  eos, »  adjunxit :  «  CustodiBbant  testimo- 
nia  ejus  et  prsceptum  quod  dedit  illis  (Psal.  xcviii).  » 
Et  alibi :  «  Beati  qui  custodiunt  Judicium  et  faciunt 
justitiam  in  omni  tempore  (Psal.  x). »  Qui  ergo  talis 
est,  inerito  ipsius  Domini  imitator  efTicitur^  sicut 
subjungitur  : 

«  Similis  est  homini  flediGcanti  domum^qui  fodit 
«  in  altumj  et  posuit  fundamenta  supra  petram.  » 
HomoistepersimilitudinemDominusJesusChristus 
est :  quia  sdificat  domum,  videlicet  sanctam  Eccle- 
siam,  non  ex  lapidibus  et  lignis  visibilibus,  sed 

j.  ex  pretiosis  etimputribilibus  animabus  sanctorum. 
De  qua  per  Prophetam  dicitur : «  Domum  tuam  decet 
sanctitudo,  Don^iine,  in  longitudine  dierum  (PsaL 
xcii).  »  M  Qui  fodit  in  altum,  »  quia  terrenam  cupi- 
ditatem  radicitus  a  cordibus  fidelium  suorum  absci- 
dit.«Posuitautemfundamentumsuprapetram,»quia 
fidem  Ecclesifle  supcr  seipsum  constituit  vel  stabili- 
vit,  sicut  Petro,  cui  a  firmitale  petrae  nomen  impo- 
situm  est,  dicit  :  «  Super  hanc  petram  sedificabo 
Ecclesiam  meam  (Matth.  xvi).  »  Petraenim  Christum 
significat,  sicut  ait  Apostolns  :  «  Petra  autem  erat 
Christus  (/  Cor.  x).  »  Quod  vero  subjungit :  « Inun- 
«  datione  autem  facta,iilisum  est  flumen  domui  illi, 
«  et  non  potuit  ea  moveri.  »  Manifeste  patet,  quia 
saepe  persecutionibus  concussa  est  Ecclesia,  nonta- 
men  a  flde  commota,  aliquando  paganorum  infesta- 

C  tionibus,  aliquando  falsorum  fratrum  perversis  dog- 
matibus,  aliquando  impulsione  dflemonum,  velpro- 
priae  fragilitatis,  sed  contra  hflec  omnia  firma  stat 
Ecclesia,  quia  non  in  se  confidit,  sed  in  Ghristo,  di- 
cens  cum  propheta :  «  In  petra  exaltasti  me,  dedu- 
xisti  me,  quia  factus  cs  spes  mea,turris  fortitudinis 
a  facie  inimici  (PsaL  lx).  »  Et  itcrum  :  «  Statuit 
supra  petram  pedes  meos,  et  direxit  gressus  meos 
(PsaL  xxxix).  »  Unde  et  subditur  :  «  Fundata  enim 
«  erat  supra  petram,  »  id  est  supra  Christum.De  quo 
ait  Apostolus  :  «  Fundamentum  aliud  nemo  potest 
ponere,  prfleter  id  quod  positum  est,  quod  est  Ghri* 
stus  Jesus  (lCor.  iii).  »  Sicut  enim  in  fledificationibua 
nihil  fundamento  prius  ponitur,  sic  quicunque 
amorem  Dei  omnibus  rebus  prseponit,  etsi  pulsari 

])  potest,  tamen  cadere  nescit  :  quia  superjecta  titu- 
bare  nesciunt,  quando  fixa  stant  ea  quse  continent. 
Unde  flJibi  de  Ecclesia  dicitur  :  «  Et  portfle  inferi  non 
prflevalebuut  advcrsus  eam  (Matth.  xvi).  • 


PxTaoL.  CXVIII. 


U 


747 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


m 


HOMILIj;  ALIQUOT  DE  SANCTIS 

Tum  proprue  iingulii^  tum  communes  omnibus. 


HOMILIA  PRIMA.  ^ 

IN   DIE  GELEBRI   SANCTI  ANDREiG  APOSTOLI. 

(Matth.  rv.)  «  In  illo  tempore  :  Ambulans  Jesus 
«  Juzta  mare  GaUlsae,  vidit  duos  fratres,  Simoncm, 
«  qui  vocatur  Petrus,  et  Andream  fratrom  ejus.  » 
Et  reliqua.  In  omnibus  operibus  suis,  quae  Dominus 
Jedus  Gbristus  nobis  ad  imitandum  ostendit,  hoc 
declarare  dignatus  est,  quia  si  virtutes  animae  volu- 
mus  accipere,  prius  tentationum  stimulos  debemus 
superare.  Denique  praedicaturus  mundo  Evangelium 
prius  a  Joanne  baptizatus,  secessit  in  desertum^ibi- 
que  quadraginta  diebus  et  quadragintanoctibusje- 
junans,  trinam  tentationem  diaboli  superavit  :  ac 
inde  egressus,  ambulans  juxta  mare  GalilfleiB,ut  prae- 
sens  lectio  narrat,  discipulos  elegit :  nos  nimirum  in 
hoc  facto  instruens,  quiasi  voiumus  bonum  accipe-  " 
re,  prius  a  malo  debemus  declinare.  Est  enim  ordo 
recte  vivendi,  ut  prius  vitia  superet,  qui  virtutes 
vult  accipere  :  quia  superato  diabolo  Dominus  di- 
scipulos  eligere  voluit,  ut  ostenderet  nobis  tunc  vir- 
tutum  culmen  posse  ascendere,  quando  tentationes 
diaboli  fortiter  superaverimus,  quoniam  sicut  ait 
Apostolus, «  Tribulatio  patientiam  operatur,  patien- 
tia  vero  probationem,  probatio  autem  spem,  spes 
vero  non  confundit.  Quia  cbaritas  Dei  difTusaestin 
cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum,  qui  datus 
est  nobis  (Rom.  v).  »  Sed  de  vocatione  apostolorum 
locuturi,  primum  de  situ  loci,  in  quo  haec  facta  fuisse 
memoranlur,  aliqua  commemoranda  sunt.Hoc  enim 
mare,quod  nunc  Galileeae-dicitur,  proptcr  varietates 
a4jacentium  locorum,  variis  censetur  nominibus.  G 
Dicitur  enim  mare  Galilaeae,  propter  adjacentem 
provinciam  Galilseam.  Dicitur  et  mare  Tiberiadis,a 
Tiberiade  civitate.  Dicitur  et  stagnum  Genczareth, 
eo  quod  flantibus  ventis,  crispantibus  undis,  auram 
ex  se  generare  videatur.  Dicitur  et  lacus  Geneza- 
reth,  propter  eamdem  civitatem  sibi  adjacentem. 
Et  a  quibusdam  mare  asphaltum,  propter  inopportu- 
nitatem  portus  vocatur.Estenditurautem  in  longi- 
tudinc  centum  quadragintastadia,inlatitudine  qua- 
draginta.  Nec  propterea  mare  dicitur,eo  quod  amarae 
sint  aquce  ojus,  sirt  enim  dulces  ad  potandum,  ha- 
bilcsque  ad  piscandum  ;  sed  idioma  linguae  Hebraeae 
est  omnes  congregationes  aquarum  vocare  mare, 
sicut  in  Genesi  scriptum  est  (cap.  i)  :  <(  Gongrega- 
tiones  aquarum  appellavit  maria.  »  Sed  ut  haec  spi-  •. 
ritaliter  consideremus,non  ab  re  putandum  eBt,quod 
evangelista  Dominum  non  s^disse,  nec  stetisse^sed 
deambulasse  juxta  mare  Galilaeae  descrlpsit.  Ipsa 


enim  motio  Dominici  corporis,  a  raysterio  vacuanon 
est  putanda.  Mare  ergo  in  hoc  loco,  mundum  signlQ- 
cat.  Et  pulchre,  quia  sicut  mare  immobileessenon 
potest,  sed  semper  accedit  et  recedit,  sic  mundus  di- 
versis  perturbationibus  et  fluctuationibuscommcve- 
tur.  Hinc  per  Psalmistam  dicitur  :  «  Gommovisti, 
Domine,  terram  (Psal.  lix).  »  Unde  mare  a  meando 
dicitur,  eo  quod  semper  accedat  et  recedat,  signi- 
flcat,  utdictum  est,  mundum,  qui  crescit  nascendo, 
decrcscit  moriendo,  elevatur  in  prosperis,  dejicitar 
in  adversis.Ad  hoc  ergo  mare  Dominus  venit,quando 
per  incarnatioois  suae  mysterium  mundo  visibilisap- 
paruit,  quando,  ut  ait  Apostolus,«  semetipsum  eiina- 
nivit,  formam  servi  accipiens,  in  similitadinem  ho- 
minum  factus,  et  habitu  inventus  ut  homo,  hami- 
liavit  semetipsum  (PkiL  ii).  »  Non  autem  stetisse 
vel  sedisse,  sed  perambulasse  dicitur,quia  Qon^si^ 
ut  caeteri  mortales  in  mundo  cum  esset  natus,  ut 
caeteri  homines  permansit,sed  postdoctrinamsancti 
EvangeIii,po8t  ostensionem  miraculorum,po6t8aam 
sacram  passionem   resurgens  a  mortuis,  victor  ad 
ccelum  rediit,  sicut  ipse  ait :  «  Exivi  a  Patre  (Jm. 
xvi),  »  et  reliqua,  hoc  significavit  deambulatio  ^'us. 
De  cujus  motione  vel  transitu  per  Petrum  dicitur : 
«  Qui  pertransivit  benefaciendo  et  sanandoomnesop- 
pressos  a  diabolo.  »  Neque  illud  absque  considera- 
tione  praetermittendum  est,  quod  Dominus  discipu- 
los  electurus,  juxtamare  ambulavit,  qui  posteaco- 
ram  illis  super  fluctus  maris  ambulasse  narratur. 
Ut  enim  diximus,  mare  mundum  significat.  Disci- 
pulis  ergo  in  mari  piscantibus^  Dominus  secus  mare 
ambulavit,  quia  etsi  venit  in  mundum  per  Daturam, 
alienus  fuit  tamen  a  mundo  per  culpam.  Quoniam 
sicut  Petrus  veracissime  testatur :  «  Peccatum  ncn 
fecit,necinventus  cst  dolus  in  ore  ejus  (IPetr.  n).  ■ 
Sed  forte  quaerit  aliquis,  quare  Dominus  discipulos 
primum  a  Galilaea  eligere  voluit,  et  non  a  Judsa,vel 
caeteris  regionibus,  quae  nobiliores  putabantur.  Ad 
quod,qui  curiosus  est,respondere  potest.quiaquam- 
vis  gloriosa  Domini  nativitas  prius  in  Judsa  sit  ce- 
lebrata,tamen  ejus  sancta  conceptio  primum  in  Gali- 
laeaab  angelo  virgini  est  annuntiata,Luca  evangelis- 
tatcste,  qui  ait :  Eodem  tempore  «  missusestGabriel 
angelus  a  Deo  in  civitatem  Galilaeae,cui  nomen  Naza- 
reth,  ad  virginem  desponsatam  viro,  cui  nomen  erat 
Joseph(L«c.i).»Et  post  pusillum  adjecit:«  Netimeas, 
Maria,  invenistigratiamapud  Dominum,ecce  conci- 
pies  et  paries  fllium  (Ibid,),  »Dignum  enim  erat,  ut 
ubi  caput  nascendi  sumpseratexordium,  indemem- 
bra  horum  acciperent  incrementum :  et  ubi  ortum 


749 


HOMlLIifi  DE  SANCTIS. 


750 


primum  8oI  Justitiffi  dederat,  inde  stellaB  fulgenfos  A 
mundo  apparerentietubi  virgo  audierat  :«Ecceconci- 
pies(LtM:.i),»ibipificatore8auJirent:«Venitepo8tme.» 
Sive  ideo  a  Galilsa  Dominus  discipulos  eligere  vo- 
Iuit,quiapervirtutemmiraculorum,  per  manifesta- 
tionem  suam,  primum  in  Galilsa  mundo  innotuit. 
Primum  enim  miraculum  in  Cana  Galilffis  fecisse 
legitur,  quandoexaquavinum  fecit«et  manifestavit 
gloriam  suam^  et  crediderunt  in  eum  discipuli  ejus 
(Joan.  ii).  »  Et  Petrus :  «  Vos  scitis  verbum,  quod 
factum  est  in  universam  Judffiam,  post  baptismum 
quod  pnedicavit  Joanne^,  Jesum  a  Nazareth,  inci- 
picna  a  Galilffia  (Act,  z).  »  Nos  autem  dicimus  pri- 
mum  discipuloB  a  Galilsa  eligere  voluisse,  propter 
sacramentum  ipsiusnomiuis.Galileeanamque  trans' 
tnigratiofaeta  Biyereuelatio  perpetrcUa  interpretatur,  » 
et  cum  Dominus  discipulos  a  Galilsa  elegit,  nos 
instruxit,ut  si  ejus  discipulatui  adhffirere  volumus, 
primum  divitiis  ad  virtutes  transmigrare  debemuSy 
et  de  mundi  amore  ad  amorem  Dei,  dicentes  cum 
Propheta :  «  Quoniam  advena  et  peregrini  sumus 
apud  tevsicutomneapatres  nostri  {Psal,  xxxviii),  » 
ut  in  Galilaea,  id  est  in  revelatione  sterna  faciem 
Domini  contemplantes,  dicamus  cum  Apostolo: 
«  Nos  autem  revelata  facie  gloriam  Domini  contero- 
plantes,  transformamur  a  claritate  in  claritatem, 
tanquam  a  spiritu  Dei  (//  Cor.  iii).  » 

■  Vidit  doos  fratres,Simonem,qui  vocatur  Petrus. 
c<  et  Andream  fratrem  ejus,  mittentes  retia  sua  in 
<c  mare,  ct  vocavit  eos.  »  Videre  Dei,  eligere  est, 
sicut  nescirey  reprobare.  Sicut  enim  illos  nescit, 
quos  reprobatyunde  in  finem  reprobisdicturus  est:  C 
■  Nescio  vos  unde  sitis  (Malth.  xxv)  :  »  sic  videre 
eos  dicitur,  quos  in  sterna  presentia  elegit,  sicut 
cnidam  dictum  est :  «  Cum  esses  sub  flcu,  vidi  te 
{Joan.  II).  »  Vidit  ergo  Dominus  Petrum  et  An- 
dream,  quos  per  prsvenientem  gratiam  in  sorte 
aposiolatus  dignos  elegit.  Sed  nec  illud  pretermit- 
tendnm  est,  quod  in  prima  sua  vocatione  carnales 
fratres  elegit.  Petrus  enim  et  Andreas  fratres  erant 
non  Bolum  spiritu,  sed  etiam  carne  germani.  Cum 
ei^o  camis  fratres  elegit,ostendit,qui  ejus  discipu- 
latui  volumus  adhffirere,  fratres  esse  debemus  non 
carne,  eed  spiritu :  non  genealogia,  sed  charitate. 
Omnes  quoque  qui  in  Ghristo  regenerati  sumus, 
nnum  Patrem  habemus  Deum,  cui  quotidie  in  ora- 
iione  dicimus :«  Pater  no8ter,qui  es  in  ccelis  {Matth,  j^ 
vi^,  9  de  quo  ipse  ait  in  Evangelio :  «  Et  patrem 
nolite  vocare  vobis  super  terram^  unus  est  Pater 
vester  qui  in  cgbHs  est  {Matth.  xxiii).  »  Hujus  filios 
nos  esse  gloriemur,  dicentes  cum  Apostolo  : «  Filii 
Dei  BumuB,  sed  nondum  apparuit  quid  erimus  (/ 
Joan»  iii).  »  Mater  vero  nostra  sancta  Ecclesia  est, 
qu®  nosper  Hdem  et  sacramentum  baptismatis  quo- 
tidie  spiritaliter  generat.  QuibusergounuseslPater 
Deus,  et  una  mater  Ecclesia,  consequens  est,  ut 
fraires  sint,  id  est  ut  unum  sentiant,  idipsum  sa- 
piant,  non  dissideant,  non  discordent,  ut  in  eorum 
uumero  computentur  quibus  Salvator  ait :«  Omnes 


enim  vos  fratres  estis  {Matth.  xxiii).  »  Hos  enim 
spiritales  fratres  admirabatur  Propheta,  cum  dice- 
bat :  «  Ecce  quam  bonum  ct  quam  juoundum,habi- 
tare  fratres  in  unum  {Psal,  cxxxn).  »  Notandom 
autem,  quod  duos  fratres  elegit,  ut  non  ostenderet 
quia  suos  discipulos  geminam  vulthabere  charita- 
tem,  dilectionem  scilicet  Dei  et  proximi.«  Vs  enim 
soli,  »  ait  Scriptura,  «  quia  cum  ceciderit,  non  ha- 
bet  sublevantem  {Eccle.  iv).  »  Oujus  rei  gratia  Do- 
minus  binos  elegit ;  binos  ad  praedicandum  postea 
misit^ut  ostenderet  quia  prsdicationis  ofQciumno& 
debet  8uscipere,nisi  qui  dilectionem  Dei  etproximi 
habet  in  pectore.  Vel  certe  bino5  elegit  ad  confir- 
mandam  auctoritatem,qui  duorum  Testamentorum 
doctores  fierent,ut  impleretur  in  eis  quod  ipsealibi 
ait:  «Omnis  scriba  doctus  in  regno  coelorum,Bimi" 
lis  est  patrifamilias,  qui  profert  de  thesauro  suo 
nova  et  vctera  {Matlh.  xiii).  »  «  Erant  enim  pi- 
scatores.»  Piscatores  et  illitterati  a  Domino  eligun- 
tur,ne  Gdes  credentium,  quffi  per  eorum  doctrinam 
et  prffidicationem  instruenda  erat,  in  eloquentia 
verborum,et  non  in  virtute  Dei  fieri  putaretur.  Ma* 
gister  humilitatis,  qui  veniens  in  mundum  ait : 
«  Discile  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et 
invenietis  requiem  animabus  vestris  {Matth.  xi),  » 
humilitatis  exemplum,  quod  in  omnibus  operibus 
suis  ostenderet,  etiam  in  vocatione  apostolorum 
servare  voluit.  Non  enim  elegit  matrem  potentissi- 
mam,sed  quantum  sancti8simam,tantum  pauperri- 
mam,in  tantum  ut  non  inveniret  agnum,  quem  pro 
FiliooiTerret.  Nec  natus  est  in  domibus  cedrinia  la- 
queatis  et  vario  piclure  colore  decoratis,  sed  recli- 
natus  est  in  prsesepio,  quia  non  erat  ei  locus  in  di- 
versorio.Nequeinvolutusestvestibus  purpureis,  au- 
ro  et  margaritis  resplendentibus  :8ed  sicut  scriptum 
est:  «Pannis  eum  involvit  (Ltifc.  ii).  »  Hanc  ergo 
humilitatem,quam  in  his  ethissimilibusservaverat, 
in  vocatione  duorum,  non  deseruit,  quia  nonelegit 
potentes  vel  filios  regum,nonphi)osophosvel8apien* 
tes  mundi,sed  pauperes  simplices,qui  quotidianum 
victum  arte  piscandi  qusrerent,  per  quorum  tamen 
doctrinam  et  prffidicationem  potentes  mundi  et 
sapientes  ad  suam  fldem  vocavit,  quia  sicut  Aposto- 
lus  ait :  »  Mundus  non  cognovit  per  sapientiam 
Deum,placuit  Deo  per  stultitiam  praedicationiBsalvos 
facere  credentes  (/  Cor.  i).  »  £t  iterum :  «  Nam 
sermo  noster  et  prffidicatio  non  fuit  in  humanffi  sa* 
pientiffi  verbis,  sed  in  viriute  (//  Cor.  ii),  >  ut  non 
evacuetur  crux  Christi.  «  Quia  non  multi  potentes 
non  multi  nobiles,sed  qu»  stulta  sunt  mundi  elegit 
Deus,  ut  confundat  fortia  :et  ignobiiioraet  contem- 
ptibiliora  mundi  elegit,  ut  confundat  sapientes :  et 
ea  quffi  non  sunt,  ut  ea  quffi  sunt  destrueret  (/  Cor. 
i).  »  Sed  quid  de  talibus  Dominus  dicat,videamu8 : 
«  Et  ait  illis  :  Venite  post  me.  »  Bene  quidem  Pe- 
trum  et  Andream  vidisse  dioitur,ac  posimodum  ad 
sequendum  vocasse,  quia  omnes  electos  prius  ex 
interna  Dei  prffisentia  ad  Bcquendum  vooati  dioi* 
turque  eis ; 


751 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  —  HOMIL. 


752 


K  Venite  post  me,  »  Quid  est  dicere,«Venitepo8t 
me,  »  nisi  me  sequimini,  meis  prsceptis  et  non 
vestris  voluptatibus  obedite?  ire  enim  postOomi- 
num,  est  ejus  vestigia  imitari,  sicut  ipse  ait :  (c  Si 
quisvultvenire  post  me,abnegetsemstipsum(.1/a/^. 
xvi),  »  etc.  Et  iterum :  «  Qui  non  oajulat  crucem 
suam,  et  venit  post  me,  non  est  me  dignus  [Luc, 
xiv).  »  Unde  in  lege  prJEcipitur :  Post  Dominum 
Deum  tuum  ambulabis.Quid  autem  in  promissione 
dicat,  audiamus.  Ait  enim  :  «  Faciam  vos  fieri  pi- 
«  scatores  hominum.»Non  dicit  piscatores  piscium, 
sed  piscatores  hominum  :  nomen  mutavit,officium 
non  abstuiit.  Nam  post  resurrectionem  legimus  eos 
isse  piscatum.Et  congrue  de  piscatoribus  piscium, 
piscatoreshominum  facerevoluit  :quiasicut  ofHcium 
est  piscatoris  navem  ascendere,  retia  manibus  te- 
nere,et  de  profundis  gurgitibus  pisces  ad  littus  tra- 
here :  sic  isti  in  gremio  Ecclesis  recepti,  navem  fi- 
dei  ascendentes,  retia  prsBdicationis  in  verbo  et 
opere  habcntes,de  amarissimis  et  tenebrosis  mundi 
gurgitibus,multo8  homines  ad  veram  lucem  traxe- 
runt,  qus  ait :  «  Ego  sum  lux  mundi,  qui  sequitur 
me,  non  ambulat  in  tenebris  {Joan.  viii),  »  impleta 
prophetia  qus  dicit :  c<  Populus  qui  ambulat  in  te- 
nebris  (/w.  ix),  »  etc.  Vide  Petrum  Hierosolymis 
retia  in  manibus  tenentem,et  multos  pisces  spirita- 
liter  de  profundis  gurgitibus  capientem.  l^egimus 
enim  adejus  proedicationem  una  die  quinquemillia, 
altera  tria  millia  hominum  credidisse.Videbeatum 
Andream,cujus  hodie  festivitatemcolimuSyin  Achaia 
retia  in  manibus  tenentem,  et  multos  pisccs  spirita- 
liter  capientem.  Non  solum  enim  ad  ejus  prsdica- 
tionem  tota  civitas,  sed  etiam  tota  regio  credidisse 
legitur,  sicut  ipse  ait :  <c  Christusmc  misitad  istam 
provinciam,  ubi  non  parvum  populum  acquisivi.  » 
Istos  piscatores  polHcebatur  Ecclesiae  Dominus,cum 
per  prophetam  dieebat : «  Mittam  piscatores  meos, 
et  piscabuntur  eos  :  venatores  meos,et  venabuntur 
eo8  de  omni  monte  et  de  omni  colle  [Sef  xvi).»Sed 
libet  suaviter  intueri  quod  Dominus,qui  Petrum  et 
Andream  de  arte  piscandi  elcgit,  Paulum  quoque 
qui  non  minoris  gratia  fuit,de  arte  scenofactoria  ad 
praedicationis  ofQcium  vocavit.  Sicut  enim  isti  con- 
venienter  de  piscatoribus  piscium,piscatores  homi- 
num  facti  sunt,  sic  decenter  ille,  qul  erat  taberna- 
culorum  corporalium  sediflcator,  ad  spiritalia  ta- 
bernacula  construenda  translatus  est.  iEdificavit 
ergo  spiritalia  tabernacula,  cum  sua  praedicatione 
ab.humanis  mentibus  culluramdaBmonumexpuIit, 
ut  habitaret  Christus  per  fldem  in  cordibus  eorum. 
iEdificavit  etiam  spiritaliter  Christo  tabernacula, 
quando  ab  Hierusalem  usque  Illyricam  replevit 
Evangelio  Chri«»ti  :  ut  qni  corporalia  tabernacula 
morituris  hominibus  apdificabat,postmodum  incipe- 
ret  spiritualia  Deo,  ut  diximus,  construcre  in  ani- 
mabus  in  sempiternum  victuris.  ^Edificabat  taber- 
naculaDeo,  quando  prfledicabat,  cc  Reddite  omnibus 
debitum  :cui  tributum,  tributum  :  cui  vectigal,  ve- 
ctigal  (fiom.  xiii),  »  etc.  Vel  quando   praecipiebat 


A  (E-vh.  iv,v),  qualiter  viri  erga  mulicres,  et  mulieKS 
er^a  viros  deberent  esse  :qualiterque  parcntei)  erga 
liberos,  et  fllii  orga  parentes  :  qualiter  servi  erga 
dominos,ct  domini  erga  servos.  Quarum  puichritQ- 
dinem  tabernaculorum  admirabatur  propheta,cum 
dicebat  :ccQuam  pulchratabemacu1a,Jacob,et  tentch 
ria  tua,  o  Israel  {Jium.  xxiv).  »  Et  Psalmista: 
<c  Quam  dilecta  tabemacula  tua,  Doroine  virtutum 
(P5a/.  Lxxxiii),  »  etc.  Domini  jussioncm  obedienlia 
secuta  est  apostolorum.  Nam  sequitur : 

(c  At  illi  continuo  reliclis  retibu8etnavi,secutisant 
cc  illum.»In  quorum  opere nostra superbia confundi- 
tur,nostra  duritia  redarguitur^  qui  quotidieflagellis 
atterimur,  et  minis  terremur,  signiB  provocamur, 
promissionibus  sublevamur  et  tamen  vocantem  sequi 

P  contemnimus.At  vero  illi  non  hunc  miracula  facieD- 
tem  viderant^non  ejus  promissionibuB  sablevatifue- 
rant,  et  tamen  ad  uniusjussionemrelictiBOxnnibui 
secuti  sunt  illum.Sequamur  ergo  et  nos  eoB,quosin 
Christopatronos  habere  meruimu8,ut6orumexemplo 
incitati,  saltem  post  multas  admonitioneBetpromis- 
sionessponte  relinquamusquod  quotidieamittimus, 
utimpIeaturpromissioDomini,  dicentiB  :c<Beatipaa- 
percs  spiritu,  quooiam  ipsorum  estregnumcoelorum 
{JAaith,  v).»llle  enim  inccc1o8edet,qui  adhuciuterris 
deconversionenostramonet.  Sed  solent  hi,  quipro- 
priasvoluntatesabrenuntiare  volunt,  paupertatisoc- 
casionem  insua  excusatione  prntendere,  dicentes : 
Imitari  contemptoresmundi  volumus,sedquodrelia- 

quamus  non  habomus.  Quibus  nos  respondemus, 
quiaDeusomnipotensinabrenuntiationemundi,noB 

G  censum,  sed  votum  pen8at,nec  perpendit  quodba- 
beas  in  arca,  sed  qualem  habeas  conscientiaD. 
Unde  si  habeas  temporalem  rem,  vende :  si  aa« 
tem  non  habes,  de  magno  onere  liberatus  es. 
Tanto  ergo  liberius  Christum  sequi  potes,'quanto 
minus  divitiarum  funibus  fueris  illigatus.  Goos- 
derare  eiiam  tales  monemus,  quid  ct  quaatam 
nostri  sancti  patres  reliqucrint.  Nonne  retia  el 
navem?  Ettamen  posteaDominopromittenteaudire 
meruerunt :  <c  Omnis  qui  reliquerit  domum,  agros 
patrem  et  matrem,  uxorem  et  filios^fratres  et  soro- 
res  propter  me,  centuplum  accipiet,et  vitam  »ter- 
nam  possidebit  [Malih.  xiii).  »  Pelrus  in  persoas 
omnium  libere  respondit :  «  Domine,  ecce  nosreli- 
quimus  onmia  et  secuti   sumus  te,  quid  ergo  ent 

[)  nobis?  c<  Et  ille  qui  (ut  diximus)  non  censum,  scd 
votum  pensat,  ait :  «  Amen  dico  vobis,  quia  vof 
quireliquistis  omniaet  secutiestis  me^  in  regenera- 
tione  cum  sederit  filius  hominis  in  sede  majestatis 
suoe,sedebitis  et  vos  super  sedes  duodecim^  jQdican- 
les  duodecim  tribus  Israel  (IbiA.),  »  Pamm  videtur 
Petrus  et  Andreas  reliquisse  in  retibus  et  navi,  et 
magnam  gratiam  et  prsemium  a  Domino  accepisse» 
Sed  tamen  multum  reliquerant,qui  volnntatcm  1»8- 
bendi  abnegaverunt.  Tantum  enim  a  sequcntiboi 
relinquitur,quantum  a  non  sequentibus  concupisci 
potest.  Quoniam  regnum  Dei,  quantum  habes,tatt- 
tum  valet.Valuit  Zacheeo  dimidium  substanti»,va- 


733 


EOmUM  DE  SANCTIS. 


754 


B 


luit  Peiro  et  Andres  navem  et  reMa :  sicut  cum  om-  j^ 
nia  que  relinquerent,  nihil  profuit  Hermogeni  et 
Socrati,  quia  Ghristum  non  fuerunt  imitati.  Valet 
etiam  calicem  aqu»  frigidffiyet  si  haec  omnia  defue- 
rinty  sola  bona  voluntate  comparari  potest  Quia 
Domino  nato,  coeli  cives  in  terris  visi  sunt,  qui  cla- 
marent :  «  Gloria  in  exoelsis  Deo,  et  in  terra  pax 
hominibus  bon»  voluntatis  {Luc.  ii).  »  Bene  autem 
postquam  dixit.  «  relictis  omnibus,»  adjunxit,  «se- 
cuti  sunt  eum.  »  Quoniam  in  vacuum  omnia  sua 
reliquit,  qui  Gbristum  uon  sequitur,  id  est,  imita* 
tur.Sed  inter  haec  omnia  considerandum  est,qualis 
artifex  sit  Spiritus  sanctus^qui  sine  moramentem, 
quam  tanc^it,  non  solum  immutat,  sed  etiam  habet 
et  docet.Tetigit  puerum  citharoedum^etPsalmistam 
fecit  (/  Reg.  xvi).  Tetigit  armentarium  sycomoros 
vellicantem,  et  prophetam  fecit  (Amos,  vii).  Tetigit 
abstinentem  Juvenem,  et  judicem  senum  fecit(Dan. 
xiii).  -Tetigit  publicanum,  et  evangelistam  fecit 
(MaUh,  ix).  Tetigit  persecutorem,  et  doctorem  gen- 
tium  constituit(i4£/.ix).Tetigit  Petrum  et  Andream, 
et  piscatores  piscium  apostolos  statuit.  Rogandus 
est  ergo  a  nobis  artifex  et  devotissimisprecibus  sup- 
piieandus,  ut  mentes  nostras  tangero  dignetur,  cu-' 
jus  Bolummodo  tetigisse  docuisse  est. 

u  Et  procedens  inde  vidit  alios  duos  fratres,  Ja- 
«  cobum  Zebedaei,  et  Joannem  fratrem  ejus,in  navi 
«  cum  Zebedaso  patre  eorum,  reficientes  retia  sua, 
«  et  vocavit  eos.  Illi  autem  statim,relictis  retibus  et 
«  patre,  secuti  sunt  eum.  »Geminatain  binisvoca- 
tio  superiorem  narrationem  confirmat.  Npn  solum 
enim  semel,  sed  et  iterum  bini  vocati  sunt  dis-  C 
cipuli :  quia  duo  sunt,  qu»  erga  charitatem  proxi- 
mis  soUicite  servare  oportet.  Primo,  ut  nullum 
lcdamus :  8ecundo,ut  bonum,  quod  possumus,im- 
pendarous,  quoniam  qui  dixit :  «  Quod  tibi  non  vis 
fieri,  alteri  ne  feceris  (tob.  iv),  »  ipse  alibi  ait : 
«  Quod  vultis  ut  faciant  vobis  homines,et  vos  facite 
illis  {Matth.yn)j  »  Zebedaeus  interpretatur  dealbatiOf 
gignificatdiabolum.Gui  ideo  recte  nomen  dealbatio- 
nis  convenit,  quia  cum  sit  et  merito  tenebrosus,  ut 
ait  Aposloltts,  transflgurat  se  in  angelum  lucis  (// 
Cor.  xi).  Filii  ergo  Zebedffii  isti  discipuli,  qui  a  Do- 
mino  vorati  sunt,  fuisse  memorantur :  quia,  ut  ait 
Apostolw  {Eph.  ii):Omnesirsfiliisumus,  antequam 
redimeremur,  non  conditionis  naturae,  sed  imita- 
tione  ct  primi  parentis  praevaricatione.  Navis  Zebe-  n 
dsi,  infidelitatem  significat:  cujus  navis  instru- 
menta  vitia  sunt  et  pcccata.  Qualia  Paulus  aposto- 
lu8  enumerat,  dicens :«  Manifesta  autem  sunt  opera 
carnis,quie  sunt  fbrnicationes,immunditiffi,impudi- 
citis,  avaritiffi,  idolorum  servitus,  veneficia,  et  his 
similia  (Gal.  v).  »  Sicut  autem  isti  discipuli  vocati 
a  Domino,  relicto  patre,  secuti  fuerunt,  et  ultra  ad 
patrem  non  dicuntur  reversi,9ic  ct  nos,  qui  de  po- 
testatediaboli  perdivinamgratiamliberati  ad  cocleste 
regnum  sumus  vocati,  nec  propter  amorein  parcn- 
tam,nec  cujuscunque  cupiditatis  obtentu,  ultcrius 
id  6amdebemus,redire  propter  illud  quod  Dominus 


dicat :  «  Quia  nemo  mittens  manum  in  aratrum  et 
respiciens  retro,  aptus  est  regno  Dei  {Luc,  ix) :  » 
sed  infatigabiliter  usque  in  finem  in  bono  opere 
perseverare,  quia,  sicut  ait  Salvator :  «  Qni  perse- 
veraverit  usque  in  flnem,  hic  salvus  erit  {Matth. 
x).  »  Unde  cuidam  dicenti :  Domine,  sequarte  quo- 
cunque  ieris,  sed  dimitte  me  prius  sepelire  patrem 
meum,  respondit :  «Sine  mortuos  sepelire  mortuos  • 
suos  (Matth.  viii).  »  Tu  autem  sequere  Ghristum. 
Sed  his  de  vocatione  discipulorum  breviter  dictis, 
libet  intueri  quod  non  frustra  Dominus  in  primasua 
vocatione  quatuor  discipulos  elegit.  Quatemarins 
enim  numerus  perfectus  est,'et  in  suis  partibus  di- 
visus,  pcrfectionem  signiflcat.Dividitur  namque  in 
unum,  duos  et  tres.  Unum  crgo,  quod  est  prima 
pars  ejus,  perfectionem  significat.  Quia  «  unus  Do- 
minus,  una  fides,unum  baptisma,  unus  Deus  et  Pa- 
ter  omnium  {Eph.  iv).  »  Duo,  quod  est  alia  pars 
ejus,ad  perfectionem  pertinent,  propter  duo  Testa- 
menta,vel  proptcr  geminam  dilectionem.Tres  vero, 
propter  individuam  Trinitatem,etproptertriatem- 
pora,  ante  legem,  sub  lege,  et  sub  gratia:  vel  quia 
homo  interior  ex  tribus  rebus  constat,  memoria, 
sensu  et  voluntate.  Quatemarius  autem  numerus 
perfectus  est,  propter  quatuor  Evangelia,  vel  qua- 
tuor  tempora  anni,  sive  propter  quatuor  elementa, 
ex  quibus  constamus  in  extcriore  homine,  aere, 
igne,  terra  et  aqua :  frigida,  calida,  sicca  et  humir 
da  :  seu  propter  quatuor  flumina,  qu»  egrediuntur 
de  paradiso  :  vcl  certe  propter  quatuor  principales 
virtutes,prudentiam  scilicet  et  temperantiam,forti- 
tudinem  etjustitiam.  Has  etiam  virtutes non  solum 
in  numerOfSed  etiam  in  nominibus  isti  discipulisi- 
gnificant.  Petrus  cnim,  qui  a  quibusdam  agnoscens 
interpretatur,  prudentiam  significat:  cujusvirtutis 
prima  pars  est,  Deum  ejusque  voluntatem  cogno- 
scere :  quia  sicut  insipiens  cst,  qui  dicit  in  corde 
6U0,  non  est  Deus  {PsaL  xviii),  ita  prudens,  qui 
cognoscit  Deum.  Hanc  virtutem  in  se  habuit,  qui 
corde,  hominem  vidcns,  Deura  cognovit,  dicens : 
«  Tu  es  Ghristus  Filius  Dei  vivi  {Matth,  xvi).  »  An- 
dreas,qui  virilis  interpretatur,  fortitudinem  signifl- 
cat.Quam  virtutem  non  solum  in  nomine,sed  etiam 
in  opere  habuit.quia  in  fide  recta  usque  ad  passio- 
nem  viriliter  porseveravil  in  tantumj  ut  etiam  cum 
ducerctur  ad  cruciflgendum^  videns  crucem,  cum 
gaudio  d^corct:  Snlyc,  crux  pretiosa,  quae  in  corpore 
Ghristi  dedicata  es,  et  ex  membris  ejus  tanquam 
margaritifl  ornata  es,gaudens  et  exsultans  venio  ad 
te,ut  suscipias  me  ab  hominibus,et  reddas  roe  ma- 
gistro  meo,  ut  per  te  me  recipiat,  qui  per  te  redemit 
me.  Per  Jacobum,  qui  interprctatur  supplantator, 
justitia  designatur,quffi  iniquifatem  supplantareet 
squitatem  novit  diligere.Quam  in  omnibus  actibus 
nostris  habere  debemus,  sicut  propheta  dicit:«In- 
dicabo  tibi,  homo  {Mich,  vi),  »  et  reliqua.  Joannes 
qui  interpretatur  gratia  Daif  vel  in  quo  est  gratia, 
tempcrantiam  designat,  quae  alio  nomine  discretio 
vocalur,  el  est  mater  omniura  virtutum.  Hanc  vir- 


755 


HATMONIS  HALBBRSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


756 


tutem  habebat  ille  qui  dicebat :« ADgelus  noster  es 
an  adversariorum  (Joan.  v)  ?  »  Ut  enim  homo  pru  • 
densy  fortis  et  tempcratus  sit,  non  a  se  habet,  sed 
perdivinam  gratiam  accipit.  Cum  ergo  Dominus  in 
prima  sua  vocatione  quatuor  discipulos  suos  elegit, 
in  ipso  numero  nobis  innotnit,quia  si  ejusdiscipuli 
esse  volumus,  has  quatuor  virtutes  habere  debe- 
mus :  ut  simus  Petrus,  bonum  agnoscendo,  ut  vi- 
deamus  prsterita,pre8entia  et  futura,  propter  illud 
quod  Dominus  admonet,  dicens  :«  Bstote  prudentf  s 
sicut  serpentes  (Matth.  x).  »Et  ipsePetrus,  «  Estote 
prudentes  et  vigilate  in  orationibus  (/  Petr,  iv).  » 
Andreas,  viriliter,  quod  bonum  cognoscimus,  per 
forlitudinem  tenendo^sicut  angelus  admonet  Joan- 
nem  in  Apocalypsi,  dicens  :«  Estote  fories  in  bello, 
et  pugnate  cum  antiquo  serpente  (Tit.  ii),  »  etc. 
JaeobuSyVitiacum  justitia  supplantando,  utin  om- 
nibusactibusjustitiamteneamuSySioutaitApostolus: 
«Ju8teetpievivamus(rt7.  ii).  »  EtSalomon  :  «  Dili- 
gite  justitiam  qui  judicatis  terram  (Sap.  i).  »  Joan- 
nes  grattam  Dei  adipiscendo.Et  cum  ipso  discretio- 
nem  habeamus,  ut  inter  bonum  malumque  discer- 
nentes,  bonum  teneamus  et  malum  reliaquamus, 
propterillud  Aposloli :«  Omnia autem  probate,  quod 
bonum  est  tenete  (  /  Tkess.  ii).  »  Quod  cum  fueri- 
mus^habebimusin  quadriga  Cherubim  faciem  homi- 
nis  per  prudentiam,  leonis  per  fortitudinem,  vituli 
per  justitiam,  aquil»  per  discretionem.  Allegorice 
autem  per  hos  quatuor  discipulos.utquidam  dicunt, 
duo  populi  figurantur.  Petrusenim»  qui  interpreta- 
tur  agnoscens,^OT^u\um  Judaeorum  significat,  qui  in 
c^remoniis  observandis  Deum  cognovit.Id  idem  si- 
gnificat  Jacubus,  qui  gentilem  fratrem  suum  prius 
credendo  suppianiavit.  Andreas,  qui  interpretatur 
virilis,  populum  gentium  significat,  qui  postquam 
Deum  credidit,  viriliter  in  fide  permansit.Eumdem 
significat  Joannes.qui  interpretatur  gratia  D^t,quia 
gentilis  populus,  gratia  Dei  subveniente^  salvari 
meruit,  non  suis  meritis,  sed  sicut  Paulus  dicit  : 
«  Gratia  Dei  salve  fact»  sunt  gentes  (Ephes.  ii).  » 
Imitemur  ergo  hos  Dei  apostolos,  ut  per  gratiam 
ipsius  mereamur  salvari,  quemadmodum  et  illi. 
Quod  ipse^prsstare  dignetur,  qui  sine  fine  vivit  et 
regnat^  etc. 

HOMILIA  II. 

IN   NATiVITATE  SANCTI    JOANNIS   BAPTIST^. 

(LuG.  I.)  «  Inillo  tempore  :  Elizabeth  impletum 
«  est  tempus  pariendi,  et  peperit  filium.  Et  audie- 
«  runt  vicini  et  cognati  ejus.  »  Et  reiiqua.  Non  so- 
lum  opera  et  virtutes  sanctorumplenaB  suntadmira- 
tionibus.sed  etiam  ipsa  verba^  quibus  adraemoriam 
posterorum  scriburtur,  aliquando  a  mysteriis  va- 
cua  nonsunt.  Quud  incxordio  hujus  lectionisevan- 
gelista  ostendere  voluit,  cum  praecursoris  Domini 
nativitatem  descripturus,  ait :  «Elizabethimpletum 
est  tempus  pariendi,et  peperit  filium.  «Verbum  im- 
pletionis  Scriptura  sacra  in  bonorum  tantum  ortu, 
actuvelobituponereconsuevit.Denique  impletisunt 
dies  Mari»  parere  filium.EtEIizabeth  impletum  est 


A  tempuspariendi.Et  Salomon  implevitffidificaredo- 
mumDomin(////i£g.ix).Mortuu8estautemAbr&ham, 
vel  alius  aliqnis  patrum,  senex  et  plenus  dierum. 
Merito  enim  in  operibus  sanctorum  impletio  com- 
memoratur,  quia  etiam  in  brevi  tempore  ad  cumu- 
lum  perfectionis  perveniunt,  sicut  de  uno  illorum 
scriptum  est :  «  Consummatus  in  brevi  explevit 
tempora  multa  (Sap.  iv),  »  quia  piacita  erant  Deo 
opera  illius.  Ut  ergo  ostenderet  evangelista  quants 
perfectionis  pra&cursor  Domini  futurus  esset,  in  ipso 
ortu  nativitatis  ejus,  verbum  implelioais  ponere 
ratum  duxit.  At  contra  dies  impiorum  inanes 
et  vacui,  qui  licet  longo  tempore  feliciter  vivunt, 
nunquam  tamen  ad  cumulum  perfectionis  pe^ 
veniunt.  De  quibus   Psalmista  ait:  «  Viri  san- 

l^  guinum  et  dolosi  non  dimidiabunt  dies  suos  [PvA. 
Liv).  »  Et  sicut  de  eorum  principe  per  beatum 
Job  dicitur :«  Antequamdie8ejusimpleaatur,peri- 
bit:  et  ut  incaluerit  sol,  solvetur  de  loco  suo  (kh 
VI ).  »  Horum  umbraticam  felicitatem  sine  perfec- 
tione  transitura  despexerat  Psalmista,cum  dicebat: 
«  Vidiimpium  super  exaltatum  (PsaL  xxxvi), «  etc. 
«  Et  audierunt  vicini  ejus  quia  magnificavitDomi- 
«  nus  misericordiam  suam  cnm  illa,et  congratula- 
«  bantur  ei.  »  Concordet  autem  haac  evangelist* 
narratio  cum  premissa  promissioneevangelica.Cum 
enim  angelns  Zachariae  nasciturum  Joaanem  pro- 
mittcret,  inter  wetera  ait :  «  Et  crit  tibi  gaudinm 
et  exaltatio,  et  multi  in  nativitate  ejus  gaudebunt 
(Luc.  i).  »  Nunc  autem  nato  puero,  evangelista 
adjungit,  dicens  :  «  Et  audierunt  vicini  et  cognati 

C  ejus,  »  et  reliqua.  Merito  enim  vicini  et  cognali 
Elizabetb  congratulabantur,non  solum  quod  in  pro- 
vecta  aetate  fJIium  genuisset^sed  etiam  quia  ad  simi- 
litudinem  Sarae  et  Annae  per  repromissionem  eum 
accepisset.  Quod  superius  evangelista  de  Zacharia 
et  Elizabeth  protulerat.  Qui  erant  ambo  jusli  ante 
Deum,inoedente8  in  omnibus  mandatis  et juatifica- 
tionibus  Domini  sine  querela,  hoc  nunc  in  illorum 
operibus  demonstrat,  cum  ait : 

«  Et  factum  est  in  die  octavo,  venerunt  circumci- 
«  dere  puerum,  et  vocabant  eum  nomine  patrissui 
«  Zachariam.  »  Praeceptum  erat  in  lege,  utinfans 
recens  natu8,octavo  die  circumcideretnr,  ubi  decla- 
ratur,  cum  quanto  studio  alia  praeoepta  legaliaob- 
sepvabant,  qui  otiam  in  hujus  mandati  custodiatam 

D  studiosi  erant.  Ui  autem  qui  convencrant  vicici  et 
cognati,  vocabant  eum  nomine  patris  suiZacha- 
riam,  ut  dignitas  qu»  in  patre  sene  et  muto  vidc- 
batur  amissa,in  filio  recuperaretur.Quodautemdie 
circumcisionis  nomina  pueris  imponebantur,cx  «o 
in  auctoritatcm  credimus  venisse.quod  beatus  Abra- 
ham  patriarcha  cum  signaculo  circumcisioni8,aug- 
mentum  vel  immutationempromeruitnominiaiG^- 

xvii). 

«  Et  respondens  mater  ejus,  dixit :  Nequaquam, 
«  sed  vocabitur  Joanncs.  «Haec  enim  a  maritonoo 
didicerat,  quippe  qui  ex  eo,  quod  sibi  filiuin  nasct 
non  crediderat,mutus  permanebat :  aed  quia  iUfi  ^ 


757 


HOMILIiG  DB  SANGTIS. 


738 


aDgelo»  ista  didicerat  aSpiritu  sancto.  Decebat  enim  A 
ut  novae  gratie  prsco,  novo  vocaretur  vocabulo, 
quod  ei  imponebat  divina  electio,  non  autem  car- 
nalis  cognatio. 

«  Et  dixerunt  ad  illam:  Quia  nemo  est  in  co- 
«  gnatione  tua,  qui  vocetur  hoc  nomine.  Innuebant 
tt  autem  patriejus  quem  vellet  vocari  eum.  Etpostu- 
«  lans  pugillarem,  scripsit  dicens :  Joannes  est  no- 
«  men  ejus.  »  Hi  qui  convenerant  \ncini  et  cognati, 
quia  nomen  patrisfllioimponerevolebantynec  mater 
ad  hocassensumpraBbebat^quibus  nutibus  valebant, 
patrem  mutum  interrogare  satagebant.  At  ille  po- 
stulans  pugillarem,  ideststyluui  scriptoriumquod 
verbis  non  poterat^  litteris  expressit  dicens :  «  Joan- 
nes  est  nomen  ejus. »  Ubi  nolandum  quia  non  dixit: 
Joaxuies  erit  oomen  ejus,  cum  futurum  videret,  sed,  p 
Joannes  cst  nomen  ejus.  Ac  si  diceret:  Non  nos  ei 
imponimus,  quiahabetvocabulum  quod  agnovimus, 
non  quod  eligimus.  Hoc  ergo  nomen  non  tunc  pri- 
mum  impositum  est,  sed  antequam  nasceretur, 
quando  a  Gabriele  angelo  Zachari«  dictum  est :  Ne 
timeaSyZacharia,  exaudita  estoratiotua,et  Elizabeth 
uxor  tua  pariettibi  fllium^et  vocabis  nomen  ejus  Joan- 
nem  (Luc,  i).  Ubi  magnus  prsecursor  Domini  futu- 
rus  praemonstratus  est,  quando  ejus  nomen  ante- 
quam  nasceretur,  praedictum  est.  Novum  enim  ali- 
qnid  in  eorumactibus  futurumprsmonstratur,  qui- 
bus  nomina  antea  aDeo  imponuntur,quam  corpora- 
liter  nascantur :  quod  de  Isaac  et  Ismael  legimus, 
de  Salomone  et  Josia,de  Joanne  Baptista,  et  de  Do- 
mino  salvatore.  Magnus  ergo  iste  Joannes  futurus 
ostonditur,  quia  antea  nominatus  est  quam  natus.  C 
Gui  illud  convenire  potest,  quod  divina  voce  Jere- 
miae  dicitur  :  «  Priusquam  te  formarem  in  utero, 
novi  te  :  et  antequam  exircs  de  vulva,  sanctificavi 
te,  et  prophetam  in  gentibus  dcdi  te  {Jer.  i).  »  Et 
illud  :  «  Dominus  ab  utero  vocavit  me,  de  ventre 
matris  meaD  recordatus  est  nominis  mei :  et  posuit 
os  meum  Dominus  ut  gladium  acutum  sub  umbra 
manus  suae  {ha,  xlix}.  »  «  Et  mirati  sunt  universi,» 
de  tali  scilicet  concordia,  quod  mater  verbis,  et  pa- 
ter  scriptis  in  nomen  filii  concordarent.  Mirati  sunt 
tamen  maxime,  cum  in  eorum  cognatione  nemo  vo- 
caretur  hoc  nomine. 

«  Apertum  est  autem  illicoos  ejus  et  lingua  ejus, 
c  et  loquebatur.  »  Merito  lingua  quam  infldelitas 
vinxerat,  fldes  absolvit,  ut  impleretur  quod  ab  an-  n 
gelo  ei  dictum  fuerat :  Pro  eo  quod  non  crcdidisti 
rerbis  meis,  eris  mutus,  nec  poteris  loqui  usque  in 
diem  quo  haec  fiant.  Quia  enim  vox  clamantis  in 
deserto  nascebatur,  merito  in  ejus  nativitate  lingua 
patris,  qui  prius  obmutuerat,  absolvitur.Loquobatur 
auiem  non  verba  otiosa  vel  fabulosa,  sed  benedi- 
censDeum.  Quia  consuetudo  sanctorum  est,  ut  cum 
semper  benedicant  Dominum,  maxime  tunc  in  ejus 
benedictione  ora  relaxant,  quando  ab  aliqua  tribu- 
latione  liberati  fuerint.  Quod  hymnus  trium  puero- 
rum  pleniter  dbclarat  {Dan,  iii),  qui  in  camino  ignis 
ardentis  soluti  deambulantes,  non  solum  Dcum  be- 


nedicebant,  sed  etiamcreaturamadeum  laudandum 
provocabant. 

«  Et  factus  est  timor  super  omnes  vicinos  eorum, 
«  et  super  omnia  montana  Judaeae  divulgabantnr 
M  omnia  verba  haec.  »  Quia  praeco  judicis  nasee- 
batur,  non  solum  vicinis,  sed  etiam  aliorum  corda 
timore  commovebantur :  et  quia  audierant  illum 
per  repromissionem  angelicam  de  sene  patre  et  ste- 
rili  matre  natum,  et  quia  videbant  in  ejus  nativitate 
linguam  patrisessesolutam,  non  solumadmiratione) 
verum  etiam  timore  corda  eorum  commota  sunt. 
Unde  et  dicunt : 

«  Quis  putas  puer  iste  erit  ?  «  Quod  est  dicere  : 
qualis  est?  Sed  ne  putares  Joannem  hanc  gratiam 
sua  virtute  adeptum  esse,  et  non  per  divinum  auxi- 
lium,  recte  subjungitur  : 

«  Etenim  manus  Domini  erat  cum  illo.  »  Manus 
Domini  in  Scripturis  aliquod  divinae  protectionis 
auxilium  signiflcat,  sicut  in  Psalmis  legitur :  «  In 
manus  tuas,  Domine,  commcndo  spiritum  meum 
{PsaL  xxx).  M 

«  Et  Zacharias  patcr  ejus  implotus  est  Spiritu 
t  sancto,  et  propheta\dt. »  Igitur  quia  ille  natus  est, 
qui  non  solum  propheta,  sed  etiam  plus  quam  pro9 
pheta  futurus  erat,  de  quo  et  Salvator  ait  in  Evan- 
gelio  :  «  Inter  natos  mulierum  non  surrexit  migor 
Joanne  {Matth.  xi),  »  non  solum  ofGcium  loquendi  in 
ejus  nativitatc  pater  recepit,  sed  etiam  spiritu  pro- 
phetiae  repletus,  adventum  Salvatoris  pronuntiavit. 
Quod  quia  vicinum  futurum  prospexit :  prophetico 
more  quasi  jam  factum  narravit,  dicens  : 

«  Bcnedictus  Dominus  Deus  Israel,  quia  visitavit 
«  et  fecit  redemptionem  plebis  suae.  »  Ubi  conside- 
randum  quod  duo  sunt  quae  posuit :  «  Visitavit,et 
fecit  redemptionem  plebis  suae.  »  Visitatio  quippe 
ad  infirmos  pertinet :  redemptio,  ad  captivos.  Visi- 
tavit  ergo  et  fecit  redemptionem  plebis  suae,  per 
adventum  suum  Dominus  Jesus  Ghristus,  qui  in  se 
credentes  et  a  languore  animae  liberavit,  et  a  capti- 
vitate  diabolica  pretioso  sanguine  redemit.  Unde 
flnisbujus  cantici  ita  concluditur  :  «  Visitavit  nos 
«  oriens  ex  alto.  Illuminare  his,  qui  in  tenebris 
«  et  in  umbra  mortis  sedent.  »  Etc  Plebi  suae 
dicit,  non  quod  hanc  veniens  suam  invenerit,  sed 
quia  eam  visitando  et  redimendo  suam  fecerit,  sicut 
ipse  per  Osee  prophetam  dicit :  «  Vocabo  non  ple- 
bem  meam  {Ose.  ii),  »  et  reliqua.  Haec  de  nativitate 
pracjrsoris  Doniini  ad  litteram  breviter  dicta  sunt. 
Spiritaliter  cum  Joannis  cclebratur  nativitas,  Novi 
Teslamenti  incboatur  sublimitas.  «  A  diebus  enim 
Joannis,  ait  Salvator,  regnum  coelorum  vim  pati- 
tur^et  qui  vim  faciunt,  diripiunt  illud  {Malth,  xi).  » 
Gongratulabantur  vicini  et  cognati  Elizabeth  in  na- 
tiviiate  Joannis,  quia  gaudium  natum  est  in  coelo 
ongelis  de  ablutione  justorum,  Domino  dicente : 
«  Gaudium  erit  coram  angelis  Dei  jn  coelo  {Luc. 
xv),  »  ctc.  Sivc  congratulabantur  vicini  et  cognati 
gcnitrici  in  orlu  novi  pueri,  quia  Ecclesia  spiritale 
gaudium  habuit,  cum  iidelem  populum  per  bapti- 


759 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


760 


Bmum  genuit.  Goncinit  autem  gratia  Novi  Testa- 
menti,  quod  ejusdem  praeconis  circumcipio  ootava 
die  celebratur.  Octonarius  enim  numerus  ad  fidem 
resurrectionis  pertinet,  dicente  Salomone  :  <<  Da 
partes  septem,  necnon  et  octo  (Eccle.  xi).  »  Et  Do- 
minus  Jesus  Ghristus  octava  die  resurgens  a  mor- 
tuiSy  nostram  resurrectionem  in  octava  aetate  ssculi 
futuram  demonstravit.  Recte  cum  Novum  Testa- 
mentum  inchoatur,  Joannes  octava  die  circumcidi- 
tur,  pulchre  etiam  nativitate  novi  praeconis  patris 
lingua.  absolvitur,  quia  et  spiritualiter  saccrdotii 
dignitas,  et  Veteris  Teslamenti  mysterium,  quod 
absconditum  et  ligatum  erat,  postDomini  resurrec- 
tionem  manifestatum  et  declaratum  est.  Hic  autem 
qui  patris  nomen  pucro  magis  quam  Joanncm  im- 
ponere  volebant,  illam  partem  populi  8igni(icant,qui 
magis  ex  operibus  legis  quam  per  fidem  Ghristi  ho- 
minem  posse  justificari  credebant.  Sed  mater  hsc 
prophetico  spiritu  prohibet,  dicens:  «Nequaquam, 
sed  vocabitur  Joannes,  »  quia  Ecclesia  eorum  ablu- 
tionem,  quos  per  baptismum  rogenerat,  magis  per 
fidem  et  gratiam,  quam  per  opera  legis  posse  im- 
plere  credit.  Quod  nomen  Joannis  in  nostra  lingua 
Bonare  videtur,  quia  gratia  Dei,  sive  in  quo  est 
gralia,  interpretatur.  «Gratia  enim  Dei, »  ait  Aposto- 
lus,  «  salvae  factae  sunt  gcntes  {Ephes,  ii).  »  Et  sicut 
alibi  ait :  «  Neque  circumcisio  aliquid  valct,  neque 
praeputium,  sed  fldes  quae  per  dilectionem  oprra- 
tur  (GaL  v).  »  Unde  spiritaliter  patris  nomen  puero 
imponere  volentibus,  Petrus  apostolus  cum  Eliza- 
beth  contradicit,  cum  ait :  «  Quid  vultis  imponere 
jugum  8upercervicesdiscipuIorum,quod  neque  nos 
neque  patres  nostri  portare  potuimus?sed  pergra- 
tiam  Domini  Jesu  credimussalvari,  quemadmodum 
et  illi  (Act.  xv).  » 

HOMILIA  ni. 

IN   DIE   SANCTO  APOSTOLORUM   PETRI   ET   PAULI. 

(Matth.  XVI.)  « In  illo  tempore  :  Venit  Jesus  in 
«  partes  Gcesareae  Philippi.  »  Et  reliqua.  Gaesareas 
tres  legimus,  duas  in  terra  repromissionis,  tertiam 
vero  in  Gappadocia.  Est  cnim  Gaesarea  Palestiuffi 
regionis,  in  littore  maris  Magni,  qus  prius  turris 
stationis  vocabatur,  scd  postea  ab  llerode  in  hono- 
rem  Gaesaris  nobilius  re«di  ncata,Gffisarea  cst  appella- 
ta.  In  qua  idem  Herodes  in  honore  Gffisaris  magnifi- 
cam  domum  albo  marmore  construxit:  ubi  Herodes 
abangelopercussus,  eoquod  non  dedisset  honorcm 
Deo,  consumptus  avcrmibus  exRpiravit(i4c^  xii).  In 
hacetiam  GorneliuscenturioaSimonePetro  baptiza- 
tus  est  {Act,  x):  in  ea  vcro  quatuor  filiarum  Philippi 
virginum  sepulcra  usq  uchodie  ostenduntur.Estet  alia 
Gssarea  quaedam  in  Gappadocia,  dc  qua  Lucas  evan- 
gelista  in  Actibus  apostolorum  meminit :  «  Desccndit 
GK»saream,  et  salutavit  eccleaiani  {Act.  xxv).  »  Tertia 
aulem  Gflesarea  est  Philippi,  cujus  in  hoc  loco  evan- 
gelistHmeniinit,  etipsainterrarepromissionis.quam 
Philippus  Herodis  filiusinhonorcGa^sarisadradices 


A  montis  Libani  ffidificavit:etbancGe8areamPhiiippi 
cognominavit  ubi  duo  fontes  oriuntur,  unus  nomiae 
Jor,  altervero  Dan,  qui,  simul  juncti,Jordanem  efli- 
ciuntfluvium.  In  hujusergopartesveniensJeBuscum 
discipulis  suis  interrogabat  eos  dicens  :  «  Quem  di- 
«  cunt  homines  esse  filium  hominis?  Ut  sciilcet 
ubi  Gsesar  nummum  exigcbat  tributi,  ibi  Salvalor 
nummum  acciperet  fldei.  Notandum  autem,  quia 
non  ait :  Quem  me  dicunt  bomines  esse,  ne  ja* 
ctanter  de  se  qusrere  videretur,  sed  «  quem  dicunt 
bominesesse  filium  hominis.  »  Et  cum  majorisho- 
noris  videretur  Filium  Dei  se  vocari,  filium  homi- 
nis  se  voluii  nominare,ut  ostenderet  in  omnibusac- 
tibus  humilitatem  esse  servandam :  sive  certe,  ue 
aliquis  de  veritate  assumptae  carnis  dubitaret,  fre- 

n  quentius  filium  hominis,  quam  FiliumDeise  vocare 
maluit,sicut  est  illud  :  «  Veniens  filius  hominis,  pu- 
tas  inveniet  fidem  in  terra?  »  (Luc.  xviii.)Et:  Filius 
hominis  venturus  est  in  gloria  Patris  sui  cum  ange- 
lis  suis  {Matth.  xvi).  »  Et :  «  Vulpes  foveas  babeat 
(Matth.  viii),  •  et  his  similia.  UbicunqueemmiaLa- 
tino  filius  hominis  logitur,  in  Hebreo  filius  Adam 
habetur,8icut  iliud  in  Psalmo:  <«  Filii  hominum.ua- 
quequo  gravi  corde?  »  {Psal.  iv).  pro  quo  inHebraBO 
babetur  filii  Adam.  Sed  interrogati  discipuli  diver- 
sorum  opinionem  proferunt,  dicentes: 

<c  Alii  Joannem  Baptistam,  alii  vero  Eliam,  alii 
<(  vero  Jeremiam,  aut  unum  ex  prophetis. »  Quid  au- 
tem  homines  Eliam  aut  Jeremiam  Ghristum  putave- 
rint,  cum  ante  multa  curricula  annorum  fuisee  ie- 
guntur.Sed  hic  error  in  populo  ex  stultitia  geotilium 

C  dcsccndcrat,  ut  putarent  aliquem  magnum  virum 
post  mortem  suum  spiritum  dare  po^se  cui  vellet. 
Quoerrore  seductus  fuerat  Herodes,  quandoaudita 
fama  de  Jesu,  dixit :  «  Joannes  quem  ego  decoilavi, 
Burrexit  a  mortuis,  et  virtutes  multffi  operantur  in 
eo  (Marc.  vi).  »  Diversorum  autem  opinionibus  au- 
ditis,  Salvator  ad  discipulos  specialiler  sermooem 
convertit,  et  dicit: 

«  Vos  autem  quem  me esse  dicitis?»  Acsi  diceret: 
IUishominibus  humana  tantum  de  me  opinantibus, 
vos,  qui  exillis  non  cstis,  quiaegoelegi  vosdemuodo, 
quem  me  osse  dicitis?  In  quihus  verbis  ostendit,eos 
in humana  fragilitato humanae  naturae meritam  tran- 
scendisse,  et  ad  imitationem  veri  Dei  quodammodo 
deos  vocari  posse,  juxta  illud  Psalmographi:  *Ego 

])  dixi,  dii  cstis  et  filii  excdsi  omnes  (Psal.  lxxxi).  » 
«  Respondcns  autcm  Simon  Petrus,  dixit:  Tu  es 
«  Gbristus  FiliusDei  vivi.  »  Non  solumPelrusordi- 
nem  sui  prioratus  servat,  cum  interrogatas  primus 
respondit,  scd  etiammagnitudinem  amoris  o^tendit. 
Merito  ergo  primus  respondet^quia  plusc«teriBeum 
diligit.  In  muUis  namquc  Evangelii  iocis  legimus, 
Petrum  pr®  caBteris  Dominum  discipuHs  dilexisse, 
ipso  Domino  dicente :  «  Simon  Jbannis,  diligis  mp 
plus  his  ?Et  ille:  Tu  scis  Domine,quia  amo  te  (Jwn. 
xxi),  B  sivcdiligo.  Et  cum  duodecim  discipulis suam 
passioncm  prwdiccrct,  hoc  Petrus  pr«  magnitudine 
ainoris  ferre  non  valens,  assumpsit  eum  secreto,  et 


16t 


HOMILIiE  DE  SANCTIS. 


762 


dixit  ei :  Propitius  tibi  esto,  Domine,  ne  fiat  istud.  A 
Non  enim  decet  ut  FiliusDei  gustet  mortem  (/ifa/(A. 
zvi).  Et  cum  imminenle  articulo  passionisdiceret : 
ffOninesvosBoandalumpatiemini  in  meinistanocte.» 
Ille  respondit :  Etsi  omnes  scandaiizati  fuerint  in 
te,ego  punquam  scandalizabor.  >  Gumquequodfu- 
turum  erat  prsdiceret,  dicens  :  «  Amen  dico  tibi, 
antequam  galius  cantet,  ter  roe  negabis»  n  Petrua 
de  seprssumens  ait  :«Etiam8i  oportuerit  me  mori 
tecam,  uon  te  negabo  {MaUh.  xzvi).  »  Et  cum  post 
resurrectionem  stans.in  littore,discipu)ispiscanti- 
bus  apparuisset,audiens  Petrus  quod  Dominusest, 
tunica  succinxit  se,  et  misit  se  in  mare,  et  venit  ad 
Jesum.Gcteri  vero  discipuli  navigio  venerunt.  E^us- 
dem  ergo  amoris  flamma  Petrus  succensus,  omnibus 
discipulis  interrogatis^  primus  respondit,  diccns  :  n 
t  Tu  es  Christns  Filius  Dei  vivi. »  (n  quibus  verbis 
fandamentum  vers  fidei  decentissime  declaravit. 
Cbristus  enim  Greece  ab  unctione  chrismatisnomen 
accepit.  Et  cum  Christum  confitetur,  verum  bomi- 
nem  credere  docet,  qui  non  materiali  oleo,8ed  Spi- 
ritus  saneti  dono  unctus  est.  Unde  Psalmista  ait : 
«  Unxit  te  Deus  tuus  {PsaL  xmvJ  »  etc.  Gum 
vero  adyunxit^i  Filius  Dei  vivi»verum  Deumillum 
esse  insinuat^quia  quod  est  Pater,hocgenuit,ide8t 
Deus  Deum.  Deum  autem  vivum  appellat,  ad  compa- 
rationem  falsorum  deorum,  qui  ab  hominibus  dii 
putabantur,  sed  mortui  erant,  ut  scilicet,  Jupiter, 
Saturnus,  Mars,  Mercurius,  Vcnus,  et  caetera  idolo- 
rom  portenta,  de  quibus  per  prophetam  dicitur  : 
«  Dii  qui  coelum  et  terram  non  fecerunt,  pereant 
{Jer,  x),  »  et  reliqua.  Et  Psalmista  :  «  Omnes  dii  ^ 
gentlum  dsmonia  {PmL  xcv).  » 

«Respandens  autem  Jesus,  dixit  ei :  Beatus^  es  Si- 
«<  mon  Rarjona. »  Mercedem  recepit  vera  confessio. 
Ouia  enim  Petrus  confessus  estChristum  Filium  Dei 
vivi,  merito  beatincatur,et  BarJona,quod  in  nostra 
lingua  sonat  filius  columbie,  a  Domino  cognomina- 
tar.Quod  entm  columba  Spiritum  sanctum  signifl- 
cet,  ipse  manifestavit,  quando  Redemptore  baptizato, 
in  specie  columb»  apparuit.Barjonaergo,riIiusco- 
lumbc,  id  est  Spiritus  sancti,  dicitur:  quia  Spiritu 
sancto  revelante,  Filium  Dei  vivi  confessus  est.  Non- 
nuUi  autem  Barjona,  pro  bar  Joanna  scribendum 
putant,eoquodjuxtaaIiiEvangeliilocum,flliusJoan- 
nia  8itappeIlatu8,Domino  dicente:  «Simon  Joannis, 
diligis  me?»(/oan.  xii).Joanna  vero  (/rofta  D«t,8ive*D 
ia  quo  eU  gratia,  interpretatur.  Merito  ergo  primus 
apostolorum  Joannisfilius  dicitur,quia  nonpropria 
virtute,  sed  Patris  gratia  revelante  Filium  Dei  cog- 
novit.  Unde  et  subditur:«Quia  caro  et  sanguisnon 
«  revelavit  tibi,  sed  Pater  meus  qui  in  coelis  est.  » 
Garo  et  sanguis  in  hoc  loco  carnalem  doctrinam 
Scribarum  et  Pharissorum  signiflcant,  juxta  illud 
quod  apostolus  Paulus  protestatur,  dicens  :  «  Gon- 
tinuo  non  acquievi  carni  et  sanguini  (Go/.i).»  Non 
ergo  perdoctrinam  Pharisscirum  et  Scribarum  prin- 
oeps  apostolorum  Ghristum  FiliumDeicognovit.sed 
Patre  revelante,  sicut  idem  Filius  alibi  Patrem  glori- 


ilcat,  dicens  :  «  Gonflteor  tibi,  Pater,  Domine  coeli 
et  terrffi  {Matth,  xi).  » 

«Etego  dico  tib1,quiatues  Petru8,et  superbano 
(tpetram  sdificabo  Ecclesiam  meam. »  Acsi  diceret: 
Quia  tu  me  confessus  es  Gbristum  Filium  Dei  vivi, 
et  ego  dico  tibi,  non  casso  vel  transitorio  serraone, 
quoniam  meum  dixisse,  fecisse  est,  dico,  inquam 
tibi,  quia  tu  es  Petrus,  etc.  Ubi  non  est  putandum, 
quod  nunceiprimumPetricognomenimposuerit,  sed 
quandoevangelizanteAndreaad  eumvenit,cum  intui- 
tu8eum,dixit : «  Tu  es  Simonfilius  Joanna,  tu  vocabe- 
risGephas^quod  interpretaturPetru8(Joani),  »quod 
enim  Cyriace  Cephas,  Latine  Petrus  dicitur.  Utrum- 
que  autem  nomen  abillapetraderivatur.dequaait 
Apostolus;  «  Petra  autem  erat  Ghristus  {I  Cor.Ti) ;» 
quod  autem  ait,  «Et  superhanc  pAtram  aedificaboEc- 
clcsiam  meam,  «  tale  est  ao  si  diceret,  super  hano 
fldem,id  est  super  me,quem  tu  confessus  es,  «difl- 
cabo  Ecclesiam  meam.«Fundamentum  enimaliud, 
ait  Apostolus,  nemo  potest  qonerc,  praeter  id  quod 
positum  est,  quod  est  Ghristus  Jesus  (/  Cor.  m).  » 
Ea  ergo  qus  continentur,cadere  non  po8sunt,quia 
flxa  sunt  ea  qua;  continent.  Unde  et  subinfertur  : 
«  Et  portffi  infcri  non  praevalebunt  adversus  eam. » 
Per  portas  inferiinhocloco  doctrinam  h«reticorum 
accipere  possumus,qua8uosauditores  in  infernum 
ruere  facit. Portffi  ergo  inferi  contra  Eccle8iam,quffi 
super  Christum  fundata  est,  non  prffivaient,quiali- 
cet  frequenter  pulsata  sit  persccutionibus  hffiretico- 
rum,tamen  a  flde  catholica  evelli  non  potuit.  Aliter 
portas  inferi,vitia  et  peccata  intelligere  possumus, 
qualia  Apostolua  commemorat,  dicens : « Manifesta 
sunt  opera  carnis.quffi  suntfornicatio,ethi8simiIia 
{GaL  v):  »quffi  recte  portffi  inferi  nominantur,qnia 
in  se  perseverantes  ad  infernum  dimergunt,  sicut 
idem  Apostolusconcludit,  dicens: «  Quoniam  qui  talia 
agunt,  regnum  Dei  non  consequentur.»Portffienim 
inferi  non  prffivalebunt  adversusEccIesiam^qualiter 
his  vitiis  et  peccatis  electi  tentari  possint^  tamen  in 
his  usque  ad  flnem  peraeverare  nesciunt.  Aut  enim 
antequam  vincantur  vincunt,  aut  post  lapsum  cito 
per  pffinitentiam  surgunt,juxtaquodDominuBalibi 
ait :  «  Omnis  qui  venit  ad  me,  et  audit  sermones 
meos,  et  facit  eos,  dicam  vobis  cui  similis  est :  si- 
milis  est  homini  sediflcanti  domum^  qui  fodit  in  al- 
tum  {Matth.  vii),  »  etc. 

«  Et  tibi  dabo  claves  regni  coelorum.  »  Glaves 
regni  coelorum  nihil  aliud,  nisi  ligandi  et  solvendi 
potestatem  signiflcam.  Sicut  enim  clavis  ad  hoc  in 
ostio  ponttur,  ut  amici  recipiantur,  extranei  autem 
excludantur :  sic  ligandi  atque  solvendi  potestas  jus- 
tos  recipit,inju8to8  vero  excIudit.De  qua  8ul>ditur: 
«  Etquodcunque  ligaveris  super  terram,  »  etc.Uhi 
considerandum,viriste  quia  tanjta  humilitate  voca- 
tur,  ad  quantam  gloriam  sit  perductus,  quia  enim 
relictis  omnibns  C  hristum  ardentissimo  amore 
secutus  est,  ad  tantam  celsitudinem  pervenit, 
ut  vice  Dei  quonimdam  peccata  relaxare,  quorum- 
dam  etiam    retinere    posset.  Nec  tamen   putan- 


763 


HAYM0NI8  HALBEIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.— HOMIL. 


764 


dom  e8t>quod  solum  beato  Petro  hscpotestaadata 
est»  sed  sicut  unus  pro  omaibus  responditrtTues 
Christus  Filius  Dei  vivi»  »  ita  in  uno  omnesaudie- 
runt:  «  Quodcunque  ligaveris  8uperterram,»etre- 
liqua.  Unde  cum  post  rcsurrectionem  Oominus  dis- 
cipulisBuis  Spiritum  8anctumdedis8et,omnibu8ge- 
neraliter  ait :  «  Quorum  remiseritis  peccata,  remit- 
tuntur  eis.»Nec  solum  apostolis  h«c  potestas  data 
est,  sed  etiam  cpiscopis  et  sacerdotibus,  qui  nunc 
eorum  ordinem  in  Ecclesia  retinent,  et  ligandisol- 
vendiquepotestafem  habent.  Undeinlegedeleprosis 
figuraliter  prfficipitur,ut  siquis  lepra  percussus  es- 
sety  ostcnderet  se  sacerdoti,  et  adejus  judiciumaut 
ejioeretur  cxtra  castra,  aut  reciperetur  :  non  quod 
ipseleprosum  mundare,  autmundatumleproaumfa- 
cere  posset^sed  quia  ad  ministerium  ipsius  sacerdo- 
tis  pertinet,  ut  discernat  inter  lepram  et  lepram,  id 
cst,  inter  peccatum  mflyus  et  minus.  Huac  sensum 
require  in  Evangelio  in  octava  Pasch». 

HOMH.IA  IV, 

DK  SANCTO   LAURENTIO   MARTYE^ 

(JoAN.  XII.)  «  In  illo  tempore,  loquebatur  Jesus 
■  cum  discipulis  8uisinparaboIis:Amen,amendico 
«  vobis,  nisi  granum  frumenti  cadens  in  terramor- 
« tuum  fuerit.»  Et  reliqua.  HortaturusDominusdisci- 
pulos  ad  martyrium.sus  passionis  exempium  prc- 
misit,ut  tanto  minns  proejus  nomine  mortempati 
timerent,  quanto  in  hoc  opere  ccelestis  magistri 
imitatores  exsisterent.  Ait  enim : «  Amen,  amen  dico 
vobis,  »etreliqua.In  quibus  verbisintelligimus,  quia 
Dominus  in  similitudine  grani  frumenti  seipsum 
dicit  mortificandum  et  multiplicandum  :  mortiH- 
oandum,  in  infidelitate  Judsorum  :  muitiplican- 
dum,  in  flde  omnium  populorum.Quod  non  solum 
facilius,  eed  etiam  apertius  intelligere  possumus, 
si  superiora  h^jus  Evangelii  parumper  attendamus. 
Supra  enim  retulit  Evangelista,  quia  predicante 
Domino  Hierosolymis  in  die  festo,  erant  quidam 
gentiles,  qui  venerant  adorare  in  Jerusalem :  hi  ac- 
cesserunt  ad  Philippum,qui  erata  Bethsaida  Gali- 
laes,  et  dixerunt  ei  :  «  Domine,  volumus  videre  Je- 
sum.  »  Venit  Philippus  et  dixit  Andreae.  Andreas 
rursumet  Philippus  dixerunt  Jesu.Jesus  autemre- 
spondens  dixit  eis:  «VenithorautclariflceturFilius 
hominis.  »  Ac  deinde  subjunxil^MAmen^amendico 
vobis,»  et  reliqua.Qui  ergo  ex  gentibus  se  videre  de- 
siderantibus  dixit : «  Venit  hora  ut  clariflceturFilius 
hominitf,»  acdeindesubjunxit: «  Amen,  amendicovo- 
bisrnisi  granum  frumenti  cadens  in  terram,»etc., 
ordinem  suae  passionis  profecto  insinuavit,  quia 
prius  mortificandus  erat  a  Judsis,  et  postea  prsdi- 
candusgentibus.Nam  ejus  nomen  tanto  magiscre- 
scit  in  fide  credentium,  quahto  per  mortem  inper- 
fldia  Judffiorum  estexstinctum.Necindignumdebet 
Redemptore  nostro  videri,siinassumpta  humanite 
grano  frumenti  comparetur,  in  qua  etiam  vilibus 
vermibus  assimilatur,  sicut  i  pse  per  prophetam  dicit : 

«  Ego  sum  vermis  et  non  homo  {PsaL  xxi).  »  Et 


A  pulchreDominusgranotritici  comparatur,qmasicttt 
in  omnibus  annonia  nihil  frumeato  palchriu8,nihil 
est  delectabilius  :ita  ipse  omnes  creaturas  excellit, 
quia  nihil  eo  suaviuB,  nihil  dulcius  invenitur.  Sive 
certe  grano  frumenti  comparatur,  quia  alimentocor- 
poris  et  sanguinis  sui  fldelium  animas  reficit.lpge 
enim  ait  in  Evangelio  :  «  Ego  sum  panis  yvm  qui 
de  coelo  descendi  {Joan.  vi).  -»  Et  iterum  :  «  Panifl 
quem  ego  dedero,  caro  mea  est,  pro  scculi  vita. » 
Et  alibi :  «  Garo  mea  vere  eat  cibus,etsaDgui8meufl 
vere  est  potus  {Ibid.).  »  Priemisso  autem  mysterio 
sus  passionis,  mox  ad  constantiam  martyrii  disci- 
pulos  snos  hortatur,  dicens  : 

«  Qui  amat  animam  suam,  perdet  eam,  et  qui 
«  odit  animam  suam  in  hoc  mundo,in  vitam  cte^ 

n  «  nam  custodit  eam.  »  Anima  in  Seripturis,  ili- 
quando  interiorem  hominem»  idestvitalemspiritum, 
significaty  aliquando  prtesentem  vilam.  Interiorem 
hominem,8icutDominu8dicit : «  Quidprodesthomini 
si  totum  mundum  lucretur,  anims  autemsaedetrl- 
mentum  patiatur(lfa^.  xvij?  •  Presentom  vilam, 
sicut  alibi  ait :  ■  Nonne  anima  plus  est  quam  esa, 
et  corpus  plus  quam  vestimentum?»(i6td.)Ergoin 
hoc  loco  anims  nomine  presentem  vitam  designat, 
oum  dicitur:Qui  amat  animam  8uam,perdeteam.» 
Mira  autem  res  est,  ut  amando  onima  pereat,  et 
odiendo  in  hoo  mundo,  in  vitam  tttemam  custodia- 
tur.  Tunc  enim  nostram  animam  bene  odimus,  et 
odiendo  custodimus,  quando  eju8  camalibas  desi- 
deriis  contradicimus»  ejus  appetitum  frangimus.  ejus 
passionibus  reluctamur,  et  in  comparatione  ftitarc 

C  vitffi  prsBsentem  \itamp.onihi]oducimu8:illudBol- 
licite  considerantes,  quod  Dominus  ait:«Siquisve- 
nit  ad  me,  et  non  odit  patrem  suum  et  matrem  et 
uxorem,  iilios  et  fratres,  et  sorores,»  adhuc  autem 
et  animam  suam, «  non  potest  esse  meus  discipulus 
{Luc,  xiv).  »  Taliter  Paulus  aniniam  suam  oderat. 
cum  dicebat :  «  Ego  autem  non  solum  alligari,8ed 
etiam  mori  paratus  sum  in  Jerusalem  pro  nomine 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi  (Act.  xxi).  »  Non  enim 
facio  animam  meam  pretisiorem  quam  me.  Et  ut 
hoc  quoddicimus  etiam  simplicioresintelligerepos- 
sint,  libet  aliquos  ad  medium  deducere,  qui  odientes 
animam  suam  amaverunt,etalios  qui  amante8,odio 
habuerunt.  Verbi  gratia,  dictum  est  quibuBdam : 
Adorate  idola,  alioquin  interficiemini.  At  illo  odientee 

D  animam  suam,  id  est  prmentem  vitam  pro  nihilo 
ducentes,  in  mortem  oorporis  inciderunt,  sed  ad  vi- 
tam  animas  pervenerunt  Dictum  est  etiam  aliis : 
Adorate  idola,  alioquin  interficiemini.lJli  veromale 
amantes  animam  suam,  id  est  praBsentem  vitam 
adoraverunt,et  mortem  perpetaam  inveneruntTa- 
liter  beatus  Laurentius  levita,cuju8  hodie  festivita- 
tem  colimus,  animam  suam  oderat,  et  odiendo  m 
vitam  eternam  custodiebat,  quando  expensisfacul- 
tatibus  Ecclesis  propter  nomen  Domini  nostri  Jesu 
Christi  in  craticula  positus,  crudelisaimo  tyranno 
dicebat :  »  Assatum  est,  jam  versa  et  manduca, » 
nam  tacultates  Ecclesis,  quas  requiris,  in  ccslestea 


765 


HOMILIiE  DE  SANCTIS. 


766 


thesauros  manus  paiiperuin  deportaverunt.  Cujue 
autem  imitatores  in  passione  sint  martyres,Dominu8 
manifestat  cum  dicit :  «  8i  quis  mibi  mini6trat,me 
«  sequatur.  »  Sequi  enim  Dominum  imitarieat,sicut 
ipse  alibi  dieit :  «  Qui  vult  venire  post  me,  abneget 
Bemetipsum  et  toUat  crucem  suam,  et  sequatur  me 
{Matih,  zvi).  »  Et  iterum  :  u  Qui  non  bajulat  crucem 
Buam,  et  venit  post  me,  non  est  me  dignus  (Luc, 
zrv). »  Variis  enim  modis  fldeles  CShristo  ministrant. 
Alii  bene  dieendo,  ut  oonfeesores  ;  alii  pro  ejus  no- 
mine  moriendo,  ut  martjrres ;  alii  Juste  eleemosynas 
tribuendo,  ut  fideles  laici.  8ed  qui  Ghristo  ministrat, 
Ghristum  debet  seqni.  Quia  siout  Joannes  apostolus 
ait :  «  Qui  dicit  se  in  Ghristo  manere,  debet  sicut 
ille  ambulavit.et  ipse  ambulare  {fJoan.  ii).  »QuaIem 
aatem  remnnerationem  pro  tali  imitatione  recipiat, 
ipse  deolarat,  cum  subjungit : 

«  Et  ubi  ego  sum,  ibi  et  mtnister  meus  crit.  ■ 
Qaid  amplius  potest  promitti  fideli  ministro,  quam 
nt  mereatur  esse  cum  Domino  suo,  nec  solum  videre 
ejus  humanitatem,  sed  etiam  contemplari  ipsius  di- 
vinitatem.  Unde  et  subditur  : 

»  Si  quis  mifai  ministraverit,  honorificabit  eum 
«  Pater  meus  qui  est  in  ccBlis.  »  Honorificabit  Paler 
ministrura  Pilii,  quoniam  pro  fideli  ministerio  vitam 
etemam  retribuet,  dicens  :  «  Euge>  serve  bone  et 
fiddis  (Matih.  xxv),  »  et  reltqua.  Et  tunc  implebitur 
oratio  Salvatoris : «  Pater^da  ut  sicut  ego  et  tu  unum 
8umu8,  ita  et  tsti  in  nobis  unum  sint  (Jean.  tvii)  :  » 
noQ  squalitate  natore,  sed  participatione  gloris. 
Ad  quam  nos  adducere  dignetur,  qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  in  secula  seculorum, 
Amen. 

HOMILIA  V. 

m  SOLEMNITATE  PERPETUiG  VIRGIXIS   MARIiE. 

Uctio  libri  Ecclesiasticij  omnibus  festis  diebus  beatx 
Virgini  dicatis  communis. 

(EccLt.  xxTv.)  «  Ab  initio  et  ante  seoula  creata 
« 8um,  et  usque  ad  futurum  saecalum  non  desinam. » 
Et  reliqua.  Lecttoiiis  hujus  capttulum,  quod-  ex  libro 
Sapientie  sumptum  co^oseitur,  speeialiter  laudem 
etemie  sapientie,  per  quem  omnia  oiiBata  sunt, 
commendare  videtur.Sed  hsc  particula  a  oatholicis 
eteruditis  Patribus  in  solemnitate  perpetue  virginis 
Mariae,de  qna  eadem  Dei  sapieniia  camem  assum- 
p8it.ad  legendum  ordinata  est.  Potest  pars  qu»dam 
iUiua  non  inoongnie  eidem  Dei  genitrioi  aptari,  qu« 
ftb  ipsa  Dei  sapientia  talis  creata  eet,  ut  per  illam  ad 
redimendam  faumanam  naturam  Del  Filius  stne  hu- 
mana  coneupisoentia  orearetur.  Quid  enim  absur- 
dom,  quodve  contrarium  est,  si  hoc  quod  ait  : 

'<  In  omnibus  requtem  quaesivi  et  in  h<Breditate 
« Domini  morabor, »  Dei  genitrici  convenire  dicamus? 
ipsa  quippe  in  omnibus  requieih  quesivit,quaB  ut  in 
requie  sempiterna  pat^em  invenire  posset,  prima 
omnium  virginitatem suam  sine maculaservare de- 
vovit,  sicut  angelo  Gabrieli  Domini  conceptionem 
nuntianti  respondit :  «  Quomodo  flet  i8tud,quoniam 


A  virum  non  cognosoo  ?  » (Luc,  i.)  id  est,  ne  cognosce- 
rem  disposui.  Ipsi  in  hsreditate  Domini  morata  est, 
quse  non  peccando  a  passione  Domini  discessit,  eed 
integram  suam  animam  a  concupiscentia,  etcarnem 
a  corruptione  servans,  portio  haBreditatis  Dei  effecta 
est,  cantans  cum  Propheta,  et  dicens  : «  Etenim  h«- 
reditas  mea  prsclara  est  mihi  {Psal.  xv).  »  Gujus 
persons  convenire  videtur  quod  sequitur  : 

«  Tunc  prscepit  et  dixit  mihi  Creator  omnium, 
«  et  qui  creavit  me,  requievit  in  tabernaculo  meo.  » 
Quis  autem  Greator  omnium  credendus  sit,  Joannes 
in  Evangelio  declarat,  qui  cum  dixisaet :  « In  princi- 
pio  erat  Verbum,et  Verbum  erat  apud  Deum, »  adje- 
cit :  cc  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  faotum 
est  nihil  {Joan.  i).  »  Et  David :  cc  Omnia  in  sapientia 

n  fecisti  (P<.  Giii). » Iste  igitur  Greator  omnium  in  ejus 
tabemacuio  requievit,  quando  Verbum  Dei  per  quod 
omnia  facta  simt,  ut  homo  verus  fieret,  intra  virgi- 
nis  uterum  camem  suscepit.  Quapropter  oesset  la- 
trare  Manichsorum  hsretico  grunnitu  prasumptio, 
qui  ausi  sunt  dicereChristum  ex  virgine  veram  non 
assumpsisse  carnem.  D:cat  autem  ipsa  Dei  sapien- 
tia  in  persona  Virginis  :  c<  Qui  creavit  me,  requievit 
in  tabernaculo  meo,  et  dixit  mihi,  in  Jacob  inha- 
bita  et  in  Israel  haereditare.  »  Jacob  qui  supptanta- 
tor  interpretatur,  illoram  signiflcat  actiones,  qui 
ut  in  virtutibus  anims  prpfteere  valeant,  viriliter  vi- 
tioram  blandimenta  calcant.  In  illis  ergo  habet  Dei 
sapientia  habitaculum,  qui  vitia  supplantantes,hoo 
'  habent  in  operc,  quod  Jacob  signat  in  nomine.8icut 
ipse  dicit  :  «  Et  inhabitabo  in  iilis,  et  inambulabo 

C  (//  Cor,  vi).  » Israel  vero  idem  Jacob  appellatus  est, 
postquam  angelum  superans,  Deum  videre  meruit. 
Unde  merito  t;tr  videns  Deum  interpretatur.  Igitur 
post  supplantationem  vitiorum,  ad  contemplationem 
Dei  tendens  anima,  h^reditas  efQcitur  Dei  sapientiae, 
id  est  Cbristi,  juxta  illud  Apostoli :  «  H«redes  qui- 
dem  Dei,  cohsredes  autem  Ghristi  (Aom.  viti).  » 
Jubetur  nihiJominus  et  in  electis  mittore  radices,  id 
est  cogitationum  suaram  semina  illorum  mentibus 
occulta  inspiratione  immittere,  quos  novit  fructum 
boni  operis  germinare.  Non  ergo  in  reprobis,  sed 
in  electis  radices  mittit,  in  quorum  cordibus  ita 
radicibus  spiritalibus  bona  ligatur  voluntas,  ut  an- 
tequam  ad  maturitatis  fructum  perveniat,  non  ares- 
cant.  Sed  qui  modo  euntes  et  flentes  mittunt  semina 

n  sua,  in  furore  venientes,  venient  cum  exsultaUone 
portantes  manipulos  {Psat,  cxxv),  etc.,  a  pio  judice 
audientes  :  «  Venite,  benedicti  Patris  mei,  percipite 
regnum  quod  vobis  paratum,  etc.  Esurivi  enim,  et 
dedistis  mihi  manducare  {Matth,  xxv),  »  etc.  Sequi- 
tur  : 

■  Et  sic  in  Sion  firmata  sum,  et  in  civitate  sancii- 
«  flcata  similiter  requievi,  et  in  Jerasalem  potestas 
«  mea.  »  Sion  in  ipsa  Jerusalem  posita  est,  non  so- 
lum  ad  defensionem  munitior,  sed  etiam  ad  contem- 
plandum  sublimior,  unde  congrue  speculum  vel 
speculatio  interpretatur.  Gujus  nominis  interpretatio 
congruit  Ecclesiee,  quae  ne  invisibilium  hostium  insi- 


767 


HAYMONIS  HALBEaSTAT.  EPI8C.  OPP.  PARS  H.  —  HOJIIL. 


768 


diis  patcat,  fiuperior  per  spiritale  desiderium  petlt,  A  demdevotioiie,qaaviduaSareptaiiaquoiidamQiftm 


atque  ccBlestia  per  mentia  munditiam  contempUtury 
oranscum  Propheta  et  dicens :  «  Esto  mihi,Domine, 
turris  fortitudinis  {Psal.  lx).  »  Givitas  autem  sancti- 
flcata  sanota  Ecclesia  est,  quae  ab  illo  sancUncari  se 
optat,  cui  quotidie,  in  oratione  dicit :  «  Sanctifioetur 
nomen  tuum  (Matlh,  viii),  »  considerans  sollicite 
admonitionem  Domini,  dicentis  :  «  Sancti  cstote, 
quia  ego  sanctus  sum  Deus  vester  {Lev»  zi).  »  In  ci. 
vitate  ergo  sanctificata  Dei  sapientia  requiescit^qoia 
in  illorum  mentibns  requiescit,  qui  sanctimoniam 
diligunt.  Qnod  vero  subditur  :  «  Et  in  Jenisalem 
potestus  mea.  »  Ad  hoc  pertinet,  quia  quondam  po- 
testatem  in  illorum  cordibus  tenet,  qui  visionem 
intims  pacis  toto  aiTectu  diligunt.  Sequitur  : 


prophetam  sasceperat.  Suscepit  iUum»  auscipienda 
ab  illo  ;  seminans  et  sua  carnalia,  ut  meteret  illittB 
spiritalia.  Hcgus  autem  soror  erat  Maria  noiDiBe ; 
quia  Martha  et  Maria  sorores  erant,  non  solam  spi- 
ritu,  sed  etiam  carne  german»,  quarum  fratrem 
LaEarum  Dominus  a  mortuis  resuscitaverat.  H»c 
ergo  Maria  sedens  secus  pedes  Domini  verbum  deore 
illius  intenta  auribus  audiebat.  Audierat  enim  pro- 
phetam  dicentem  :  «  Vaoate  et  videte  quoniam  ipse 
est  Deus  (Psal.  zlv).  »  Et  illad  qaod  per  Moysendi- 
citur  :  «  Et  qui  appropinquant  pedihns  €(ju8,  acci- 
piunt  dedootrioa  ejus  {Deut.  xuin),  »  Sed  quiaom- 
nis  qui  hospitem  et  pcregrinum  suicipitjuitapossi' 
bilitatem  suam  temporale  subsidium  ministrare  de- 


«  Et  radicavi  in  populo  honoriflcato,  et  in  partes  -^  bet,  Martha  oirca  frequens  mioisterium  in  taQtum 


«  Dei  mei  h«reditas  illius.  »  Populum  honorificatum, 
populum  dicit  sanotum.  Quia,  ut  ait  Apostolus  : 
t  Gloria,honor  et  paxin  omnem  animam  hominis  ope- 
rantis  bonum  (Ram,  n).  »  In  tali  ergo  populo  radi- 
casse  dioitur,  qui  non  flatu  tentationis  flevit  favilla 
rapiuntur,  sed  flrmiter  in  amore  Dei  radicati  perse- 
verant,  juxta  admonitionem  Apostoli,  dicentis :  « In 
eharitate  radicati  et  fundati,  ut  possitis  comprehen- 
dere  cum  omnibus  sanctis,  que  sit  longitudo,  lati- 
tudoet  sublimitaset  profundum  (Ephes.  iii).  »  Hujus 
igitur  populi  partes  Dei  h«ereditas  est,  qui  ejus 
amori  nii  anteponunt,  et  in  ejus  comparatione  nihil 
cbarum  «stimant,dequibusin  lege  dicitur :  «  Tribui 
autem  Levi  non  dabis  hffireditatem,  ego  enim  pars 
et  hffireditas  illius  (Nwn.  xviii).  »  Et  de  quibus  ait 


sollicita  erat,.  ut  non  solum  oontra  sororem,  eed 
etiam  contra  ipsnm  Dominam  querelam  assumeret, 
dic^ns  : 

«  Domine,  non  est  tibi  cursB  quod  soror  mea  reli- 
•  quit  me  ministrare  solam ;  dic  ergo  ilii  ut  meai^a- 
«  vet.  »  Ille  vero  qui  non  est  personarum  aoceptor, 
aed  subtiliter  singulorum  merita  dijudicat,  et  vir- 
tutes  discernit,  ut  ostenderet  meliorem  esse  cibum 
spiritalem  quam  eamalem,  ita  unius  opus  Iaudat,nt 
alterius  non  vituperet. 

«  Ait  vero  :  Martha,  Martfaa»  sollicita  es  et  turba- 
«  ris  erga  plurima.  Porro  unam  est  neoessariam. » 
Ubi  non  opus  Martho  repreheQditar,Bed  Maris  Uu- 
datur,  cum  dioitur : «  Maria  optimam  partem  elegit, 
qu»  non  auferetur  ab  ea. »  Quod  autem  ait:  cMar- 


Psalmista  :  «  Beata  gens  cujus  est  Dominus  Deus  C  tha,  Martha,  »  repetitio  istias  nominis  admonitio 


ejus  (Psal.  cxuii),  »  etc.  Etipse  clamans  dixit  ad  il- 
lum  :  «  Dominus,  pars  hsreditatis  meae  et  calicis 
mei,  tu  es  {Psal.  xv),  »  etc.  Qui  ergo  tales  sunt,  ad 
perseverantiam  tendere  debent,  unde  et  subditur  : 
«  Et  in  plenitudine  sanctorum  detentio  mea.  »  Ple- 
nitudo  sanctorum,  perfectio  est  operum.Plenitudi- 
nem  habent,  qui  in  bonis  operibus  consummantur, 
quam  plenitudinem  concedere  nobis  dignetur,  qui 
est  benedictus  in  secula  sieculorum.  Amen. 


IN     DIB     SANCTO 


HOMILIA  VI. 

A58UMPT10MS 


DEIPAILE     VIRGINIS 


(Luc.  X,)  «  In  illo  tcmpore.  Intravit  Jesus  in  quod- 


est  pise  intentionis.  H»c  ad  litteram  breviter  dieta 
sunt.  Spiritaliter  autom  casteUum  quod  Dominus 
ingressus  est,  mundum  significat.  Quasi  enim  castel- 
lum  intravit,  quando  mundo  visibilis  apparuit. 
quando  «  exinanivit  semetipsum^  formam  servi  acci- 
piens  in  similitudine  hominum  factus,  et  habitu  in- 
ventus  ut  homo  (Philip,  n). »  Duae  autem  devots  8o- 
rores  quaa  Dominum  saseeperunt  in  domum  saam, 
duas  Ecclesis  vitas  signifiGant,  activam  aoilicet  et 
oontemplativam.  Quarum  proprietatem  in  suis  acti- 
bus  demonstrant.  Gom  una  circa  frequens  mini«te- 
rium  satagebat,  activc  vit»  labor  exprimitar :  ad 
quam  pertinet  refioereeeurientam,  potare  sitieDtflmr 
vestire  nudum,  soBoipere  hospitem,  visitara  iafir' 


«  dam  castellum^  et  roulier  qu^edam  Martha  nomine  [)  mum,8epelire  mortaum ;  his  etiam  qasB  in  ragimine 


«  e.xcepit  illum.  »  Et  reliqua.  Gonditor  et  redemptor ' 
humanae  natura  Dominus  Jesus  Christu8,non  solum 
ad  se  venientibus  verbum  vitce  annuntiabat,  sed 
etiam  circuiens  civitatos  ct  castella ;  ut  Evangelium 
refert,  cceleste  regnum  omnibusevangelizabat.Gum- 
que  juxta  hano  consuetudinem  per  diversa  discurre- 
retloca,  (intravitinquoddamcastellum,  »utpr(Bsens 
Evangelii  lectio  narrat,  «  et  mulier  quedam  Martha 
nomine,  exccpit  illum  in  domum  suam.  »  Excepit 
autemillumquasi  hospitem,quasi  peregrinum,quasi 
illum  qui  non  haberet  ubi  caput  reclinaret.Et  adbuc 
excepitillum  quasivirum  magnum  et  prophetam  ea- 


sunt  sofajectorum  necessaria,  laborioea  sollicitQdiDe 
praevidere.  Per  Mariam  vero  quie  aedens  secus  pe- 
des  Domini  verbom  illius  audiebat,  oontempiativa 
vitas  dulcedo  designatur.  Gujus  sapor  qoanto  magis 
degustatur,  eo  amplius  a  rebus  viaibilibas,  et  cura- 
rum  tumultibus  atque  negotiis  animiis  aeparatur. 
Spretis  enim  omnibus  curis,  caloatis  omaibus  vitiis, 
sola  mens  cum  solo  Deo  esse  deaiderat.  Libet  ei  au- 
dire  prsBcepta  coelestia,  lectioni  et  orationi  frequen- 
ter  incumbere,  et  quantum  mortalis  fragiiitaa  per- 
mittit,  coetibus  angelorum  interesse ;  et  quia  ab 
illorum  consortio  aliquantulum  separatur,cam  spi- 


f. 


769 


HOMlLIiC  DE  SANCTlS. 


770 


ritaligaudio  amarissimedeflet.Hancgraiiam  inffisti-  A 
oiabilem,  hanc  felicitatem  incomprehensibilem  Do- 
minussignhicare  vduit^  cum  dixit:  «  Porro  uaum 
est  necessarium,  Maria,  »  etc.  Tantum  autem  ejus 
suavitas  est  neceBsaria,  ut  etiam  ea  qu»  hic  bona 
esse  videntur,ad  iliias  comparationemsuperflua  ju- 
dieentur.Ibi  eatenim  quod  «  nee  oculusvidit,necau* 
ris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit  qu»  prspa- 
ravit  Deus  ditigenlibus  se  (ICor.  ii).  »  Quam  suavita- 
lem  optabat  ille  habere,  qui  dioebat :  «  Unam  petii 
a  Domino  (Psal.  xxvi),  »  etc.  Et  activa  quidem  vita 
ia  via  est,  contemplativa  in  patria.  Activa  in  neces- 
ditate,  contemplativa  in  dileotione.  Activa  in  labore, 
contemplativa  in  requie.  Actiya  namque  in  praesenti 
vita  incipit,  et  cum  praesenti  finitur,  mercede  re- 
stante.  Quis  enim  in  iltapatria  esurientem  reficiet,  ^ 
ubi  esurit  nemo?  Quisnudum  vestiet,  ubi  vestis  est 
immortalis  ?  Quis  infirmum  visitabit,  ubi  qui  inflr- 
metur  est  nul]as?Quis  mortuum  sepeliet,  ubi  per^ 
petua  vita  est  ?  Gontemplativa  vero  vita  in  pr^esenti 
incipit,  sed  in  futuro  perficietur.  Unde  bene  de  Ma- 
ria  dicitur : 

«  Optimam  partem  elegit  Maria,  quae  non  aufere- 
« tur  ab  ea.  »  Quia  quod  faic  animus  parumper  de- 
{^ustare  incipit,iilic  pleniter  percipiet,  ubi  videbitur 
Deus  deorum  in  Sion,  Apostolo  teste  qui  ait  (/  Cor, 
uii)  :  K  Quod  nunc  vidimus  per  speculum  in 
snigmate,tunc  autem  facie  ad  faciem.  »  Et  iterum  : 
« Nunc  cognosco  ez  parte,  »  etc.  Hoc  ergo  inter 
activam  et  contemplalivam  vitam  distat,  quia  activa 
communis  est  et  multorum.  Contemplativa  vero  spe- 
eulatio  quanio  subiimior  tanto  est  rartor.  Raro  enim  C 
inveniuntar,qui  in  veritate  dieere  possint :  «  Nostra 
aotem  conversatio  in  coelis  est  {Philip.  iii).  »  Et  il- 
lud:  «  Sive  mente  ezcidimus  Deo,  sive  sobrii  su- 
mus,  vobis  (//  Cor.  v).  »  Ordo  autem  barum  virtu« 
tum  exposcit,  ut  per  activum  laborem  studeat 
quisque  pervenirc  ad  contemplativum  dulcedinem. 
Plerisque  enim,  postqui  m  in  activse  vit»  labore  bene 
desudaverint,  contemplativs  vitae  suavitas  in  mer- 
cede  datur.  Unde  in  lege  figuraliter  prsBcipitur : 
«  Bi  emeris  servn.n  Hebrsum,  sex  annis  serviet 
tibi,  et  in  septimo  egredietur  liber  gratis  (Exod. 
m).  »  Hebrsas  quippe  transiens  interpretatur.  Et 
aervus  Bebneus  spiritaliter  emitur,quando  mens  de 
terrena  conversatione  adcoeloste  desiderium  transit 
Senarius  enim  numerus  ad  activc  vite  laborem  ]) 
pertinet,  qnia  sex  suntdiesin  quibus  operari  licet» 
Beptenarim  aotem  propter  sabbati  requiem,  dulcc- 
dinem  contemplativaB  vita;  exprimit.Servus  Hebreus 
emptus  sex  annis  servire  praecipitur,  et  in  septimo 
liber  gratia  egredi  jubetur,  quia  sunt  nonnulli  qui 
post  diniamnm  activfle  vits  laborem  ad  requiem 
contemplationis  transeunt.  Quod  quia  non  propria 
virtute^sed  dlTlnofit  munere,recte  dicitur,egredietur 
liber  gratis.  Quod  proprieiUorum  est,qui  post  longa 
exereitia  ifDoiiastics  vitas,  post  diutumam  monaste- 
Halem  probationem,  secreta  sibi  loca  eligunt,  in 
quibus  illad  Apostolicum  implere  poesint : «  Sine  in- 


termissione  orate,  in  omnibus  gratias  agite  (/  Thess^ 
iii).  »  Liber  egreditur  gratis,  quia  hi,  postquam 
omnia  fecerint,  dicunt  se  inutilos  servos  ejus.  Pro- 
cul  dubio  sicutipsa  activa  fuit  ex  muuere,  ita  erit  ex 
gratia  etiam  contemplativa.  Cum  quoli  veste  intra* 
verit,  cum  tali  respondeat,  quia  omnimo  necesseest 
utunusquiaque  nostrum  in  hocquod  incipit  perseve- 
ret,  atque  usque  ad  finem  operis  in  ea  qua  inchoavit 
inlentione  perduret.llle  quippe  bene  ad  contempla- 
tivam  vitam  trinsiit,  qui  in  hac  vita  intentionissuflB 
vestem  non  mutaverit.Sunt  autem  nonnulli,  qui  di- 
vino  ferventes  amore,  in  ipso  exordio  conversionis 
ad  contemplativ»  vitae  suavltatem  incipiunt  convo- 
larc,  sed  divina  dispcnsatione  prius  in  activa  vita  li- 
borari  permittuntur.  In  tanto  securius,  imo  et  feli- 
cius  ad  contemplativam  vitam  perveniunt,  quanto 
perfectius  in  activafueruntvitacomprobati.  Quales 
significaverunt  due  uxores  sancti  Jacob  patriarchsB, 
Liam  sciiicet  et  Rachel.  Quarum  una  Lia  lippis  erat 
oculis,sed  fecunda  proIe.RachelautempuIcbrafacie, 
sed  infecunda  erat.  Per  Liam  orgo  quie  lippis  erat 
oculis,8ed  fecundaprole,  activa  vita  designatur.Qu» 
cum  mundo  cordis  oculo  Deum  contemplari  non 
possit,  tamen  pcr  pracdlcationis  bonaB  exemplum, 
spiritales  filios  Oeo  generat.  Unde  bene  Lia  laboriasa 
interpretatur,  quia  activa  vitain  multis  laboribuset 
sollioitudinibus  est  occupata.  Per  Rachel  vero  qu» 
pulchraerat  facie,  sed  infecunda,  contemplative  vi- 
tae  dulcedo  exprimitur.  Quia  mens,  dum  ad  viden- 
dum  Deum  se  undique  coUigit,  minus  perprsdica- 
tionem  filios  parit.  Unde  bene  Rachel,  ovis  vel  visus 
principium  interpretatur,  quia  mens  contemplationi 
dedita,  illum  videre  desiderat  qui  ait :  «  Ego  prin- 
cipium,  qui  et  loquor  vobis  {Joan.  viii).  »  Jacob  igi- 
tur  Rachel  concupivit,sed  Liam  nocte  nesciens  acce- 
pit:  quia  sunt  nonnulli,  ut  supra  diximus^  qui  ad 
contemplativam  pervenire  desiderant,  sed  prius  di- 
vino  judicio  in  nocte  prffisentis  vitae,  pro  multorum 
utiiitate  laborare  permittuntur.  Postquam  autem 
Liam  accepit,  ad  amploxus  Rachel  pervenit :  quia 
qui  bene  in  activa  vita  laboraverint,  divino  munere 
quandoque  ad  contemplativam  vitam  pervenient.  In 
utraquc  firmi,  et  in  utraque  inveniuntur  perfecti. 
Qualis  erat  Paulus  apostolu5,qui  cum  haberet  soUi- 
citudinem  omnium  Ecclesiarum,  quod  pertinet  ad 
activam  vitam,  raptus  est  usquead  tertium  coelum, 
quod  pertinet  ad  contemplativam.  Has  autem  duas 
vitas  significaverunt  duae  devotae  sorores,  quae  Do- 
minum  susceperunt  in  domum  suam,  Marthascilicet 
et  Maria.  Utrasque  enim  sanctas,  utrasque  bonas  et 
justas  esse  credimus.  Sed  qualis  sit  melior,  ipse  de- 
clarare  dignatus  est,  qui  teste  non  eget,  dicens : 
«  Maria  optimam  partem  sibi  elegit,  quaa  non  aufe- 
retur  ab  ea,  »  etc. 

HOMILIA  VII. 

IN  FESTO  SANCn    inCHAELIS  ARGRANGELI. 

(Matth.  xviii.)  «  In  illo  tempore,  accesserunt  di- 
c(  scipuli  ad  Jesum,  dioentes:  Quis  putas  mcgor  est 


771 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  H.  — HOMIL. 


m 


«  in  regno  ccBlorum  ?  »  Et  reliqua.  Quolies  legimuB 
discipuloa  Domini  de  ordine  prioratus  inter  se  con- 
tendisse  vel  interrogaase,  non  livori  et  invidis  de- 
putare  debemus,  sed  human«9  fragilitati  ac  infirmi* 
tati,  quippe  qui  rudes  erant  ac  novelli,  quia  enim 
audierant  eum  Buam  reBurreotionem  prffidicantem, 
et  nondum  Spiritus  sancti  gratia  illuminati,  coelesta 
regnum  perfecte  amare  didicerant,   (qui&i   ut  ait 
evangelista  Joannes  {Joan.  vii),  u  nondum  erat  Spiri- 
tus  datu9,quia  Jesus  nondum  fuerat  glorificatus»)pu- 
tabant  quod  ipse  resurgens  a  mortuis,  corporaliter 
regnum  teneret,  et  ipei  bonoribus  sublimarentur. 
Unde  paBsionis  illius  tempore  facta  est  contentio 
inter  eos,  quis  oorum  major  csset  in  regno  coelorum. 
Hoc  suspicioue  seducta  fuerat  materfiliorum  Zebe- 
daei,quando  accessit  ad  Dominum,dicen8 :  «  Domine, 
dic  ut  sedeant  bi  duo  filii  mei,  unus  ad  dexteram 
tuam,  et  alius  ad   sinistram   tuam   in   regno   tuo 
{Matlh,  xx).  »   Hino   Gleophas  et  alius   discipuliis, 
quibus  cum  Dominus  post  reBurrectioncm  in  specie 
peregrini  apparuisset,  dicebant :  «  Nos  autem  spe- 
rabamus  quod  ipse  esset  redempturus  Israel  {Luc, 
xziv)  »  Et  quidam  discipulorum  interrogantes  eumi 
dicebant :    «  Domine,  ai  in  tempore  hoc  restitueB 
fegnum  Israel?  »  (AcL  ),  Occasio  autem  interro- 
gandi  Doininum,  quis  illorum  m£gor  esset  in  regno 
coelorum,  fortassis  ex  superioribus  acciderat.  Nam, 
ut  supra  evangeliata  retulit,  accesserunt  ad  Petrum 
qui  didrachma  accipiebant,  et  dixerunt  ei :  «  Magi- 
ster  vester  non  solvit  didrachma  ?  Ait,  Etiam.  Et 
cumintrasset  domum,  prsveniteum  Jesus,  diccn^: 
Quid  tibi  videtur  Simon?  RegOB  terrs  a  quibus  su- 
Bcipiunt  tributum  vel  censum  ?  a  illiis  suis,  an  ab 
alienis  ?  Et  ille  dixit :  Ab  alienis.  Dixit  illi  Jesus : 
Ergo  liberi  sunt  filii.  Ne  autem  scandalizemus  eos, 
vade  ad  mare  et  milte  hamum,  et  eum  piscem  qui 
primus  ascenderit,tolIe :  etapertoejus  ore,  inveniea 
staterem ;  illum  aumons,  da  eis  pro  nie  et  te  {Matth. 
xvii).  M  Quia  ergo  alii  discipuli  viderant  Petrum  in 
redditione  census  Domino  coequari,  computantes 
eum  illis  omnibus  esse  praslatum,  in  illa  bora  ac- 
ceBserunt  ad  Jesum,  dicentes : «  Quis,  putas,  m^jor 
est  in  regno  ccelorum  ?  »  Sed  magister  humilitatis, 
qui  ait  in  Evangelio  :  «  Discite  a  me  quia  mitis  sum 
et  humilis  corde,  et  invcnietis  requiem  animabuB 
vestris  (Matth.  ii),  »  ut  ostenderet  regnum  coelorum 
non  per  superbiam,  sed  per  humilitatem  esse  quie- 
rendum,  illumque  fore  majorem  in  eo,  qui  propter 
Deum  se  humiliat : 

«  AdvocansparvuIum,statuiteum  inmedioeorum 
u  et  dixit :  Amen  dico  vobis,  niai  conversi  fueritis 
«  etefnciaminisicutparvuIi,nonintrabitiBinregnum 
«  coeldrum.  »  Quod  duobus  modis  potest  intelligi. 
possumus  enim  hic  parvulum  Dominum  Jesum  Ghri- 
Btum  accipere,qui  cum  sit  magnus  et  laudabilis  ni- 
miB,et  magnitudinis  ejus  non  est  finis  (Psal.  xlvii), 
ut  nos  excelsos  faceret,  parvulus  natus  est  nobis,et 
filius  datus  est  nobis.  Et  est  scnsus:  Nisi  meo 
ezemplo  voe  h\imiliav6riti8,qui  non  veni  ministrari, 


A  Bed  ministrare,  et  factus  sum  in  medio  vestrum  sic- 
ut  qui  ministrat,  sed  non  qui  vel  quasi  recumbens, 
regnum  coBlorum  quod  bumilibus  est  pr«paratum, 
intrare  non  potestiB.  SiautemBimpIiciterqaemlibet 
parvulum  intelligamuB,  facile  patet,  quia  qod  aolum 
ad  humilitatem,  sed  etiam  ad  BimpUcitalem  senan- 
dam  hoo  exemplo  nos  hortatur.  Ac  ai  dioeret :  Sicut 
parvulus  iste  cujus  vobis  exemplum  proposui,  ^i- 
dens  mulierem  pulchram  non  concupiscit,  uon  alie- 
nas  divitiaB  appetit,  laesus  non  relsdit^nonaliudcoi- 
gitat,  aliud  loquitur,  et  iratus  non  perpetuas  tenet 
diBcordias,ila  et  vos  nisi  talem  habueritis  innocea- 
tiam  in  mente,qualem  iste  habet  in  corpore,regnum 
coelorum,  quod  humilibus  et  simpIicibuB  est  prcpa- 
ratum,  intrare  nequaquam  potestis.  Gujus  viam  ne- 

P  mo  BuperbuB  graditur,  nemo  tumidus  incedit,  quit 
«  ardua  via  est  et  angusta,  qu»  ducit  ad  vitam,  et 
pauci  Bunt  qui  inveniunt  eam  {Matth,  vn). » Gnm 
ergo  ait,  «  Nisi  conversi  fueritis  et  efficiamioi  sicut 
parvuli,  non  intrabitis  in  regnum  ccelorum : » 

u  Quicunque  ergo  humiliaverit  se  sicut  panulus 
«  iste,  hic  est  mejor  in  regno  coelorum.  £l  qui  sa- 
«  Boeperit  unum  parvulum  talem  in  nomine  meo, 
«  me  suBcipit.  Qui  autem  scandalizaverit  unum  ei 
«  pusillis  istis, »  etc.  Tale  est  ac  si  dixisset :  jam 
si  voB  delectat  locus  Bublimis,  priusexerceathumi- 
liationem  vitc  innocenlis,  non  quod  apostolos  cor- 
pore  vellet  esse  parvulos,  sed  ut  innocentiam  parvu- 
lorum  in  mentepossiderent.  Higuscemodi  parvulos, 
Dominus  suos  volebat  esse  di8cipulos,quibu3dice- 
bat:  «Siniteparvulosveniread  me,taliume8tenimi«' 

C  gnum  coelorum  (iVarc.x). »EtPaulusapostolu8taliam 
innocentiam  parvulorum  auos  volebat  habere  disd- 
pulos,  quibus  per  Epiatolam  preecipiebat:  «  Nolite 
pueri  efQci  sensibuBy  sed  malitia  parvuli  estote,8en- 
Bibus  autem  perfecti  sitis  (/  Cor.  xiv).  »  Taiem  se 
noverat  rex  propheticus,qui  in  regali  solio  sublimis, 
Bcd  mente  humilis  dicebat  (Psal,  cxiv): «  Custodiens. 
parvuIo&Dominus,humiliatus  sum  etliberavitme.» 
Et  iterum  :  «  Ludam  et  vilior  fiam  plusquam  factDS 
Bum,et  ero  bumilis  in  oculis  meis  (//  Reg.vi). » ^ 
vulus  est  enim,qui  sibi  displicet  ut  Deo  placeat,tan- 
toque  ante  Deum  erit  pulchrior,,  quanto  apud  se- 
metipsum  erit  humilior.  Unde  et  subditur : «  Qui' 
cunque  ergo  humiliaverit  se  sicut  parvulus  ifite,  bic 
major  eritin  regno  coelorum.  »  Habeamusei^  vi^ 

Q  tutem  humiIitatiB,Bi  volumus  haberc  in  regno  cdo- 
rum  locum  celsitudinis,  quoniam  sicut  Salvatorait 
in  Evangclio  :  «  Omnis  qui  se  humiliat,exaltabitur; 
et  qui  se  exaltat,  humiliabitur  (Luc.  xiv). »  tnde  et 
nos  alibi  Scripturaadmonet,dicens:«QuaDtomagnu8 

es,  humilia  te  in  omnibus,  et  coram  Deo  iovenies 
graliam  (Eccli.  iii).  »  Et  iterum:  «  Humiliamini  sub 
potenti  manu  Dei,  ut  vos  exaltet  in  tempore  visila- 
tionis  (/  Peir.  v).  »  Et  ne  putaree  ilUim  esse  con- 
temnendum,  qui  propter  Deum  hic  ae  bumiliat,  coa- 
gruam  sententiam  adjunxit,  dicenB :  •Etqaisusce- 
pcrit  unum  par^'ulum  talem  in  nomine  meo,  me 
BUBcipit. »  Hocest  quod  DomiuoBinfutnrumeepro' 


77^ 


HOlillLIiE  DE  SANCTIS. 


774 


miBit  dicturum : «  Quandiu  fecistis  uni  ex  minimis  A. 
meisy  mihi  fecistis.  »  Et  signanter  ait :  «  Qui  susce- 
perit  unum  parvulum  talem  in  nomine  meo,  me  su- 
scipit  (Matth.  xviii).  >  Quamvis  enim  non  sit  eligen- 
dum  cui  juxta  Scriptur»  vocem  benefacere  debea- 
mus,  illis  tamen  qui  propter  Deum  parvi  et  humiles 
esse  eligunt,  in  cujus  viUe  moribus  Christum  esse 
cognoBcimuSy  specialem  benevolentiam  impendere 
debemus.  Unde  cum  pius  pater  (ilium  instrueret^  ait 
[Tob,  iv) :  (( Panem  tuum  et  vinum  tuum  super  se- 
pulturam  justi  constitue,  et  ne  communicaveris  ex 
eo  cum  peccatoribus.  »  Et  iterum  :  «  Desudet  elee- 
mosyna  in  manu  tua,  donec  invenias  justum  cui 
tradas  eam.  »  Hinc  et  Apostolus  ait :  «  Dum  tempus 
habemus»  operemur  bonum  ad  omnes,  maxime  au- 
tem  ad  domesticos  fldei  {Gal,  vi).  »  Qui  enim  bona  n 
temporaliaillis  impendit,in  quorum  vitaet  moribus 
Christum  habitare  cognoscit»  profecto  illi  tribuit, 
pro  cujus  amore  impendit.Unde  beue  dicitur, « in  no. 
mine  meo. »  Multi  enim  bona  temporalia  non  in  no- 
mine  Ghristi,  sed  ut  laudem  hominum  captare  pos- 
sint  tribuunt,  de  quibus  scriptum  est :  «  Quiesierunt 
gloriam  hominum  magis  quam  Dei  {Joan,  xn).  »  Et 
Dominus  alibi : «  Omnia  opera  sua  faciunt  ut  videan- 
tur  ab  hominibus  (Matth,  xxiii).  »  Et  iterum  :  «  Amen 
dico  vobis,  receperunt  mercedem  suam  {Matth,  vi). » 
Et  ne  ad  suscipiendos  hospites  vel  peregrinos  pigri 
remaneremus,  seipsum  in  his  suscipi  promisit  cum 
ait  :  «  Qui  susceperit  unum  parvulum  talem  in  no- 
mine  meo,  me  suscipiL  »  Unde  et  ipse  alibi  dicit : 
«  Qui  suscipit  prophetam  in  nomine  prophetffi,mer- 
cedem  prophets  accipiet,  et  qui  suscipit  Justum  in  C 
nomine  justi,  mercedem  justi  accipiet  {Maith,  x).  » 
Et  iterum  :  €  Qui  vos  recipit,  me  recipit :  et  qui  vos 
spernit,  me  spernit  {Luc.  x).  »  Sicut  autem  susci- 
pientibus  merces  promittitur,  ita  duris  et  avaris 
pcena  indicitur,  cum  subinfertur  : 

«  Qui  autem  scandalizaverit  unum  de  pusillis  istis 
«  qui  in  me  credunt,  expedit  ei  ut  suspendatur  mola 
«  asinaria  in  collo  ejus,et  demergatur  in  profundum 
«  maris.  •  Ubi  considcrandum  est,  quam  grave  pec- 
catum  sit  scandalizare  fratrem,  quando  etiam  scan- 
dalizantibus  talis  vindicta  comminatur.Quod  autem 
ait :  «  Expedit  ei  ut  suspendatur  mola  asinana  in 
collo  ejus»  et  in  profundo  maris  demergatur,  •  juxta 
morem  provinciae  loquitur,  ubi  apud  veteres  Judsos 
capitalia  crimina  hoc  supplicio  puniebantur.  Non  ]) 
ergo  arbitreturleve  peccatum  esse  scandaluro  fratris, 
cum  scandalizantibus  talis  pcena  prsdicitur,  quo- 
niam  sicut  alibi  in  Evaogeiio  ait : «  Qui  dixerit  fratri 
suo,fatueyreus  erit  gehenn»  ignis {Matth,v\),  »Quod 
se  cavere  omnino  Apostolus  ostendit,  cum  ait :  «  Me- 
lius  enim  mihi  est  non  manducare  carnem,  neque 
bibere  vinum,  neqne  aliquid  in  quo  fratrem  scanda- 
lizem  {Rmn,  xiv).  »  A  quo  peccato  etiam  discipulos 
suos  compescit,  dicens  :  «  Quare  tu  scandalizas  fra- 
trem  tuum,  aut  quare  spernis  illum  ?  »  {Ibid,)  Igitur 
io  quantum  possutnus  Juxta  Apostoli  admonitionem, 
acandalum  firatrum  vitare  debemus ;  si  autem  pro 


veritate  scandalum  oriatur,  magis  veritas  eligenda 
est  quam  scandalum  vitandum.  Yel  certeper molam 
asinariam  qus  pondus  babet,  sed  nuIIumiterexpH- 
oat  volubilisamorsasculiexprimitur.  Cum  ergoait: 
«  Expedit  ei  ut  suspendatur  mola  asinaria  in  collo 
ejus,et  demergatur  in  profundum  maris, »  carnales 
quoque  et  mundi  amatoresa  regimine  ecclesiastico 
prohibet,  quoniam  melius  est,  quod  mundiamator 
in  s4BCuIo  vivens  carnaliter,  se  solum  perdat,quam 
in  regimine  ecclesiastico  constitutusse  et  aliosper- 
verse  vivendo  ad  interitum  trahat :  quia  cujus  vita 
despicitur,  restat  ut  ejus  praedicatio  contemnatur, 
quoniam  dum  infirmi  discipuli  patroni  sequuntur 
exemplum,  et  ipsi  pereunt,  et  illorum  perditio  in 
ejus  caput  redundat,  qui  auctor  est  criminis.  Sive 
certe  per  molam  asinariam  doctores  intelliguntur, 
quia  sicut  mola  granum  tritici  frangitur,utmedulla 
ejus  :  ad  sustentationem  vel  refectioncm  humanao 
naturae  ostendatur,  ita  quoque  et  doctores  occultas 
sententias  Sceipturao  sacr»  aperientes,  interiorem 
sensum  eorum  manifestant  vel  vitam  siverofectionem 
animarum  sanctarum. 

«  Vae  mundo  ab  scandalis. »  Mundus  cui  vae  dici- 
tur,  non  illeest  quemvenitFilinshominisquaerereet 
salvare,  sod  illc  qui  in  maligno  positus  est,  id  est 
mundi  amatores^  de  quo  Dominus  alibi  ait:  «Pater 
juste,  mundus  te  non  cognovit  {Joan,  xvii).  »  Qui 
enim  mente  et  dcsiderio  saeculum  incolunt,  recte 
mundus  appellantur,  dc  quibus  Joannesait:«Mun- 
dus  transibit  et  concupiscentia  ejus  (/  Joan,  ii).  » 
Mundienim  amatores  dum  propter  cupiditates  sae- 
culi  alios  non  metuunt  scandalizare,  tamen  ipsi 
scandalum  sustinent,  aliquando  autem  corpore, 
semperautem  mente.Ftideo  vaeillis,quia«ducunt 
in  bonis  dies  suos,  et  in  puncto  ad  inferna  descen- 
dunt(J(7fr.xxT).  »  Quibusper  Jacobum  dicitur:«Qui 
voluerit  esse  amicus  hujus  saecuIi,inimicusDeicon- 
stituitur  (Jac,  iv),  »  ad  quos  pertinet  quod  adhuc 
subjungitur  : «  Necesse  est  enim  ut  veniant  scan- 
«dala;verumtamen  vae  homini  per  quem  scandalum 
«  venit. »  Quod  autem  ait,  «necesse  est,  »taleest  ac  si 
diceret  :  Non  potcst  esse  ut  scandala  non  veniant. 
«  Oportet  enim  et  haereses  esse,  »  sicut  ait  Aposto- 
Ius,«utqui  probati  sunt,  manifestiflantdCor.xi).! 
Et  alia  Scriptura  :  «  Vasa  figuli  probat  fomax,  et 
homines  justos  tentatio  tribulationis  {Eccli  xxvii).» 
Pacis  autem  tempore  non  facileediscerni  potest,  quis 
bonus  malusve  sit.  Sed  cum  scandalizatorum  fla- 
verit  ventus,  faciles  et  tenues  projiciet  quasi  paleas 
ante  faciem  venti,grana  vero  congregabitinhorrea 
Christi.  Vae  ergo  hominiilli  quitalem  se  exhibet,ut 
malum  quod  venturum  estper  ejusministeriumim- 
pleatur,  de  qnibus  Dominus  ait:  «Mittet  Filiusho- 
minis  angelos  8uos,etcoIligentderegno  ejusomnia 
scandala,  et  tradent  ea  in  caminum  ignis  ardentis 
{Matth,  xiii).  »  Quod  facilius  intelligimus,  si  unum 
ad  mediumdeducamus,Jadam  scilicet  Dominipro- 
ditorem,  de  quo  ipse  tempore  passionis  suae  ait : 
u  Filius  bominis  vadit  siout  soriptum  est  de  illoi 


175 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  U.  —  HOMIL. 


TI6 


v/r"  homini  illi  per  quein  Iradetnr  (MaUh.  xxvi].  »  A  dulce  est  quod  adhuc  subinfertur,  quare  non  aint 
Necease  onim  erat,  ut  Filius  Dei  pro  nobiBpaPsionem      contemnendi : 


sustineretysed  vib  Juda8,qui  nostrum  bonumySuum 
fecit  malum.  Et  ne  aliquia  aub  occasione  proximo- 
rum  vel  ajnicorum  a  vla  Dei  sibi  recedendum  pu- 
taret,  omnem  magister  veritatis  errorem  toUitcum 
subjungitur  :  «  Si  autem  manus  tua,  vel  pes  tuus 
c.  scandalizat  i%  abscinde  eum  et  projice  abs  te. 
«Bonum  esttibi  ad  vitamingredi  debilem  vel  clau- 
udum,quam  duas  manus  vel  duos  pedes  habentem 
.  «  mitti  in  gehennam  ignis.  Et  si  oculus  tuus  scan- 
«  dalizatte,  erue  illum  et  projiceabs  te.  Bonum  est 
«  tibi  cum  uno  oculo  intrare  ad  vitam,  quam  duos 
«  oculos  babonleiii,  mitti  io  gehennam  ignis. » Juxta 
Jitteram  quantum  abhorreat  hoc,  facile  palet.  Sed 


«  Dico  enim  vobis,  quia  angeli  eorum  io  ccelis 
«  semper  vident  faciemPatris  meiqui  inccBli6est.n 
In  hoc  iocodiscimus,  quiauna8qui8queridcliom,an- 
gelum  ob  sui  custodiam  deputatum  habet,  qui  et 
eum  a  tentationibus  defendit,  etinvirtutibuBJovat, 
sicut  Apostolus  in  epistola  ad  Hebreos  ait: «  An- 
geli  sunt  administratorii  spiritus,  in  miniBterium 
missi  propter  eos,  qui  haereditatem  capient  salutis 
{Hebr,  i).  »  Et  Psalmista  de  justo  quoUbet: «  Ang^ 
lis  suis  mandavit  de  te,utcu8todiant  tein  omnibus 
viis  tuis,  et  in  manibua  tollent  te,  ne  fortejpffendas 
ad  lapidem  pedem  tuum  {Psal.  xc).  »Hincde  Petro 
in  Actibus  apostolorum  legimus,  quia  cum  ab  an- 


cum  a  littera  excludimur,  sptritualis  sensus  est  re-  g  g«lo  ^^  carcere  eductus  januam  pulsare  coBpiaset, 

quirendus.  Per  hoc  quod  manus,  pes,  oculos,  nostris 

necessitatibus  necessariora  sunt,  propinquorum  et 

charissimorum  affectus  in  hoc  loco  designatur.  Ac  si 

diceret  Dorainus  :  Si  quis  tibi  fuerit  pretiosus  ut 

oculus,propinquus  ut  pes,necessarius  ut  manus,et 

a  via  Dei  te  recedere  persuaserit,  hujus  amorem 

abscinde  et  abs  te  projice.  Melius  cst  te  solum  in- 

traread  vitam,quam  cum  multaturbapropinquorum 

mitti  in  ignem  nternum.  «  Quid  proficit  homini  si 

totum  lucretur  mundum,  animae  autem  suae  detri- 

mentum  patiatur?  {Matth.  xvi.)  Verbi  gratia :  Blan- 

ditur  uxor,  minatur  pater,  persuadet  mater,  lacry- 

matur  frater  et  soror,  ut  autem  in  via  Domini  sta 

firmud,  ne  illos  inutiliter  amando  a  Dei  amorerece- 

das.  sed  juxta  illud  quod  alibi  ait :«  Sine  mortuos,  p  ^""■'  >^^"»  "-».  ^^  '^K"  ^«"»  P™P«'«' 

mortuos  suos  sepelire,tu  autem  sequereme  {Matth.  ^  (^''^-  ^)'  '*  ^"  *"*®™  Comme,  etc. 


fldeles  qui  convenerant  dicebant:  «  Non  est  Petrus, 
sed  angelus  ejus  (Ae^.  xii). »  Angeli  ergoparvulorum 
semper  vident  faciem  Patris,  quia  si  propter  nofl 
foras  exeunt,  ut  ab  ejus  visionenunquamrecedant, 
sicut  ipse  angelus  Raphael  ad  Tobiam  ait:  «c  Ego 
sum  unus  de  septem  spiritibus,quiassistimusante 
Deum  {Tob,  xii).  »Et  Daniel:  «Milliamillium  mini- 
strabant  ei,  et  decies  milies  centena  millia  assiste- 
bant  ei  {Dan,  vii).  »  Angeli  enim  quicustodessunt 
vitae  nostree,  orationes  et  opera  nostraDeonuntiare 
creduntur,  sicut  angelus  ait  Tobis:  «  Gum  orares, 
cgo  obtuli  orationes  tuas  ante  Deum  (706.  xii). » 
Et  Daniel:  «  Ex  die  qua  posuisti  cor  tuumadintel- 
ligendum,  ui  te  afQigeresincon8pectuDei,exaudita 
sunt  verba  tua,  et  ego  veni  propter  sermones  iuo8 


vni).»  Neque  hoc  diximus,quod  parentibus  etami- 
cisingratietinobedientesessedebeamus,sedquando 
a  via  Dei  removere  voluerint,  tunc  eorum  araorem 
abscindamus a nobis.  Gfleterura  cum eos Deum amare 
cognoverimus,  dupliciter  a  nobis  honorandi  sunt. 
Primum,  quiajusti  sunt  deinde,  quia  propinqui, 
Domino  dicente  in  lege  :  «  Honora  patrcm  tuum  et 

matrem,  ut  bene  sit  tibi,  et  longo  vivas  tempore 
{Exod,  xx).  Hinc  Apostolus  ait :  «  Si  quis  suorum 
curam  non  habet,  et  maxime  ndelium,ndem  nega- 
vit,  et  est  rtifideli  detcrior  (/  Tim,  v).  »  Quantam 
autem  sollicitudinem  et  curam  Dominus  de  his  ha- 
bcat,  qui  totam  spem  in  eo  ponunt,manifestatcum 
subjungit  :  «  Videte  ne  contemnatis  unum  ex  his 
pusillis.  »  Qui  cnim  pusilli  et  humiles  in  praesenti 
vita  propter  Deum  sunt,  nequaquam  contemnendi 
sunt.  Pusilli  namque  sunt,  ut  diximus,  qui  coram 
oculis  suis  humiles  suntet  despecti,de  quibusSal* 
vator  ait  in  Evangelio  :  «  Nolite  timere,  pusillus 
grex,  quia  complacuit  Patri  vestro  dare  vobis  re- 
gnum  (Luc.  xii).  »  Quisquis  ergo  tales  scandalizare 
non  metuit,oirendit  Deum  qui  habitat  in  illiSySicut 
ipse  per  prophetam  dicit :  «  Qui  tangit  vos,  qaaai 
qui  tangit  pupillam  oculi  mel  {Zach,  ii). »  Et  iterum: 
«  Nolite  tangere  christos  meo^,  etinprophetismeis 
nolite    malignari  {Psal.  civ).  »  De  quibus  valde 


HOMILIA  VIII. 

DE  MARTYRIBUS. 

(Lnc.  vi).  «  In  illo  tempore :  Descendens  Jesusde 
«  monte,  stetit  in  loco  campeatri,  et  turisa  discipa- 
«  lorum  ejus,  et  multitudo  copiosa  plebis  ab  omui 
«  Judaea  et  Jerusalem.  »  Et  reliqua.  Nonsoluni  per 
mysterium  incarnationis  de  coelo  in  terram  descen- 
dens  Dominus  Jesus  Christus,  humane  infirmitati 
condescendero  dignatus  est,  sed  etiam  insanctissuis 
sermonibus  ad  humanamignorantiaminstroendam 
ita  doctrinam  suam  temperavit,  ut  non  solum  pe^ 
fecti,  sed  etiam  minus  perfecti  cibum  vit»  iQvenirs 
possent.  Denique  ut  supra  evangetista  retulit,  cum 
ascendissent  in  montem,  secutisunteum^jusdisci- 
{)  puli  (Matth,  v),  ubi  cum  pcrfectiora  mandataquasi 
capere  valentibus  dedisset,  nolens  propter  eos  sim* 
pliciores  turbas  relinquere,  iterum  deseendens  de 
monte,  stetit  in  loco  campestri.  In  quo  suo  faeto 
ostendit,  in  preedicatione  juxta  capaeitatemaudito- 
rum  temperandum  esse  sermonem  doctoram.  Mons 
enim  in  hocloco  perfectiorem  significatdoctrinam. 
loca  vero  campestria,  humiliorem  prsdicationem; 
atque  communiorem.  Qui  enim  tales  sunt,  ut  cum 
apostolis  audire  possint:  «  Vobis  datum  est  nosw 
mysterium  regni  Dei(¥ari;.iv),»  sabtimiosinstraeDdi 
sunt.  Gui  vero  propter  mentis  infirmitatem,  ^ 
ar.iorem  non  posiunt  ascendere  doctrinam,  mininui 


777 


lIOMILIiE  DE  SANCTIS. 


778 


prasceptid  mdnl  «rirdiendi,  ut  q-ai  idoneinequaqtiain 
existimt  ad  facienda  bona,  salteinnonsiiitproclives 
ad  perpeiranda  nfmla.QuodaiibiOominus  siioexeni- 
pto  osteR4it,eiimom4aiiiqvsereoti(iira//A.  xv),  «Ma- 
gieter,  q«id  faciende  vitam  ^ternam  possidebo,  » 
quaei  in  oonvaHibuis  aioranti  respondit:  u  Mandata 
ooeti?  NoQ  occidos,  noa  roGsohaberis,  non  Ikisum 
teBtimonium  dices«  non  eoncupisces  rem  proximi 
tui,  honora  patrem  etmatrem.»  Sedilloreeponden- 
te,  »  Hffic  emiHa  cuatodivi  ajuventutemea,  »osten- 
dit  ei  fxioniem  perfeotioris  doctrinae,  dicens:  «  Ad- 
h»c  UB«m  tibi  deest.  Si  vis  pcrfoctus  esse,  vade  et 
vende  omnia  qo«  habes,  etdapauperibus,  ethabe- 
bis  thesaiif  um  in  eoeio,  et  veni,  sequere  me.  »  Sed 
quia  faoBC  mentemdifXlcilequisscuiidivitiis  oneraii 
sufit  ascendere  possuBt,  subjunctum  est  iilico: 
«  llle  au tem  abiii  tristis,  quia  muitas  habebat  posses- 
sienee.  »  Hujus  quoqae  exemplum  Paulus  apoatolus 
secutue  est,  quando  oum  diacipulismontem  ascen- 
derat»  quibue  dioebat;  «SapienUamloquimurinter 
perfectos  (/  Cor.  u).  *  Quasi  cum  quibusdam  in  con- 
vaiiibus  morabatar,  quando  dicebat :  «  Ego,  fra- 
tres,  non  potui  vobis  loqui  quaai  spiritalibus,  sod 
quasi  carnalibus;  tanquam  parvulis  in  Ghrislo  lac 
vobie  potum  dedi,  non  escam  (/(lor.  iii).  •  Nonenim 
omnesonmiaaapiuni.  nequeenim  omnes  aiqualiter 
iDStmuntur.  Aiiterquippeadmonendi  suatsupcrbi, 
aliterhumiie8,aiiierfmsii,aliteraduHori,aliterebrie- 
si,aiiter8olHni,«liier viri,  aliterieminffi,  aiiier  conju- 
gati,aHterviFgiQes,  aliierpiitaliterimpii,  cditercon- 
temptopes  muadi,  «liter  amatoree,  aiiter  pacifioi, 
aliter  discordes^  aliter  sua  danies,  aliter  aliena  ra- 
pientes,  ut  ei  isti  audiaai  de  promissione  cBierneB 
viie  quod  amcot,  ei  illi  de  supplicio  aaterno  quod 
Umeftut.  Sspe  etenim  quod  uni  morbo  prodest,  al- 
ieri  nocet:  et  venenum  eum  sit  mors  faominis,  viia 
esi  serpentis:  et  levis  sibilus  equosmitigat,  catulos 
iosiigat.  Juxta  hoc  ergo  exemplum  doctores  suam 
praedicationem  debent  temperare,  ui  et  perfecii  in- 
veniani  quod  semper  discani:  infirmi  taliaaudiant 
in  quibus  non  refugiani.  Quod  suo  nobis  exemplo 
beaius  patriarcfaa  iacob  ostendlt  {Gen.  xxx),  qui 
cum  oves  avunculi  8uiLabanpasceret,etvariaqu«- 
que  pro  mercede  recepturus  esset,  tulit  virgas  po- 
pnleae  et  amygdalinas,  quas  ex  parte  decorticavit, 
et  ex  parte  cum  cortioibusreliquit,  posuitque  eas  in 
canalibus  tempore  quo  ducebantur  ad  aquandum 
ovesy  ui  in  earum  aBpeciu  coaciperentvarios  fetus. 
Jacofa  enim  pasiorovium,  pastoressigniScat  anima- 
rum.  Quorum  piimo  dictum  est :  «  Si  diligis  me, 
pasce  oves  meas  {Joan,  xxi).  »  Aqua  autem  Scri- 
ptaram  saoctaro  sigaificat,  juxta  illud  Salomonis : 
«  Aqua  profunda  verba  exoreviri,ettorrensredun- 
daas  fons  eapientia  [Rrov,  xvii).  »  Virg»  autem 
varie,  seoteniis  sunt  Scripturum.  Ducuniur  ad 
aquaBdum  ovee  cum  ad  audiendum  verbum  Dei 
eonveniuni  fideles.  Cumque  ex  eloquiis  divinis  di- 
versA  senientie  ad medium  proferuntu r,  quasi  vi rg« 
in  oauaiibus  ponuaiur.  Quae  ex  parte  dccQrticand« 

Patrol.  CXYIII. 


A  sunt,  et  ex  parte  cum  corticibus  reiinquendee.Ouia, 
ut  diximos,  perfcctioresallegoriooaensuinstruendi, 
simplicesvero  etroinusinieliigentesjuxta  veritatem 
historis  sunt  pascendi.UadeetDomious  euindisoi- 
pulos  in  monte  docuit,  et  turi^as  in  coBvallifaua  cu- 
rare  voluit,  ostendti  ut  illiqviexdoctrinaverborum 
credere  non  poierant,  saltem  ex  virtutStuswirtai- 
lorum  credereat.  Quod,  ut  diximus,  su^  Dominus 
exemplo  deelaravit,  quando, «  deeGeodeiksde  aiODte, 
stetit  in  loco  campcslri,  et  turbadiBcipuloruin  cgus, 
et  multitudo  copiosa  piebis  afo  omni  Judsaei  Jeru- 
salem,  et  maritima,  ctTyri,etSidonis,qoiveaeraat 
ut  audirent  eum. »  Maritima  enim  hic  Uaug^i  inaris 
loca  intelligere  debemua,  maxime  cum  de  Tyi^  ^^ 
Sidone,  quie  in  corde  maris  siis  sunt^  affutseeme- 

j.  morantur.In  quolococogno8ciaiufl,quia virtuieseifiis 
noo  solum  adJ  udffiorum  regnum,sedetiainad  Ticiats 
et  exteras  regiones  perveocrant,.q]umdo  omaiesooa- 
currebant,  non  aolum  ui  audireai  verbum  Daiy  eed 
utsanarentur  a  languoribussuis^undaetsufadititr: 
«  Et  omnis  turba  quflBrebat  eumtangere,quiavtr- 
«  tus  de  iUo  exibat,  et  sanabaiomnes.  »Muliieni9i 
eum  tangere  Clipiebant,aquoomaisviriu8proGedii, 
et  qui  BSt  Dci  virtus  et  Dei  sapientia,  inqnofaiabiiat 
omnis  plenitudo  Divinitatis  corporaliter.  £t  ideo, 
quia  de  illo  omnis  virtus  exihat,  omnes  vulBbant 
eum  tangere.  Nam  et  supra  tangendoleprosum  ou- 
raverat,  et  nunc  oronis  turba  quaerefaat  eiun  tange- 
re,  ut  inteiUgamus  quia  tactue  sanitas  est.  Quod 
experia  est  illa  mulier  quffisanguinis  fluxum  patie- 
batur  duodeoim  anois,  et  cum  tetigiseet  fimbiiam 

C  vestimenti  ^U3siatim,8anataest  afaiufirmiiatesua. 
Ad  cujus  tactum  virtus  de  illo  exibat  in  ianium  ui 
quasi  nescius  Dominusquffirerei,«Quismetoiigii?M 
Et  discipuli  ^ue  ad  eum:  «Eabfai^iurbffitecompri- 
munt  et  affliguni,  et  dicis,  Quis  me  teiigit?9Eiille: 
«  Teligit  me  oliquis,  nam  ego  uovi  viriutem  de  me 
exisee  {Lmh,  viii).  »  Spiritualiter  vero  Ghristiun 
taogit,  qui  eum  verum  Deum  credit,  ei  recta  Me 
coniiietur.  At  vero  pagaui,  Jud»i  et  hasretici  Cfari- 
stum  minime  tangunt,  quia  eum  verum  Deumore- 
dere  contemnunt,  et  (ide  recta  hunc  conflteri  uo* 
lunt.  Unde  et  Mariee  quae  Dominum  surrexisse  non 
credebat^  sed  eum  mortnum  inter  mortuos  quvre*- 
bat,  volenti  illum  tangere  dictum  est :  «  Noli  me 
tangere,  nondum  enim  ascendi  ad  Patrem  meusa 

jj  {Joan.  xx).  »  Ac  si  diceretur :  Qaia  manu  fidei  me 
tangere  noluisti,  manu  oorporis  me  tangere  noli. 
Curatio  vero  dsemoaum  non  solum  per  ejus  pr.fi* 
sentiam  (lebat,  sed  eliam  invocatione  ipsius  no- 
minis  insuiabsentia,  sicutdiscipuliquoqueDomino 
gaudentes  dicunt:  «  Domine,  in  tuo  nomine  etiam 
dsmonia  nobis  subjiciuntur  {Luc.  x).  »  Sequitur: 
«  Et  ipse  elevatis  oculis  in  discipulos  dicebat : 
«Beati  pauperes,  quia  vestrum  est  r^aum  Dei.  » 
Etsi  generaliter  Dominus  loquebatur,  specialiter  lo 
discipulos  oculos  levavit,  quos  miyort  graiia  di- 
gniores  fecit.  ElevatioquippeoculorumJesuChrisiiy 
amplioris  miserieordi»  munera  eignificat.  £t  ia 

33 


779 


HAYMONIS  IIALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  11.  —  HOMIL. 


•JW 


.discipuloa  oculos  levavit,  quosspecialiusvirtulibus 
ditavit,  juxta  quod  alibi  legimus :  Quia  cum  dixisset 
ei  quidam :  «  Ecce  matertuaet  fratrestuiforisstant 
qusrentes  loqui  tecum,  »  ipse  elevatis  oculis  in 
discipulos  suos,  dicebat:«Ecce  matermeaet  fratres 
mei  {Matth.  xiii).  »  Quid  autem  elevatis  oculis  di- 
cat,  audiamus :  «  Beati  pauperes,  quia  vestrum  est 
regnum  Dei.  »  Et  qu^B  virtus  talem  inter  rcliquas 
beatitudines  tenere  debet  principatum,  nisi  sponta- 
nea  paupertas?  Ex  ipsaenim  cffiterae  virtutes  exor- 
dium  quoddam  et  originem  sumunt.  Sicutdenique 
ex  una  radice  arboris  multi  rami  et  foliaprodeunt, 
sic  ex  spontanea  paupertate  multffi  virtutes  generan- 
tur.  Qui  enim  spontaneam  amat  paupertatem,  erit 
misericors  perlargitatem.etnontenaxpcravaritiam. 
Erit  consequenter  et  mitis»  quia  divitias  non  quicrit 
per  jactantiam,  qui  paupertatem  diligit  cum  humi- 
litate.  Erit  et  pacificus,  quia  non  erit  occasio  rixan- 
di,  ubi  non  estvoluntasacquirendi.Habcbitetiamet 
cordis  munditiam,  quia  sicut  ilii  qui  divitias  dili- 
gunt,  turbulenti  sunt  animo,  ita  qui  spontaneam 
paupertatem  amant,  solliciti  sunt  qus  Dei  snnt, 
quomodo  placeant  Deo.  Sed  illud  diligenter  consi- 
derandum,  quia  illa  paupertas  laudabilis  est,  qus 
aut  habero  non  cupit,  aut  si  forte  habet,  propter 
Oeum  distribuenda  relinquit.  UndeMatthaeusevan- 
gelista,  ut  hancpaupertatemadbeatitudinemperti- 
nere  ostenderet,  cum  additamento  ait:»  Bealipau- 
peres  spiritu,  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccolo- 
rum  {Matth,  v).  Alii  enim  sunt  paupercs  spiritu  et 
rebus,  alii  nec  rebus  nec  spiritu,  alii  rebus  et  non 
.  spiritu,  alii  spiritu  et  nonr6bus.  Rebus  suntpaupe- 
res  et  non  spiritu,  qui  nihilhabentes,  multahabere 
concupiscunt.  Spiritu  sunt  paupercs  et  non  rebus, 
sicut  illi  qui  secundum  Apostolum,  tanquam  nihil 
habentes^  et  omnia  possidentes  sunt^qualesfuerunt 
Abraham,  Jacob  et  David :  qui  regalisoliosnblima- 
tus  erat,  pauperem  scostendit  spiritu,dicens:«Ego 
autem  mendicus  sum  et  pauper  {Psal.  xxxix).  »  Et 
iterum:  «  Egcns  sum,  ct  in  laboribus  a  juventute 
mea  {Psal,  lxxxvii).  »  Nec  rebus  nec  spiritu  snnt 
pauperes,  divites  superbi,  qui  facultatibus  locuple- 
tati,  nihilominus  mente  sunt  turgidi.De  quibus  di- 
citur  in  Psalmo :  «  Ecce  ipsi  peccatores  et  abun- 
dantes  in  sasculo  obtinuerunt  divitias  {Psal.  lxxii),  » 
Rebus  et  spiritu  sunt  pauperes  perfecti  monachi, 
qui  propter  Deum  omnia  relinquentes,  nec  corporis 
proprii  potestatem  in  suo  arbitrio   relinquunt,  et 
ideo  quanto  hic  propter  Deum  sunt  pauperiores, 
tanto  in  futura  gloria  erunt  ditiores,  juxta  promis- 
sioncm  Domini  dicentis:  «  Omnis  quireliqueritdo- 
mum,  agros,  patrem  et  matrcm,  fratres  etsorores, 
uxorem  et  Giios  proptor  me,  centuplum  accipiet,et 
vitam  eeternam  possidebit  {Matth.  xix).  » 

«  Beatiqui  nuncesuntis,quiasaturabimini.»Quid 

esurire  vel  sitire  debeant  qui  ad  beatitudinem  per- 

venire  desiderant,  alius  evangelistamanifestiusdc- 

clarat,  dicens:  «  Boati  qui  esuriunt  ct  sitiuntjusti- 

sam.  quoniam  ipsi  saturabuntur  (Ifa/M.  Y}.»Ju3ti- 


A.  tiam  quippe  esurire  et  sitire,  est  praecepta  bei 
libenler  audire,  et  libentius  opere  implere.  Tales 
enim  saturabuntur,  quandoad  videDdumDeumcu- 
jus  hic  mandata  cum  magua  mentis  esurie  susce- 
perunt,  perducentur,  dicentes  cum  Psalmtsta: «  Ego 
autem  in  justitia  apparebo,  et  in  conspectu  tao 
.satiabor  dum  manifestabitur  gloria  tua  (Piat.  xvi].» 
Unde  et  Salomon  ait:«Diligitejustitiam  quijudica- 
tis  terram  (Sap.  i).  » 

«  Beati  qui  nunc  fletis,  quia  ridebitis.  » Beati  di- 
cuntur  flentes,  nonilliquiflentproptertemporalium 
damna  commodorum,  propter  amissionem  charo- 
rum,  sed  qui flent propter  remissionem  peccatorum, 
vel  pro  exspectatione  rcgni  coelorum,  qui  veraciter 
cumPsalmistadicerepos8unt:«Deus,vitammeaman- 
P  nuntiavi  tibi  posuisti  lacrymas  meas  in  conspcctu 
tuo  {Psal.  Lv).  »  Et  iterum:  «  Fuerunt  mihi  la- 
crymx  meos  panes  die  ac  noctc,  dum  dicitur  mihi 
quotidie:  Ubi  est  Deus  tuus?  »  {Psat.  xli.)  Tales 
enim  ridcbunt,  quandoimpIebiturilludquodDomi- 
nus  ait:  «  Nunc  quidem  tristitiam  habetia,  iterum 
autem  videbo  vos,  et  gaudebitcor  vestrum;etgau- 
dium  vestrum  nemo  tollet  a  vobis  {Joan,  xvi). » 
Risum  autem  hic  noa  puoriliter  acciperedebemus, 
sed  mentis  exsultationem  et  gaudium.UndeetSara 
ex  repromissione  prolis  Isetabunda  ait:  «  Hisum 
mihi  fecit  Deus  ^Gen.  xxi).  »  De  quoperbeatumJob 
dicitur:  «  Et  os  veracium  implebitur  risu  (M. 
viii),  M  De  quo  etiam  risu  inlaudibusEcclesiffidici- 
tur:  «  Accinxit  fortitudine  lumbos  suos,  et  ridebit 
in  die  novissimo  {Prov.  xxxi).*»  Quia  vero  per  hff- 
C  militatis  moritum  pervenitur  ad  martyrii  pnemia, 
recte  post  alias  beatitudines  subinfertur: 

t  Beati  eritis  cum  vos  oderint  homines,  et  cum 

«  separaverint  vos  et  exprobraverint,  et  ejecerint 

«  nomen  vestrum  tanquam  malum  propter  Filium 

«  hominis.  »Ubi  ostenditur  quiapersecutiopravorum 

non  est  timenda,8edpotiuscumadfuerit,  toleranda, 

quia,  sicut  dixit  Jacobus  apostolus,  «Beatusvirqui 

suffert  tentationem,  quoniam  cumprobatus  fuerit, 

accipiet  coronam  vit®,  quam  repromisit  Deusdili* 

gentibus  se  (/ac. !),  »Verum  subtiliusdiscutiendum 

est,  quia  non  nos  ad  nostram  perseculionem  pravos 

homines  commovere  debemus,  sed  potius  cum  ju- 

stitia  etrectitudine  quantum  possumus,  cumfuerint 

commoti,  mitigare.  Quod  si    quiescere  noluerint, 

n  magis  persecutionem  tolerandam,  quam  justiliam 

relinquendam.  Quod  alius  cvangelista  manifeslius 

declarat,  dicens  :  «  Beati  qui  persecutioiiem  patiun- 

tur  propter  justitiam,quoniam  ipsorum  eslregnum 

coelorum  {Matth.  x).  »  Sustinent  enim  multas  tri- 

bulationes  homicidaj,  adulteri,  fures.alienarumre- 

rum  invasores.  Nec  tamen  talispcrsecutioadbeaU- 

^udinem  perducit,  quaepropterjustitiamsustinetur. 

Unde  nos  admonet  beatus  Petrus,  dicens:  «  Nemo 

vestrum  patiatur  quasi  homicida,  autfur,autadul- 

ter,  aut  rapax.  Si  autem  ut  Ghristianus,  non  eru- 

bescat,  sed  glorificet  Deum  in  isto  nomine  [IP^- 

iv).  »  Et  quis  est  qui  vobis  noceat,  9i  boni  •oaula 


781 


HOMILIiE  DE  SANCTIS. 


/8^ 


tores  fueritis?Sedetsi  quid  patimini  propterjusti- 
tiam,  beati.  Unde  recte  Salvator  cuncludit,  dicens  : 
«  Gaudete  in  iliadie  et  exsultate,  ecce  er.im  per- 
«ces  vestra  multa  est  in  CGelo.»Non  enimdolendum 
est  in  persecutionibus,  sed  potius  gaudf^ndum,  ut 
quantohicquisquepropterjustitiamduriusaniigitur 
tanto  dulcius  in  ccelo  remunerabitur.  Unde  Jacobus 
admonet,  dicens:  »  Omnegaudium  existimate^fra- 
tres,  cum  in  tcntationes  varias  incideritis,  scientes 
quod  prohatio  fidei  vestrs  multo  pretiosior  est  auro, 
quod  perignem  probatur(7ac.i).>>EtaIia  scriptura: 
«  Vasa  figuli  prpbat  fornax,  et  homines  justosten- 
tatio  tribulationis  {Eccli,  xxvii).  »  Hinc  ct  Salvator 
cum  discipulos  ad  persecutionem  tolerandam  horta- 
rctur,  sui  exemplum  posuit,  dicensrtf  Si  me  perse- 
cuti  sunt,  et  vos  persequentur.Si  sermonemmeum 
servaverunt,  et  vestrum  servabunt  {Joan.  xv).  »  Et 
iterum : «  Si  de  roundo  fuissetis,  mundusquod  suum 
crat  diligeret,  quia  vcro  de  mundo  non  estis,  sed 
ogo  elogi  vos  de  mundo,.proptereaodit  vosmundus 
(Ibid.),  »  Quapropter  studeamus  juxta  Domini  pras- 
ceptum  velexemplumsfficuli  hujuscunctasadversi- 
tatesacquanimiterferre,scientesquia  si  clectisumus 
ab  eo,  non  ad  gaudium  mundi,sed  (sicutipscmis- 
sus  est  a  Patre,  quem  pro  humani  generis  redcm- 
ptioneincarnari  constituit)adpassiones  mittimurin 
mundum.Inter  scandala  igitur  persecutorum  tole- 
rantiasitpassiouum,  terrenadesidoriaquae  separant 
a  Deo  fugientes,  ut  ccelestia  mereamur  consequi 
praemia.  Amen. 

HOMILIA  IX. 

DE  CONFESSORIBUS. 

(Mattr.  XXV.)  c(  In  illo  tempore^dixit  Jesusdisci- 
<r  pulis  suis  parabolam  hanc :  Horooquidam  peregre 
«  proficiscens  vocavit  servos  suos,  et  tradidit  illis 
«  bona  sua.  Et  uni  dedit  quinque  talenta,  alii  duo, 
(« alii  vero  unum,unicuiqucsecundum  propriam  vir- 
«  tutem,  et  profectus  est.  »  Et  reliqua.  In  similitu- 
dinibuSyquasad  ignorantiam  nostram  instruendam 
Dominusproposuit,solliciteconsiderandumest,quia 
sic  qusdam  ad  nostram  proponuntur  admonitionem, 
ut  specialiter  ad  ipsum  Dei  ethominumpertineant 
Mediatorem.Quod  in  hujus  lectionis  serie  cempro- 
batur,  cum  dicitur:  «  Homo  quidam  percgre  profl- 
ciscens  vocavit  servos  suos,  ct  tradidit  illis  bona 
sua.  »  Homo  enim  iste  per  similitudinem  Dominus 
JesasChristusaccipipndusest^quicumsitDeusante 
^«'ecula,  factus  est  homo  in  fine  sa3culorum,de  quo 
scriptum  est :  «  Homo  factus  est  in  ea,et  ipse  fun- 
davit  eam  Altissimus  (PsaL  lxxxvi).  »  Iste  autem 
bomo  peregre  profectus  est,  quando  carnem  suam 
quamexhominibusassumpsitascendendoincoBlum 
elevavit.  fix  eo  enim  tempore  quo  prlmo  homini 
dictum  C6t:c(  Terraes,et  in  terram  ibis  {Gen.iu)^  » 
proprielocuscamis  terra  est.Sed  iste  homopcrcgre 
profectus  est,  quia  caro  quam  ansumpsit,  non  corru- 
ptionem  vidit,  sed  post  resurrectioncm  in  cailos 
ascendit.  Hcgus  hominis  servi  homines  sunt,  quo9 


A  sibi  ad  serviendum,  seque  laudandum  rationabiles 
condidit.  Huic  aulem  homini  servire  sumnia  liberias 
est  :  ab  ejus  servitute  recedere  turpissima  servitus 
est.Hujus  se  servum  gloriabatur  Paulus,  cum  dice- 
bat  {Rom,}). :  «  Paulus  servus  Ghristi  Jesu.»  Etite- 
rum  :  cc  Gratias  ago  Deo  meo,  cui  servio  a  progeni- 
toribus  meis.  »  Et  Psalmista  :  «<  Ego  servustuus.et 
filius  ancills  tuaB  {PsaL  cxv).  »  Et  iterum:((  Scrvus 
tuus  sum  ego  (Ava/.cxviii^.^Bona  autem  hujusho- 
minis,  spiritalia  dona  sunt,  id  est  virtutes  animae, 
quffi  de  ejus  bonitate  sunt  natffi,  illius  largitate 
nobis  collatffi,  qualis  est  charitas,  pax,  patientia, 
humilitas,  castitas,  sobrietas,  et  his  similia.  Ergo 
peregre  profecturus  vocatisscrvistradiditbonasua, 
quia  spiritalibus  spiritalia  dona  concessit.  Et  quia 

|.  eadem  dona  non  omncs  aequaliter  accipiunt,sed  se- 
cundum  danlia  distributionein,aIiusplus,aIiusmi- 
nusproficit,  recte  dicitur  : 

«  Et  uni  dedit  quinque  talenta,  alii  duo,aIii  vero 
cc  unum,  unicuique  secundum  propriam  virtutem,et 
c<  profectusest  statim. »  Sicut  talentumapud  anti- 
quosvariis  modis  librabatur,  itadona  Spiritussancti 
diversa  sunt  juxta  accipientinm  merita,  non  in  se, 
sed  in  aJiis,  qui  ea  accipiunt.  Nam  ab  uno  Domino 
diversa  dona  servis  dantur,juxta  illudquodaitApo- 
stolus :  «  Alii  quidem  per  spiritum  datursermo  sa- 
pienti(B,aIii  autem  sermo  scientiae,  secundumeum- 
dem  spiritum,  alteri  fides  in  eodem  spiritu,  alii 
gratia  sanitatum  in  uno  spiritn,  alii  operatio  vir- 
tutum,  alii  prophetia,  alii  discretio  spirituum,  alii 
genera  linguarum,  alii  intcrpretatio  sermonum.  Hec 

C  autcm  omniaoperaturunusatqueidemSpiritus^di- 
videns  singulis  prout  vult  (Z  Cor,  xii). »  In  quinque 
ergo  talentis^quinque  sensus  corporis  designantur, 
per  quos  exterior  homo  regitur^visus  videlicct,  au- 
ditus,  gustus,  odoratus  et  tactus,  in  duobus  autem 
intellectus  et  operatio  dcsignatur.  Et  unius  talenti 
'  nomine  intellectus  solummodo  exprimitur.  Plus  ergo 
accipit  cui  duo,quamcuiquinquetalentacommis8a 
sunt:  quia  sunt  nonuuHi  qui  per  exteriores  sensus 
opera  qus  possunt  operantur,  et  tamen  in  intellectu 
spirituali  minus  proficiunt.  Suntvero  et  aliqui,  qui 
extrinsccus  magna  agunt,  et  intcrius  majora  intel- 
ligunt.Sunt  etiam  aliqui  qui  unum  tantumtalentum 
accipiunt,  qnia  bona  quidem  intelligunt,  sedoperari 
minime  student.Dcquibus  scriptumest  :<c  Sapientes 

r\  sunt  ut  faciant  mala^bene  autem  faccre  nescierunt 
{Jer,  iv).  »Quod  autem  studio  in  multiplicandis  bo- 
nis  oporibus  insistere  debeamus,manifestaturcum 
subditur  : 

((  Abiit  autcm  qui  quinque  talenta  acceperat,  et 
c(  operatus  est  in  eis,  et  lucratus  est  alia  quinque. 
«Similiterqui  duo  acceperat,lucratusest  alia  duo. » 
Jam  superius  per  quinque  talenta^quinquecorporis 
8ensus:et  per  duOyintellectumet  operationemdixi- 
mus  dcsignari.Quinque  ergo  talenta  geminare,  est 
per  exteriores  sensus  devotissime  Deo  servire,  tri- 
buendo  esurienti  cibum,  sitienti  potum,  nudo  vesti. 
tum^in  carcere  positum  requirendo,  infirmumviQi- 


783 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  — HOMIL. 


m 


t^ndo,  martuum  Bpeliendo,  aliaque  pietatis  opera  j^  benedicti  Patris  mei,  porcipite  regnum  quod  vobia 


implendo.  Quasi  enim  talenta  multiplicando  gemi- 
nai^tur,  quando  uonnulli  tardiores  insensu  percon- 
suetudinem  boni  operis,inintellectu  spirituali  pro- 
ficiunt.  Duo  quoque  tafenta  gemlnant,  qui  benevi- 
vendo  et  docendo,  EccleBiom  Dei  multiplicare  non 
negligunt,  illud  attendentes  quod  ad  Timotheum 
scribitQr  :  «  Doctrinam  quam  accepisti  a  me,  com- 
menda  fidelibus  hominibuB,  qui  idoneisuntetalios 
docere  {II  Tim.  n).  »  Tallter  accepta  talenta  servis 
spiritualibus  geminare  suadebat  Apostolus^cum  di- 
cebat :  «  Habentes  donationes  socundum  gratiam 
qus  data  est  nobie,  difTcrentes,  sive  prophetiam  se- 
cundum  rationem  fldei,  sive  ministerium  in  mini- 
strando,  aive  qui  docet  in  doctrina,qui  exhortatur 
in  exhortando,  qui  tribuit  in  simpiicitate,  qui  prsest 
in  soUicitudiue,  qui  miseretur  in  hilaritate  {liom, 

XII).  » 

«  Qui  autem  unum  acceperat»  abieus  fodit  in  ter- 
«  ram,  et  abscondit  pecuniam  domini  sui.  «  Quasi 
enim  unum  talentum  in  terra  abscondit,  qui  inge- 
nium,  quod  a  Deo  accepitjn  terrenis  actibus  occu- 
pat«  seseque  totum  in  mundi  amore  obligat.  8ed 
venlet  tempus  quando  spiritales  de  acquisito  lucro 
gandeant,  et  mundi  amatores  pro  suis  cupiditatibus 
erubescant,  unde  et  subditur  : 

<c  Post  multum  vero  temporis  venit  dominus  ser- 
«vorum  illorum«  et  posuit  rationem  oumeis  »Post 
mnltum  tempus  Dominus  redire  dicitur,  quia  longum 
spatium  est  inter  Domini  ascensionem  etsecundum 
^us  adventum.  Tunc  enim  ratio  cum  servis  ponetur 


B 


paratum  est  a  con8fitutionemuDdi(tfa(j/i.m).« 

«  Accessit  autem  et  qui  duo  talenta  acceperai,  et 
«  ait :  Domine,duo  talenta  tradidisti  mibi^eccealia 
«  duo  superlucratus  sum.  »  Simiiiter  aliaduolucra- 
turtaienta,  qui  a  domino  duo  acceperat,qnaiidois 
qui  intellectum  et  operationem  habet,  non  solum 
benc  vivsndo,  sed  etiam  bene  docendo  plurimos  ad 
amorem  Dol  vocat.  Notandum  autem,quodeiisqiii 
de  quinque  talcntis  deccm,et  is  qui  de  duobusqua- 
tuor  reportavit,«quali  voce  collaudanlur,cumutri- 
queadomino  dicitur:«Euge,serve  bone  et  fidelis,» 
quod  est,  bene  gaude.  Et  qualitefservus  cum  do- 
mino  gaudeat,  declaratur  cum  subinrertur:«  Quia 
super  pauca  fuisti  fidelis^  super  muUa  te  consti- 
tuam.  »  Cui  recte  dicitur  :  «  Intra  in  gaudium 
doroini  tui.  »  Quia  cum  taatis  et  pro  tantis  mer- 
cedem  accipiet,  quantos   bette  vivendo,  bene  do- 
cendo  lucratus  est.  In  quibus  verbis  intelligimua, 
quia  illi  majorem    mercedem  sunt  a  Domiao  io 
OBternavita  recepturi,  qui  bene  vivendo,  ut  diximus, 
et  bene    docendo^  ad   aliorum   emditionem  vel 
doctrinam  spiritualiter  invigilanl.QuodalibiDomi- 
nus  apertius  declarat,  cum  dicentibus  apostolis, 
u  Domine,  ad  nos  dicis  hanc  parabolam,  an  et  ad 
omnes?re3pondit:«  Quis  putas  est  fidelis  aemiset 
prudens,  quem  constituit  dominus  super  familiam 
suam,  ut  det  illis  cibum  in  tempore?  Beatus  ilie 
servus,  quem  cum  venerit  dominus,  invenerit  sic 
facientem.  Amen  dico  vobis,  quoniam  superomaia 
bona  sua  constituet  eum  {Luc,  xii).  »  Qui  enim  sn- 


quando  districte  a  nobis  exiget  dona,  quae  miseri-  C  P^r  omnia  bona  constituitur,  duplicem  mercedem 


oorditer  nobis  tribuit,  quando  astabimus  ante  tri- 
bunal  Ghristi,  ut  Apostolus  ait,  rationem  pro  his 
quas  gcssimus  reddituri  (//  Cor.  vj.Felix  autem  qui 
in  illa  hora  discussionis  talis  invcntusfuerit,qualis 
iste  memoratur,  de  quo  subditur  : 

«  Et  accedens  qui  quinque  talenta  acceperat, oh- 
«tulitalia  quinque  taIentadicens:Domine,quinque 
c<  talenta  tradidisti  mihi,  ecce  alia  quinque  super- 
«c  lucratus  sum.  »  Ex  quinque  enim  talentis  alia 
quinque  lucratur,quiperquinquesensus  corporeos, 
quos  supra  diximu8,bonaquaepotestoperaiur.8unt 
euim  nonnulli  in  Ecclesia,  qui  cum  tardiores  videan- 
tur  ingenio,  tamen  cum  per  exterius  ministerium 
iideliter  9erviunt,ejus  mnneread  spiritualem  intel- 


accipiet,  non  solum  qui  sancte  vixit,  sed  etiam  qui 
digne  docuil.  Unde  Daniel  cum  de  resurrectione 
mortuorum  ]oquerotur,ut  ostenderet  magistrosBpi- 
ritualcs  super  omnia  constituendos,  ait:  «Qui  autem 
docti  fuerint,  fulgebunt  quasi  splendor  firmamenli, 
et  qui  ad  justitiam  erudiunt  multos,quasist€llKin 
perpetuas  ffiternitates (Dan.  xii.)»  Quam  desiderabi- 
lem  vocem  et  inefTabile  gaudium  audire  desiderans 
beatissimus  pater  noster,  cujus  hodie  festivitatem 
celebramus,talentumsibi  creditum  bene  docendoet 
bene  vivendo  studuit  erogare,  ut  geminatum  illo<l 
Domino  reportaret,  non  tantuu  monendo  pios,  scd 
etiam  comprimendo  reprobos.  Et  ideo  quia  juxta 
Scriptur®  vocem,  gaudiura  patris  est  filiussapiens 


lectum  perducuntur,in  tantum  ut  etiam  aliquando  n  tanta  hujus  excrescunt  merita  gaudiorum,  quanta 


<n  ecclesiasticum  magisterium  eligantur.  Qualem 
autem  mercedem  sit  racepturns,  manifestatur  cum 
subditur  : 

«Ait  illi  ilominus  e|jus:Euge,8erveboneetndelis, 
V  quia  super  pauca  fuisti  fidelis,  snpra  multa  te 
«  constituam ;  intra  in  gaudium  domini  tui.  »Pauca 
enim  sunt  omnia  prassentis  vita;  ad  comparationem 

ftiturorumbonorum,quamvismagnae8sevideantur. 
Oui  ergo  super  pauca  fidelis  fuit,  super  multa  con- 
fltituitur.  quia  is  qui  terrenam  substantiam  bene 
dispensavit,  pro  rebus  transitoriis  perpetuam  acci- 
piet  meroedem,  audiens  ab  ipso  judice  :  «  Venite, 


incrementa  proficiunt  spiritalium  filiorum.  Uni^* 
necesse  est,  ut  unusquisque  nostrum,  fratres  cha- 
rissimi,  hujus  beatissimi  patris  nostri  vcstigiase- 
quentes,  talentum  quod  a  Deo  accepimus,  non  ni 
terra  abscondamus,  sed  cum  magno  desidcrio  ero- 
gare  studcamus,ntgemiuatum  Domino  referamus. 
Et  quia  alius  artem  legendi,  alius  cantandi,  alias 
praedicandi,  alius  pingendi,  alius  ea  qtfae  ad  orna- 
mentum  ecciesiaB  pertinent  fabricandi  talentum 
accepit,  alius  hoc  quod  didicit  studeat  erogare. 
Nec  solum  in  ecdesiasticis  ministeriiB,  sed  etiara 
sunt  tales   in    hoc   populo,  qui    diversaa  artei 


78« 


HOMIUiE  DE  SANCTIS. 


786 


habent  quibus  viotltant,  alii  csmentarii,  alii  ligna- 
rii,  alii  fabri,  alii  sectores,  et  unicuique  ars  qua 
pascitur,  pro  talenti  commendatione  reputabitur  : 
et  si  in  boc  quod  scit  alios  instruit,  mercedem  in 
Aituro  recipiet.  Qualiter  autem  bujusmodi  talenta 
quod  accepit,  erogare  debeat,  Dominus  ostcndit 
cum  ait:  <c  Gratis  accepistis,  gratis  date  {Matth,  x).  » 
Unde  neccsse  est,  fratrcs  dilectissimi,  unicuique 
nostrum,  ut  cum  summa  diligentia  vigiianter  cogi- 
tet,  quatenus  talentum  quod  accipit,  duplicatum 
Domino  reprssentet.  Si  autcm  suos  talentum  utili- 
talis  prodesse  aliis  non  vult^  timeat  increpationem 
quam  is  qui  talentum  unum  in  tcrra  abscondit,  a 
Domino  audivit :  «  Sen-e  male  et  piger,  quare  non 
f<  dedista  pecuniam  meam  nummulariis,  et  ego  ve- 
n  niens,  recepissem  utique  quod  meum  est  cum 
«  usura?  »  Et  implebitur  quod  sequitur  : 

«  Tollite  ab  eo  talentum,  et  date  ilii  qui  habet 
c<  decem  talenta.  »  Quia  quaecunque  sine  charitate 
operatus  est,  bona  in  conspectu  Dei  non  sunt,  quam- 
via  bona  coram  hominibus  videantur.  Tanto  enim 
quisque  atnpHorem  gloriam  cum  Domino  posside- 
bit,  quanto  largius  talentum  acceptum  pro  ejus 
amore  erogaverit,  quod  ipse  praestare  dignetur,qui 
cum  Patre  ct  Spiritu  sancto  vivit,  etc. 

UOMILIA  X. 

ITEM   DE  GONFESSORIBUS. 

(LuG.  xii.) «  In  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipulis 
u  suis  :  Sint  lumbi  vestri  praecincti,  et  lucernse  ar- 
«  dentes  in  manibus  vestris.  »  Et  reliqua.  Inter  cs- 
teras  \irtutes,  quas  Dominus  noster  Jesus  Christus 
discipulis  tradidit,  et  per  discipulos  nobis,maximam 
et  pnecipuam  castitatem  ostendit.  Nam  cum  supe- 
rius  ad  spontaneam  paupertatem  amandam  nos  in- 
citasset,  dicens  :  «  Facite  vobis  sacculos  qui  non 
veterascunt,  thesaurum  non  deficientem  in  ccelis, 
quo  fur  non  appropiat,  nec  tinea  corrumpit  (Luc. 
xii),  »  continuo  de  servanda  castitate  adjecit,  di- 
cens  :  «  Sint  lumbi  vestri  prascincti.  »  Quod  enim 
loxuria  viris  ib  lumbis  sit,  et  feminis  in  umbilico, 
Dominus  testatur,cum  de  diabolo  loquitur  ad  bea- 
ium  Job  :  «  Virtus  ejus  in  lumbis  cjus,  et  fortitudo 
illius  in  umbilico  ventris  ejus  (Joh  xl).  »  Lumbo- 
rum  enim  nomine  hic  luxuria  designatur  cum  di- 
citur  :  «  Sint  lumbi  vestri  praecincti.  »  Lumbos 
onim  prfficingimus,  cum  ardorem  libidinis  amore 
castitatis  refVenamus.  Taliter  lumbos  praecinctos 
babebat  Joannes  Baptista,  de  quo  scriptum  cst,quia 
erat  vestitus  pilis  cameli,  et  zona  pellicea  circa 
lumbos  ejus  {Marc.  i).  Nec  erat  de  immundis,  qui 
propter  fluxum  seminis  qjiciebantur  extra  castra, 
sed  castitatem  quam  in  mente  habebat,  in  ipso  ha- 
bitu  corporis  demonstrabat.  Sic  et  Elias  zonam  circa 
lambos  habebat.  Qui  enim  non  propter  amorem 
niiorum  jiinguntur,  sed  propter  libidinem  explen- 
dam,  lumbos  prsecinctos  non  habent,  sed  potius  de 
iDis  sunt,  qui  propter  immunditiam  extra  castra 


A  ejiciuntur^  comparati  jumentis  insipientibus.  Qui 
vero  tollens  mcmbra  Christi,  facit  ea  membra  mere- 
tricis,nequaquamIumboshabetpraBcinctoB,quoniam 
sicutvere  ait  apostolus  Paulus : «  Sine  pace  et  oasti- 
monia  nemo  videbit  Deum  {Hebr.  xii).  »  Quantum 
enim  incorruptio  carnis  Deo  placeat,ipse  per  prophe- 
tam  testatur,dicens :  q  Hsc  dicit  Dominus  eunucbis 
qui  custodierint  sabbata  mea  et  elegerint  quae  volui, 
tenuerintque  fcQdus  meum  :  dabo  eis  in  domo  mea 
et  in  muris  meis  locum  nomlnatum,  et  nomen  me- 
lius  a  flliis  et  filiabus,  nomen  sempitemum,  quod 
non  peribit  {Isa.  vi).  »  Et  in  Apocalypsi  de  talibus 
dicitur  :  « lli  sunt  qui  cum  mnlieribus  non  sunt 
coinquinati,  virgines  enim  sunt  {Apoc.  xiv).  »  Quod 
cum  omnibus  Qdelibus  generaliter  observandum  sit, 

n  specialiter  tamen  ministris  ecclesiastici  ordinis  ons* 
todiendum  ii^jungitur,  quando  iu  vcteri  lege  cames 
agni,  qui  in  flgura  corporis  et  sanguinis  Domini  im- 
molatufl  est,  non  prius  credere  permissi  sunt,  quam 
renes  accinctos  haberent,  Domino  dicente  :  «  Bio 
ergo  comedetis  illum,  renes  vestros  accingetis,  cal- 
ceamenta  habebitis  in  pedibus  (Exod.  xii).  »  Item  : 
«  Dixit  Dominus  ad  Moysen  :  Loquere  ad  Aaron,  et 
ad  fllios  ejus :  Homo  de  semine  vestrojn  quo  fuerit 
macuJa,  non  accedat  ad  altare.  Si  gibbus  fuerit,  si 
lippus,  si  albuginem  habens  in  oculo,  si  impetigi- 
nem  in  corpore,  vel  jugem  scabiem  ;  si  caecus  fuerit 
vel  claudus,  si  fracto  pede  vel  torto  naso,  si  fderit 
pondcrosus  vel  herniosus  (Lev.  xxi).  »  Qui  enim 
sacra  mysteria  manibus  tractare  et  aliis  ministrare 
debent,  dignum  est  ut  ab  omni  immunda  poUutione 

C  sint  alieni,  ut  scilicet  et  mente  sint  casti  et  corpore 
pudici.  Quod  in  opere  David  discimus,qui  cum  ve« 
nisset  ad  Achimelech  sacerdotem,  non  prius  panes 
sanctificatos  accipere  voluit,quam  se  suosque  mun* 
dos  a  mulieribus  testaretur,  non  utique  solum  ab 
alienis  neque  a  concubinis,  sed  etiam  a  propriis 
uxoribus.  Ait  enim  :  «  Et  quidem  si  de  mulieribus 
agitur,  continuimus  nos  ab  heri  et  nudius  tertius 
quando  egrediebamur,  et  fuerunt  vasa  puerorum 
munda  (/  Jieg.  xxi).  »  Quapropter  consideret  unus- 
quisque  conscientiam  suam,  etsi  se  incontinentem 
senserit  in  corpore^  abstineat  se  a  sacra  commu- 
nione,  ne  ft>rte  ad  judicium  accipiat,  quod  fidelibue 
datum  est  ad  remedium,timens  illud  quod  terribi- 
nicr  clamat  Apostolus  dicens  :  «  Quicunque  man- 

D  ducavcrit  pancin,  vel  biberit  calicem  Oomini  indi- 
gne,  reus  erit  corporis  et  sanguinis  Domini.  Probet 
autem  seipsum  homo,  et  sic  de  pane  illo  edat  etde 
calice  bibat.  Qui  enim  manducat  et  bibit  indigne, 
judicium  sibi  manducat  et  bibit,  non  dyudicans 
corpus  Domini  (/  Cor.  xi).  »  Vel  certe  aliter  lumboa 
prsecingimus,  cum  omnia  impedimenta  mundi  post* 
ponimus,  ut  in  via  mandatorum  Dei  gressum  mentis 
flrmiter  flgere  valeamus.  Qui  enim  discinctus  est, 
ipsis  suis  vestimentis  impeditur  ne  libere  ambulet. 
Qui  vcro  praecinctus  est,  quaquaversus  liber  discup* 
rere  potest.  Praecingitur  ad  praelium  miles,  et  circa 
renes  gladium  portat,  quo  adversarium  suum  percu- 


787 


HAYMONIS  HALBBRSTAT*  EPISC.  OPP.  PARS  IT.  -^  HOMIL. 


m 


tiat.  Et  tu  ergo  qui  cupis  esse  miles  Dei,  prscinge 
lumbos  tuos,  id  est  omnia  fluxa  et  impedimenta 
mundi  postpone,  ut  pugnare  valeas  non  «  adversus 
carnem  et  sanguinem,  sed  advereus  mundi  rectores 
tenebrarum  harum,  contra  spiritualia  nequitite  in 
coclestibusi »  ut  implcalur  in  te  quod  idem  Apostolus 
Bubjungit  :  «  State  ergo  succincti  lumbos  vestros 
in  veritate,  et  induti  lorioa  justitia,  et  calccati  pedes 
in  prsparatione  Evangelii  pacis  (Eph.  vi).  »>  Talilor 
miles  castrorum  lumbos  praecinxerat,  quando  audi- 
vit :  «  Accinge  sicut  vir  lumbos  tuos  {Job  xxxviii).  » 
Undo  et  in  laude  Ecclesiae  dicitur :  «  Accinxit  forti- 
tudine  lumbos  suos,  et  roboravit  brachium  suum 
{Job,  xl)  »  Quisquis  autcm  talis  est,  aliis  ad  exem- 
plum  imitationis  proponendus  est,  quia  sicut  ait 
Dominus  :  «  Nemo  accendit  lucernam  et  poniteam 
sub  modio,  scd  super  candelabrum,  ut  luceat  om- 
nibus  qui  in  domo  sunt  (Lu^.  xi).  »  Unde  postquam 
dixit :  «  Sint  lumbi  vestri  praecincti  et  lucernaB  ar- 
dentesy  »  quid  pcr  lucernas,  nisi  opera  bona  desi- 
gnantur?  Lucernas  ardentes  habere,  est  bona  opera 
aliis  ad  imitandum  ostendere,  juxta  illud  quod  Do- 
minus  alibi  ait :  «  Luceat  lux  vestra  coram  homini- 
bus,  ut  \ddeant  opera  vestra  bona,  et  glorificent  Pa- 
trem  vestrum  qui  in  coelis  est  {Matth,  v). »  Conside- 
randum  autem  illud  est,  quo  duo  sunt  quaa  praeci- 
piuntur,  lumbos  scilicet  praecingere,etlucernasar- 
dentes  habere,  quia  nec  castitas  prodest  sine  bono 
opere,  nec  bonum  opus  aliquid  valet  sine  castitate. 
Primum  enim  prajcipimur  lumbos  restringere,  et 
post  lucernas  tenere :  quiaille  ad  aliorum  exempla 
promovendus  est,  in  cujus  pectore  salutana  dcsi- 
deria  vigent,  et  cujus  mentcm  carnalis  voluptas  non 
occupat.  Quod  in  lege  preefiguratum  est,  cum  per 
Moysen  prfficipitur,  ut  levita  usque  ad  quinquage- 
simum  annum  ministrent,  post  annum  vero  quin- 
quagesimum  custodes  vasorum  fiant,1egitimum  tem- 
pus  attendentes,  sive  ad  regendum,  sive  ad  officium 
praedicationis  suscipiendum  {Num.  viii).  Sed  qua3- 
ritur  quare  pr«cipiat  lucernas  tcnere,  cum  alibi 
dicat  :  «  Tu  autem  cum  oraveris,  intra  in  cubicu- 
lum  tuum,et  clauso  ostio  ora  Patrem  tuum  {Maith. 
vi).  »  Ad  quod  dicendum,  quia  illis  praecipitur  bo- 
num  opus  ad  exemplum  aliorum  ostendere,  qui  tam 
perfecti  sunt,  ut  ab  hominibus  laudati  non  extollan- 
tur.  III is  autem  qui  imperfecti  sunt,  aut  quos  favor 
humanus  extollit,  prfficipitur :  «  Tu  autem  cum  ora- 
veris,  intra  in  cubiculum  tuum.  Et  cum  facis  elee- 
mosynam,  nesciat  sinistra  tua  quid  faciat  dextera 
tua  {Ibid.).  »  Et  quia  juxla  Joannis  vocem  :  «  Si  cor 
nostrum  non  reprehenderit  nos,  fiduciam  habemus 
jn  die  judicii  (/  Jonn.  iii),  »  quicunque  lumbos  ha- 
bent  prfficinctos  et  lucernas  ardentes,  adventum 
Domini  non  tam  timeredebentquamdiligere.Unde 
et  subditur  : 

«  Et  vos  similes  hominibus  exspcctantibus  domi- 
«  num  suum,  quando  reverlatur  a  nuptiis,  ut  cum 
«  venerit  et  pulsaverit,  confestim  aperiant  ci.  n  Ad 
nuptias  quippe  Dfuinus  noster  abiit,quando  asccn- 


A  dousia  coelum,multitudinemangelorumiiovQ6honio 
sibi  sociavit.  Tuncautemreverteturadservossuos. 
quando  per  judicium  manifestari  coeperit.  Sive  ali- 
ter:  Gerte  Dominus  nobis  quotidie  venit,  cum  con- 
scientias  nostras  per  suam  gratiam  visitat,  p.t  cor 
nostrum  suo  amore  inflammat.Pulsatvero,quando 
perffigritudinis  molestiam,vicinam  mortein  denun- 
tiat.  Cui  ille  statim  aperit,  qui  Istus  de  corporeexit, 
et  ejus  speciem,  quem  scmper  desideravit,  videre 
concupiscit.  Pulsanti  judici  aperire  timet,  qui  ejus 
prfficeptis  se  minime  obtemperasse  cognoacit :  et 
videre  eum  exiens  de  corpore  trepidat,  quem  con- 
tempsisse  se  meminit:  et  quasi  judicemvidereme- 
tuit,  cujus  jussis  se  obtemperasse  non  cognoscit. 
Sicut  enim  judicis  adventum  in  civitate  ejusjusti 

n  diligunt,  fures  et  latrones  timent :  ita  ct  adventum 
Domini  illi  timent,qui  ejus  prsceptis  se  miaimeob- 
temperasse  sciunt.  Soli  autem  illi  diIigaDt,quire- 
cte  se  vivere  recolunt :  quod  illorum  est  facere.qQi 
vitam  suam  quantum  humanafragilitaspatitur.iQ- 
culpabilem  custodiuut,  et  cor  suum  de  terreno 
amore  in  coelestis  patriffi  gaudio  ponunt.Ta]i9  crat 
Paulus  apostolus,  qui  de  bonis  actibus  securasdi- 
cebat :  «  Ego  autem  jam  deIibor,et  tempus  mesreso^ 
lutionis  instat.  Bonum  certameii  certavi,  cursum 
consummavi,  fidem  servavi,  de  reliquo  repositaest 
mihi  corona  justitiffi  (//  Tim.  iv).  »  Et  iterum : 
«  Gupio  di3soIvi,et  esse  cum  Ghristo  muUo  melios 
est  {Phitip.  i).  »  Et  rursus  :  «  Vivo  autem  jam  non 
ego,  vivit  vero  in  me  Cbristus  {GaL  ii). »  Taliter 
pulsanti  judici  beatus  Martinus  aperire  parati» 

C  erat,  quando  inter  ffigritudinis  molestiam  coustitu- 
tus^  discipulorum  fletibus  commotus,  dicebat:  Gra- 
vis  est,  Domine,  pugna  laboris,  qua  hucusque  cer- 
tavi,sed  si  adhuc  populo  tuo  sum  necessarius,  doq 
recuso  propter  eos  laborem  :  fiat  voluntastua  Ta- 
libus  qualis  remuneratio  prsparata  sit,  Dominus 
manifestat  cum  subdit  : 

«  Beati  servi  illi,  quos  cum  veneritdominusinvC' 
«  nerit  vigilantcs.  »  Vigilare  enim  est,  in  bonoopere 
unumquemque  sollicitum  esse.  Ille  vero  bene  vigi- 
lat,  qui  recte  credit  et  recte  vivit.  Vigilat,  quiad 
aspectum  veri  luminis  apertos  tenet  oculos  mentis. 
Vel  certe  vigilat,  qui  torporem  et  negligcntiam  a 
se  excutit,et  divinis  mandatis  ardentianimoinbs- 
ret.  Taliter  Paulus  opostolus  vlgilare  monebat,qui- 

0  bus  dicebat  :  «  Evigilate,  justi,  et  nolite  peccare 
(/  Cor.  XV).  »  Et  iterum  :  «  Hora  est  jim  nos  de 
somno  surgere  {Rom.  xm).  »  Et  rursus :  •  VigiUtc 
et  orate,  et  state  in  fide  (/  Cor.  xvi).  »  Adhuc  etiam 
ipsius  remunerationis  qualitas  insinuaturcumsub- 
ditur  :  «  Amen  dico  vobis  quod  prfficinget  se  et  fa- 
«  ciet  illos  discumbere  et  transiena  ministrabit  ilbs.» 
Prfficingi  vero  Dei,  est  ad  retributionem  se  prapa- 
rare.  Nostrum  autem  discumberej  est  in  «terna 
beatitudine  quiescere,  juxta  quod  ipse  alibiait: 
«  Multi  venient  ab  orientcet  occidente,et  recumbent 
cum  Abraham,  et  Isaac,et  Jacob  in  rcgno  ccelorani 
(Matlh.  viii).  ■  Transire  vero  dicitur,  cumpostju- 


7S9 


IIOMILI^  DE  TEMPORE. 


790 


diciurn  ad  regnum  properat.  Vel  certe  Dominus 
transiens  nobis  ministrabit,  cum  dcformahumani- 
tatisusqueadcontemplandam  charitatem  Divinitatis 
nos  per^ucet.  Omnibus  enim  in  judicio  in  forma 
bumanitatis  apparebit,  justis  scilicet  el  injustis, 
sicut  scriptum  est:  «Etvidebitomniscaro  salutare 
Dei  noatri  (Isa.  xl).  »  Sed  reprobis  justo  judicio 
damnatis,  juxtaillud  quod  scriptumest:  «  Tollatur 
impius,  ne  videat  gloriam  Dei  {Isa.  xxvi),  »  solis 
eloctis  transiet,  quos  de  visione  humanitatis  usque 
ad  contemplandam  charitatemDivinitatis  sublima- 
bit,ntquimodointuenturtantumhominem,tuncfacie 
ad  faciem  mereantur  videre  Deum,  qualiter  Pater 
in  Filio,  et  Filius  manet  inPatre.Sedquiaomnibus 
prffisentis  vitae  terminus  incertusest,  recte  subjun- 
gitur: 

«  Et  si  venerit  in  secunda  vigilia,  et  si  in  tertia 
« vigilia  venerit  et  ita  invenerit,  beati  sunt  servi 
« illi.  »  Anliqui  enim  noctemin  quatuorvigiliasdi- 
videbant,  ita  ut  unaquaeque  vigilia  trinas  haberet 
horas.  Varietates  namque  horarum,  diversitatera 
significant  humanae  vocationis.  Primaenim  vigilia, 
primaevum  cst  tempus  nostraea5tatis,idcstpueritia. 
Secunda  vigilia,adolescentia  veljuventus,quaepene 
idem  sunt,  Salomone  dicente:  «  La;tare,juvenis,in 
adolesccentia  tua  (Eccle.  xi).  »  Tertia  vigilia  sene* 
ftus  est.  Cum  vero  Dominus  nonnullos  in  pueritia 
bene  operantes  ab  hac  vita  vocat,  quasi  ad  servos 
\igilantes  in  prima  vigilia  venit.  Cum  vero  alios 
in  adolescentia  vel  juventute  abhacvitaducit,  quasi 
in  secunda^igilia  venit.  Si  quis  ergo  inprimavigi- 
lia  vigilare  moluerit,  saltem  hic  in  secunda  vigilet, 
id  cst,  8iquisinpueritiaabonooperetorpiiit,8altem 
in  adolescentia  vel  juventute  somnum  torporis  a  se 
eicutiat,  et  dum  virtuscorpori6viget,inbonobpere 
se  exerceat.  Si  quis  autem  tam  negligenset  desidio- 
8us  fuerit  inventus,  utnec  inprima,  nec  insecunda 
vigilia  vigilaverit,  saltem  in  tertia,  id  est  in  sene- 
clute  jam  resipiscat,  ettunc  vigilarenontimeatcum 
parum  vigilaturus  est.  Neque  enim  sero  conversos 
divina  pietas  despicit,  qui  perprophetam  ait  {Ezech, 
xvTu):  t  Vivo  ego,  dicitDominus;  nolo mortem  pec- 
catoris,  sed  ut  convertatur  et  vivat.  »  Et  iterum: 
«  Peccator  quacunque  die  conversus  fuerit  etinge- 
muerit,  salvus  erit.  »  Sed  quia  solet  antiquus  ho- 
stis  in  hac  parte  tepidos  decipere  Christianos,  ut 
quibus  suadet  culpam,  longam  promittat  vitam, 
adbnc  Dominus  admonendo  similitudinem  incerti 
finis  subdit,  dicens: 

«  Hoc  autem  scitote,  quoniam  si  sciretpaterfami- 
•  lias  qua  hora  fur  veniret,  vigilaret  utique  et  non 
«  sineret  perfodi  domum  suam.  »  Juxtalitteram  ita 
est,  quia  paterfamilias  thesaurum  reconditum  ha- 
bens  in  domo,  si  furis  adventum  sciret,  vigiliasin- 
slrueret,  custodias  adhiberet,  infirmioralocamuni- 
pct,  et  ne  sua  domus  aliqua  fraude  perfodi  posset, 
sollicitus  praBcaveret,  Spiritualiter  autem  patorfa- 
milias  iate,  nosterestanimus,  quituncmalesecurus 
dormit,  quando  diem  mortis  obliviscens,  a  bono 


A.  opere  torpet,  etbrevissimumtempusvitadprassentis, 
quasi  longum  sibi  promittit.  Furis  autem  adventu» 
mors  est,  quae  improvisa  subito  dum  non  speratur 
veniens,  thesaurum  animae  nostrs  ad  pcenas  rapit. 
Hujus  ergo  furis  adventum,  utpraecaverepossimus, 
neccsse  est  ut  diem  mortis  semper  ante  oculos 
habeamus.  Multum  enim  nos  adversus  peccatuin 
juvat,  si  finis  vit«e  a  memoria  non  recedat,  monente 
Scriptura:  «  In  omnibus  operibus  tuis  memorare 
novissima  tua,  et  in  aeternum  non  peccabis  {Eccli. 
vii).  »  Unde  et  Dominus  admonendo  subjungit, 
dicens : 

«  Et  vos  estote  parati,  quia  quahora  non  putatis, 
«  Filius  hominis  veniet.  »  Si  autem  terminumvitae 
nostrae  sciremus,  aliud  tempus  pajnitentiae  deputa- 

Ti  remus.  Cum  vero  omnibus  incerta  sit  hora  mortis, 
non  debet  esse  conscientia  secura  a  bono  opere, 
quia  Dominus  omnipotens,quineminemvultperire, 
sed  omnes  ad  cognitionem  veritatis  venire,  ideo 
voluit  nos  latere  ultimum  diem,  ut  dnm  ignoratur 
unus,  observentur  omnes.  Quod  autem  ait,  «  quia 
qua  hora  non  putatis  Filius  hominis  veniet,  »  si  ad 
diem  judicii  referamus.manifestumest,  quiaincer- 
tus  est  omnibus  et  incognitus,  sicnt  ipse  dicit  in 
Evangelio:  «  De  die  autem  illa  et  hora  nemo  scit, 
neque  amgeli  in  coelo,  neque  Filius  hominis,  nisi 
Pater  solus  (Mar^.  xiii).  »  Et  iterum:  «  Sicut  fuit 
in  disbus  Noe,  siceritadventusFiliihominis(ilfaW^. 
XXIV).  »  Et  rursum:  «  Sicut  fulgur  egreditur  ab 
oriente,  et  penetrat  in  occidentem,siceritadventus 
Filii  hominis  (Ibid.)  »Etpostsuamresurrectionem, 

C  quaerentibus  discipulis  ait:  t  Nonestvestrumnosse 
tempora  vel  momcnta  quae  Pater  posuit  in  sua 
potestate  (Act.  i).  »  Hinc  Petrus  apostolus  dicit : 
«  Dies  Domini  sicut  fur  in  nocte,  itaveniet {//Pe^r. 
iii).  »  Sed  quod  tunc  generaliter  futurumestomni- 
bus  in  resurrectioneanimarum  etcorporum,  quoti- 
die  fit  si  ngulis  in  animabus.  Du  m  cnim  non  putamus, 
Filius  hominis  venit.  quandosubitamortepraeventi, 
ipsurahabemusterminumpeccandi,qucmetvivendi. 
Et  dum  mala  nondeserimus^sedamalisdeserimur, 
seram  agimus  pGcnitentiam,  non  attendentes  illud 
quod  scriptum  est:  «Ne  tardes  converti  ad  Deum, 
ncque  differas  de  die  in  diem,  ne  subito  veniat  ira 
ejus,  etin  tcrapore  vindictae disperdat  ie{Eccli.y).n 


D 


HOMILIA  XI. 

DE  VIRGINIBDS. 

(Mattii.  xiH.)«In  illotenrpore,dixitJesusdiscipuli8 
M  suis  parabolam  hanc :  Siraile  est  regnum  coelorum 
«thesauro  abscondito  in  agro,quem  qui  invenit  homo, 
«  abscondit.  »  Et  reliqua.VirtusetsapientiaDeiDo- 
minus  Jesus  Christus  non  solum  ad  suscipiendam 
humanamnaturarahorainibuscorapatidignatuseBt, 
sed  etiam  humanae  ignorantiae  condescendens,  suis 
sanctis  sermonibus  rerura  tcraporaliura  sirailitudi- 
QesFrcquenteradhibuit,utexcollationereruravisibi- 
lium,  ad  invisibilium  amorem  aniraos  audientium 
^incitaret.  Undo   cum  coelestem  gloriam   studiose 


701 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS  11.  —  HOMIL. 


111 


ataaadam  docet,  iUaret-am  similitudinem  adhibuit,  A 
qoas  homines  plurimam  dlligere  solont,  dieens : 
«  Sitnileestregnumcoelorum  thesauroabsconditoin 
agro,  quem  qui  invcnit  homo,  abscondit.  >  Ubithe- 
sanri  nomine  spiritualitcr  c(PlestiB  patrise  amorem 
isteUigere  debemus,  ubi  sunt  divitiffi  quaa  non  defi- 
ciifnt,  thesanrus  qui  nunquam  marcescit,  ubi  nos 
Dotninus  thesaurizare  admonet,  juxtaquod  alibi  lo- 
qaitnr,  dicens:  «  Thusaurizate  vobis  thesauros  in 
CGslo,  ubt  neque  aerugo,  neque  tinea  d^molitur,  et 
ubi  fures  non  eifodiunt,  nec  furantur ;  »  et,  c(  Ubi 
thesaurus  tuus,  ibi  et  cor  tuum  (MaUh,  w),  •  Qui 
proftsOta  thesaurus  tanto  magis  cumulatur,  quanto 
raagis  temporalis  thesaurus  atque  facultas  stu- 
diosius  pro  Deo  expenditur.  Unde  de  eo  qui  the- 
saurum  invenit,  dicitur:  «  Et  pr»  gaudio  iilius  n 
«  vadit,  ot  vendituniversaqum  habet  etemit  agrum 
«  illum.  t  Ager  inquo  thesaurusp  absconditus  inve- 
nitur  nod  siamtrs,  si  tamen  in  nobis  manet  cgb- 
leste  desiderium.  Quem  ille  venditis  omnibus  com- 
parat,  qui  corpus  saam  percoelesfispatrifficKscipli- 
naml  affligit  in  jejuniis,  vigiliis  et  orationibus.  Sed 
et  ilk  agrum  cum  thesauroinvanto,  datisomnibus 
eolit,  qui  cruciflgens  membra  suacnmvitiisetcon- 
cupiscentiis,  Chnstum  sequitur,  et  quodammodo 
spirituali  venundationo  seipsum  mutat  declinando 
a  mBlo  et  faciendo  bonum.  Hunc  enim  thesaurum 
absoonditum  in  agro,  cuidam  Dominus  emere  per- 
saadebat  oum  dioebat:  »  Si  vis  perfectusessc,  vade 
et  vende  omnia  qu«  habes,  et  da  pauperibus,  et 
habebis  thesaurum  in  coelo;  et  veni,  sequere  me 
{Hatlh.  xis).  >»  lilud  aatem  notandum,  quodthesau-  C 
ru8  inventus  custoditurutservetur,  quatenus  intel- 
ligamxis  quam  studioseinbonooperevanamgloriam 
cavere  dobeamus..  Sic  est  cnim  prsesens  vitaquasi 
via,  latrones  autem  juxta  viam,  immundi  sunt  spi- ' 
ritus,  qui  iUis  maximeinvident,quo8cumspirituali 
tbesauro  ad  coekstem  patriam  tendere  cognoscunt, 
siout  perProphetam  deeorumcapitedicitur:  «Sedot 
in  insidiis  cum  divitibns  in  occultis,  ut  interficiat 
iivnoeentem  (Pja/.  x).  »  Illorum  ergo  divitias  isti 
latrones  Vapiunt;  qui  per  inanom  jactantiam  bona 
sua  opera  coramhominibusdenudant.Undenecesse 
eat,  ttt  cum  opus  bonum  exterius  agimus,  intentio- 
nem  Deoplaeendisemperin  occultoteneamu3,jiixta 
quod  ipse  nos  admonct,  dicens:  «  Cum  facis  clee- 
mosynam,  ncsciat  sinistra  tua  quid  faciat  dextera  n 
tua  (Mallh,  vi).  »  Et  iterum:  «  Ta  autem  cum  ora- 
vet4s,  intra  incubicalum,  ct  oldusoostio,  oraPatrem 
ttium,  et  Pater  tuua  qni  vidot  in  abscondito,  rcddet 
tibi  {Ikid,),  »  Ad  accendendum  autem  mentem  in 
amorem  ooelestisdesiderH^aliasimiHtudodaturcum 
miblnfet-tur: 

«  Iterum  simile  est  regnum  CGclorum  homini  ne- 
a  gotiatofi  qusrenli  bonas  margaritas:  inventa 
u  autem  una  pretiosa  margarita,  abiit  et  vcndidit 
M  onmta  qu®  habnit  et  erait  eam.  »  Ubi  pretiosio 
marparitaB  nominedulcedovolclarilasa.»terna».patriiB 
intelligitur.qttee  pretiosiorest  cunctis  pretiosis  rebus, 


et  suav  ioromnibu  sdelectatteaibus.  NegeiiaiorMaQ- 
tem  spiritualiter  nos  sumQSv  quidetentoisfacQlU- 
tibus  cceieBtom  gloriam  moreari  juboBur.  Notaa4um 
autem  quod  ait,  a  vendidit  omnia  qua  babuit  ei 
emit  eam,  »  quia  illo  pretiosam  margaritamaoam, 
id  est  ccelestem  patriam,  datis  omnibus  eoit,  qui 
non  sotum  terrenis  facultatibus,  sed  etiampropriis 
renuntiat  facultatibus.  Qui  vero  suapauperibasiri- 
buit,  sed  adhuc  propriiBvoluntaiibu8secvit,pretlo- 
sam  margaritam  nondum  emit:  quia  quod  carioa 
Doo  poterat  ofTerre,  vetinuit.  Nonenim.DeusQo&trav 
sed  nos  quaerit,  qui  terrenam  substantiam  noD  msi 
propter  lucrum  animarum  darepra;cepit.Quiae?go 
negotiatori  bonas  margaritaa  qusreaU,  bonifi^e 
margaritis  sumus  comparati,  servaro  debeams  in 
opere  quod  accepimus  in  nomine.  Et  sicutterreaos 
negotiatores  non  maris  periculaab oQicio negotiaodi 
prohibent,  non  lalronuminaidiaeterrent^nonasperi 
casus  itineris  vetant,  nonhyemi»frigus,Q0DS8iali8 
calor  reiinet,  tantum  ut  terrenumlucrum-acquirere 
possint:  ita  et  nos,  qui  spirituales  sumus  aegotia- 
tores,  ab  amore  ooilestis  patridenullamuadlblaodi^ 
menta  retineant,  nulla  qjus  adversitas  terreat,  nec 
aliqua  tribulatio  probibeat,  ut  pretiosammargaritam 
amantes,  cum  Apostolo  dicere  valeamus :  v  Quis 
ergo  nos  scparabit  a  charitatc  Ghristi?  Tribalaiio? 
an  angustia?  ao  persecuiio?  aafames?aanudiias? 
au  periculum?  an  gladius?  Certuasumautem  qaia 
ncque  mors,  neque  vita,nequeangeH,  nequeprioci- 
patus,  neque  potestates,  ncque  instantia,  neqae 
futura,  neque  fortitudo,  neque  altitudo,  neqae  pro- 
fundum,  nequc  creatara  aliapoteritnos  separarea 
charifatc  Dei,  quae  estinChristoJesuDominonostro 
(Hom.  viii).  »  Imitemur  etaliudnegotiatorumopus. 
Hahent  cnimhoc  proprium  hi,quinegutiandioperi- 
bus  insistunt,  ut  si  in  uno  negotio  damna  incurre- 
rint,8tudiosiu8negotiandioperibusinsistaat,quoad- 
usque  quod  in  unaroperdiderunt,inaIiaacquiraJit 
Ita  ergo  et  nos,  si  in  aliquo  casu  damnum  animc 
inciderimuSjStudiosiusinceptobonooperlinstamus, 

ut  quod  per  negligeniiamamisimus,  perbonumopus 
recuperemus,  qualcnus  ad  prffitios®  margariis  lu- 
crumpervenirepossimus^etvocemDominiaudireme- 
reaniur,  dicentis  :  «  Euge,serve  bone  et  fidelis,  quia 
in  pauca  fuisti  fldelis,.  supra  multa  te  constiiuam, 
intra  in  gaudium  Domini  tui  (Hom.  viii). »  Hascautom 
margarita  tam  cara  est,  ut  nullis  terrenis  diviiiis 
possit  comparari:  tam  vilis,  ut  aola  bona  voluntate 
possit  acquiri.  Haoc  margarltam  pretiosam  multis 
facultatibus  Zachseus  comparare  studuit,  qui  cum 
hujus  margarita!  largitoremin  domo  suasuscepisset, 
prs  nimio  gaudio  dixit:  «Domine,  dimidiumboDO- 

rum  meorum  do  pauperibus,  et  si  cui  aliquid  iuli, 
in  quadruplumreslituo(Ltu;.xix).»Hancquoqucmar- 

garitam  viduailladuobusaerisminutis,  ingazophy- 
lacio  jactatis  comparavit.  Cujus  prctium  ipse  tcstis 
conscientiae,  Dominus  sciHcet,  collaudavit,  dicens: 
«  Amcndicovobis,  quiaviduahaBcpauperplusOmfli" 
bus  misit,  qui  miserunt  in  gazophylacium.  Oitmes 


m 


EOmUM  BE  aANGTIS. 


701 


eiuBiexdoquodabttadavitiltis,  miBeruDt:  haeveroitEvaftgelio  dieit:  «MrttetFiliaB  faominis  aageloe 


do  penaria  sua  ctuod  habnit,  niisit  totum  victam 
suum  {Marc.  xii).  HtJiJQB  margantsB  pulobritudinem 
beatissima  N.  cujusbodie  festivam  celebramus  feeti- 
vitatem,  multia  divitiis  datie  comparavit,  qnando 
pro  ejus  amore  regni  potontiam  derelinquens,  et 
thorum  regaliematrimoniispernens,  adsponianeam 
paupertatem  se  eontulit.Unde  sine  dubto,  quia  regis 
terroiki  conjugium  6ontemp9it,epon8aeireotae8tregis 
ccelestia :  et  qu»  notuit  eum  terreno  rege  regnare 
in  mundo,  regnat  cum  Gbristo  in  c(b)o«  Et  quia  sa* 
Itttationes  et  oHfioift  refug^*t  regalrum  ministromm^ 
miatstrat  nunc  cum  CdiristOy  conjnncta  cooftibus  an- 
geiorum.  £t  ideo  digntim  est,  ut  qui  iemporalem 
roginam  honomdBbito  veneramur,  hano  Deo  accep- 


snos,  et  colligent  de  regno  ejos  omDia  scandala 
{MaWi.  xrii).  >»  Et  item  de  ztzaniia  quv  inimicus 
homo  superseminavit  trttico,  interrogatu»  ait :  «iSA- 
nite  utraque  crescere  osque  ad  messem,  ek  in  tem- 
pore  messis  dicam  mossoribus :  Colligite  primnm 
z]sania,altigateeain  fascieulosad  comburendum,tEi- 
ticum  autem  congregate  in  horreum  meum  (fbid.),n 
Idipeum  est  quod  aHbi  dicitur  a  Domino:  »  Cum  se- 
derit  Filius  hominis  in  sede  mi^estatis  sam,  eongre- 
gttbuntur  ante  eum  omnes  gentee,  et  separabit  eos 
ob  invicem,  sioot  paator  segregat  oves  ab  hiedis 
{lifatA,  xjsv)y ))  eie.  In  eo  autem  quod  sabdltar : 
c(  Ibi  erit  fletus  etstridor  d»ntium,»BMmfcBtoqtii^i- 
tas  po^naram  deicfibTtirr.Ocali  enim  prier  nimio&smo 


tam  reginam  devotis  pi?ecib«s  supplicemue:  ut  quia  „  floerelaerymas  soient,(ieiitesveheflientiflRgimstri- 


nossuoexemploin  nomineChrieti  congregavlt,  suis 
nos  merittaet  orationibu»  in  preBsenti  vitajuoundos 
efficiat,  et  ia  futuro  acceptos  reddat. 

K  Iterumsimile  estregDumccelorumsagefiffimiS' 
u  sffi  in  mari  etexomni  generepisoium  congregantK» 
Pulehre  sagen»  asairailatur  Eeclesia,  quia  et  pisca- 
t^iesl  commissa,  etintra  rete  lldei  ^uotidie  bomiDee 
csaptt.  Sicut  enim  piscatorum  eBt,  cum  s^eiNt  de 
profundis  gurgitibus  piiees  ad  littuB  trahere,  sic 
q^uotidie  Ecciesia»  per  docirinam  prttdieaterum,  da 
t  wbulentis'  ei  amaris  gurgitibus  mundi,  mentes  ho* 
mrnum  advaram  luoem  trahere  studet.  Et  qjuDniam 
qjiandiu  in  preseati  vita  Eeolesia  em  boais  eolligit 
et  malos,  recie  de  eadem  sagena  subditur: 

Quam,  cum  impleta  esseti  educentee,  et  seous 


deiscere.  Cum  vero  a»t,  •  Ibi  erit  fteios  ol  stridor 
dbntiuD»,  »  ostendit  quia^  ropi^bi  itt  gehenna,  et 
frigas  intolerabi)e,  et  eatorem  iaestnnabclm  sosti- 
nebunt,  ^uzta  iilod  quod  per  beatum  M>  dkiAar 
(cap.xxiv):  «  Ad  calorem  nimium  transibuot  ab 
aquis  nivium,  et  usque  ad  inferos  pecoatum  illius, 
obliviscatur  ejus  mjserieordia,  dulcedo  illius  ver- 
mis.  »  Finita  auteni:similitudtoe,  de  ejiiointelleeiu 
Salvator  diseipulos  requirit,  asteDdeiis  piis  magi- 
stris,  ut  alios  possint  erudire,  aliquando  interrogare 
debere.  Ait  enim : 

«  Intoliexistis  hso  omnia?  »  mia^pae  dieenti- 
hus,  «  Etianoi,  »  de  protcctu  iilotum  glon&balmr, 
dieeno : 

«  Ideo  omniasoriba  doctue  in  rcgiK»  ooBlbrusn,  si*> 


<* 


littua  sedenteselegerunt  bonos  in  vasa  Stt&,malo8  C  «  miHs  est  bomim  patrifamiliasvqui  pitifbrt  de  the- 


«  aulem  foraa  miserunt* »  Ubi  cun»  boni  etmali  no" 
miDantur,  prcsenUs  temporis EQolesia  dessig&sttur. 
Boai  enim  soli  nusquam  sunt  nisi  in  cqqIo,  mali'  M- 
tem  nusquam  soli  suat  niai  ia  inDerno.  H«g  autem 
Ecclesia  qu»  m  medio  ponsistit^  utriusque  patri» 
cives  recipit,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  «  A»- 
nantiavt  et  locutus  sum,muitipiicati  suntsuper  nu- 
nierum  {PeaL  ixxix), »  Ubi  coDsideraadum  est  quia 
super  numerum  eloctorum  modo  in  Eeciesia  multi 
repLrobi  iiitrare-possunt,sed  in  regnum  ccakirum  noa 
pofisunt.  Unde  et  bene  diciiur :  «  Elegerunt  boaoai» 
vasa  sua^  maios  autem  foras.  misecunt.  «  Va  quibua 
verbis  manifesto  discretio  electorum  et  reproborura 
in  iiBe  ssculi  futura  esse  ostendttur.  Siaat  enifla 


«  sauro  Buo  nova  et  vetera.  »  Quod  speoialiter  ad 
a^stolos  pertinere  ex  eo  ma»ife8tiii&  eet  qmod  ho- 
ninipatrlfamilaas oomparaatur, «  profbrenti de tiie- 
aauro  suo  nova  et  vetera.  »  Si  eniim  per  novaetve- 
tera  Vetus  et  Novum  TestameniumaeoipimuB, Al^ 
rc^am  et  Moysen  caateooaque  PatMs  qmaiite  Domini 
adventum  fuertmi,  nova  cam  veterii>as  non  protu- 
lisee  «ognosoimus:  qnia  eiai  nova  narravenntt,  Do- 
raini  tamen  inearnationem  noram  oorporalihu&ocu* 
Ita  BOfi  viderunt,  sioot  ipse  discipulis  mzia  ait : 
«  Multi  regee  et  prophetn  volverant  vfdsre  qu»  vos 
vf daMs,  et  non  videmnt :  et  audire  qun  audttia,  et 
non  audieriisit  {Luc,  x).  •  Apostoli  autem  nova  et 
vetena  spiriUialiter  inAellexerunt,  et  iio>vii  eorpotfaii- 


mare  saBCuium,  sic  littus  maris  ftnem  signiiioat  so-  n  bus  oei^tB  viderimt.  Quibua  ipae  ait :  <«  Mtodatom 

culi.  In  littore  enim  scdentes, «  ekgerunt  b3noa  in 

vasa.Bua,  malos  autom  fbras  miaerAmt, »  quia*  in  fioe 

easeuli  electi  assomentur  ad  gloriam»  et  reprohi  so- 

parabuntucad  poBna!mij.uxta  quod  aiibi  ftominue  ait 

in  £vangelio;  «  In  illa  «oote  ernnt  duo  in  leotouno : 

uiiua  asaumetuE,  et  unua  reiinquetur  {Lucm  xvii).  » 

Unde  et  exfonens  Domiiitts  aimiiiUidinem,  ad^ 

junxit: 

Sic  erit  ia  consummatione  a»culi.  Esiibuxift  an- 
u  geli  et  separabunt  malos  de  medio  justortim,  et 
<c  mitteot  eos  in  caminum  ignis,  ibi  erit  fletu»  et 
«  atridor  dentium.  t^  Uoc  eatquodDoBiiausiB.alibi 


novum  do  vobi»,  ut  dlligstia  invieem  {Jom,  xiil). 
Sive  aliter :  Vetera  ad  pcBnam,  nova  pertinent  ad 
gloriam.  Veluatum  enun  emthoaoini  post  peocatum 
iread  pcBnam,ouiallqaid  novumper  Redtsmptorisad^ 
ventum  oontigit,qiiandb  l>eimoperBsitibus  gloria  est 
repromissa.GumiergoDoaainusdiecipuIoacolIaiidat, 
dAcefi9:«<  QmnisBOiribadootus  In  regxiO€<Blomm,8imi 
lis  est  bomini  patrifamilia8,qui  profbrt  de  thesaaro 
suo  Bova  et  vetera.  »  Qstendit  h.«i>o  ordinem  do<« 
ctoribus  in  prssdioatione  servaodum,  ut  vetera  pro< 
feraBt  de  terrore  suppHcii,  et  nova  de  promissione 
prqemii.  Quod  et  in  h^jf»i  leatioQia  aerie  auo  exem* 


796 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  §PP.  PARS  H-  —  HOMIL, 


7% 


pio  Dominus  ostendit,  cum  in  prioribus  simiiitudi-  A  sicut  legimus  de  Nabuchodonosor,  qui  dam  deam- 


nibus  incitavit  ad  praemium,  et  in  sequentibus  com- 
minatursuppliciumjOstendens,  utdictum  est,docto- 
ribus  quia  sic  bene  operantibus  debent  promittere 
gloriam,  ut  non  cessent  peccantlbus  comminari  pce- 
nam.  Quod  etiam  in  lege  flgurate  ostcndit,  quando 
per  Moyscn  tale  prscceptum  dedit,  dicens :  «  Non 
accipies  ioco  pignoris  supcriorem  et  inferiorem  mo- 
Jam,  quia  apposuit  tibi  animam  suam  (D^/..xxiv).» 
Superior  enira  et  inferior  mola  spes  et  timor  acci- 
pitur.  Quasi  enim  a  debitoribus  pignus  accipimus, 
rum  confessionem  peccatoris  accipimus.  Gui  si  poe- 
nitenti  spem  non  repromittimus,  veniam  negamus, 
superiorem  molam  tollimus.  Si  autem  peccatori  se- 
curitatemdamusinferiorem  abstrahimus.Sed  utrum- 


bularet  dominus  in  aula  regni  sui  in.  Babylonia  tu- 
mens  superbia,  respondit :  «c  Nonne  h»c  est  Baby- 
lon  illa,  quam  ego  sdificavi  in  robore  et  in  brachio 
fortitudinis  mes?  »  (Dan.  iv.)  Sed  Dominusnon  ta- 
litcr  respondit  sicutNabuchodonosorised  respondit 
humanitas  Divinitati,imo  Filius  ad  Patrem.  Videbat 
enim  simulacra  dsemoniorum  destrui,  principem 
mundi  ejici  foras,  et  suum  numerum  crescere,  et 
ideo  exsultavit  et  dixit :  «  ConOteor.  >»  Tribue  enim 
modis  confessio  dicitur.  Est  confessio  in  fide,  et 
confessio  in  peccatis,  est  et  confessio  in  laude.  In 
fide,  sicut  confiictur  universalis  Ecclesia  cum  dicit: 
«  Gredo  in  Deum.  »  Est  confessio  in  peccatis,  de 
qua  apostolus  dicit :  «  Gonfitemini  alterutrum  pe^ 


que  observandum   est,  ut  sic  pcsnitentibus  pro-  n  cata  vestra  [Jac.  v}.  »  Elst  et  in  laude,  de  qua  Pro- 


mittamus  veniam,  quatenus  in  pecoato  perseveran- 
tibus  comminemurpoBnam,  ut  quos  non  provocant 
ad  beae  agendum  praemia  promissa,  saitem  denun- 
tiata  terreant  supplicia.  Tu  autem,  Domine,  miserere 
nostri. 

HOMILIA  XII. 

SERMO   DE  CONFESSIONE  JESU  AD  PATRBM,   ET   DE  JUGI 
EJUS   SUAVITATE  ET  ONERIS  LEVITATE. 

(Matth.  xi).  «  In  illo  tempore,  respondcns  Jesus 
«  dJxit:  Confiteor  tibi,  Pater,  Domine  cceli  et  terrae, 
«  quia  ab<condisti  h«ecasapientibusetprudentibus.M 
Et  reliqua.In  fronte  hujus  lectionis  evangelLc^e  qus- 
stio  suboritur,cum  nec  superius  nec  inferius  descri- 


pheta  dicit :  «  Confitemini  Domino  quoniam  bonus, 
quoniam  in  saeculum  misericordia  ejus  (Psd,  cv).» 
Sed  Dominus  nec  in  fide,  nec  in  peccatis  dicilur 
confiteri,  sed  tantummodo  in  laude.  Vel  certe  dicl- 
tur  confiteri^  eo  quod  sanctis  hoc  faciat  facere. 
«  Gonfitetor  tibi,  Domine.  »  Ad  hsc  surgentes,  he- 
retici  dixerunt  quod  Dominus  Jesus  Ghnstus  non 
fuisset  verus  Filius  Dei  per  proprietatem  naturs,di- 
centes  quia  si  fuissetFiliusDei  verus,nunquam  eum 
Dominum  appellasset,  non  considerantes  iIlad,quo- 
niam  ipse  per  humanitatem  mincr  est  Patre,sicut 
ipse  ait :  «  Pater  msjor  me  est  (Joan.  xiv), »  iu 
divinitate  namque  asqualis  est  Patri,  veluti  ipse  di- 
cit :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus  {Joan.  x). »  Se- 
cundum  enim  humanitatemDominum  app6llat.Unde 


batur,quodaliqui8euminterrogasset.Legimusenim  C  et  Paterad  eum  per  prophetam  dicit:  Noli  timere, 


in  aliis  locis,  quod  interrogatus  est  a  discipulis,  et 
respondit.  Interrogaverunt  eum  Scribae  et  Phariseei, 
etrespondit.  Hic  datur  intelligi  quianihil  talerepe- 
ritur,  sed  tantummodo  absolute  dicit,  respondit 
Jesus.Goncordia  Lucae  evangelist«e  facienda  est,  qui 
hoc  aptius  manifestat,  cum  dicit  (Luc,  x):  «  De- 
signavit  Dominus  et  alios  septuaginta  duos,  et  misit 
illos  binos  antefaciem  suam  in  omnem  civitatera  et 
locum,quo  erat  ipse  venturus,«et  dediteis»  potesta- 
tem  calcandi  super  serpentes  et  scorpione8,et  supra 
omnem  virtutem  inimici^et  nihil  vobis  nocebit,»etut 
sanarent  infirmos  et  caeteras  virtutes  facerent.  Quod 
idem  Lucas  in  sequentibus  testatur,  cum  dicit:  Qui 
euntes,  fecerunt  sicut  constituit  eis  Jesus,  et  facie- 


serve  meus.Etbeata  Maria  se  anciUam  illius  appel- 
lat  et  dicit :  «  Ecce  ancilla  Domini  {Luc,  i). »  — 
«  Pater  cgbH  et  terr».»  Et  recte  eum  Patrem  appel- 
lat,  quia  ipse  ascendens  inccclum,  dixit:«Ascendo 
ad  Patrem  meum  (Joan,  xx).  »  Quidam  per  hyper- 
baton  hoc  volunt  inteliigere,  id  est,  per  transcen- 
sionem  verborum,dicenies:«Gonfiteortibi,  Pater. » 
Deinde  subinferrent  et  dicerent:Domine  cceli  etterras. 
Uu  sit  sensus  :quod  sit  ipsiusPater,et  Dominascceli 
et  terrae.  Quanquam  ita  possit  intelligi,  tamen  se- 
cundum  preefatum  sensum  accipiendum  est,  quia 
ipseaequalisestPatriper  divinitatem.  Pater  c<Bli,  id 
est,  angelorum  :  terree  vero,  hominum.  Aliter  au' 
tem  Pater  coeli^  id  est,  sacrarum  animarum.  Unde 


bantmulta  miracula,etintercaeteradeemoniaejicic-  q  scriptumest:  «  GoelienarrantgloriamDei,  etopera 


bant.  Unde  revcrsi  cum  gaudio  ad  Dominum  dixe- 
runt :  «  Domine,  etiam  damonia  subjiciuntur  nobis 
in  nomine  tuo.  »  Et  aitillis  Jesus:  «  Videbam  Sata- 
nam  sicut  fulgur  de  coelo  cadentem.  Verumta- 
men  nolite  in  hoc  gaudere  quia  spiritus  vobis  subji- 
ciuntur ;  gaudete  autem  quod  nomina  vestra  scripta 
sunt  in  coelis  (Ibid.),  »  Indc  subinfert  et  dicit :  «  In 
ipsa  hora  exsultavit  Jesus  Spiritu  sancto,  et  dicit 
(ibid.): »  —  «  Gonfiteor  tibi,  Domine.  »  Hoc  est  quod 
dicit  Jesus:  sciendum  est  enim  quia  in  uno  homino 
duo  homines  sunt,  interior  et  exterior.  Solet  enim 
interior  cxteriori  respondere,  ct  exterior  interiori, 


manuum  (Psal.  xviii),  »  etc. ;  terrw  vero  homi- 
num,  qui  adhuc  in  terrenis  sunt  implicati.necdnm 
possunt  contemplari  coelestia  per  oculum  mentis, 
ncc  valent  dicere  cum  Apostolo :  «  Nostra  autem 
conversatio  in  coelis  est  {Phil.  ni).  »  Et  reote  Pater 
coeli  et  terrae  appellatur,  quia  ipse  cuncta  creavit  ex 
nihilo  visibiliaet  invisibilia,sicut  scriptum  est  :«Io 
principio  creavit  Deus  coelum  et  terram  (Gen.  ij>  ^ 
Et  alibi :  «  Qui  manet  in  eeternum,creavitomaiasi- 
mul  {Eccli.xyui).  »Unde  et  nos  quotidie  in  oratione 
dicimus  :«Pater  noster  {Luc.  xi). »  Et  ipse  alibi  ait: 
«  UnusestenimPater  vester  (Ifal^fc.xxiii).»  — « 0"^ 


797 


HOMlLTiE  DE  SANCTIS. 


79S 


<f  absoondisti  hasc  a  sapientibus  et  prudentibus.  »  A  a  Patre.  Unde  Pater  ad  eum  ait :  «  Pete  a  me,  et 


Ubi  perquirere  debcmu8,quidab8ConderitDominua 
a  sapientibus  et  prudentibus,  nunquid  abscondita 
est  humanitas  a  Scribis  et  PhariBaeia,  cum  Simeon 
dicat;  «  Quia  viderunt  oculi  mei  salutare  tuum 
(Luc,  ii).  »  Et  in  alio  loco  scriptum  sit :  Et  videbit 
eum  omnisocuIus.Non  utique  humanitatem,8ed  di- 
vinitatem  eis  abscondit :  quia  ScribflB  et  Pharissi 
divinitatem  in  humanitate  latitantem  non  cogno- 
scebant  Quia  ct  si  cognovissentynunquam  Dominum 
glori(B  cruciOxissent  (/  Cor,  ii).  »  Nam  sapicntes  et 
prudentes  sancti  apostoli  fuerunt,de  quibus  Domi- 
nus  Judaeis  ait:  »  Ecce  ego  mitto  ad  vos  prophetas 
et  sapientes  et  scribas  {Matth.  xxiii).  »  Et  iterum 
apostolis  :  «  Estote  ergo  prudentes  sicut  serpentcs 


dabo  tibi  {Maic.  vi).  »  Et  in  hoc  loco :  c<  Omnia 
mihi  tradita  sunt  a  Patre  meo.  »  Et  in  Psalmo-: 
«  Omnia  subjecisti  sub  pedibus  ejus  {Psal.  viii).  » 
Unde  et  ipse  Dominus  post  resurrectionem  suam 
gratulabundus  ait  discipulis  :  c<Data  est  mihiomnis 
potestas  {MaUh,  xxviii),  »  ctc.  Habct  enim  Pater 
quod  non  habet  Filiua  ;  habet  Fiiius  quod  non  ha- 
bet  Pater,  habet  Spiritus  aanctus  quod  habct  Pater 
et  Filius.  Pater  habet  asternitatem  sine  nativitate. 
Filius  habet  sternitatem  cum  nativitate  Spiritus 
vero  sanctus  a  Patre.  Filioque  procedit.  Ergo  Pater 
ingenitns,Filius  genitus,  Spiritus  sanctus  nec  geni- 
tus,  cave  ne  fallaris,  sed  nec  ingenitu8,sed  a  Patre 
et  a  Filio  procedit. 


(lbid.),x),  »  Et  Petrus  apostolus :  « Estoteprudentes  n      <«  Et  nemo  novit  Filium  nisi  Pater,  neque  Patrem 


et  vigilateinorationibus  (/  Petr.  lv).  »  Sed  nnnquid 
istis  Divinitasabscondita  fuit  ?  Non.  Sed  iilis  de  qui- 
bus  por  prophetam  Dominusdicit :  «Vffi  qui  sapientes 
estisinoculis  vestris,  et  coram  vobismetipsis  pru- 
dentes  (ha,  v).  »  Et  iterum : «  Sapientes  sunt  ut 
faciant  mala  (Jer,  iv).  »  Et  Apostolus :  Quia  non 
potuit  mundus  sapientiam  credero  Deum,  pla- 
cuit  Deo  per  stultitiam  salvos  facere  credentes. 
«  Quoniam  stulta  mundi  elegit  Deus,  ut  confundat 
fortia  (/  CoT,  i),  »  etc.  «  Et  reyelasti  ea  parvulis.  » 
Qui  sunt  istiparvuIi?nimirum8anctiapoatoli.Habes 
enim  in  EvangeliOyquiaconvocansJesus  parvulum, 
staiuit  eum  in  medio,  et  dixit:  «  Nisi  conversi  fue- 
ritiset  efficiamini  sicutparvuli  (Maith,  xviii),  »  etc. 
Et  iterum:  «  Sinite  parvulos  venire  ad  me  (Ihid, 


«quisnovitnisiPilius.etcui  FiliuBvoIueritrevelare. » 
Valde  perquirere  debemus  cur  dicit :  «  Nemo  novit 
Filium.»  et  c®tera,  cum  Apostolus  dicat : «  Gum  au- 
tem  placueriteiqui  mesegregavit  (Gal,  i), » etc.  Nam 
et  Joannes  vidisse  eumtestatur  indutum  podere  ad 
mamillam  QiM%(Apoc,\),  Et  non  solum  in  Novo  Testa* 
mento,  verum  etiam  et  in  Veteri  inveniuntursancti 
qui  se  Deum  vidissetestatisunt^sicutAbraham  qui 
tres  vidit,et  unum  adoravit.Et  sicut  Jacob  qui  dixit: 
«  Vidimus  facie  ad  faciem  (Gen,  xxxii).  »  Nam  et 
Afoyses  loquebatur  cum  illo  facie  ad  faciem  (Exad, 
xxxiii).  Et  Isaias  (cap.  w) :  «  Vidi  Dominum  seden- 
tem  super  solium  excelsum  ;  »et  Joannes  apostolua 
dicit:  «  Quod  vidimus,  quod  audivimus  (/oan.iii).» 
Et  hie  dicit :  «  Nemo  vidit  Filium  nisi  Pater  (MaUh, 


xix).  »  Parvulos  autem  non   propter  modicftatem  ^  ^O-  *^  ^i  nemo  novit  Filium  nisi  Pater,  ergo  sancti 


corporis,  vel  propter  insipientiam  dicit,8ed  propter 
innocentiam.  Unde  Apostolus  discipulis  suisait: 
«  Nolite  pueri  eflici  sensibus  (/  Cor,  xiv).  »  Revela- 
vit  Dominus  Filium  suum  sanctis  apostolis,  sicut 
Thoroae,  qui  dixit:  «  Dominus  meus  et  Deusmeus 
(Joan,  xx).  »  Et  sicut  Petro  ait :  <c  Caro  et  sanguis 
non  revelavit  tibi  (MaUh,  xvi).  »  Regnum  enim  Dei 
possidebunt  beati  oculi  justorum,  quibus  Dominus 
86  et  Patrem  revelare  dignatus  est. 

«  Ita,  Pater,sicut  fuit  placitum  ante  te.»Sic  enim 
placitum  fuit  Deo,Patri,utFiliumsuumunigenitum 
mitteret  pro  saiute  generis  humani.  Sive  etiam  ut 
sapientibus  et  prudentibus  hiijuBsaecuIi  absconderet 
Fiiium  suum^et  parvulis  revelaret.Vel  certeinpro- 


frustra  credunt  illucascendereubi  Ghristusest.Sed 
ista  4]Uflestio  facile  solvitur,  si  hoc  consideremua 
quod  superius  diximus,in  Ghristo  duas  naturasin- 
esse,  divinam  ct  humanam.  Sciendum  narnque  est, 
quia,  sieut  illo  coaeternus  est  et  coasqualis  Patri, 
nullus  eum  novit  nec  nosse  potest, Joonno  dicente : 
«  Deum  nemo  vidit  unquanx  (Joan,  i).  »  Quomodo 
enim  Deus  lumen  de  Iumine,omnipotens  de  omnipo- 
tente,nemo  novit,  nequescire  potest,  sicat  propheta 
dicit :  «  Generationem  illius  quis  enarrabit  ?  (ha, 
Liii.)  »  Hocest  quod  Apostolus  considerans  ait :  «  0 
altitudo  divitiarum  sapientiffi  et  scientise  Dei  (Rom, 
xi),  »  etc.  Ad  Moysen  enim  Dominus  dicit :  «  Non 
enim  videbit  me  homo,  et  vivet  (£;cocf .  xxxni).  »  Vel 


sentia  Dei  Patris  fuit  ante  omnia  ssBCula,  quos  eli-  D  ctiam  quomodo  in  utero  beatee  Maris  virginis,  nul- 


geret  de  mundo,mittens  Filium  suum  in  mundum. 
Quia,  sicut  Apostolus  dicit :«  Quos  prsescivit,ho8  et 
praedestinavit,'  quos  autem  prsdestinavit,  hos  et 
vocavit,  et  quos  vocavit,  illos  et  justificavit  (Rom, 

VIII ).  » 

«  Omnia  roihi  tradita  sunt  a  Patre  meo.»In  Ghri- 
sto  semper  duas  naturas  ct  duas  operationes  intel- 
ligere  debemus,  divinam  iscilicet  et  humanam  :  se- 
cundum  divinam  asqualis  est  Patri,  et  omnia  habet 
cum  Patre,  sicut  ipse  dicitad  Patrem  :«Pater,  om- 
nia  meatuasunt  (Joan.  xvi).  »  Secundum  vero  hu- 
inanaro,quaminorestPatre,omniaei  subjecta  sunt 


lus  novit.  Angelus  enim  ad  beatam '  Mariam  ait : 
«  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te  (Luc,  i).  »Unde 
JoanncB  dicit:  «  Post  me  venit  vir  (Joan.  i),  »  et 
propheta  :  «  Brachium  Domini  cui  revelabo  ?»  (Isa. 
Liii.)  Ergo  Pater  novit  Filium,  quem  coaeternum 
et  consubstantialem  sibi  genuit.  «  Et  cui  voluerit 
Filius  revelare.  »  Quia,  quamvis  modo  non  videaut 
sancti  corporaliter,  tamcn  restat  tempus  quando 
videbuni.  Unde  Joannes  dicit :  «  Filioli,  nunc  fllii 
Dci  sumus  (/  Joan,  iii).  »  Gui  vult  et  quanium  vult 
se  et  Patrem  ostendit. 
u  Venite  ad  mo  omnes.  »  Quatuor  vocationcs  in 


199 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


WO 


rocraoloqrrfo  peperiintw,(loaa  in  Veteri  TeBtamcnto,  A  htimiHtatcm  ?  Bt  notttndnm  est  (fttia  «e  mitemdixit 


6ms  et  fn  Novo.  Prima  in  Veteri  Te8tamento:((Ve- 
nite,  flKr,  audite  me  (PsaL  xti).  »  Secunda :  w  Ve- 
nite,  adoremus  (Psa/.xciv).  n  Prima  in  Novo  Testa- 
mento,  ieta  que  in  praBsenti  recitatur,cam  dicttur: 
n  Venite  ad  me  t>mne9(MttUh.xi),  »Becunda :  «  Ve- 
nite,benedicti  Patris  mei  (MaUh.  xxv),  »  et  reliqua. 
Sicut  enim  synagoga  admonebatfiIio8  8ti08,utveni- 
rent  atqoe  tiniorem  discerent,  dicens :  «  Venite, 
filii,  audite  me,  »  et  o»tera.Postea  vero  hortabatur 
adorare,  inquiens  :  «  Venite,  adoremus  :•  itaetiam 
sancta  Ecrksia  hortatur,  cum  ait :  «  Venito  ad  me 
omnes.  »  Quod  enim  synagoga  dicebat :  «  Venite, 
fllii,  andite  me,»  hoc  Ecclesia  dicit :  « Venite  ad  me 
omnes.  »  Et  quod  illi.  dicebant :  «  Venite,  adore- 


esse.  Jam  enim  mitifoas  terram  promrserat^dfeef»: 
«  Beati  mites,  quoniam  ipsi  posstdebirnt  terraiB. » 
Et  ne  grave  videretur  qaod  Dominuspereipiebatfa- 
cere,  ipso  superius  exemplis  monstrabat,  ef  recta 
dicitur  «  hamilis  corde,»qaiasemetip8amkBmi}is- 
vit,  sicut  ait  ApoartoliMr :  «  Qui-  cum  in  fbrma  Def 
esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  equalem 
Deo,8ed  semetipsum  6xinattivit  (P^l.ii),  i»  ete.  Multi 
videntur  bumiles  exterius,  sed  interios  tumidi, 
8unt.  Bona  conseientta,  quas  talem  fert  fructmB, 
quflB  semper  intas  servat  humilitatem.«  El  inveue- 
«  tis  requiem  animabus  vestris.  »  Bt  aKbi  dieif : 
«  Nolite  timere  eos  qui  ocoidunf  corpes,  anmm 
autem  non  possunt  occidere  (Slfittk.  x).»SaBeti  pofil 


mu8,  »  ita  et  Ghristus  dicturus  erat  sanctis  :  «  Ve-  ^  tribulationom  requiem  perceptnri  sairf 


nite,  benedicti  Patris  met.  »  Tres  vocationes  jam 
hnpletm  sunt,ef  adimplenturquotidie.  Reslat  quarta, 
qum  in  die  Jadicii  adimplebitur,  quam  qui  ao^ro 
meruerint  sine  flne  gaadebuot.  «  Qui  laboratis  et 
«  onerati  estis.»  Laborabat  enim  plebs  gentilium  in 
calturis  dmmonioram  et  in  delubris  idolorum,  sive 
etiam  in  desideriis  carnis,  de  quibue  scriptum  est 
Cfsa.  LTx) :  «  Telas  aranes  texuerunt.  »  Et  Aposto- 
lus  dicit  (/  Cor.  xn) :  «  Scitis,  quoniam  cum  gentes 
essetts^ad  simulacra  muta,  »  et  reliqua.«Et  ego  re- 
(t  ficiam  vos.  »  Quid  promislt:  Aefectionem  non  so- 
fum  in  cibo  carnali,8edin  spiritall.De  quarefectione 
in  ApoeaYypsi  scrrptum  est  (cap.  xix) :  «  Beati  qui 
ad  ooemam  noptiarum  Agni  vocati  sunt.  »Qttam  san- 
cti  accipientes,  dicent :  «  Quam  magna  multitudo 


«  Jugum  enim  meum  suave  est,  et  obqs  meun 
«  leve. »  Jugum  ipsiussuave  est ;  qaare8uave?aa1 
quare  Ieve?Qaia  quod  docuit  ipse,  prhis  rmpIeTit, 
sicut  Lucas  dfcit(Xcf.  i) :  Quia  «  eoepit  Jeeus  fneere 
et  docere.nPraeoepit  nobis  humiiesesfle^ipsinspriQS 
in  semetipso  humilttatem  exhibuit,nullara  rem  Jee- 
sH  quam  ipse  non  demonstraret.  Solent  e(l&m  Aon- 
nulli  magistri  «  gravia  et  impoKabilia  »  diseipnlis 
ii^ngere,  quod  ipsi  fbcere  non  valent.  Loqauntur 
ore,et  opere  destraunt,  idoo  discipulis  gravia  vJden- 
tur  :8e4  Dominus  taKa  non  feoit.  «  JagQffl  ^iw  \m 
esC.  ivSancti  Mihque  qoidqaid  ifl  hoCBiMalopafrun- 
tur,leve  Bustin^nt,  quod  jugom  perfidi  Joil»iportare 
noiuerunt,  dicentes :  <cD!9rampftmu8  vhie«f&eoro» 
(Psal.  n).  »  Ergo  nec  seientitL  Patris,  nec  Wii,  nee 


dulcedinis  tum  Domine !  (P^a/.xxx),  »  et  cmtera.  De  G  Spiriius  sancti  portare  voruerunt,  dicentes  :«6cieB- 
bac  refectione  Dominus  mulieri  Samaritanee  ait : 
tf  Qai  biberit  aqaam  quam  ego  do,  flet  in  eo  fons 
aqu»  salientis  in  vitam  ®ternam  {Joan.  iv).  » 


ttam  yiarum  taaram  nolumuo  (/o0.  xxi). » 

HOMILLA  XiiL 


«  ToIIite  jugum  meum  super  vos.  »Nunquam  po- 
terit  homo  stne  Jugo  esse  aut  Ghristi,  aut  diaboH. 
Dudum  autem  Judaicaplcbsjugumlegissustinebat, 
de  qao  jugo  Petrus  apostolusait :  «  Quid  vultis  im- 
ponere  jugum  super  nos  ?  » (Acl.xy.)ei  ceBtera.  Quia 
ait  Dominus  postea :  «  Onera  gravia  et  importabilia 
imponunt  in  humeros  hominum  (Matth.  xxiii).  » 
Plebs  autem  gentium  jugum  diaboli  poriabat,vtde- 
licet  sarcinam  peccatorum  in  dorso.  Dehoc  namque 
SUpcrius  dictam  est :  «  Venite  ad  me,  omnes  qui  la- 
boratisetoneratiestiB(]lfaf^.  xi).  »Notandum  autem, 
quia  non  onus  diaboli  suum  jugum  dixit.  Jngum  jj  mysterii  docuit  orationem,  dicens : 


SERHO  DK  OBATIONB   DOMimCA. 

(Luc.  XI. )« In  illo  tempore,  dixit  unusex  diseipa- 
« lis  Jesu  ad  eum^ :  Domine,  dooe  nos  opare,  sioot 
«  docuit  Joannes  di9ctpiik>9flUOs.>»BtreMqfra.LiiCM 
evangelistftrefbrtq«iiacum  Dominoffab  omtioaeeQ^ 
rexisset,  accessit^  ao  eum  Muo  er  dlseipalie  ejut, 
dicens:  «  Domine,  doee  nos  orare,  8i«at  el  JoaDiies 
«  doouit  discfpulos  suos.  »  Quibus  eum  dixiesei : 
«  Orantes  autem  nolite  multtim  loqui,  sicut  elhnicl 
faciunt,  qui  putrnnt  iit  multiloquio  so  extndhi 
{MaM.  v),  »  brevem   quidem  verbrff,  sed  plenam 


eoim  Ghristi  ejus  doctrinam  intelligere  possumus, 
quam  omnes  sancti,qai  eum  sequi  voluerant,  por- 
tabunt,  sicut  ipse  dicit :  «  Qui  vult  venire  post  me 
{Matih.  xvi), »  et  catera.  Notandum  autem  quia  ho- 
mines  qui  alios  ad  se  venire  Faciunt  et  eos  erudire 
cupiunt^dicunt  eis :  Discitea  nobis ;  ita  et  Dominus 
suam  doctrinam  nos  erudire  cupit^cum  dicit :  c  Di* 
scite  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde.  n  Non 
dixit  vlrtutes  facere,inflrmos  sanare,  mortuos  susci- 
tare,ct  caetcra  talia.  Jam  enim  supra  dederat  illis 
potestatcmad  hoc  faciendum.Hicnihil  tale  reperi- 
tur,  sed  tantuin  (Kxit :  «  Discite  a  me.  »  Quid  nisi 


Sic  ergo  orabRis,  diccntes :  Patcr  nosCer,qTii » 
«  in  Coelis,  »  ete.  In  qua  oratione  septem  speciditw 
petitiones  oommendantur,  quarum  irespriorc*»'! 
futuram  vitam  pertiijent,  reliqu®  qtratner  «I  p»** 
sentem  pertinere  videntur,  proptcr  futuram  tanwn 
aocipiendam.  Qaod  enim  ait, «  Sanotifieetar  mJifleii 
tf  tuum,f)at  volantas  tuff,Bicut  in  co^to  et  in  tflrr»,» 
ad  futur©  vit«  beatitudinem  portioefr.  Onod  vcro 
subjungitnr: 

«  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobishodie,» 
etiam  usque  in  Rnem,  ad  preeseniis  vite  ncecssarw 
pertinere  videtur.  Sed  canota  per  ordinam  ritlea- 


m 


mmUM  DE  SANCTIS, 


802 


mu8.  Ait  ejiim :  «  Pater  noster  qui  es  in  coolis.  »  A  i^is  (G^m.  iii).  »  £t  hoc  petimus,  ut  sicut  angeli  ejua 


Ubi  coDsiderandum  est,quiacum  singulis  hanc  ora- 
tioii£indicfindam  docuijb^  non  dicimus,  Pater  meus 
aijjgulariter,  seduPaternoster  upluraliter,  utintcUi- 
gamusbaQcpaternitateju  nonadnaturam  pertinere, 
sed  ad  grfttiam.H3cenim  dicit  imperator^boc  etiam 
miles,  boc  doroinus,  hoc  servus,  hoc  dives,  hoc 
pauper.  Onuies  ssqualiter  dicunt,  Pater  noster, 
«  (]uia  non  ast  personarum  acceptor  Deus^  sed  in 
omni  gepte  qui  operatur  justitiam^acceptus  estilli 
{AeL  x].  n  Uhi  revera  magna  dignatio  hominibua 
datur,  ut  Dominum  et  Creatorem  suum  patremau- 
deant  appellare.  Sive,  certeeumcommuniterpatrem 
invocanduni  essedocuit,spirIlaliternos  fratresesse 
debere  insinuat,  juxta  illud  quod   ipse  alibi  ait : 


voluntatem  faciunt  in  coelo,  ita  et  nos  faciamus  |n 
terris.  Sive  aliter  ca)li  nomine,  justos  accipimus,  de 
quibus  scriptum  est :  «  GGeli  enarrant  gloriam  Da 
(Psal.  zviu)  :  >  terres  nomine,  peccatores.  Et  cua;i 
dicimus  :  «  Fiat  voluntas  tua  sicut  in  ccelo  et  in 
terra^»  hocpetimus^ut  sicut  justi  ejus  faciunt  volun- 
tatem,  ita  ad  ejus  voluntatem  sequendam  conver- 
tantur  etiam  peccatores^Yel  certe,  coeli  nomine  Eo- 
closiam,  terrae  vero  incrcdulos  et  paganos  possumus 
accipere.Et  cum  dicimus : «  Fiat  voluntas  tua,  »  clo., 
lioc  petimus,  ut  etiam  increduli  ct  pagani  conver- 
tantur  ad  ildem. 

((  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobis  hodie. » 
Panis  quotidianus  ad  victum  pertinet  et  vestitum, 


c  Omnesenimvos  fratres  estis  {Mallk.  xxiii).  »  Qui  «v  quibussecundumApostoIumcontentiessedebemus 


enlm  unum  invoc^nt  patrem,  unanimem  debent  ha- 
bere  fraternitatem,secundumillud  quod  per  Psalmi- 
stam  dicitur ;  »  Ecce  quam  bonum  et  quamjucun- 
dumhabitare  fratres  in  unum  (PsaL  cxxxii).»  Cum 
vero  Deus  ubique  sit  totus,  ubique  praesens,8pecia- 
liter  in  co3lisessedicitur,ubi  angelorum  agmiuibus 
vicinus  appnret^et  sublimius  collaudatur:ubi  nobis 
innuit,  quia  qui  Patrem  nos  habere  gloriamur  in 
eoeIis,juste  debemus  vivcre  in  terris,ut  quandoque 
terrenopulvere  exuti,  ascendere  mereamur  in  coelos, 
ubi  Patrem  quotidie  invocamus.  Quod  vero  subdi- 
tur:  «  SanctiQceiurnomentuum,  »cum  nomen  Dei 
in  sesemper  sanctum  sit,  in  nobis  sanctificaripeti- 
inus,ut«6ilicet  nos  in  quibus  nomen  ejusinvocatum 
est,  sancte  et  juste  vivamus.  Unde  diligentissime 


in  quibusverbis  spontanea  paupertas  poscitur.Quo- 
niam  sicut  Dominus  ait  :  «  Beati  pauperes  spiriui, 
quoniam  ipsorum  est  regnum  coelorum  {Matth.  v)«  » 
Qui  enim  panem  quotidianum  petit,  superfluitatem 
divitiarum  non  qusBrit.  «  Hodie  »  vero  cum  dicitur, 
omne  tempus  vita^  prsesentis  significat.  Qui  ergo  di- 
cunt :  «  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobis  ho* 
die,  »  jubentur  de  crastino  non  cogitare :  vel  certe, 
quia  juxta  Domini  vocem,  <c  non  in  solo  pane  vivit 
homo,  sed  iu  omni  verbo  quod  procedit  ab  ore  Dei 
{Luc.  iv).  »  Cum  enim  dicimus,  panem  nostrum,hoc 
oramus,  ut  animae  cibum  spiritalem  tribuat,  id  est 
verbum  D^i.  Et  sicut  quotidie  moritur»  carni  car- 
nale  tribuit  alimentum,sic  anims  sine  flne  viciuca 
tribuat  esurire  verbum  Dei  :  quia  «  beati,  »  ut  Do- 


cavendam,  neaduos  tUa  ^eatentia  terribiUs  diriga-  C  minus  aii,  «  qui  esariu&iet  aitiunt  justitiam,  quia 


tur,  qua  dicitur :  «  Vos  polluistis  nomen  sanctum 
meum  {Ezech,  xxxvi),  »sed  potius  tales  simus,  ut  ad 
Qos  pertineat  vel  in  nobis  impleatur  quod  ipae  alibi 
dicit:  «  Sancti  estote,  quia  ego  sanctus  sum  Domi- 
Dus  Deus  vester  {Levit.  xi).  >i 

■  Adveniat  regnum  tuum.  »HegnumDeiiIludhic 
commeniorat  specialiter,quod  venturumestper  uni- 
versale  judicium^ubi  regnabunt  sancti.cumDomino 
in  gloria,  qui  non  permittunt  modo  regnare  in  suo 
mortali  corporepeccata.Quales  erant  apostoli,  qui- 
bus  a  Damino  dictum  est :  «  Vos  estis  qui  perman- 
sistis  mecum  in  tentationTbus  meis,  et  ego  dispoiu) 
Yobis,  sicut  disposuit  mihi  Paier  meus  regnum.  ut 
sedeatis  super  thronos  duodecimgudicantesduode- 


ipsi  saLurabuntur  {Mallh.  v).  »  Sive  aliter  :  Cum 
dicimus  «  panem  nostruin  quotidianum  da  nobis 
hodie, »  possumus  de  perceptione  eucharistia  acci- 
pere,  do  acceptione  corporis  et  sanguinis  Domini. 
Et  hoc  oramus,  ut  quia  sine  peecato  esse  non  pos- 
sumus,  sic  nobis  vitam  preesentem  tribuat  sizije  cri- 
mine  transire,  ut  ab  eucbaristias  perceptione  jioq 
separemur. 

«  Et  dimitte  nobis  debita  nostra.  »  Quod  debitum 
in  Scripturis  ad  peccatum  pertineat,  illa  parabola 
Evangelii  indicat,  ubi  servus  qui  decem  millia  ta- 
lenta  debebat^  ad  unam  petitionem  impetravit  abso- 
lutionem.  Cum  ergo  dicimus : «  Dimitte  nobis.debita 
nostra,  »  hoc  precamur,  ut  dimittat  nobis  peccata 


rim  Iribus  Israel  (Luc.  xxii).  »  Hoc  ergo  regnuni,  jj  nostra;  quod  sine  dubio  non  negabit,si  nos  feceri- 


velimus  nolimus,  venturum  est :  tamen  si  ad  illud 
nos  pertinere  confidimus,  totis  viribus^  ut  veniat 
optare  debemus.  Cum  vero  subjungimus :  «  Fiat 
voluntas  tua.  »Cognoscimu8  quia  non  nostris  volu- 
ptatibus  obtemperare,sed  voluntatem  Dei  in  omnibus 
debemusguaerere,  ut  juxtaadmonitionem  Apostoli, 
probantes  qua;  sit  vduntas  Dei  bona,  et  bene  pla- 
cens  et  perfecta^hoc  impleamus  in  opere,quod  illius 
voluntati  .placere  fuerit  comprobatum.  Quod  autexn 
dicimus  :«  Siout  in  coelo  et  in  terra,  »  coeli  nomine 
angelicaax  creaturam  possumus  accipere:  terraB, 
humanam,  cui  dlctum  est:  «  Terra  08,  et  in  terram 


mus  quod  subditur :  «  Sicut  et  nos  dimittimus  de- 
«  bitoribus  nostris. »  Regulam  enim  dimittendipec- 
cata  nostra  in  nobisipsis  habemus,  ut  slcut  volumus 
nostra  a  Deo  dimitti  nobis  peccata,  sic  dimittamus 
et  proximis  quiccunque  in  nobis  peccaverint.  Et 
sicut  volumus  post  peccatum  benignum  invenire 
Deum.sic  nos  his  qui  in  nobis  peccaverint,  clemen* 
tes  simus  et  benigni,  propter  illud  quod  Dominus 
ait  :  «  Cum  stabitis  ad  orandum,  dimittite  si  quid 
habetis  adversus  aliquem,  ut  et  Pater  vester  qui  in 
coeiis  estydimittat  vobis  peccata  vestra  {Marc.  xi).  » 
Dbi  et  discretio  necesearia  est,  ut  discernamus  quia 


m^ 


HAYMONIS  HALBEHSTAT.  EPJSC.  OPP.  PARS  IL  —  HOMlt, 


804 


alia  suni  peccata  quao  in  nobis  fratres  committuut, 
et  alia  quas  in  Deum  :  ut  scilicet  cum  in  nobis  pec- 
caverint,  facilo  dimittamus  :  cum  vero  in  Deum,non 
sine  castigatione  vel  correptione,  vel  si  necessitas 
fuerit,  districtiorem  adhibeamus  disciplinam.  Per- 
verso  enim  itinere  graditur,  qui  in  se  peccantibus 
vindictam,  et  his  qui  in  ^Deum  peccant,  exhibent 
patientiam.  Notandum  autem  quia  non  solum  per 
baptismum,  sed  etiam  post  baptismum  aliis  modis 
in  Ecclesia  remissio  tribuitur  peccatorum.  Septem 
enim  modis  remissio  peccatorum  dari  crcditur. 
Primo  per  baptismum,sicut  Dominus  ait : «  Qui  cre- 
didcritetbaptizatus  fucrit,  salvuserit  {Marc,  xvi).  » 
Secundo  per  poenitentiam,  do  qua  Dominus  alibi 
ait :  «  Pccnitentiam  agite,  appropinquabit  onim  re- 
gnum  coclorum  {Matth,  iv),  »>  etc.  Tertio  fit  pcr 
elcemosynamjuxta  quod  Uominus  alibi  ait:«  Date 
eleemosynam,  et  ecce  omnia  munda  sunt  vobis 
(Luc,  xi).  »  Quarto  fit  per  indulgentiam  proximo- 
rum,  de  qua  Dominus  dicit :  «  Si  dimiseritishomini- 
bus  peccata  eorum,  ct  Patcr  vester  coelestis  (Marc. 
xi),  »  etc.  Quinto  per  correptionem  verae  charitatiSy 
de  qua  per  Jacobum  apostolum  dicitur :  «  Qui  con- 
verti  fecerit  peccatorem  ab  errore  vi(B  suffi,  salvabit 
animam  ejus  a  morte  {Jac,  v),  »  etc.  Sexto  fit  per 
assumptionem  corporis  et  sanguinis  Domini,  sicut 
Dbminus,  cum  ejusdem  sacramentum  discipulis  ira- 
deret,  ait  :  «  Hic  calix  Novum  Testamentum  esi  in 


A  nieo  sanguino,  qui  pro  vobis  et  pro  multis  effunde- 
tur  in  remissionempeccatorum.Haecfacitequoties- 
cunquc  feceritis,in  meam  (Itu;.xxii),  •  etc.  Septimo 
vero  fit  per  sanguinis  effusionem  in  martyrio,9icQt 
angelt  voce  in  Apocalypsi  dicitur :  «  Isti  sunt  qui 
venerunt  ex  magna  tribulatiohe,  et  laverunt  dtolu 
suas  in  sanguine  Agni  {Apoc.  xxii).  »  la  eo  qood 
subditur:  «Et  ne  nos  inducas  in  tentationem, »  hoc 
petimus,  ne  nos  permittat  incidere  in  tcntationem. 
Quasienim  Deus  nosin  tentationem  induoero  dici- 
tur,quando  a  tentatione  non  liberat,  sicut  de  Pba» 
raone  dictum  est :  «  Ego^indurabd  cor  Pharaonis 
(Exod.  rv),  »  cum  nihil  aliud  sitDeoindurare,  nisi 
a  duritia  non  liberare.  Quapropter  considerantes 
fragilitatem  nostram  cordis  vocibus  supplicemus,ne 

H  nos  inducat  intentationem,  sed,  juxtaApostoli  sen- 
tentiam,  faciat  cqm  tentationo  etiam  proveatum,ut 
possimus  sustinere  (/  Cor,  x).  Quod  vero  subdimus, 
«  Sed  liberanos  amaIo,»velgeneraIiterab  omaiquod 
malum  est,  nos  liberari  petimus,  vel  specialitera 
diaboIo,qui  esi  inventor  omnium  malorura.Dequo 
alibi  Dominus  ait  :«Omnis  qui  audit  verbam  regni, 
et  non  inielligii,venit  maluset  rapit  {Matth,  xiii). » 
Ab  hujusergomalitianequaquam  possimusliberari, 
nisi  per  ejus  adjutoriiim,  qui  aii  :  «  Nemo  bonus, 
nisi  solus  Deus  {Marc,  x),  »  qui  esi  benedictus  in 
saecula  ssculorum.  Amen. 


HOMILIiE  IN  ALIQUOT  EPISTOLAS  PAULI 


IIOMILIA  PRIMA.  C 

DOMINIGA   DECIMA    NONA  POST  TRINITATIS. 

(Ephes.  IV.)  «  Fratres :  Renovamini  spirilu  men- 
«  tis  vestrs,  et  induite  novum  hominem,qui  secun- 
M  dum  Deum  creatus  est,  in  Justitia  ei  sanciitaie 
«  veritatis.  »  IIsc  verbu  Aposioli  ex  superioribus 
pendcnt.  Sic  namque  loquitur  Ephesiis  : 

«  Deponite  vos  socundum  pristinam  convcrsaiio- 
«nemveteremhomincm,quicorrumpitursecundum 
«  desideria  erroris.  »  Ac  deindc  subdit  :  «  Renova- 
mini  autcai  spiritu  mentis  vesirt^e.  »  Prisiina  con- 
versatio,  est  pcccatorca>  in  peccaiis  manere,  veius 
autem  homo,  veteris  conversatio  hominis  Adffi.Qui- 
cunque  enim  in  peccato  manet,  conversationem  ve- 
teris  horoinis  hnbet,  qui  bomo,  id  est  conversatio  ^ 
illa,  corrUmpitur  ei  depravatur  secundum  desideria 
errorum  et  vitiorum.  «  Renovamini,  »  inquit,  «  spi- 
ritu  mentis  vestr».  t  Spiriium  ei  mentem^pro  bono 
debemus  accipere,  secundum  beaium  Augustinum, 
Id  esi,  pro  raiionabilitate  mcntis.  Duae  autem  sunt 
renovationes.  Una  est  subitanea  ac  momentanea, 
quflB  fii  in  baptismate,  in  qua  renovamur  ab  omni- 
bus  pcccatis  originalibus  ei  actualibus.  Altera  qu88 
flt  per  spalium  temporis,  et  per  aBsiduiialem  lcclio- 


nis,et  per  operationem  honorumoperum,de  quahic 
dicit.  Dum  enim  ea  animus  quotidie  perstudium 
leciionis  de  Deo  intelligit,  que  ante  ignorabat,  et 
dum  pr^ficitquotidiedevirtuteinvirtutem,quotidie 

innovatur.  Tale  esiergo  ac  si  diceret :  Estis  reno- 
vati  in  baptismate,quotidierGnovamini  perstudium 

lectionis,ea  de  Deo  intelligendo,  quee  ante  nos  late- 
bant,et  crescendo  de  virtule  in  virtutem.  »  Ei  in- 
duiie,  »  inquit,  «  novum  hominem,  »  id  est,  DO\i 
hominisconversationem,veIipsuniDominumJesum. 

Videamus  quomodositipsenovushomo,  etquoroodo 
secundum  Deum  creaiusesi.  Gonceptus  estin  utero 
virginali  opere  sancii  Spiritus,  ex  semine  molieris 
sine  semine  viri  ;hoc  novum  fuit.  Fecitmiracalaqus 
nemo  aliusfecii,  conversaius  estsinepeccatoinboc 
mundo  verus  Deusei  verus  homo,  resurrexii  a  mor- 
iuis,  et  hsec  nova  omnia  fuerunt  et  sunt.  «  SecuD' 
dum  Deum  creatus  estin  justiiia,  »  quia  justus  est, 
«  in  sanctiiate  et  veritate,  »  quia  sanctus  et  verus 
est.Ei  non  solum  sanctus  Justus,  et  verus,8ed  insu- 
per  ipsa  justitia,ipsa  sanctitas  et  veritas.Quod  ergo 
dicit :  «  Induiie  novum  hominem,  »  tale  est  ac  si 
diceret :  Induite  Dominum  Jesum  Ghristam,  idest, 
conversaiionem  novi  hominis,elomnesvirtutes  quas 
iuttlligitis  in  GhrisiQ  esse.  Quicuoque  eniffl  assu- 


805 


IlpMILIifi  DE  SANCTIS. 


806 


muiitjQStitiam,  sanctitatem,  veritatem,  sapicntiam,  A     ^  Q^s  ftirabatur  »  bona  aliorum,  «  jam  non  fu- 


cbaritatem,  omnesque  virtutes  quas  ii>  Ghristo  co- 
gBOscit  esse,  Ghristum  utique  induit. 

ffPropter  quod  deponentes  mendacium,  loquimini 
u  veritatem  unusquisque  cum  proximo  suo. »  Quia 
omne  mendacium  a  diabolo  est,  qui  est  mendax  et 
pater  mendacii  (Joan,  vii^),  Quicunque  filii  veritatis 
sunt,  debent  deponere  et  abjicere  mendaciumydolo- 
sitatemetduplicitatem,et  loqui  veritatem  de  animo 
puro,cum  omni  homin6,non9olum  cum  Christiano, 
verum  etiam  cum  bseretico  et  pagano,  quia  omnes 
8unt  nostri  proximi  [Eph,  v).  Et  quare  debemus  lo- 
qui  vcritatem  cum  proximo?»  Quoniam  sumus  invi- 
cem  membra.  »  Est  Cbristus  caput,  membra  illius 
sunt  electi.Etsicutmembranostri  corporissuntsibi 
invicem  necessaria,  et  sibi  ministrant  invicem  que  «^ 
necessaria  sunt :  verbi  gratia  (/  Cor,  xii ;  Rofn.  xii): 
Oculusestnecessarius  manui  et  pedi^et  manus,  pes, 
oculo,  ideoque  ministrat  oculus  manui  et  pedi  lu- 
men,  manus  autem  abstergit  illum  etlavat  a  sordi- 
bus;  sic  in  eancta  Ecclesia  prsdicator  quilibet  qui 
est  oculus,  debet  ministrare  lumenscientiffictprse- 
dicationis  aliis  qui  sunt  manuset  pedes,  id  est,qui 
Bunt  eleemosynarii,  et  qui  curruntad  sepeliendum 
mortuum,  et  qui  activae  vit®  sunt  dediti.  Econtra 
illidebent  de  substantiasustentareoculum  praedica- 
torem,  prflebendo  ei  cibum  et  potum,  et  ministrando 
csteraquffi  necessaria  sunt  illi.  Haec  faciendo,  erunt 
sibi  invicexn  membra.  Sequitur  : 

c  Irascimini,  et  nolite  peccare  {PsaLiy).  »  Dupli- 
citerpossumusbocintelligere.Si  quando  peccatis  et 
a  via  rectitudinis  diabolo  suadente  receditis^irasci-  C  tanta  distantia  est  inter  insipientem  et  sapientem. 


retur.  »  Vel,quifurabaturverbaet  doctrinamEvan- 
gelii,  per  hereticam  pravitatem,8icut  prophetae  filii, 
de  quibus  dicitur  :  «  Vident  vana  et  divinant  men- 
dacium,  dicentes :  Hscdicit  DominusDeus,  cum  Do- 
minus  non  miserit  eos  (E%ech.Tim ;  hr.  iii);  »  jam^ 
non  furetur,  sed  recedat  ab  errore  suo.  »  Magis  au- 
«  tem  laboret,  operando  manibus  suis  quod  bonum 
«  est,  ut  tabeat  unde  tribuat  necessitatem  patien- 
ti.  »  Ille  qui  anta  furabatur,  non  solum  debct  a 
furto  cessare,  sed  debet  operari  manibus  suis,  ut 
habeat  unde  sustentet  alios  inopiain  paticntes. 

'    HOMILIA  II. 

DOMIMCA  VfGESlMA   POST  TRINITATIS. 

(Ephes-  V.)  «  Fratres,  videte  quomodo  caute  am- 
«  buletis,  non  quasi  insipientes,  sed  ut  sapientes^ 
LoquiturApostolusEphesiis,  in  illis  oroneshomines 
hortatur,  ut  caute  et  considerate  vivant  sicut  sa- 
pientes,  et  non  sicut  insipientes.Fratres  autem  illos 
vocat  in  f]de,in  societatedilectionis,quiaunum  Pa- 
trem  Deum  omnipotentem  omnes  habemus,  non  per 
naturam,  sed  per  adoptionem  (Ma/f/t.xxiii).«  Videte, 
fratres,  »  id  est,  considerate,  «  quomodo  caute  »  et 
ordinate  «  ambuletis,  »  vivatis  et  conversemini  in 
mcdio  nationis  pravs  et  perversae,  et  «  non  quasi 
insipientes,  » id  est  infldeles  qui  non  habent  sapien- 
tiam  veram,  id  est  Christuminse  habitantem,«sed 
ut  sapientes  »,  id  est  fideles  qui  sapientiam  substan- 
tialem  in  vobis  habetis.  Quanta  enim  distantia  est 
inter  tenebras  et  lumen,  inter  fldelem  et  infidelem. 


mini  vobisipsis^etindignemini,  ne  amplius  taliafa- 
ciatis,  castigando  corpusveslrum  vigiliis  et  jejuniis; 
aliter  :  Et  si,  inquit,  irascimini,  nolite  iram  perfi- 
cere.  Permittit  quidem  Apostolus  irasci  quod  huma- 
Dumest,  sed  prohibetvindictam  expetere,  quod  jam 
non  est  humanum,  quia  ira  viri  justitiam  Dei  non 
operatur.  «  Sol  non  occidat  super  iracundiam  ve- 
«  stram.  •  SJmiliter  et  duplici  modo  potest  intelligi, 
dicamus  siaipliciter.  Sol  non  occidat  super  iracun- 
diam  vestram,  id  est^  si  commoti  fueritis  ad  tempus 
adversus  proximum,  ante  solis  occasum  reconcilia- 
miui,  et  recedat  ira  a  vobis ;  aliter  :  Sol  appellatur 
Christus  in  Scripturis  sacris,  ut  ibi :  «  Vobis  timen- 
tibus  nomen  meum,  orietur  sol  JustitisB  (MaL  iv, 


quia  lumen  et  sapientia  non  potest  esse  in  eo,  nisi 
fldem  omnipotentis  Dei  habeat. «  Redimentes  tem- 
«  pus,  quoniam  dies  maii  sunt.  »  Quomodo  est  tem- 
pus  malum,  quod  secundum  dispositionem  Deisem- 
per  volvitur,  mensibus,  diebus,  et  noctibus,  horis, 
momentisque  currcntibus.  Sicut  ergo  dicitur  mala 
esse  domus,  qus  malos  babitatoreshabet,  ita  dicun- 
turmalidies^inquibusmalafluntamalishominibus. 
Quod  est  quod  dicit,  «  rcdimentestempus?»id  est, 
vestrum  illud  facite.  Verbi  gratia :  Alii  vendunt,  illud, 
malaoperando  ad  malum  suum :  vos  redimite  illud, 
talia  opera  faciendo,  pro  quibus  remunerationem 
capiatis.  Quicumque  cnim  hoc  facit  quod  sibi  est 
utile,  tempus  sibi  redimit,  et  acquirit,  quia  suum 


(Luc.  i).  »  Qui  sol  plerumque  propter  iram,  qu®  vin-  J)  illud  facit,  et  ad  suam  salutem  illud  occupat. 


dictam  expetit,  et  propterdiscordiam,occiditvobis, 
id  est,  recedit  a  vobis,  sicut  occidit  filiis  prophetis,  de 
quibus  dicitnr  :  «  Occidit  eis  sol,  cum  adbuc  dies 
esset  media  {Jer,  xv).  »  Sol  non  occidat  super  ira- 
cundiain  vestram,  id  est,  cavete  ne  propter  iram  ve- 
stram,  at  propter  vestrum  peccatum  recedat  sol  jus- 
titiffi  Christus  a  vobis. 

«  Et  nolitelocum  darediaboIo,»id  est,  nolite  vin- 
dictam  expetere,  neque  ultra  modum  irasci  (Ephes, 
vi;,  ne  recedat  sol  a  vobis  Christus,  et  veniat  diabo- 
lus  princeps  tenebrarum.  Quandocunque  enim  pec- 
camus^  locum  dic^bolo  in  nobis  damus. 


«  Propterea;,»subaudis,quiadies  mali,«  tunc  nolite 
«  fieri  imprudentcs;  sed  intelligentes,  quffi  sit  volun- 
« tas  Dei.  »  Prudens  homo  dicitur  quasi  providens, 
quialongeconsideratquem  fmem  suaopera  babilura 
sint,  et  qui  scit  quid  debeat  petere,  et  quid  vitare, 
qui  considerant  etiam  que  placeant  aut  quoe  displi- 
ceant  Deo.  Econtra  ille  qui  considerate  et  impro- 
vide  omnia  agit,  et  qui  non  considerate  ad  quem 
flnem  opera  sua  deducat,  et  quod  placeat  voluntati 
Dei,  appellatur  imprudens  et  stultus.  Unde  dicit 
Apostolus  :  «  Propterea,  »  inquiens,  quia  dies  mali 
sunt,  in  quibus  multa  mala  fiunt : «  Nolite  fleri  im- 


mi 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EMSC.  OPP.  PARS  IF.  — HOMIL. 


m 


ff\i4miSB9  sive  ineofifiideFaH,  Msed  «  eetote  » iirtel- 
Itgen  tes  q«iae  sit  voluntae  Dei ,  uid  est ,  qujd  placeat  Deo 
et  in  quitmfl  operibue  volunlas  Dei  inapleatur* 

«  fit  nolite  ineMari  viiio  in  quo  eet  luxuria. »  Per 
luxtiriam  debemue  intelligere  omnla  'v4tia  qu»  per 
^3j*ietatem  solent  evenire,  quia,iit  quidam  doctordi- 
oit,  ebrietas  nullum  vitium  exeueat.  Sed  hic  notati- 
dum  estyqaia  stciil  illt  qui  replentur  vino,  replenlnr 
invereoundia,  impatientia,  luxurta^impudicitia,  su- 
perbia,  csBterisqiie  vitiis :  ita  illi  quri  raplentur  Spi- 
ritueaneto,  replentur  castitate,  humiiitate,maneue- 
tudine,  ceterisque  virtutibus. 

«  Loquentes  vobi^metipsis  in  psalmis  et  hymnis 
«  et  cantici8  9piritualibu8.»NobismetipaisIoquimur, 
quando  alternatim  canimus  psalmos.  Psalmi  dicun- 
tur  a  psallendo,  quia  ia  psaiterio  inyeoi-untvr.  Hym- 
nxis  Grasoe,  Lalitio  eloquio  sonai  laus  Dei,  Hymnus 
antcni  si  componitur et cantatur  in  laudem  Dei, tuac 
«st  bymnus.  Oymaos  autem  apud  Latinos,pra>eipue 
Ambrosras  et  Hilarius,clari8simi  viri  composueruot. 
Unde  igitur  cum dixitcanticis,subjunxit spirftuali* 
bu8>  quiasuntcanticaqnie  non  sunt  spiritalia,  ne- 
qae  in  iaudem  Dei  cantantur.  Sicutsunt  ca&ticase- 
cularium  h(»Qinnm.  Cantica  autem  spiritalia  sunt, 
qiMB  composuerunt  prophetffi  Spiritu  saneto  afflati  et 
TOpleti^ut  sunt  cantica  Moysi,  canticutn  Annse,  can- 
ticum  Deborc,  cantipum  laais,  canticum  Ezechia, 
ocieroruinque  prophetarum.  Hoo  vero  distat  tater 
canticum  etpaalmnm,  quia  canticum  ne  solummodo 
profertor,  sed  et  decantatur  :  pealmusautemaddito 
quodam  instromento  musicie  artis,  id  est  p&alterio. 
«  Gantantee  -et  psallentes  in  cordibus  veetris  Domi- 
ao.  •  Ideo  dixit  eantantes  in  cordibus  vestris,  quia 
multi  Bitnt  qui  cantaat  solummodo  ore,  quorum 
mens  non  concordat  vod ,  et  qui  magis  attendunt  ad 
sonoritatem  voeis  ut  anditoribus  placeant,  quam  ooq- 
siderent  mente  quid  dicant.  llli  vero  cantant  in 
oorde,  quorum  mens  concordat  voci,  juxta  illud 
beati  Benedicti  :  Sic  etemus  ad  psallendumy  ut 
mens  nostra  ooncordet  voci  ooetrs. 

«  Gratiae  agentes  semper  pro  omnibns  in  nomine 
i<  Domini  nostri  Jesn  Ghristi  Deo  et  Patri.  »  Pro  om- 
nibus  beneflciis  nobis  a  Deo  graXis  datis,  vel  pro  om- 
nibus  prosperis  et  aiiversis  debemus  semper  gratias 
referre  Deo  Patri,  id  est,  Deo  omnipotenti  Patri,  qui 
oranibuB  creaturis  est  Deus  Pater,  id  est^  creator  et 
factor.Et  qnomodo?  In  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Chdsti,  dicentes  ei :  Gratias  tibi  referimus,  Domine 
sanote  Pater,  qui  nos  per  Filium  tuumfecistietre- 
deniisti  et  viam  patriae  ccBlestis  aperuisti.  Etideo  in 
nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi  gratias  referre 
debemus  Deo  Patri,  qoia  per  illum  qui  mediator  no- 
ster  est,  preceset  saorilicia  nostra  offerimus  et  trans- 
mittimus'ad  Deum  Patrem,  dicentes :  Suspice,  Do- 
mine,  preoee  populitui,  per  Dominum  nostrum  Je- 
som  Cftiristum  Filiom  luum,  qut  iecum,  etc. 

«(  Subjeoli  invicem  in  timoce  Chiieti.  »  Sicut  au- 
ditores  et  sut]jecti  sbis  pralatiB.subditi  snnt  causa 
obedi^ati»  et  G^verontia  :  tio  4^ent  etiam  preiati 


ii,  hwmiliare  se  erga  eiibjecAos,^  ^sftBtam  videat  ifios 
equalee  sibi  in  vijrtatibue  et  vitie  meriils,  inquaB- 
tum  autem  videatilloserigiinsuperbiam  oontnse 
•etvttia  sectari,  debent  ofSeivm  sus  pNBpositor» 
ostendere  et  fonlfter  redargiiere  et  iacrepare.  Quod 
probari  potest  ex  factia  a^toli  Petri,  qoi  csm^- 
disset  €orneiiam  centurionera  eooi  omaidemo  lua 
humiliter  velie  se  adorare,ecoBtra  ille  Itnmiliirritte 
ilii,  dicens: «  Surge,  iutn&  et  ego  homo  Wfn  {Ads.) » 
Ufai  autem  vidit  Aiuuiiaai  et  Sapphtram  a  via  veritii- 
tis  recedepe,  et  vitiis  aubjacere,  poteatiam  sui  ofiieii 
et  prspositorffi  ostondit  solo  verbo  iUes  ioterficieu 
{Aot.  v).  Sed  ista  omaia  in  tiinope  Cfaristi  si^t 
ageoda,  id  est,  per  amorem  Dei,  non  eausa  adok- 
tionis  neque  fMfetrooinatioais,  quod  qaidam  ftcioat, 

-Q  ut  possint  invenire  gratiam  praslati^et  iiberiuBquod 
eoa  delectat  operentur. 

HOMIUA  III. 

DOMINICA   VlfiflSIMA  PniMA  POST  TRlNrrATIS. 

(Ephbs.  VI. )«  Fratres,  coiifortamiDiiaDomiDO,«t 
V.  in  potentia  virtutis  ejus.  Induite  vos  armaturftm 
«  Dei.  »  Etreliqua.  PostBpirita1iaprffioepta,^ttibus 
admonuit  Apoetolusviroset  mulieresypatresetfiiios, 
dominos  et  servos,  subjunxit  ista  generaiia,  non  m- 
lum  ad  Ephesios  qpoibus  mittebat  baoc  epistolaoi, 
sed  ad  omnem  sexum,  et  ad  onmem  condiiioDe8i,et 
dixit :  u  De  eaatero,  »>  id^t,  deinceps  et  pneterilla 
qus  superius  diximus,«  Fratres  »  mei  in  lide  et  di- 
lectiORe,  et  qui  unum  Deum  Patrem  .omuipotentem 
habemus  {Matth.  xxv), «  confortamioi  in  Uominoet 

G  inpotentia  virtutis  «jus.  >»Kolite  confidmiBvestra 
fortitudiae,  nequein  meritis  vestris,  neque  in  potet- 
Ua  principum  hi^jus  secali^  sed  in  Domino  et  poteD- 
iia  virtutis  ejus  confortamini.  «  Induite  annata- 
ram  Dei.  » 

«  Ui  possitis  stare  adversus  insidias  diaboli.  *  to 
hoc  nomine  quod  est  armatura  comprehenduntnr 
omnia  vasa  beliioa,  ut  iorica,galea,scutum,itncea, 
tela,  ceeteraque  instrumenta  armorum.  Specialiter 
autem  debemus  intelligere  per  armaturam  Dei,  Do- 
minum  Jesum  Ghristum,  cujus  protectione  defen- 
dunti&r  omnes  electi,  et  quem  induunt,  jaxta  qitod 
idem  Apostdus  alias  dicit :  «  Quotquot  in  Ghrlslo 
baptizati  eetia,  Ghristum  induistis  (/kmt.  vi;  GM- 
ui).  A  Tuncinduunt  electiGhristum,  qaandovirt<- 

Vk  tes  quffi  in  Ghrieto  sunt,  per  adjutorium  iUitts  assu- 
munt.  Quod  ergo  dicit :  Indutte  armaturaBi  Dei,ta2e 
est  ac  si  dioeret :  Induite  Dominum  Jesum  Cbristum, 
id  est,  omnes  virtates  quas  soitis  in  illo  esse  in  ves 
assumite.  Verbi  gratia  :  «t  ille  juslus,  verus,  pa* 
tiens,castu8,  mansuetus.  Appellaturagnusetleoet 
vitulus.  Indulte  vos  justitiam,  veri  tatem»  paUeDti«iBt 
charitatem,  castitatem,  mansiieUidinefB>  ^^^ 
agnus,  id  est,  mites;  leo,  fortes  in  lide,  ia  bono  ope- 
re  oontra  diaboluoai.  Estote  et  vitulii8,m&rtifiotiil^ 
vosmetipsos  cum  vitiis«t  ooXkcu^iscentiiSyVt  pessitis 
stare  adversus  insidias  diaboli.  Multis  eoiffi  >Q^|^ 
iuaidiutur  nobis  dit^oias.  Deuique  insidiaturnoU* 


809 


HOMIUiE  IN  EPP.  PAUU. 


810 


per  malas  snggestiooes.  Insidiatur  per  vitia  camis  A 
nostrae,  et  incentiva  malaram  delectationum.  Insi- 
diator  per  ramisbx)3  soos  ut  per  hsreticos  et  fialsos 
fratres  atque  paganos.  Sed  contra  hos  omnes  debe- 
mus  nos  viriliter  pugnare,.  ut  possimus  superare. 
Poterat.  aliquis  dicere :  0  Pauie,  quare  pnecipis 
oijanem  armaturam  Dei  induere  ?  Ad  hsc  ille  sub- 
jungit  : 

u  Quia  non  est  nobis,  » inquien8,c<  colluctatio  ad- 
u  versus  camem  et  sanguinem,  sed  adversus  prin- 
«  cipesetpotestates, »  etc.  Camem  et  sanguinem  ap* 
pellatApostoIus  isto  loco  omnes  homi  nes^quiconstant 
ex  came  etsanguine,  aquibus  plemmque,  suadente 
diabolo,  impugnamur :  et  dicit,  quia  non  est  nobis 
colluctatio,  id  est  pugna,  adversus  illos  solummodo, 
8edadversusdffimones,qui  principanturmalis  homi-  ^ 
nibus.  et  potestatem  exercendo  super  illos,  regunt 
illos  potius  ad  malum  quam  ad  bonum.  Ipsique  ap- 
pellantur  spiritalia,  subaudls  dsmonia,  nequitia,  id 
est  malitia,  qui  morantur  in  hoc  aere  {Luc,  xii). 
Coelum  denique  appelLatur  aer  in  Scripturis  sacris. 
Unde  et  avescoeli  dicuntur.  Qui»  ut  philosophi  dixe- 
rant,  et  doctores  ndstri  opinantur,ita  plenus  estds- 
monibus  et  malignis  8piritibus,sicuti  radius  solis  mi- 
nutissimis  atomia.  Gontra  hos  ergotam  pugnandum 
est  nobis,  quam  etiam  contra  homines  constantes  ez 
came  et  sanguine,  quia  quidquid  mali  contra  nos 
homines  machinantur,  ab  illis  suggeritur.  Et  si  su- 
peraverimus  illos  qui  sunt  principesmalitiffi,  et  quo- 
ram  instinctu  vitia  carnis  nostrs  contra  nos  ssviunt, 
tunc  facila  superare  potenmus  omnes  ministros  il- 
lius ;  verbi  gratia  :  Sicut,  superato  principe,  exer-  C 
citus  facile  fugatur.  Quod  probari  potest  ex  libro 
Judith,  quo  narrante  discimus,  quia  Holoferno 
priucipe  militis  interempto,  muUitudo  exercituum 
in  fngam  versa,  et  a  Judseis  est  facillime  superata 
{Judith,  xiii).  Sed  qusrendum  est  quomodo  pugnare 
possimus  contra  dsmones  qui  spiritus  sunt  ?  Nam 
omnibus  patet,  contra  spiritum  armis  materialibus 
non  possepugnari  (II  Cor,  x).  Quapropter  quia  spi- 
riluB  sunt  et  invisibiles,  necesse  est  ut  arina  spiri- 
tualia  assumantur,  virtutes  videlicet  supra  memo- 
nkUe,  et  detractemus  eo  modo,  quomodo  legimus 
Jacob  luctatum  esse  cum  angelo  orando,  jejunando, 
vigilando,  csterisque  bonis  operibus  insistendo,  ut 
sicut  merait  ab  angelo  sancto  benedici  cum  qro  lu- 
ctabatur  orando  (Gen,  xxxii),  ita  et  nos  superando  n 
4iaboIum  a  Domino  benedici  mereamur.  Gtneterum 
qnaeri  potest,  ubi  acceperit  Apostolus  ut  dsmones  et 
malignos  spiritus,  principes  et  potestates  et  recto- 
res  tenebraram  haram  appellaret,  id  est  hominum 
infidelium,  Deum  ignorantium  et  peccatorum,  de 
quoram  ministerio  fuerant  iili  quondam,  quibus  di- 
i^bat :  «  Fuistis  aliquando  tenebrae  fEph.  v), » id  est, 
infideles  Deum  ignorantes  ei  peccatores.  Ad  quod 
diicendum,  quod  ex  Hhro  Danielis  illud  accepit,  ubi 
iegitur :  «  Princeps  Grscorum,  et  princeps,  Persa- 
rum  {Dan.  x).  »  Ex  lihro  quoque  Ezechielis,  ubi 
dicitur  ad  principem  Tyri  :u  Tu  signaculum  simili- 

Patboi.  GXYIII. 


tudinis  in  paradiso  Dei  fuisti  {Ezech,  xxviii),  >»  et  c«- 
iera  qn»  ibi  dicuntur  de  hocetde  principibus  ali%- 
rumgentiumi£gyptioram,As8yriorum,Idumeonim 
Nam  per  principes  illi  dsmones  inteUignntur  ilHs 
gentibus  praepositi.  Sicutenim  unusquisque  fldeMum 
habet  bonum  angelum  delegatum  ad  custodfam  sni| 
ita  et  pagani  habent  malos  angelos,  qui  eis  princi-i 
panturpermissione  Dei.  Et  sicut  Michael  pmpositus 
est  genti  Judsorum,  de  quo  dicitur :  «  Et  nemoest 
mihi  adjutor,  nisi  Michael  princeps  no8ter(Dan.  x), » 
ita  habent  et  gentes  in  inBdelitate  manentea  msdoa 
principes.  Dicamus  altius :  ApostoIus,repletu8gratta 
Dei,  cognovit  perSpiritumsanctum,quiasicuthoni 
reges  Israelitaram  signincahant  Dominum  Jesum 
Ghristum,  et  principes  qui  sunt  in  Ecclesia,  verbi 
gratia :  qualis  fuit  David  qui  interpretaturnumii/(E>r- 
tis,  sivo  desiderabilis,  aliique  quamplurimi ;  et  sic- 
ut  populus  Israel  significabat  populum  credentinm 
qui  sunt  veri  Israelits,  sic  mali  reges  et  prinoipes 
cum  suis  gentibus  qui  contra  populum  Dei  pugna^ 
bant,  et  fuerunt  reges  Ismaelitarum  et  Idumsorum 
atque  Philisthinoram  signifieabant  daemones,  qui 
principantur  paganis  et  hsrettcis,  qui  Ecclesiam 
Dei  semper  impugnant.  <c  Propterea  »  subaudis,  quia 
colluctatio  est  nobis  adversus  principes  et  potesta- 
tes,  ideo  «  accipite  armaturam  Dei^  »  de  qua  supe- 
rius  diximus,  id  est,omnes  virtute8,«utpossttisre- 
«  sistere  in  die  malo,  et  in  omnibus  perfecti  stare,  » 
id  est,  in  omnibus  prosperis  et  in  adversis  perseve- 
rare  firmi  in  flde  bonisque  operibus.  Diem  malum 
appellat  prflesens  tempus^  non  quod  per  ae  sit  ma« 
lum,  sed  quia  multa  mala  in  eo  flant.  Yel  etiam 
diem  malum  dicit  diem  judicii,  jn  quo  omnes  maH 
damnabuntur. 

«  State  ergo  succincti  lumbos  vestros  ia  verita- 
«  te.  »  Lumbos  succingimus,  cum  luxuriam  reft^- 
namus.  State,  inqnit,  in  fldc,  id  est  in  bono  opere, 
restringentes  lumbos  a  luxuriu  ubi  maxime  viget,  et 
hoc.in  veritate  facite,  non  in  mendacio  neque  per 
hypocrisim,  ncc  ui  laudem  humanam  capiatis.  Vel 
in  veritate  dicit,  pro  amore  nominis  Ghristi,  qui  est 
veritas  (Joan.  xiv).  «  Induite  lorioam  justitiaB.  >»Re- 
cte  justitia  loricsa  comparatur,  quia  siout  lorica 
multis  circulis  contexitur,  ita justitia  multis  virtuti- 
bus  consiat.  Aliter :  Justiiia  enim  bene  lorica  poiest 
comparari,  quia  sicut  lorica  peotus  munit,  ventrem 
stringit,  femora  protegit,  ita  justitia  superfluas  co- 
giiationes,  quse  in  peciore  versari  soleni,  repellit, 
ingluviom  ventris  restringii,  luxuriam  quoque  com- 
primit. 

«  Et  calceati  pedes,  »8ubaudis  sintvobis,«  in  prn- 
«  paralione  Evangelii  pacis.  »  Et  esi  sensus  :  Sicut 
ille  qui  calceatos  habet  pedes,  serpentes  sperait, 
spinas,  omnemque  asperitatem  vies  pro  nihilo  duoii: 
ita  ei  vos  diabolum  serpentem  antiquum,  spinas 
quoque^  id  est  passiones  punciionum,  omnem  aspe- 
riiatem  hujus  vii®  coniemnite,  et  liberi  ad  praedica- 
tionem  Evangelii  incedite.  Aliier :  Per  calceamenta, 
qu9  ex  moriuis  animantibus  flunt,  debemas  intet« 

S6 


811 


HAYMONIS  HALBEUSTAT.  EPISC.  OPP.  PAHS  II.  —  HOMIL. 


812 


ligere  dicta  otexempla  praccedentium  patrum.  Gal-  A 
ceatos  ergo  pedes  habe^us,  cum  dictis  et  exemplis 
pra)cedentium  patrum  muniti,  securi  ad  prediccm- 
damEvangelium  pacis»  quiaibi  continetur  pax  quam 
Ghristus  apostolis  commendavit  (Joan.  xiv),  et  in 
apoBtolis  omnibus  fidelibus,  vel  etiam  quia  per  ob- 
servantiam  Evangelii,  meremur  reconciliari  Dco. 

«  In  omnibus  »  prseliiset  certaminibus«  sumentes 
«  scutum  Adei,  in  quo  possitis  omnia  tela  nequissimi 
« ignea  exstinguere.  »Quidquid  missile  est  et  jaci- 
tur^  telum  potestappelIari,proprie  tamenillud  quod 
in  longum  protenditur,  \it  lancea.  Nam  telou  dicunt 
Gr^ci  iongum.  Unde  mustela  dicitur  mus  longus. 
Sicut  scutum  se  tenentem  protegit,  ct  tela  repellit, 
ita  fides  hominem  munit,  et  a  dlabolo  jaculis  etin- 


HOMILIA  IV. 

DOMINICA  VIOESIMA  6ECUNDA  POST  TBINITATIS. 

(Philip.  i.)«  Fratres,  confidimusin  Domino  Jesu, 
«  quia  qui  coepit  in  nobis  opus  bonum,  perGciet 
cc  usque  in  diem  Jesu  Ghristi.  »  Christus,  qui  dedit 
nobis  inilium  fidei  et  bonse  conversationis,dabitet 
perseverantiam  usque  in  diem  mortis  nostrs,  vel 
usque  ad  diem  judicii  per  successionem. 

(c  Sicut  justum  estmihi  hoc  sentire  proomnibaa 
c(  vobis,  »  id  est,  justum  est  mihi  hocintelligerede 
vobisy  quia  permanebilis  in  fide  Christi,  et  ideo  de- 
beo  gaudere.  •  Eo  quod  habeam  vos  in  corde  el  in 
cc  vinculis  meis,  »  id  est  vestri  reminiscor,  «  et  in 
c(  defensione  et  in  confirmatione  Evangelii,  socios 


festationibus  defendit,  iila  tamen  qus  fueril  bonis  j^  «  gaudii  mei,  »  id  est  promissionis  ffiterns  vits. 


operibus  adornata.  Telaautem  diaboli  ignca  appel- 
lat  suggestionem  pravam,  qua  nos  incendunt  ad  mala 
opera  agenda,  quae  exstinguuntur,  id  est  superan- 
tur,  per  virtutem  fldei. 

cc  Et  galeam  salutis  assumite.  ■  Galea  in  capite 
ponitur  quae  omnes  sensus  corporis  munit,  id  est 
protegit :  visum  videlicet  in  oculis,  auditum  in  auri- 
basj  gustum  in  ore,  olfactum  in  naribus,  tactum  in 
toto  capite.  Quid  ergo  debemus  intelligere  per  ga- 
leam,  quse,  ut  diximus,  omnes  sensus  corporis  prote- 
git?Dominum  nostrum  JesumGhristum  et  protectio- 
nem  illius.  Per  caput  vero  mentem,  quia  sicut  capite 
reguntur  membra,  itacogitationes  mente  disponun- 
tur.  Ponamus  igiturin  capite,  id  estmentc,  protectio- 
nem  Ghristi,  recordemur  ipsius  in  secreto  mcntis  nos- 


Multis  modisautemdefendebatet  confirmabat  Evan- 
gelium,  videlicet  rectemedendo,justeviveDdo,bene 
docendo.  Defendebatquoque  etconfirmabatsanctam 
esse  doctrinam  Evangelii,  dum  dicebant  ei :  Nega 
Ghristum  et  abjice  doctrinam  istam,  erisque  florens 
magno  honore  in  palatio  meo,  et  ilie  magis  eligebat 
ab  illo  flagellari,  et  in  vinculis  astringi,  quam  ei 
conserilire,  tunc  defendebat  Evangelium.  Et  videnles 
alii  hoc,  dicebant :  Vere  nisi  essetdoctrinaistavera, 
et  nisi  esset  Christus  Dei  Filius  verus,  nequaquam 
Paulus  talia  pro  ejus  nomine  sustineret.  Omnes  vos, 
subaudis  volo  esse,  id  est  o-^to,  ut  sicut  estis  socii 
in  laborc  praedicationiSy  ita  sitis  etin  rcmuneratio- 
ne.  Poterat  enim  aliquis  dicere.  Vere  circuitor  Pau- 
lus  mundi,  verbosus,  neque  diligit  nos.  Unde  dicit 


trse^habentesinillofiduciam  non  in  nosipsos,et  ipse  C  ad  haec  ille  :»  Testis  enim  mihi  est  Deus,  quomodo 


tuebitur  omnes  sensus  nostros,  ne  a  diabolo  hoste 
antiquo  possint  vulnerari.  «  Et  gladium  spiritus 
«  quod  est  vorbum  Deiy  •  subaudis  assumite.  Gla- 
dius  sancti  Spiritus  intelligitur  verbum  Dei,  ut 
Apostolus  ait  {Hebr.  iv),  id  est,  doctrina  et  scientia 
divinarum  ScripturarumquaepcrSpiritum  nobis  tri- 
buuntur.IdcircoautemgladiusappeIlatur,quiasicut 
gladiofugantur  hostes,  ita  per  cogitationem  divina- 
rumScripturarum^qusper  Spiritum  sanctum  nobis 
tribuitur,  possumus  fugare  omncs  insidias  et  omnia 
machinamenta  diaboli,  appetendo  quse  Scriptura  sa- 
cra  docet,  et  vitando  qua3  probibet.  Et  non  solum 
daemones  per  ejus  cognitionem  et  adjutorium  possu- 
mus  superare,  sed  etiam  auctoritate  illius  baereticos 
convincere,  et  errorem  illorum  destruere. 

cc  Gratia,  »  id  est  fides  et  remissio  peccatorum, 
cc  sit  in  incorruptione,  »  id  est  integritate  fidei, 
cc  cum  omnibus  qui  diligunt  Dominum  Jesum  Chri- 
c  stum.  »  Vel  aliter  :  Gratia,  id  est  fides,  remissio 
peccatorum,  societas,  aiterna,  sint  cum  omnibus 
sanctis  in  incorruptioue,  hoc  est  in  resurrectione 
generali,ubi  omnes  accipient  electi  incorruptionem 
et  immortalitatem  in  corpore,  ct  incommutabilita- 
tem  in  anima  (/  Cor,  xv),  fulgenlos  sicut  sol  in 
regno  patris  sui  {Matth.  xui) :  cum  quo  feliccs  in 
^aecula  saeculorum  maoebunt. 


cc  cupiam  omnes  vos  m  visceribus  Christi  Jcsu. » 
Viscera  dicuntur  filii,  et  viscus  dicitur,  quanquam 
inter  carnem  est,  ideo  duobus  modis  intelligitur. 
Cupio,  inquit,  vos  omnes  filios  esse  Dei,  vel  cupio 
ut  ipse  sit  templum  vestrum,  et  vos  communican* 
tes  corpori  et  sanguini  illius,  maneatis  in  illo. 

c<  Et  hoc  oro,  ut  charitas  vestra  magis  ac  magis 
cc  abundet.  »  Sicut  fides  habct  initium,  habetincre- 
mentum  et  pcrfectum  :  ita  et  charitas.  Oro,  inquit, 
ut  non  solum  ad  Dcum  et  proximum,  sed  ad  inimi- 
cos  extendatur  vestra  charitas.  cc  Justitia, »  subau- 
dis  legis,  cc  et  omni  sensu,  »  id  est  doclrina  Evan- 
gelii. 

«  Ut  probetis  potiora,  » id  est  intelligatis  maijora 
j)  de «  Deo,  ut  sitis  sinceri,  » id  est  perfecti  in  fide  ct  in 
omni  bonitate.  Sinceris  materia  est  integra,  soiida 
et  firma,  quae  nullius  rei  varietate  maculatur,  ita 
debet  et  fidcs  esse  solida  «  et  sine  offensa  in  dic 
c(  Christi,»  id  est  sine  offensionein  die  mortisvestr», 
vel  die  judicii. 

Repleti  fructu  justitiae.  »  id  est,  et  sitis  repleti 
omnibus  virtutibus,  de  quibus  dicit  Apostolus: 
<c  Fructus  autem  spiritus  est  gaudium,  pax  [M- 
v).  »  «  Per  Jesum  Christum  in  gloriam  et  laudem 
Dei,  »  id  est  ut  glorificelur  Deus  in  nobis,  et  lau- 
detur  Dominus  Jesus,  per  quem  omnia  bona  habe- 
mus. 


813 


HOMILIiE  IN  EPP.  PAUU. 


814 


HOMILU  V. 


IN   DI£  DEDIGATI0N18   TBMPLI. 


(Apog.  zxi)  ■  Vidi  civitatem  sanctam  Jerusalem 
«  novam  descendentem  de  coelp,  a  Deo  paratam 
«  sicut  sponsam,  ornatam  viro  suo.  »  Hsec  civitas 
sancta  Ecclesia,  qus  idcirco  civitas  appellatur,  quo- 
niam  a  multis  inhabitatur,  et  in  quatuor  mundi  par- 
tes  distenditur,  habens  habitatorem  Domini.  Hinc 
Paulus  dicit :  «  Templum  Dei  sanctum  est,  quod 
estis  vos  (/  Cor.  iii,  vi).  »  Sancta  dicitur,  quiaquo- 
iidie  per  baptismum  sanctificatur.  Yocatur  quoque 
Jerusalem,  quflevtsto  p<u;tsinterpretaturyquiaadhoc 
laborat,  ut  visionem  Dei  in  coDlestibus  percipiat. 
Nova  dicitur,  quia  a  vetustate  peccatiexuitur  :  pec- 


A  ut  homines  illius  fiant  tabernaculumy  cujua  magni- 
tudinem  non  capit  mundus.  Tabernaculum  Dei  cum 
hominibus,  id  est,  ipsi  homines  sunt  tabemaculum 
^ei.  Joannes  in  hoc  loco  typum  tenet  sancts  Eccle- 
siflB,  quae  audit  vocem  dicentem  :  «  Ecce  tabemacu- 
lum  Dei  cum  hominibus,  ■  quando  per  intemam 
inspirationem  seipsam  cognoscit  esse  Dei  tabema- 
culum*  M  Et  habitabit  cum  iilis,  »  id  est  cum  illisqui 
tabernaculum  Dei  esse  meruerunt.  Unde  ipse  Domi- 
nus  dicit : «  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus 
(Matth,  xxviii).  •  —  «  Et  ipsi  populus  ejus  erant.  • 
Juxta  illud  :«H8eredita8  mealsrael  {Isa.  xix),  »— «Et 
«  ipse  cum  eis  erit  eorum  Deus.  »  Habitans  in  eomm 
fide  et  dilectione,  sicut  ipse  dicit :  «  Si  quis  diligit 
me,  scrmonem  meum  servabit.  Et  Patermeus  diliget 


cati  enim  perpetratio  ad  veterem  Adam  pcrtinet.  Et  ^  eum,et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eum 


ideo  dum  Ecclesia  a  peccato  originali  mundatur,  ct 
vetustate  peccati,  ad  i.ovitatem  venit.  Unde  Apo- 
Btolus  :  «  Exspoliantes  vos  veterem  hominem,  in- 
duite  novum,  qui  renovatur  in  agnitionem  Dei 
{CoL  iii,  Eph.  rv).»  Idcirco  autem  civitas  hsc  a  Deo 
descendere  dicitur,  quia  ab  exordio  sui,  jam  cum 
capite  suo  descendit.  Unde  idem  Dominus  dicit  : 
«  Nemo  ascendit  in  ccelum  {Joan.  iii),  »etc.  Aliter: 
In  hoc  descendere  de  ccelo  dicitur,  quia  coelestis  est 
gratia,  quod  Dominus  fecit  eam  Ecclesiam.  Juxta 
illud  :  «  Ego  Dominus  faciens  te  {Isa.  XLin).»Quid- 
quam  enim  habet  in  fide,  spe  et  charitate,  csterisque 
virtutibus,et  baptismo  desuper  datum  est  illi.  Unde 
Jacobus  :«  Omne  datum  optimum,  et  omne  donum 
perfectum,  desursum  est,  descendens  a  patre  lumi- 


faciemus  (Joan.  xiv).  »  Unde  et  idem  Joannes  in 
cpistola  sua  ait :  «  Qui  manet  in  dilectione,  in  Deo 
manet  et  Deus  in  eo  (/  Joan.  iv).  »  Et  ipsorum  Deus 
omnipotensest  Deuscum  quibus  habitare  dignatur. 
Unde  Psalmista  :  «  Dominus  pars  hsereditatis  meaa 
{Psal.  xv).  »  Et  ipse  in  lege  loquitur,  dicens :«  Filiis 
autem  Levinon  dabitis  haereditatem,ego  enimhs- 
reditas  illorum  (Deti^,«xviii).  »  Quando  enim  homo 
peccando  recedit  a  Deo,  non  est  populus  Dei,  ncc 
Deum  possidet,  sed  dum  poenitendo  revertitur  ad 
Daum,  populus  Dei  est,  quia  possidet  Deum  et  pos- 
sidetur  a  Deo. 

«  Et  absterget  Deus  omnem  lacrymam  ab  oculis 
«  eorum.  »  Hsec  verba  non  ad  prsesentem  vitam 
luctu  et  lacrymis  plcnam  pertinent,  sed  ad  futuram, 


num  {Jac.  i).»  —  «  Paratam,  >  id  est  fide  cceterisque  C  quando  omnis  luctus  auferetur  a  fldelibus,  et  perpe- 


virtutibus  ornatam.  Unde  meretur  dici  sponsa. «  Sicut 
sponsam  ornatam  viro  suo.  »  Duo  dicit,  sponsam 
et  vimm^  in  quo  subintelligitur  uxor,  quia  consue- 
tudo  est  sacrae  Scripturae,  ut  sponsos  appellet  viros, 
et  sponsas  uxores.  Unde  Joel :«  Egrediatur  sponsus 
de  cubili  suo,  e^  sponsa  de  thalamo  suo  {Joel.  ii) .  » 
Et  Sephora  ad  Moysen  :  «  Sponsus  sanguinum  tu 
mihi  cs  (Exod.  iv).  »In  Evangelio  ab  angelo  dicitur  : 
«  Joseph  autem  vir  ejus  {Matth.  ii).  »  Et  in  lege  : 
«  Si  in\enerit  vir  puellam  desponsatam  in  agro,  et 
dormierit  cum  ea,  morte  morietur,  quia  humiliavit 
uxorem  proximi  sui  {deut.  xxii).  »  Sponsa  itaque 
nunc  est  sanctaEccIesia  per  fidem,  spem  et  charita- 
tem,  sed  tunc  erit  uxor,  quando  ad  amplexus  viri, 


tuum  gaudium  possidebitur.  Juxta  illud  :«  Beati  qui 
lugent,  quoniam  ipsi  consolabuntur  {Matth.  v). » In- 
tuendum  autem,  quare  omnem  lacrymam  ab  oculis 
sanctorum  dicatauferendam,  cum  sufQcere  potuis- 
set  dicere  :  Absterget  lacrymam  ab  oculis  eorum  ? 
Sedsciendum  quod  diversae  snntqualitateslacryma- 
rum,quibus  in  hacvita  aflligunturelecti:  Aliquando 
scilicet  propter  timorem  tormentorum,  ne  ob  deme- 
rita  iniquitatis  suae  poenis  tradantur  ultricibus;  ali- 
quando  propter  amorem  et  consortium  supernorum 
civium.  Postquam  enim  veniam  peccatorum  conse- 
quuntur,  itemm  flere  incipiunt,  non  jam  quia  timent 
damnari,  sed  quia  differuntur  aregno.  Aliquando 
quoque  deplorant  aliorum  peccata,  sicut  Samuel 


id  est  ad  contemplationcm  Dei  omnipotentis,  perve-  j^  flebat  Saul,  eo  quod  poenituissct  Dominum,  quod 


nerit.Quod  tota  die  quidemin  singulisagitur  electis, 
generaliter  autem  in  fine  complcbitur :  tunc  omnes 
in  commune  audient :  «  Venite,  benedicti  Patris 
(Matth.  xxv),  »  etc.  «  Ornatam  »  dicit,  id  est  in  omni- 
bus  virtutibus  compositam.  Juxta  illud  Psamlist®  : 
«  Astitit  regina  a  dextris  tuis  {Psal.  xliv),  »  etc. 

«  Et  audivi  vocem  magnam  de  tbrono.  »  Tbronus 
hic  intelligitur  homines  et  angeli  sancti  in  quibus 
habitat  Deus,  ideoque  hsc  vox  magna,  vox  intelligi- 
tur  omnipotentis  Dei.  Qus  idcirco  magna  dicitur, 
quia  de  magnis  loquitur  Deus.«  Ecce  tabernaculum 
«  Dei  cum  hominibus.  ^MagnaestenimDeigratia, 


constituerat  eum  regem  super  Israel  (I  Reg.  xv).  Et 
sicut  PauIusdeflebatCorinthios,  qui  propter  forni- 
cationem  et  idololatriam  non  egerunt  poenitentiam 
{IlCor.  XII.)  Omnem  ergo  lacrymam  ab  oculis  electo-. 
rum  Dominus  absterget,  quia  neque  timore  arcta- 
buntur  pcenarum,  neque  jam  differentur  a  regno 
quod  praesentialiter  possidebunt,  neque  etiam  alio- 
rum  peccatadefiebunt,  quia  justo  Dei  judiciodamna- 
tis  reprobis,  nuilus  deinceps  peccare  poterit. «  Et 
«  mors  ultra  non  erit.  »  Postquam  enim  omnes  a 
mortuis  resurreximus,  in  electis  jam  ultra  non  erit 
mors  neque  corporis  neque  animae.  Primusnamque 


m 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PAR»  m.  —  MISCELLANEA. 


816 


homo  ea  lege  conditus  est  in  paradiso,  ut  ni»i  peo*  A 
cassetimmortalismansisset.  Et  completo  electorum 
numero.  ab  illo  paradiso  terreno  absque  mortis  in- 
terventu  transiret  ad  patriam  coBlcstem.  Sic  autem 
edt  conditus,  ut  si  peccaret  mori  posset.  Quae  mors, 
quia  per  peceatum  eam  incurrit,  destructa  est  per 
Domini  mortem.  Ideoque  locumin  electis  non  habe- 
bunt.  Postquam  omnes  ad  vitam  resurgemus.  lales 
effecti  ut  deinceps  neque  mori  neque  peccare  possi- 
mus,  «  neqUB  luctus  ■  erit  in  iila  Ecclesia,  qui'  ut 
superius  dictum  est,  multis  modis  fit  in  pracsenti. 
«  Neque  clamor,  noque  dolor  erit  ultra.  »  Clamor 
\n  hoc  loco  intelligiturquerela  pravs  suggestionis. 
Prius  enim  quam  peecaret  homo,  in  magna  quiete 
erat^  omniaque  membra  sibi  subjecta,  et  nullo  modo 
in  aliqu^  repugnantia  possidebat.  Sed  postquam  ^ 
peccHvit,  statim  clamorem  pravse  suggestioais  oontra 
se  exsurgentem  sensit,  vidensque  mulierem  concu- 
pivit,  ftictumque  esi  Dei  judieio,  ut  qui  noluit  esse 
i^ubjectus  Deo,  non  posset  habere  membra  slbi  sub- 
Jecta.  Hunc  clamorem  deinceps  snstinemus,  quo  et 


Paulus  se  fatigatura  oeteUdKii  dicens  :  «  0  iDfelix 
ego  homo,  quis  meliberabitde  carporemortishujus? 
Video  enim  aliam  legem  in  membris  meis  (Hm. 
vii),  »  etc.  Semper  enim  fitbic  olaimor,  qiiia.8em^r 
caro  spiritui  resiertit.  Sed  eum  cormptibile  hot  \i> 
duerit  incorruptionem,  et  mortatekoo  indttent  im- 
mortalitatem,  cessabit  clamor  tumuUaaTicontra^d&- 
ctos,  qui  eos  in  bae  vita  quiescere  non  sinebat.  Ibi 
enim  cessabit  omnis  prava  suggestia,  ubi  nuliteiit 
carnis  delectatio.  Sed  et  dotor  posi  h«c  non  eni^ 
quia  videlicet  caro  electorum,  ultra  spinas  et  paa* 
ctiones  peccatorum  pro  quibus  d^Iere  debeant,  non 
generabit.  «  QuQBprim^abierunt,  »quiaut  prasesli 
saeculo  haec  omnia  sustinent.^  Sed  cum  i]iiKmi& 
coelum  et  terra  fuerint,  tunc  et  ipsi  decti  iiDaova^ 
buntur,  ct  nequaquam  prateritas  passioDee  suflti^ 
nebunt. 

u  Et  dixit  qni  sedebat  in  throao,  n  id  est  ^us 
omnipotens,  qui  priesidet  Ecclesi»  fsntt : «  Ecce  aon 
facio  omnia,  »  ea  scilicet  qua  supericis  dicta  sant, 
inter  qus  etiam  coelum  et  terra  innovabnnUir. 


HAYNOr^lS 

HALBBRSTATENSIS  EPISCOPI 

OPERDN  TERTIA  PARS.  -  NISGELLANEA 


DE  CORPORE  ET  SANGUINE  DOMINI  ^^\ 

(Apud  Acherium,  Spioileg.) 


Sed  quoniam  btg^us  Epistolae  opportunitas  aifert,  C 
ut  aliquid  de  tanto  sacramento  latius  dicatur,  profe- 
ratur  in  medium  quod  gratla  illius  contulit,  qui  hoc 
cracramentum  corporis  sui  et  sanguinis  ad  salutem 
ftdeiium  animarum  in  terris  relinquere  voluit,  ut 
fldei  integritas  propensius  roboretur,  et  credentium 
merita  cumulatius  augeantur.  Substantiam  ergo  pa- 
nis  et  vini,  qus  super  altare  ponuntur,  fleri  corpus 
Ghristi  et  sanguinem  per  mysterium  sacerdotis  et 
gratiarum  actionem,  Deo  hoc  operaute  divina  gratia, 
secreta  potestate,  nefandissimae  dementiae  est  fideli- 
bus  mentibus  dubitare.  Gredimus  itaque  et  fideliter 
confitemur  et  tenemus,  quod  substantia  illa,  panis 
scilieet  et  vini,  per  operationem  divinse  virtutis,  ut 
j&m  dictum  est,  id  est,  natura  panis  et  vini  substan- 
iialHer  coDvertatur  in  aliam  substantiam,  id  est  in 


D 


(a)Tractatus  Aimonis  sive  Haymonis,episcopi  Hal- 
berstatensis,  de  Corpore  et  San^uine  Domini  ejus 
sermonlbus  subjiciebatur  in  codioe  ms.  Sanoti  Ger- 


carnem  et  Banguioem.  Nonenimimposdibileestapod 
omnipotentiam  divina  rationis  in  qnidquid  voluent 
institutas  mntare  naturas^cum  non  fuit  ei  impossi- 
bile  easdem  naturas,cumnonfuit,exnibHQqu«ndo 
voluit  instituere.  Nam  si  de  nihilo  aliqnid  faoerepo- 
test,  tunc  aliquid  facere  ex  aliqao  noa  impoesibile 
est.  Gommutat  ergo  invisibilis  sacerdossuas  visihiles 
ereaturas  in  substantiam  susb  carnis  etsanguiniss^ 
creta  poiestate.  In  quo  quidem  Christi  corpore  st 
sanguine  propter  sumentinm  horrorem  saporp&nis 
et  vini  remanet  et  figura,  subsiantiarum  natura  in 
corpus  Ghristi  et  sanguinem  omnino  conver8a;sed 
aliud  renuntiantsensus  carnis,aliud  renuntiiti^^ 
mentis,  Sensuscarnis  nihil  aliud  renuDti«re  possont 
quamsentiunt :  intellecius  aiztem  meatis,etiidQ8ve- 
ram  Ghristi  carnem  et  sangQinem  renunliat  ef  cod- 

mani  Parisiensis,  ubi  nomen  Aimonis  erat  inscn- 
ptum.Quarefidesnon  dubia  estilludipsi  tribaeo- 
dum  esse,  cum  titulofl  id  asserat. 


813 


BISTORIiE  SACRiE  EPITOME.  —  PRiEPATIO. 


m 


fttetar  :  ut  tanto  ma^s  coronam  susb  fiictei  recipiat 
et  meritum«  quanto  magis  oredit  ex  integro,  quod 
omnino  remotum  est  a  eensibus  carnis. 

Et  notaadum  quod  panis  ille  sacratus  et  calix  si- 
gna  dicuntur.  Non  autem  hoc  quantum  ad  carnem 
Ghristi  et  sanguinem  accipiendum  est:  quod  tamen 
qttidam  errore  seni^hus  carnis  omnino  dediti,mente 
cceati  stolidis8imeputant;jam  enim  corpus  Ghristi 
^tAanguis  non  essent.NuUumsignum  est  illudcu- 
jus  est  aignuai»nec  res  aliqua  sui  ipsius  dicitursi- 
gnum^  sed  alteriufi.  Et  omnino  omne  signum,  in 
guantum  esse  signum  deprehenditur  ,di  versum  est  ab 
60  quod  signiflcat.  Corpus  ergo  Christi  et  sanguis 
sacramentum  dicuntur,  id  est  sacrum  signum,non 
•Qi-ip8tu8,*ut^femi99um  eet  et  probatum,  sed  ad 
similitudinem  sumentium  reverasigna  dicuntur:  sic- 
ut  enim  panis,  qui  sacratus  fit  corpus  Ghristi,  ex 
multis  granis  flt  unus  panis,  et  potus  ilie  qui  san- 
ctificatus  efQcitur  sanguis  Ghristi,  ex  multis  acinis 
fit  1II1U8  potus  :  sio  omnies  digne  sumentes  hoc  sa- 
eramentum  ex  mnltis  unum  corpus  in  Ghristo  effi- 
duntiKr.  PosBunt  et  aiiter  corpus  Ghristi  et  sanguis 
Bigna  nominaii,  quod  manducamus  et  in  corpus 
Ghriati  noetrum  trajicimus,  quodam  modo  nobis 
iocorporari  videtur  et  uniri.  Bignifioat  ergo  hoc  cor- 
poralisetrtemporalis  camis  Ghristi  et  sanguinis  co* 
mestio  et  incorporatio,  illam  <eternffi  societatis  et  re- 
fectionis  viaionem  spiritalem  et  sempiternam,  qua 
ei  incorporabimur  ei  uniemur  in  futuro,  sic  sine 
fine  eum  eo  permaneuri.:  ad  quod  nos  perduci  posse 
integra  lide,  alacri  spe,  flagranti  charitate  prassu- 
mendum  est. 

Hoc  quoque  fldes  sumentium  hoc  sacramentum 
ilrmtter  tenere  debet,  quantulumcunque  sumere 
vMeatuT  de  hoc  saeramento,  corpus  Ghristi,  non 
per  partes  divisum  et  separatum,sed  omnino  inte- 


A  grum  accipere;  etenim  granum  triticiinterram  pro- 
jectum  et  mortuum,  iterum  resurgens  in  fruotus' 
multiplicationem,  totum  esse  necesso  est  in  singulis 
granis  ab  ieo  progenitis.Hoc  nisi  ratione  teneamus, 
quid  fieri  posset  tanta  tamque  multisdiminutio  par- 
tium,  ut  ex  singuiis  partibus  illius  grani  singula 
formarentur  grana.  Quod  si  nosmetipsos  dijudicare- 
mus^  id  est,  discuteremus  et  examinaremus  yitam 
nostram,  utrum  digni  esssemus  necne ;  et  si  nos- 
metipsoseterrores  nostros  corrigeremus^nonu/f^tie 
dijudicaremur ;  id  est  non  damnaremur  a  Ghristo 
neque  in  hoc  saeculo,  neque  in  flituro.  XH/m  Judi- 
camur  autem  in  paucis,  in  illis  videlicet  qui  inflr- 
mantur  et  febricitant  in  hoc  prssenti  tempore,  et 
in  iUis  etiam  qui  .moriuntur,.ai>i2mim?jaam(pimtfi% 

j.  et  flagellamur  corpore  per  illos,  ut  ipsi  timore  per- 
territi,  nan.damnemur  aeternaliter  cum  hoc  mundo 
(i  Cor.  XI,  31),  id  est  cum  infidelibus  et  amatoribus 
mundi :  nihil  enim  distat  ab  infideli,  qui  irreveren- 
ter^cum  sit  omnibus  peccaiis  criminalibus  comma- 
culatus,ad  mensam  Domini  praeaumitaGaedeie^:8ed 
potius  deterior  eet  illo,etm^ori  pa3nadignus;quia 
melius  est  viamveritatis  non^ognoscere^guampast 
cognitionemrclrorsum  abire  (II  Petr.  ii,  21).  Itaque, 
fratres  mei,  convenientesad  manducandum  corpuset 
sanguinem  Ghristi  in  ecclesia,  invicem  ex^pectate,  ut 
multorum  oblatio  simul  celebretur,  et  omnes  com- 
muniter  ex  uno  pane  communicate ;  quiailla  oblatio 
unus  panis  est,et  communis  debet  esse  omnibus.fi 
quis  esurit  domi  manducet,  id  est  qui  impatiens  est, 
nec  vult  jejunare  cum  cffiteris,  domi  terreno  pape 

C  vcscatur.  Ut  non  in  judicium  conveniatis,  id  est,  ne 
corpus  Ghristi  reprehensibiliter  percipiatis  addam* 
nationem  vestram.  Caetera  autemf  subauditur  qu» 
restant  inordinata,  ctim  venero,  disponam  {l  Cor. 
33). 


XI, 


=;= 


>  T*"« 


«=f¥: 


UAYIUONIS 

HALBERSTATENSIS  EPISGOPI 

HlSTORIiE    SACRiE    EPITOME 

SIVB 

DE  CHRISTIANARUM  UERUM  MEMORIA 

LIBRI    DEGEM 

(Ex  editione  data  Golonite  anno  1600  apud  Ant.  Hierat.) 


HAYMONIS  PR JIFATIO 


Quanium  ervdiiionis,  quantum  divinarum  et  hu-  D  mus  fidem.  Ut  enim  eam  breviter  commendemus, 
manarum  renmnatitisB  pie  legentibus  ecciesiastica  rerum  abinitio  gestarum  edocet  veritatem.piospri- 
conferathistoria,  nostrm  fuit  experientisr  cognoscere,  mitivsn  Ecclesiae  actusedisserit,virorumfortium  gesta 
qui  smpe  eam^  ac  ttudiose  legendo,  vobis  ipsis  feci-     describit,  martyrum  sudat  ag.ones,confessorummt- 


819 


HAYMONIS  HALBBRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IH.  —  MISCBLLANEA. 


no 


rUa  (UloUitydoctorum,qui  et  Palres  vocantur,dicia  A 
etscripia  commemorat.Sed  quoniam  proptermuiti- 
piicitatetnfet  immensitate^n  voluminis,  fatigat  intei- 
lectum,onerat  audientiam^memoriam  invoivit,cogi- 
tavimus  efficere^  si  Dominus  voiuerit,  ut  iiber  iiie 
immensus  ad  iibeiium  redigatur.  Manuaie  hocigitur 
fieri  voiumus,  hac  utiiitate  considerata,  ut^  cum 
Eusebium  iegeris,  facundum  quidem  eioquio,  fecun- 
dum  eruditionet  sed  propter  GrxciB  iinguse  copiosi- 
tatem,  de  qua  transiatus  est,  sermone  muitipiicem, 
utque  proiixum  Meoque  a  memoria  faciie  recedentem, 
hunp  te  iibeal  videre,  nostrumque  de  eo  excerptum 
inspicere  ad  integritatem  memorix  reformandam. 


Ignosce,  beate  Eusebi,  ignosce  :  nequc  enim  hoc  ad 
tuammoiiorsuggiiiationem.Parce,  quseso^tt  aUende, 
iiium  enim  sermonem  repiico,  amice,  non  facto  libi 
injuriam  :  sicut  ante  nos  ecclesiastici  viri  feeerml; 
deiibris  eruditorum  fioscuios  coiiigendo  obscuradi' 
iuddaveruntfprolixa  breviaverunt.Uaque  divtnoope- 
ri  tuo  meum  non  confero^  sed  leipsum  refero,  te  in- 
spiciens,  te  adorans,  quem  pene  penitus  e  vesligio 
sequor,  sed  via  brevioi*e.  Sit  igitur  iiber  iile  tuus 
exempiar,  hic  cxempium.Sit  iiieforma  exprcssior^ 
hic  reprxsentatio  et  imago.  Sit  iiie  rerum  notitia^ 
iste  memoria :  nam  quod  iiie  ducit  ad  notitiam,  iste 
reducit  ad  memoriam. 


LIBER  PRIMUS. 


CAPUT  PRIMUM 

De  tempore  nalivUatis  Christi  secundum  camem. 

{Euseb. ,  iib.  i,  c.  2»  Hist.  eccles.;  Niceph . ,  iib.  i,  c.  9, 
Hist.  eccies.)  Jesus  Ghrihtus,  Dominus  ac  Salvator 
noster,  sexta  mundi  a3tate,in  Bethlehem,  Judae  op- 
pido,  nascitur,  imperante  apud  Romanos  Augusto 
Gffisare,  apud  Judaeos  vero  regnante  Herode,  alieni- 
gena  et  externi  generis  viro.  Hic  autem  Herodes, 
subquonatus  est  Dominus,ad  difTerentiam  minoris, 
subquo  passus  est,  majorHerodesfuisseintelligitur, 
secundum  Joaephum  ex  parte  patris  Idumsus,  se- 
cundum  Africanum  vero  filius  cujusdam  Antipatri, 
quondam  ab  Idumsais  latronibus  capti,  et  eorum 
latronum  vita  et  moribus  insLituti :  de  quo  natus  hic 
Herodes  Judsaorum  regnum  sic  obtinuit. 

GAPUT  II. 

Quatiter  ad  regnum  venerit. 

(Idem  in  Chron.)  Gum  oppugnasset  Pompeius  Hie- 
rosolymam,  ac  cepisset,  et  Aristobulum,  regem  et 
pontificem  Judsorum^cum  liberis  vinctum  Romam 
misisset,  Hyrcano  fratre  ejus  pontifice  constituto,in 
quem  ultimus  Judseorum  pontificatus  devenit,mox, 
eodem  Hyroano  a  Parthis  oapto,  per  senatusconsul- 
tum  priefatus  Herodes  JudseeB  regnum,  Augusto  im- 
perante,  adeptus  est,  faventibus  forsitan  aliquibus 
Judffiis.  Nam  pater  hujus  Herodis  prsfato  Hyrcano 
pontifici  valde  familiaris  exstiterat. 

CAPUT  III. 

De  facinorosis  actibus  Herodis. 
Itaque  regnum  adeptus  Herodes,  delere  volens 


B  generis  successione,  ignobilibus  quibusque  sacer- 
dotia  promittens,  omnem  ordinem  confudit,et,  ad 
cumulum  suse  nequitiaB,8acram  vestem  qua  summas 
pontifexutebatur,sub  signaculo  clausam  abscondit, 
nec  unquam  pontifioibus  in  vita  sua  uti  permtsit. 
Hoc  idem  Archelaus  flliusejus  fecit.HuncetRomani 
post  ipsos  morem  pontificalis  ii^uriae  tenuere. 

CAPUT  IV. 

De  crudeiitate  Herodis  in  infuntes. 

Ghristo  igitur  nato(a),et,secundumMatthaeievan- 
gelistiB  testimonium  (Afa(//i.n),adventantibtt8tnbu9 
Magis  (6)  ad  eum  stella  duce(£;),conturbatur,incredi* 
biliter  veritus  status  sui  et  regn!  periculum,  investi- 
gato  a  Magis  (d),  et  manifestato  ex  Micheae  oracalis, 
loco  nativitatis  ejus,interimi  jubet  omnes  puerosa 
p  bimatu  etanfra  (e), secundum  tempus  a  Magis exqui* 
situm,  ut  cum  illis  Dominum  posset  exstinguere.Sed 
praemonitus  ab  angeIo(/)  Joseph,puerum  transfertiD 
^gyptum. 

CAPUT  v. 

Quomodo  geneaiogiam  Judsorum  deletU. 
{Niceph.,  ibid.)  Per  idem  vero  tempus  summam 
Herodes  tenens  potestatem,  cum  ignobilis  esset^in- 
videns  generositati  Judaeorum,  libros  generationis 
eorum,  qui  descripti  habebantur,in  archivis  templi 
secretioribus,  cum  quibusdam  genealogiis  alienige- 
narum,  ut  Achior  ex  Ammonitis,et  Ruth  ex  Moabi- 
tis,  incendi  jubet.  Quos  aliqui  studiosi  viri  divino 
munere  recolligentes,  partim  quia  jam  faabebant 
domi  descriptos,  partim  quia  prosapiae  sus  ordinem 
memoriter  tenebant,  ad  nos  usque  perduxerunt; 


Judffiorum  generositatem,  spreta  nobili  et  legitima  D  interquos  fueruntquidamheriles,vel  Dominiciapo 


(a)  Christo  igitur  nato.  Herodis  anno  regni  33,  ut 
nos  supra  diximus,  et  Epiphanius  contra  Alogo. 
(6)  Adventantibus  Magis.  Ejusdem  anno  35. 

(c)  Sleita  duce.Dequaitem  Ghalcidius  Platonicus. 
Ilffic  stcUa  duobus  ante  annis  apparuit,  quam  Ghn- 
stus  nasceretur.  Niceph.  Et  alii  historiee  ecclesia- 
sticae  scriptores. 

(d)  Magi.  Dequibus  David  Psalmistes  tot  ante  sce- 
culorum  conversionibus  dixerat.  (Psat.  lxxii.) 


(e)  Interimi  jubet  omnes  puerosabimatuetinfra. 
Gaedishorum  infantum  meminisse  videturJosephos. 
Lib.  XVII,  cap.  3,  Jud.  Antiq. 

(f)  Joseph  puerum  transfert  in  jEgyptuin.  Quo  in 
loco  triennium,vel  biennium  mansit,  ut  placetEpi- 
phanio  :  Herode  autem  mortuo,  in  patriam  soam 
rediit,  anno  fere  sexto  aetatis  Jesu  Christi.  Ni- 
ceph. 


8SI 


HISTORIiE  SACR.E  EPITOME.  —  LIB.  I. 


823 


Btolati,  propter  propinquilatem  gencris  Gbristi,qul 
et  generationem  ejus  docuerunt,  secundum  quod 
Evangcliorum  veritas  habet. 

CAPOT  VI. 

De  vindicta  Dei  in  eo, 

{Euseb.,  lib,  I,  c,  8,  FlisL  eccles, ;  Niceph.,  lib.  i,  c, 
1  i .)  Igitur  pro  sacrilegio  quod  in  Salvatorem  ejusque 
coaevos  commiserat,  Herodem  ultio  divina  mox  per- 
urget  (Josephus  in  18,  Antiquilaium  lib.).  Incipit 
torqueri  mirabili  et  miserabili  dolore,  interius  et 
exterius  aduritur  incendio,  nimietate  gulsB  et  avidi- 
tate  cibi  distenditur,  pube  tenus  inflatus  circa  ve- 
renda  scatet  vermibus  (Jdem  in  ii  lib.).  Visum  est 
autem  medicis  ut  oleo  calido  fomentaretur,  cumque 
ia  ipso  fomento  depositus  esset,  ita  resolutus  est 
omnibus  membris,  ut  oculi  etiam  ipsi  e  suis  sedi- 
bus  Bolverentur. 

CAPUT  VIT. 

De  famosa  nequUia,  quam  in  morte  sua  perpetravit. 

{Joseph.,  lib.  XVII,  c.  3.)  Ex  hinc  fertur  jam  despe- 
rans  in  facinus  exsecrabile.  Nam  accersitos  ad  se  ex 
omni  Judsa  nobiles,  et  in  loco  qui  dicitur  Hippo- 
dromus  reclusos,  in  hora  mortis  suae  interfici  jubet, 
in  boc  ipsum  militibus  prasparatis  ct  pretio  con- 
ductis,  ut  sic  saltem  lugubres  haberet  exsequias  : 
BCiebat  enim  Judaeos  de  sua  morte  gavisuros. 

CAPUT  VIII. 

Quod  tres  filios  suos  occidit. 

{Macrob.,  lib.  ii  Satum.,  c.  4.)  Qui,  p'iulo  ante- 
qnam  moreretur,  post  duos  jam  nocatos  filios,  ter- 
tium  filium  jugulari  praecepit  Impius,  parricida, 
cum  jam  exitum  vit®  adesse  scnsisset,  malo  ac- 
cepto,  cultrum  poposcit  (solebat  enim  sic  per  se- 
metipsum  purgatum  pomum,  atqueincisum  edere). 
Tunc  circumspectans  ne  quis  esset  qui  eum  prohi- 
beret^  elevavit  dexteram,  et  in  semetipsum  vibravit 
ictum.  Hic  autem  Herodis  exstitit  finis. 

CAPUT  IX. 

De  Archeiao. 

{Euseb.^  c.  10  ^usd.  lib,)  Post  hunc  regnavit 
Archelaus,  patre  suo  Herode,  et  Gffisare  Augusto 
adjudicantibus,  qui  post  decem  annos  propter  inso- 
lentiam  devolutus,   regnum    dividitur  in  tetrar- 

Hic  Eerodes  minor  Joannem  Baptistam  capite  punit.  n 
Hic  minor  Herodes  Antinas  dictus  est^  Herodis  As- 
calonitae  filius,  e  Maltacne  uxpre  susceptus.  Nam 
■lii  multi  Herodes  fuerunt,  de  quibus  Josepbus  lib. 
V  Hist.  Jud. 

(6)  Joannem  Baptistam  virum  bo7ium.  Talo  etiam 
testimonium  huic  dat  Josephus  Hebraeus,  q^ui  et 
bujus  nefaris  csdis,et  Baptismi  meminit.Additquc 
prsterea  ob  eam  ipsam  causam  multa  Herodi  ^ra- 
vissima  incommoaa  evenisse ;  illa  duo  priesertim  : 
unum  scilicet,  quod  ejus  copiae  ab  Areta  Arabiae 
Petre®  rege  fuss  sunt  ac  victffi ;  alterum,  quod  ex- 
sUio  multatus  est,  lib.  xi\,  cap.  7.  Exsulasse  enim 
dicitur  Viennae  in  Gallia.  Niceph. 

{c)  Omne  autem  tempus  prxdicationis  sux  peregit 
intra  quadriennii  tempus.  Haec  quadriennii  obser- 


A  chia»,  Hcrodi  juuiori  fratri,  cum  Philippo,  et  cum 
Lysania. 

CAPUT  x. 

De  HerodCf  filio  Herodis. 

{Idem,  c.  13  ejusd.  lib.)  (a)  Hic  autem  Herodes  mi« 
nor,  brevi  interjecto  tempore,  Joannem  Baptistam 
capite  punit,  virum  valde  bonum  (6),qui  praecipiebat 
Jud(Eis  virtuti  opera  dare,  justitiam  inter  se  custo- 
dire,  et  in  Deum  servare  pietatem,  per  baptisma  in 
unum  convenirc,  tam  ad  abluenda  peccata,  quam 
ad  castimoniam  corporis  et  animae  servandam. 

CAPUT  XI. 

Cur  Joannem  punierit. 

Hunc^  inquam,  capite  punit,  pro  eo  quod  objur- 
n  gabatur  ab  eo  de  Herodiade,  quam  abstulerat  fratri 
suo  Philippo,  legitima  uxorc  depulsa ;  et  quia  vere- 
batur,  proptcr  doctrinam  ejusjplurimos  a  suo  regno 
discedere.  Sola  hac  igitur  suspicione  Herodis,  et 
objurgatione,vinctus  in  castellum  Machaeronta  Joan- 
nes  abducitur,  ibique  capite  obtruncatur  {Matth.  xiv, 
Luc.  w,  Marc.  vi.) 

CAPUT  XII. 

De  Domino  Jesu  Salvatore  nostro. 

Per  idem  tempus  Evangelicam  late  seininatprae- 
dicationem  Dominus  Jesus,  et  duodccim  ex  omnibus 
elegit,  quos  praeferens  sectatoribus  suis  specialiter 
apostolos  nominat.  Post  hos  septuaginta  duo  elegit 
d  iscipulos  {c),  Omne  autem  tempus  praedicationis  sus 
peregitintraquadrienniitemporisspatium,subAnna 
(]  et  Caipha  pontincibus,ita  ut  AnniB  pontificatus  tem- 
pore  incipiente  praedicare  inceperit,  et  usque  ad 
initium  Caiphse  protenderit  (Josephus).  Nam  ab^nna 
usque  ad  Caipham  quatuor  pontifices  per  ordinem 
fuerunt :  post  Annani  sedit  Ismael,  post  Ismaelem 
Elcazar,  post  Elcazar  Simon,  post  Simonem  Jose- 
phus,  cui  et  Caiphas  nomen  fuit.  Testatur  autem 
Hcbraeorum  scriptor  de  Domino  Jesu  Ghristo  quis 
fuerit ;  de  quo  his  verbis  scripsit  ita  : 

CAPUT  xiu. 

{d)  Testimonium  Josephi  de  Christo. 

{Jos,y  lib.  xviii,  c.  6,  Antiq.)  Fuit  autem  iisdem 
temporibus  Jesus  vir  sapiens,  si  tamen  eum  virum 
nominare  fas  est.  Erat  enim  mirabilium  operum  ef* 

vatio  est  itcm  apud  Eusebium,  lib.  i,  cap.  1.  Et 
apud  Nirephorum,  cap.  19,  lib.  i.  Hique  hujus  tem- 
poris  auctorcm  alTcrunt  Josephum,  hb.  xviii,  cap.  7 
Sed  hac  in  re  fides  habenda  Lucae  evangelistae  est, 
ex  quo  animadvertimus  Jesu  Christi  pnedicationis 
tempus  tricnnium  fuisse ;  id  quod  et  wicephorus  af- 
firmat  lib.  i,  cap.  10,  ct  lib.  ii,  cap.  4.  Et  Josephi 
verba,  qu®  illi  afferunt,  de  alio  tempore  plane  m- 
telligenda  sunt. 

{d)  Testimonium  Josephi  de  Jesu  Christo.  Lib.  xviii, 
cap.  6,  Antiq.  Jud.  in  codice  scilicet  Graeco  et  La- 
lino.  Nam  in  Hobrapo  non  exstat,  idque  impia  He- 
braporum  iniquitate.  Non  enim  verisimile  fat  Jose- 
phum,virum  plane  bonum,Hebraice  tacuisse  quod 
uriTco  piuribus  dixerat. 


m 


HATMONIS  HAIBBRSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  m.— MISCELLANEA. 


sn 


fector,  doctorque  hominum  eorum  qui  libenter  quae  A 
vera  sunt  audiunt ;  et  multos  etiam  ex  gentibus  sibi 
adjunxit.  Christus  hic  erat.  Hunc  accusatione  pri- 
morum  gentis  nostr»  virorum,  oum  Pilatus  agen- 
4«Hn  !n  crucem  deorevisset,  non  deseruerunt  qui  ab  , 
initio  eum  dilexerant.  Apparuit  enim  tertia  die  vivus 
Becundum  quod  divinitus  inspirati  prophets?,  vel 
hflDO,  v6l  alia  invicem  miracula  esse  prsedixerant.Sed 
«t  in  hodiernum  diem  Christianorum  nomen  per- 
fleverat  et  genus. 

CAPOT  XIV. 

De  discipulis. 

{Euseb,,  lib,  i,  c.  13,  Hisl,  eccles, ;  Epiph,,  lib.  i,  /.  /, 
c.  20,contr.  hoer.)  Apostolorum  nomina  ex  Evangeliis 
manifesta  sunt  Septuaginta  vero  nusquam  scripta 
esse  reperimus ;  dicitur  tamen  ex  ipsis  unus  fuisse 


Barnabas.  Glemens  vero,  in  quarto  Di^posUienum 
libro  Cephfle  mentionem  facit,  de  qcio  Paufus  dkit': 
Cum  autem  venisset  Cephas  Aniiethiam,  ei  resiiU  m 
faciem  {GaL  u,  11).  Et  dicit  unum  esse  ex  septua- 
ginta,  cognomine  Petriapostoli.  Sed  et  Matthiam 
unum  ex  his  fuisse  dicit,  et  qui  cum  ipso  ^tatutua 
est  ad  sortem  :  de  his  etiam  fuisse  Tatth&um.  Sed 
alios  fuisse  complures  discipulos  invenies,  si  obser- 
ves  ea  qus  Paulus  indicat,  dicens  :  Post  resurrec- 
tionem  quidem  Dominum  apparuisse  Oephs,  postea 
aliis  undeclm,  et  post  hos  amplius  quam  quingentis 
fratribus  simul  (f  Cor.  xv,  5,  6). 

(Haymo.)  Cum  his  itaque  conversatur  Dominus 
per  omne  tempus  assumpt®  mortalitatis,et  instituil 
in  (ide,  et  instruit  scientia,  donec  peracto  suscepts 
dispensationis  officio,patitur  et  resurgit,et  ascendit 
in  coclum,  secundum  Evangeliorum  fidem. 


LIBER  SECUNDUS. 


GAPUT  PRIMUM. 


De  electione  Matthix  aposloli,  et  ordinalione  septem 

diaconorum. 

(Euseb.t.  II,  c.  1,  Hist  eccl.)  Restat  ut  de  iis  quae  post 

ascensionem  Domini  proxime  consecuta  sunt,  dica- 

mus.  Mittunt  apostoli  sortem,  et  pro  Juda  traditore 

eligunt  Matthiam  {Act.  \).  Ordinant  etiam  septem 

diaconofl,  ministerii  viduarum  gratia :  e  quibus  unus 

statim  post  ordinationem  suam  lapidatur  ;  propter 

quod  et  nomine  suo  coronatur  a  Domino  :  2>r<favo« 

enim  interpretatur  corona. 

CAPUT  II. 

J^  Jaeobo,  primo  Hierosolymitano  episcopo. 

(Ibidem.  Niceph.  lib.  ii,  c.  3,  HisU  eccles.)  Tunc 
deinde  Jacobus,  fVater  Domini,  primus  Hierosoly- 


B  fVater  Domini  sit  dictus,  tanquam  cognatassit.  Hib 
enim  mos  Hebraeorura,  cognatos  vel  propinquos  fra- 
tres  dicere  vel  appellare.  Frater  igitur  Domini  sic 
dictus  esty  quia  de  Maria  sorore  matris  Domini,  «t 
patre  Alpheo  genitus  est ;  unde  Jacobus  Alphei  ap- 
pellatur.  Sed,quoniam  nunc  se  ingessit  occasio,de 
duobus  Jacobis  omnem  qu®stionem  rescindamas, 
et  altius  generis  eorum  repetamus  originem.  Maria 
mater  Domini,  et  Maria  mater  Jacobi,  fratris  Do- 
mini,  et  Maria  fratris  Joannis  evangelistas^  sorores 
fuerunt^  de  diversis  patribus  genits,  sed  de  eadeln 
matre,  scilicet  Anna.  Quae  Anna  primo  nupsit  Joa- 
chim,etde  eo  genuit  Mariam  matrem  Domini.  Mor- 
tuo  Joachim,  nupsit  Cleophas,  et  de  eo  habuit  alte- 
ram  Mariam,  quae  dicitur  in  Evangeliis  Maria  Cleo- 


mitandB  Ecclesi®  suscepit  sedera,  cum  esset  virtu-  q  phffl.  Porro  Qeophas  habebat  fratrem  Joseph,  cui 


filiastram  suam  beatam  Mariam  desponsavit;  suam 
vero  fiiliam  dedit  Alpheo,  de  qua  natus  est  Jacobns 
minor,  qui  et  Justus  dicitur,  frater  Domini^  et  Jo- 
seph  alius.  Mortuo  iiaque  Cleopha,  Anna  tertioma- 
'rito  nupsit,  scilicet  Sal6me,et  faabuit  de  eo  tertiam 
Mariam,  de  qua,  desponsata  Zebedso»  nati  snHt 
Jacobus  major,  et  Joannes  evangelista.  Sed  jaa  ad 
faistoricffi  narrationis  ordinem  nevertamur. 

CAPUT  IV. 

De  Talthaso^  misso  ad  Edissam. 

Sub  faoc  itaque  tempore  Tattfasus  a  Domino  mit- 

titur  ad  Augarum  regem  Edisseaonim,  qui  eum  ab 

sBgritudine  curat,  civitatem  absolvit  ab  errore. 

(Haymo.)  Hujus  rei  prolixiorem  in  aliquo^scripto 

reperi  faistoriam  {EusebiuSy  W6.  i,  c.  15),  sed  nescio 

Baymo  de  eaiem  materia  secundum  quod  reperit  in  ^  «^  apocrypha  est;  Deus  scit.  Quae  quia  de  fidei  pie- 

sententiis  Pntrum.  tate  descendit,  necessarium  diixi  eam  huic  operi  in- 

Seiunt  etiam  qui  diligenter  exploraverunt,  quia      serere.  Dicitur  enim  de  Salvatore  nostro  adhuc  in 


Hum  merito  6t  vitaB  insignis  privilegio. 

{Clemens  in  libro  Dispdsitionum,  lib.  vi  et  vii 
Disput.)  Nam,  licet  Petrus,  et  Jacobus,  et  Joannes 
omnibus  bene  postascensionem  Domini  fuerint  prae- 
lati,  tamen  non  sibi  vindicant  gloriam ;  sed  Jacobum, 
qui  dicebatur  Justus,  episcopum  statuunt.  Huic 
quippe  Jacbbo,  et  Petro,  et  Joanni  Dominus,  post 
resurrectiohem,  bmnem  scientiara  tradidit ;  et  ipsi 
oaeteris  apostolis  :  qui  apostoli  ipsis  LXXII  tradide- 
nint.  Duds  autem  Jacobos  fuisse  constat,  unum 
■fratrem  Joannis,  alterum  faunc  Justum,  fratrem  Do- 
mini,  (a)  qui  fraterDomini  dictus  est,  pro  eo  quod 
esset  filius  Josepfa,  qui  Gfaristi  quasi  pater  faabe- 
batur. 

caput  iii. 


(fl)  Frater  Domini  dictus  est  pro  eo  quod  esset  fiXius 
Joseph,  qui  Christi  quasi  pater^  habebatur.  Jacobus 
enim,  Josepfa  filius,  ex  alia  uxore  susceptus,  quo- 
niam  una  eum  Jesu  Cfaristo  educatus,  faac  educa- 


tionis  societate  faabitus  est  frater  Domini,  non  na- 
tura  certe,  ut  rem  totam  explicat  Epiph.  lib.  iii 
Conlra  Haereses,  ct  nos  8U|)ra. 


8SS 


tllSTOftliB  SAGRJG  EPITOME.  —  IIB.  II. 


^SflB 


earne  ckgente,  ettm  de  miraoalis  ejufi  felix.ubiqtie 
'ftLma  loqneiretii^  qola  midt  ad  enm  Augarue,  rex 
EdiMeaorum,  e{ABtolam,  in  qua  mtagnispredbusto- 
gabat  eam  ut  veniret  ad  ae,  et  carareteum-alepra. 
Dicit  etiain  quod  ex  muHiB  annis  cupierit  eum  vide- 
re,  et  ideo  mdnet  ut  veniat  ad  se,  et  ee  expediat  de 
odio  Judaorum,  et  habitet  secom,  quia  babet  civi- 
fatem  qee  sufQcerepotestiitrisquerDominusautem 
-rescribit  ad  eum  propria  manu  epistolam,  in  qna 
primum  beatumillum  asseritpro  eo  quod  creditin 
eum,  quem  non  videt.  Seoondo  dicit,  per  semet- 
ipsum  non  modo  posse  venire,  quia  in  loco  Hiero- 
soiymorum  prsceptum  Patris  etobedientiain  imple* 
taruB.  Tertio,  promittit  d  saiutem  inbaec  vcrba: 
Gam  assumptus  fuerOy  mittam  tibi  unum  ex  disci- 
palis  meisy  qui  te  curabit  ab  infirmitate. 

CAPUT  V. 

De  fade  Dommi  lineo  pmno  impressa, 

Bicitur  enim  quod,  de  desiderioprsfati  regisim- 
plendo,aliquatenus  Dominus  faciem  suam  lineapan- 
no  impressit»  et  misit  ad  eum;  ut  qui  in  propria 
-fbrma  videri  non  poterat,  saltem  per  impressam  ima- 
ginem  videretur.  Tunc  ergo  Tatttous,  ille  discipulus 
qui  missusestadEdissam,  praedictam  ibidominicam 
-  deportare  meruit  imaginem ;  qusper  longaibitem- 
pora  perduravit,  donec  Gonstantinopolim  cum  ca- 
teris  reliquiis  est  asportata. 

cAPirr  VI. 
Se^iiur  dispersio  discipulorum  Domini. 

(Euseb.  lib.  ii.  c.  1.  Bist.  eccles.)  Lapidato  itaque 
Stepbano  protomartyre,  discipuli  omnes,  eitceptis 
duodecim^  disperguntur  per  universam  Judaeam  et 
Samariam;  et  aliqui  eorumusque  ad  Phoenicem,  et 

'Gyprum,  et  Antiochiamdevenerunt.  tbipaucispfffi- 
dicant  Judasis,  non  audentes  se  credere  JudsBis  vel 
gentibus,  Saulo  tunc  temporis  vastante  Ecclesiam 

'{Aci.  vin,  9). 

CAPirr  VII. 
Adus  PhiUppidiaconi. 
{Euseb.  ibid. ;  Niceph.  lib.  u,  cop.  6  Bisi.  eccles.) 
PhiiippuiS  unos  ex  septem  diaconibusdesccnditSa- 
mariam,  et^habuit  gratkim  praedicandiyitaquodSi- 
monem  Magum,  apud  Samaritanes  tam  celebrem, 
sua  predicatione  constemit :  qui  etiam  ab  eo  sus- 
cepit  baptisma,  sed  in  dolo.  Sed  et  priBpositum 
Dandacea  cujusdam,  re^ns  ;€tbiopiae,  convertit  et 
'baptixat. 

OAPUT  VUI. 

Yocalio  PauU  apostoU. 
(Kuseb.  ibid,)  Per  idemtempusPauIusinapostola- 
tam  vDcatar,'GOBlesti  ad  se  voce  delata  (Acl.  wiu). 

GAPirr  IX. 

Suggestio  Pilati  ad  Tiberium. 

(Idemy  c.  2.)  interea  cum  de  Domino  JesuGhristo 

-circumquaque  fieret  rumor,  Pilatus  de  mirabilibus 

«^iiset  lesHrreDtione  Tiberio  prineipirefertjetqaod 

beatus  a  plurimis  crederetur.  Moe  quippe  efatapud 


A  Romanos  ut  si  quid  novi  in  proviociiB  aocidlsiet, 
-traperatori  vel  senatui  nmitianftur. 

CAPUT  X. 

Quomodo   Tiberius  de  Christo  edoctus  comptacatur» 

Tiberius  ergo,  monitus  a  Pilato,  quae  compererat 
refert  ad  senatum. 

{tertul.  in  Apolog.  contra  genies.)  Daltum  enim 
erat  decretum,  ne  quis  Deus  ab  imperatore  conse- 
oraretur,  nisi  a  senatu  probaretur.  Senatus  autem 
sprevisse  dicitur,quiasibipriusnonfuerat  delatum, 
sed  auctoritatem  suam  vulgi  praBvenerat  opinio. 
Tiberius  autem  manet  in  sententia,  commttfaltua 
periculum  aecusatoribus  Ghristianorum.  Quo  per 
divinam  providentiam  adversus  nostros  clementer 
agente,  mox  brevi  tempore  in  omnem  terraun  prae- 
B  dicatio  di£f\inditury convertuntur  innumenB  multitu- 
diues,  et  per  doctrinamGhristietvirtutum^miraetda 
ad  Ecclesias  congregantur.  (Euseb.  c.  3  ejmdem 
Ubri.)  Gornelius  in  Caesaria  primus,  Petro  mini- 
stmnte,  convertitur.  In  Autiocbia  quamplurimi  de 
gentibuB  oredunt;  ubi  florentiseima  congsegatur 
£oclesia  per  disoipulos  sub  Steiphauo  in  primaper- 
Becutione  dispersoa,  in  quaetiam  erant ^pcepfaeUei 
ordinis  viri,  cum  quibus  Paulus  et  ^Barnabbas. 

CAPVT  XI. 

Quomodoin  Antiochiaprimo  ChrUtianum  nomen  ^ex 
imposiUone  ordinatum  est. 

(Idem  ibid.;  Niceph,  lib.  ii,iC.  6,  Hist.  cccles.)  Ibl 
primum  dia6)puli,1mpeditoin  fpntebaptianiati»^ 
cabulo,  Ghristiani  nuncupantur.  Ibi  et  Agabus  ex 
G  prophetis,  unus  eorum  qui  aderant,  defamc  fatirMi 
sub  Giaudio  prophetavit.  Tlberiusviginti  eidvK^bus 
annis  sedit. 

GAP1TT  XJ1. 

Quomodo  Judseis  multa  mala  acciderurtt. 

(loseph.^  Ub.  xviii,  c.  45;  de  BeL  Jud.)  Interea  Ti- 
berius  podt  viginti  etduosannosprincipatus^suimo- 
.itur.  Gaius  succedit  imperio,  tradens  Agrippae 
regnum  Judasorum,  aimul  Philippo,  et  Lysaniae,  et 
Hersdi  tetrarchias^  praBftito  'Heredi  perp^ttta  depor- 
tationis  pcena  imposita. 

(Hatiko.}  Girca  hootempusJudaeismultaacciduiit 
mala  propter  piaculum  quodinSalvatorem^commi- 
Mserunt,  Oaio  persequente.  Ad  quemPhilo  tunc,ifiti 
^issimus  scrtptor  (PAt7.,  Ub.  y,  deCata.Jud.^-^pnd 
;j)  Hebneos,  pro  contribulibuseuisJudaetslegatiiynem 
auscipTt.Exortam  apudAlexandriam  seditionem  inter 
Graecos  et  Judaeos/ipse  PhiloeontraAppionem,  qiii 
erat  expatrteGraecorum,  potentissimepurgat Judaeo- 
rum  objecta,  sed  spernitur  aGaio,  cum  odissetJmiaees 
Gaius,  pro  eo  quod  ei  neque  aras,  neque  templa,neque 
imagines  faciebant.  firatenimtantse^vesaniaeetprae- 
'eumpttonis,utDeum  sevolueritappellari.Qui  etiam 
templum  sanctaecivitatisreplens  imaginibus  etsta- 
tuis,quod  solum  intactumaprofanae  reiigionisconta- 
gione  fuerat,commuiarein  templum  proprii  nominis 
«usuff  eat,  ut,  proh  pudor  1  temfdum  Domini ,  aedes 
^ttobHiasrnwe,  Jovis  et  tiovi  idei'  Gaii  vecafetttr.  Qvm 


^ 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC,  OPP.  PARS  III.  —  MISCELLANEA. 


omnia  insuisHbrisPhilopleniusdcscribit  {lib.  ii,  de 
Yirt.)^  et  alias  rnaumeraa  clades  ultra  omnes  tra- 
gioos  iuctus  Judaeis  irrogatasessedicit  apud  Alexan- 
driam. 

CAPDT  XIII. 

Aclum  tempore  Tiberii. 
At  Josephus  (lib.  ii  Jud.  Bel.)  malaenumeratquaa 
apud  HieroBolymam  eis  acciderunt,  et  quo  modo 
Pilatus  in  Hiero8oly[i.am  intulit  imagines  Cssaris. 

CAPUT  XIV. 

Quod  Pilatus  se  in  martem  damnavit. 

(Euseb.  lib.v.  r.  7,  Hist.  eecles.;  Niceph.  /t6,  ii, 
c.  10,  Hist.  eccL)  Per  idemtempus,  cumsic  ultiodi- 
vina  perurget  Jud^os,  Pilatum  quoque,  qui  in  morte 
Christi  iniqui  Judicicis  ofncio  functus  est,non8init 
esee  impunitum.  Hic  ergo  a  Caio  multis  maiorum 
dadibus  excruciatu8,tandempropriamanu  setrans- 
verberans  damnat  iu  mortem. 

cspirr  XV. 
Ex  historiis  Grascorum  de  fame  dira  prophetata. 

{Euseb.  c.  S,  ejusd.  lib.;  Niceph.  c.  11,  cjusd.  lib.) 
Interea  Caius  finemvivendifacitpostquatuorannos, 
nec  integros.  Claudius  succedit,  sub  quo  dira  fames 
fit  quam  prophetavit  Agabus.  Tunc  fratres  Antio- 
chie,  pro  viribus  suis,  sanctis  habitantibus  in  Hie- 
rusalem  necessariatransmittunt  perPaulumetBar- 
nabam,  in  ministerium  sanctorum  destinatos. 

GAPirr  XVI. 

De  Herode  minore^  aui  filtus  Aristobuli  filii  magni 

Herodis  fuit. 

8ub  hoc  tempore  Agrippa  cognomento   Herodis, 

totius  JudfleaB  regnum  obtinet.  Hunc  Lucas  in  Ac- 

tibus  apostolorum  (i4c/.xii)  Herodem  nominat,  Jose- 

phus  Agrippam  {JosephfjlibfXyiii^cap.il,  .int.Jud.). 

Hic,  inquam,  de  crudelitate  patrui  plurimum  reti- 

nens,  persequitur  apostolos,  Petrum  incarcerat,  et 

occidit  Jacobum,  fratrem  Joannis,  giadio. 

CAPUT  xvii. 
De  morte  Jacobi,  (ratris  Joannis. 
{Clemen,  Alex..  lib,  vii  Disput.)  Deo^jus  passione 
ut  aliquid  revolvamus,  diciturquod,cumaquodam 
apparitorum  oblatus  esset  Herodi  ad  martyrium, 
etiam  ipse  qui  obtulerat,  poenitentia  ductus,  motus 
est  et  confessus  est  se  esse  Christianum.  Tunc 
ambo  pariter  ducti  sunt  ad  supplicium;  etcum  du- 
cerentur,  rogavit  Jacobum  in  via  dari  sibi  remissio- 
nem.  At  ille  parumper  deliberans:  Pax  tibi,inquit, 
et  osculatus  est  eumi  et  ita  ambo  capite  plexisunt. 
Sed  adest  continuo  vindex  Deidextera  iu  prffifatum 
Herodem. 

GAPUT  XVIII. 

De  vindicta  Dei  in  Herodenu 
{Joseph,,  lib.  xiii  Antiq.  Jud.)  Nam  cum  postmo- 

{a)AdventusPetri  ad  Urbem.  Hoc  omnium  scripto- 
riun  litteris  tniditum  est,  neque  solum  GraBce,  sed 
Hebraice,  Syriacc,  atque  Arabice,  omniumquepene 
gentium  sermone  significatum  est,  omniumque 
principum  voluntatis  optime  ergasedem  Romanam 


A  dum  apud  Ciesaream  inhonoremCaesarisspeclacula 
faceret,  arrogantissime  indutus  veste  mirabiliter 
auro  et  argento  contexta,  a  populis  stupentibus  ex 
metalli  radiantis  fulgore  Deus  subito  appellator, 
atque  ut  flat  propitius  exoratur.  Sed,  quia  appella- 
tionem  et  fastum  non  repressit,  mox  percussus  ab 
aogelo,  et  inoredibili  dolore  ventris  et  inflatioQe 
correptus,  respiciens  ad  amicos:  En  ego:  inqult, 
deus  vester;  ecce  perceilor  confestim,  etdetrahor 
e  vita. 

CAPHT  XIX. 

Lucas  in  Actibus  apostolorum  {Act.  xii). 
Deinde  scatene  vermibus  exspiravit,  agens  septi- 
mum  regni  sui  annum,  quatuor  sub  Galigula,  tres 
reliquos  sub  Claudio. 

B  GAPUT    XX. 

De  Simone  Magd. 
{Au{/.,  epist.  86;  Epipha.  lib.  i,  tm.  I,  amtn  Si- 
mon.)  Sub  hoc  tempore  quidam  Simon  Samarita- 
nus,  caput  totius  pravitatis,  et  principittm  totiQS 
bsBresis,  sub  Claudio  Ceesare  magicis  artibus  elope 
dsBmonum  sublevatus^  in  urbe  Roma  deusdecerai- 
tur,  et  simulacri  potiturhonore,collocati  interdQOs 
pontes  fluminis  Tiberi8,habens  etiam  titulum  Latiois 
verbis,  Simoni  deo  Sancto.  Sed  non  diu  permaQet, 
fraude  divinitus  detecta. 

CAPUT  XXI. 

(a)  Adventus  Petri  in  urbem  Bomam, 
{Euseb.  liby  I,  c.  14.)  Continuo  namque  inipsis 
Claudii  temporibus,per  divinam  provideDtiamPetrus 
(J  apostolus,  fundata  prius  Antiochie  Eoclesia,  ad  qi- 
bem  Romam  cam  honore  deducituryafrerenssecum 
de  Orientis  partibus^utcoelestisquidam  negoiiator, 
divini  lumiuis  mercimonia,8iquissitcompararepa- 
ratus.  Cujus  roagnifica  auctoritate  statim  clarum 
Urbi  Dei  lumen  oritur,  et  Simonis  fraus  cum  suo 
auctore  exstinguitur.  (Haymo,)  Tantam  igitur  prs- 
dicandi  habebat  gratiam,  ut  universorum  meotefl 
placido  illustrans  sermonetraxerit,ChristiDomeDin 
capite  regnorum  celebre  fecerit  inbrevi.Etbocqui- 
dem  pulchre  divina  dispositione  actum  est,  ni  ibi 
tanto  gloriosiustituIusSalvatoris  erigeretur,quanto 
contumeliosius  ininitio  Adei spretus ibidemaRosia- 
nis  fuerat  ipse  Salvator. 

GAPUT    XXII. 

])  Commendatio  Philonis  et  conversio, 

{Euseb.,  cap.  17  ejusd.  lib.;  Niceph.,  lib.  u,  c  11) 
Eo  tempore  Philo,  Hebrseorum  scriptor,  de  quosQ- 
pra  memoravimus,  subtilissimus,  in  sensibus  pro- 
fundus,  et  afQuentissimus  eloquentiayCopioseinve- 
niens,  et  copiosius  eIoquens,iPetro  apostoloprsdi- 
canti  adhseret:  qui  deniquenobis  inmultislibrisio' 
genii  monumenta  reliquit. 

significatione  declaratum,  ut  alias  in  volumme 
contra  haereticorum  bistoriam  ostendimus.  Audent 
enim  ipsi,  quoniamoreimpudentissimo8UDt,idD^ 
gare  quod  omnium  nationum  litteris  et  sennoB* 
pervulgatum  est. 


wy 


HISTORIiE  SACILE  EPITOM*.  —  LIB.  II. 


830 


CAPUT  XXIll. 

De  Evangelio  secundum  Marcum, 

{Euseb.,  cap.  15  ejus  lib,)  Tunc  Marcus  scribit 
Evangelium  hac  occasione.  Gum  sola  Petri  auditio 
non  sufliceret,  magna  eum  audientibus  aviditate, 
magnis  precibus  rogant  Marcum  discipulum  ejus, 
ut  pradicationem  scripto  commendaret  memoris. 
Qemens  in  sexto  Dispositionum  libro :  Potrus  vero 
ut  religioso  se  spoliatum  comperit  furto,  delectatus 
est,  Tactumque  confirmavit  in  perpetuo,  legendnm 
Eicolesiis  tradit.  Postmodum  vero  Marcus  hoc  idem 
Evangelium  apud  iEgyptum  missus  a  Petro  prssdi- 
cat,  et  primus  apud  Alexandriam  levatur  in  episco- 
pum,  ubi  multos  lucratur  populos,  magnsB  sobrie- 
tatis  et  continentie  exemplo.  Interea  Paulo  apostolo 
ab  Hierusalem  in  circuitu^  et  usque  ad  Illyricum  3 
pnedicante,  Glaudius  imperator  Judasos  tumuUuan- 
tes  urbe  depellit.  Tunc  Aquila  et  Priscilla  cum  cae- 
teris  expulsis  veniunt  in  Asiam,  ibique  cohaBrent 
Apoatolo  Ecclesis  fundamenta  jacienti. 

GAPUT  XXIV. 

Quas  Judans  acciderunt  mala, 

{Joseph.f  lib .  XX  AnL  Jud.)  Tunc  vero  Agrippa 
apud  Hierosolymam  regnante,  procuratore  veropro- 
vincias  Felice^Glaudio  adhuc  in  imperio  perdurante, 
tanta  Judaeis  accidunt  mala,  ut  ipso  die  Paschse  se- 
ditione  exorta,  de  his  solis  qui  in  foribus  Ecclesi® 
constipatione  populi  mortui  sunt,  triginta  millia 
computentur ;  ubi  et  Jonathas  pontifexinterHcitur. 
Eatempestate  ^gyptius  quidam  magus,  et  arte  ma.- 
gica  simulans  8eesseprophetam,ex  omniparte  con- 
gregans  Judaeos,  promittens  eis  libertatem  antiquam 
et  liberationem  civitatis  suas,  eorum  auxilio  fVetus 
per  desertum  venit  usque  ad  montem  Oliveti  :  sed 
conatus  ejus  prsevenit  Felix,  et,  congressione  facta 
cum  armis,  .^gygtium  quidem  fugat,alios  verovel 
perimit  vel  capit,  usque  ad  triginta  octo  millia  vi- 
rorum. 

CAPOT  XXV. 

Mars  Claudii  imperatoris. 

Interea,Glaudio  tredecim  annis  et  octo  mensibus 
uncio  imperio,  Nero  suscipit  principatum.  Hic  fe- 
stuni  mittit  in  Judsam,  ut  succedat  Felici,  apud 
quem  Paulus  causa  dicta  vinctus  Romam  mittitur, 
Arislarcbo  comitante,  et  biennium  in  libera  manet  D 
custodia.  Post  hoc  adprsdicandum  dimittitur,  non- 
dum  Nerone  in  tanta  erumpente  stelera,  quanta  de 
eo  narranthistori»,  sed  adhuc^dispensationedivina, 
clementius  agente ;  ut  interim  compleretur  prsdi- 
catio  Pauli,et  scriberentur  eJusEpistoIiB,  vel  ad  per- 
sonas.vel  ad  capita  proviaciarum,vei  ad  fldeisoli- 
ditatem,vel  ad  decoremEvangeIii,deniqueadtotiu8 
Ecclesie  utilitatem. 

CAPUT  XXVI. 

De  mdrlyrio  Jacobi,  fratris  Domini. 
(Euseb.flib.  u,  ^ap.  43,  Hist.  ear(tf«.}Igitur postPau- 


A  lum Romam transmissum,  videntes Jud»i  frustratas. 
esSeinsidias  quasei  intenderant,ad  Jacobum,fratrem 
Domini,  et  Hierosolymorumepiscopum,  convertun- 
tur  ad  vindicandum.  Tunc  expetuntab  eo  abnegatio- 
nem  Ghristi ;  at  ille  libera  voce  coram  omni  populo 
Ghristum  esse  Filium  Dei  confltetur.  Tunc  de  pinna 
tempii  dejectus  ab  impiis  Judsis.  orans  super  genua 
sua,  etiam  pro  lapidantibus,  tandem,  fullonisvecte 
percussus,  occubuit,  tricesimo  episcopatus  sui  anno. 
(Clemens,)  Fuit  autem  ex  utero  matris  su®  sanctus, 
vinumetsiceram  non  bibit,  animalnon  manducavit, 
ferrum  caput  ejusnon  ascendit,oleonon  est  perun- 
ctu8,baIneo  nonestu8us,nec)aneo  indumentoindu- 
tus,sed  tantum  sindone.Huic  soli  licebat  introire  in 
sancta  sanctorum,ubi,genua  flectendo^incessanter 


orabat,  adeo  ut  ad  modum  cameli  callos  faceret  in 
gcnibus.  Qui  pro  incredibili  continentia  vit»  et  ju- 
stitia  summa  appellatus  est  Oblias,  idest  munimen- 
tum  populi  et  justitia.  Nec  multo  post  oppugnatio 
consecuta  est  Vespasiani,  itaut  et  Judsorum  pru- 
dentes  hancesse  causam  crederentstatim consecut® 
oppugnationis  Hierosolymorum,  quod  in  Jacobum 
injecerint  manussceleratas,  justissimum  etomnium 
confessionepiis8imumvirum,quieratfraterDomini, 
qui  dicitur  Ghristus.  (Haymo.)  Ego  vero  magis  opinor 
hoc  eis  contigis8e,quia  in  Dominum  Jesum  commi- 
serunt  ut,  qnia  clamaverunt :  Sanguis  ejus  super 
nos  et  super  filios  nostros,  tam  in  se,  quam  in  suis 
successoribus  continua  fere  sanguinisefTusionepu- 
nirentur.  Interea  Festus  morilur  apud  Judsam;  cui 
successit  Albinus,  Gssare  adjudicante;  Albino  FIo- 
C  rus,cuju8  avaritiametluxuriam,csteraqmeflagitia 
non  ferentes  (nam  et  honorabiles  quosque  flagris 
verberaverat,  et  nonnullos  in  sancta  civitate  patibulo 
8uspender.^t)  adversum  Romanos  rebeilant.  G^jus 
rei  occasione,ad  debellandos  Judsos  magistermili- 
tis  Vespasianus  transmittitur. 

CAPUT  xxvu. 

De  crudelitate  Neronis, 

Nero,crudeIissimus  imperator,  qui  !n  tantumsce- 
leris  progressus  est  quod  et  in  matrem,  et  in  fra- 
tres,  et  uxores,  et  omnis  sanguinis  proximos  parri- 
cida  exstitit,  ct  incestus  fecit,  Christianos  maxime 
persequitur. 

CAPUT  XXVIII. 

Petrus  et  Paulus  simul  coronaniur, 

{Euseb,,  cap.25  ejusd.  /t6.)Et  Petrum,et  Paulum, 
apostolorum  duces,  et  signiferos  JudsSypopuIoDei, 
in  ipsa  urbe  Roma  alterum  quidem  gladio,  alterum 
crucis  patibulo  condemnat.Et  Petrusquidemcapite 
demerso  cruciflgitur,  quod  rogavit,  ne  Domino  vide- 
TCtur  adsquari. 

Dionysius,  Gorinthiorum  episcopus,  qui  non  di- 
visi,  vel  diversis  temporibus,  utquidam  voIunt,8i- 
mul  in  praefata  urbe  docentes,  uno  eodcmque  tera- 
pore  ambo  pariter  martyrio  coronantur.  In  quorum 
gloriosissimo  fine,  et  nos  hujus  secundi  voluminis 
flnem  faciamus. 


HATMONIS  nAIABftSTAT.  BPBC  OPP.  PARS  lil.  — IIISGELLANBA. 


■•i^i^—i^ 


LIBER  TERTIUS. 


CAPUT  PRIHUM. 

De  divisione  apostolorum  per  provincias, 

(Euseb,,  UJb.  iii,  cap,  i,HisL  eccles.zNiceph.  lib,  iii, 
eap,  1).  Tertiufi  hic  Uber  a  divisiooe  apostolorum 
Bumit  exordium.  €um  ergo  Jud®i  debitis  oladibus 
urgerentur,  apostoli  Domiai  cum  c«teris  discipuUs 
ad'pr»dicandam  per  provincias  diriguntur. 

CAPUT  JI. 

Quibus  locis  dispersisuni  apastoli  pasi  divisionem. 

Origenes  in  explanatione  Oenesis  (lib.  m) :  Thomas 
Bortitur  Parthos,  Matthasus  ^Ethiopiam,  Bartholo- 
maBUs  Indiam  citeriorem,  Joannes  Asiam,  Andreas 
ScytbiatDyPetrus  Pontum,  Galatiam,B]thyniam,Cap- 
padociam,  Paulus  ab  Hierosolymis  usque  adlUyri- 
cum  Evangelio  Ghristi  ounctos  replevit,  alii  verovel 


A  ez  ipsius  Pauli  ore  describii :  quod  etitm  Panhii 
Buum  nominat,  cum  dirit :  Seeundum  Evan§^m 
meum  (//  Tim,  ii).  8ed  jam  ad  btstorie  oidinM&m- 
▼ertamur. 

GAVUT  v. 

Dg  morte  Nerenis. 

Igitur  post  tredecim  imperii  sni  annos  Nero  no- 
ritur.  Galba  et  Otbo  usurpant  principatiim.  Qntbus 
post  annum  et  tres  menses  defunttis,  ^pasiBniu 
tuno  apud  Jndffiam  in  ezercitu  existens  TeTocatnr, 
et  donatur  imperio,  commcndata  Tito,  ^fio  sne, 
causa  belUyet  impugnatione  Hierusuljmtt  ;snbqno 
prsfata  civitas  capitur  et  Bubvertitur 

CAPCT  VI. 

Josephus.  (6)  Subversio  Hierusalem  a  Tito  YespasiaM, 


per  baso,  vel  alia  loca,  secnndum  quod  Spiritus  B     ^Euseb.,  lib.  iii,cap.5.)  Ecolesia  vero  flddium^iH» 


sanctuB  voluit,  dimittuntur,  sicut  propria  eorum 
gesta  habent.  De  quibus  fortasse  ideo  tacuit  Orige- 
nesj  quia  vita  et  actus  eorum  minus  authentici  sunt, 
vel  ab  bnretlcis  et  impostoribus  conscripti.  Petrus 
itaque  pnedicationis  susb  monumentareliquit,duas 
scripsit  epistolas ;  simiUter  et  Jacobus,  frater  Do- 
mini,  unam;  Joanncs  vero  tres  ;  Judas,  qui  et 
Tfaatthffius,  unam.  Paulus  quatuordecim scribit.  *De 
nia  tamen,  quaa  est  ad  Hebrsos,  quandoque  apud 
Latinos  dubitatnm  est. 


CAPUT  ui. 

De  epistola  pauti  pd  Hebrmos. 
(Clem.  Alex.f  in  lib.  Reform.)  Licet  manifesta  sint 
Pauli  apostoU  scripta,nonnulUtamendeEpistolaad 
Hebraoos  dubitant.Sed  sciendum  quod  aPauloscri-  C  cos,  neque  apud  barbaros  Mdiinm  (Bgesip,ttib,vr, 
pta  est  in  Hebraoo  sermone  tanquam  Hebreis,  a  Luca     cap.  6) 


ibidem  fuerat  congregata,divino  «coeptD  responso, 
prsvenit  subversionem,  ct  oppidum  Pellam  aoorine 
trans  Jordanem  emigrat  (Niceph.,iib.  ni,e.3).Tanc 
incredibilis  fl  t  caRdes  JudflBorum  ;dt  primo  qaidemdirB 
et inauditm famisexitio  plagaintolerabilis divinitus 
mittUur,  in  tantum  ut  bella  et  cedes  interparentes 
et  Uberos  committerentur,  dum  non  solum  e  mani- 
bus,  sed  exipsis  faucibus  invicemraperecibnmd^ 
certant  [Joseph.,  lib.  iv,  c.  8,  de  Bel.  Jud,).Ad  nltimnm 
quidem  nec  loris,  vel  clngulis,  aut  etiam  ipsis  cai- 
ceamentis  abstinent.  Portarum  quoque  indamenta 
detrahentes,  conncienda  dcntibui  ingenint;  noo- 
nulli  et  feni  veteris  edunt  festucas.  Porro  geritnr 
ibi  facmus   exsecrabile,  neque  adhuc  apod  Gre- 


vero  e|]u8  discipulo  interpretata  in  Grscum.  Unde 
•t  stylttA  Qjns  magis  videtur aimiUsIibello  illi^quem 
idam  Luoas  de  Aotibus  apostolorum  scribit.  Quod 
autem  subscriptionem  soUtam  non  habet,  ibi  hoc 
fationisest  q^jod  pr«ceptum  erat  HebrsBis  ne  de 
Pauli  nomine  dicta  susciperent ;  et  idcirco  pruden- 
ternomen  suum  omisit^ne  statim  iu  principioPauIi 
nomine  inspecto  lectio  ejus  repudiaretur. 

GAPU^  IV. 

De  sancto  Luca, 
{Euseb.,  c.  3  ejusd.  lib.)  Lucas,  ejusdem  Pauli 
di8cipuIus,Antiocbenu6  genere,arte  medicus,  duos 
nobis  libroa  conscribit,  Actus  apostolorum,  quos 


CAPUT   VII. 

De  Maria  qux  filium  suum  eomedit. 

{Joseph.ylib.  vii, c.  8,  de  Bel. ittU.)  MuUer  qaadaoi, 
Maria  nomine,genereet  facultattbU8nobili8,qaead 
diem  festumenm  cateris  de  trafi8jordaiU8.alveooon- 
fltixerat,  cum  famis  ingnrvesconta  pericttlo,  ei  ho- 
stw  deprsdatione,  omniao  jamJfamedeAeejret,^ 
simis  <  usa  CQnBultorib]iB,/parvalaiiirfiUam#  qfli  tMMt 
sufo  ubmbus^Jugalat^  igiii  suppositom  tomt^^i" 
midiumquidem  coinamitydimidiiim  vare  rtnntli 
Pr«donibuB  qoidem  mox,  odoraoaminin«oiDpertOf 
isgreseis,  partem  ofkH  :'Meaay  inqaaiis,:hio.pi^ 
tus  est  ;noIite  affioi  ant  matrerreUgiaiioBttfMiti^* 
ipse  ocuUs  in8pexitetEvang6Uum,quod,utdicitur,  n  miiia  moUiores  :  edite/Aamatrpnorxaomvii*  ^ 


(a)  De  illa  qux  est  ad  Hebrasos,  quandoque  apud 
Laiinos  dubitatum.  Dubitationis  vero  causa  vel  le- 
vissima  fuit.  Quod  autem  Pauli  omnino  illa  esset, 
multffi  quidem  et  gravissims  rationes  sunt,  quas 
^erunt  ii  qui  hoc  argumenti  genus  susceperunt. 
Gumque  jam  res  in  promptu  sit,  qute  disputatione 
non  egeat,  nolo  rem  certam  et  jam  ezploDatamti|Ufi 


sua  86  veritate  defendit^lB  duhitatioaem  ftddocere. 
Nam  quae  vcra  sunt,nihil  est  cur  ad  eXterna  proW" 
tionum  prssidia  deducantur.  -  . 

{b)Hierosolym3e  subversio.Kic^phoTns  in  Chronoi. 
et  lib.  III,  cap.  3/,  Joseshus  e;t  Begesippui^  ai"<l^^ 
pene  infiniti. 


i 


833 


HI&TORIiE  SACILE  EPITOME.  —  LIB.  UL 


834 


uaiveraa  regio  tam  Beikrii  aceleris  nuntio  repletur.  A 
Nec  multo  posi  iMg^fioo,  ei  iaoiosiBsima  civitas 
BierosaiyBOffum  capiior  {Ni€eph.f.lib.  ni^cap.  7 ;  £«* 
seh,  lih.  m,  oip.  ft;  /Msp^,  lib.  vn,  iop.  20).;  cujns 
qnsxita  fuerit.  vasiitasi,  ^aanta  in  ea  diversaruai 
mortiuaBr  slrages^.  vix  seriprto  comprebenditur :.  uhi 
HBiieeles  eenteoa  miHia  ftime  et  ferro.  peremptomm 
compntantur,.exeeptis  quibusque  juvenibus  eleciisv 
qui  propter  decorem  corporis  ei  proceritatem  ad 
iriumph^m  reservantur,  cffiterisq.ue  aliis,  qui  ad 
opera  iEgypti,  vel  ad  secanda  marmora,  vel  ad 
extrahenda  metalla  destinantur,  vel  per  provinciaa 
vinctiin  servituiemdisirahuntur,  quorumflt  nume- 
PU8  ttsque  ad  nonagi  nta  m\li\jB{Joseph„lib,yn,  cap,27,) 
Sed  nequis  de  hac  captorum  vel  occisorum  ambigat 
DQuliiiudine,  novcrii  tunc  temporis  ad  diem  festum  n 
Pa8ch«  Hierosolymis  convenisse  ter  decies  centena 
milliaJudsorumy  ad  justam  Dei  retributionem  hoc 
tempore  ultionis  electo  ;  ut  qui  in  diebus  Pasch» 
Domintrm  salvatorem  morte  turpissima  damnarunt, 
fpsi  qnoqne  turpissimis  morlibus  et  dadibus  inau- 
ditie  eisdem  diebus  damnareniur.  (Haymo.)  Et  qui 
in  eju8  damnatione  dies  fesios  duxerunt  solemnesv 
nunc  ipsos  suis  damnaiioQihas  agerent  luciuosos; 
qui  eiiam  recte  fame  pereunt,  ut,  quv  Domiuo  esu- 
rienti  saluiem  eorum,  fel  ia  escam  dabani,.  omni- 
nao^a  suavitate  escarum  privarentur. 

GAPDT  Vm. 

De  tempare  subversionis  Hierttsaletn, 
FiiaaiemhscHierosoIyms  subversioquadraginta 
anoisapassione  Domini  dilaia  uIiione,anno  imperii  ^ 
Veepasiani  secundo,ui  interim  potuissent  Judei,si 
vellentylocumpoBniientiffi  invenisse^commoniti  sspe 
ab  apostolis  prsdictam  civitaiis  adesse  eversionem ; 
et  a  Jacobo,  fratre  Domini  edocti,  dum  viverei,  per 
signa  et  prodigia  coelitus  osiensa,  anietempus  exci- 
dii  commonebantur(/OMpi/i.,  Hh,  vti,c.  12,  de  Bel  Jud,). 
Etenimstella  praefulgens,  gladio  per  omnia  similis, 
imminere  desuper  civitati,  etcometes  praeterea  exi- 
tialibua  flammis  per  totum  ardere  visus  esi  annum. 

CAPUT  IX. 

Novum  portentum, 
Vitala  quoque,  sacriflciis  admoiaindie  festoazy- 
moniin«iDier  manus  minisirorum  enixa  esi  agnum. 
Porta  vero  ininterioris  »dis  area,  cum  ianti  ponde- 
riB,ntvixaYigioiiviri8clauderetur,es8ei,  vectibuset  q 
serismoAiia,  nocie  uliro  patefacta  est.  Visi  etiam 
enrrue  et  acoiatoruxo  cohortes  in  aerem  ferri,ei  alia 
mnHa  ^um  aon  itoiunt  ad  h^jusoperis  compendium, 
mazimecum  res  Ghrisiianas  propequi  debeamus. 

CAPUT  X. 

Hegesippus  de  Shnmey  Hierosolymarum  episcapopoet 

Jacobum, 

{Nieepk.fin  Ckronot.)  Igitur  subversa  Himniaalem. 

*  Unus  et  Cletu%  nm  sederunt  ut  pontifvces,  Cum 
Petrus  scilicei  in  hac  vita  essct,  sed  posi  illius  obi* 
tum  unus  ei  item  post  alier  ad  sedis  Romana  gu- 
bernacula  sedit,  itaque  Linus  secundua,  ei  Gleius 


non  muUo  postmartyrium.  Jacobi,,convenienlibui 
apostolis  in  uoum,et  prepinquis  nomini  secundum 
carnem,  Suhiod^  fllius  Joseph,  commuai  cooailio  in 
episcopum  subrogatur. 

CAPUT  Xh 

Tiius  suecedit  Vespasiano  patn. 

Inierea  Vespasianua  moritur.  Titus,  fiUus  ejus, 
succedit  imperio,  princeps  roilitaris,  pius,  sapiens, 
bellicosus ;  qui  in  tantum  facundus  fuit,  ut  causaa 
Latine  agerei,  poemata  et  tragoedias  Grffice  compo- 
neret  (Beda.)  Tantum  autem  bellicosus  fuit,  ut  in 
expugnatione  Hierosolymffi  prfficipue  inter  opiimoa 
exstiterii  prffidiatot  ;tanium  autemimperiobonusac 
clemens  fuii,  ut  nullum  omnino  puniret,  sed  etiam 
cunctos  adversum  secoi\jurantesdimiiteret,etinea 
familiaritate  quam  prius  habuerant  reiinerei.Dice- 
bat  enimindecorumeaae  aliquem  CQntristatumrece^ 
dereafacie  imperatoris ;  cujus  inter  omniafuit  illud 
celebre  dictum,  diem  se  perdidisse,  qua  nihil  boni 
fecerai.  Ita  omnium  virtutum  genere  mirabilis  fuit^ 
adeo  ut  amor  et  delicuB  htunani  generis  diceretur. 
Hic  non  nocuit  Ghristianis.  Por  idem  tempus  Linus 
obiii,  Romanus  poniifex,  iransaciis  in  sacerdotio 
duodecim  annis ;  Gleius  auccedii. 

CAPUT  XII. 

DomiHmms. 

Titus  moriiurpostduos  annosimperii  sui,eiduos 
menses.  Domitianus  vero,  frater  ^us  minor,  staiui- 
iur  imperio,  cigus  quarto  anno  apud  Alexandriam 
obiit  Ammanus,  post  viginti  et  tres  episcopatus  annoe. 
Abiliussuccedit.  Gletus  vero,  Romanus  pontifex,  et 
ipse  duodecim  annis  sedet,et  transiens  Glementi  pa- 
patum  reliquit.  Aiuni  autem  qui  de  cathedra  Romana 
Ecclesiffi perscrutati  sunt,.  quod * Linus  et  Gletusnon 
sederuni  ut  pontiflces,sed  ut  summi  pontiflcis  coadju- 
tores,  quibus  beatusPetrusiradiditecclesiasticarum 
rerum  disposiiionem :  ipse  vero  iantumorationiet 
predicationi  vacabat.Unde  tanta  aucioriiate  donati, 
merueruni  in  catalogo  pontiflcum  reponi. 

CAPUT  xiit 

Persecutia  Domitiani. 

{Niceph.,Uh,  ni,  c.  10,  HistMides. ;  Eutrop.^  lik  ix, 
in  /&n.)Inierea  Domiiianus,  poriio  Neronis,  cjusque 
impieiatis  successor,  Ghristianosvaldepersequiiur, 
quosdam  trucidai,  quosdam  bonorum  direptione 
punii,  quosdam  tradit  in  exsilium  :  inter  quos  Fla- 
viam  Domitillam,  egregiam  virginemGbristi,cujus 
gesta  habentur,inijQSulamPontiam  deportarijubet, 
et  beaium  Joannem  evangelistamrelegatexsilio,  ubi 
ei  Apocalypsim  scripsit,  misaus  prius  in  ferveniis 
olei  dolium,  sed  l1I«sus.  Hic  faraiiiam  David  per- 
quirijubei,  eipropinquosGhristi  secundumcarnem, 

iertiusin  pontiflcibus  Roroanis  numeraiur :  notoque 
de  Glemente  quidquam  commemorare,  nam  multi 
illum  secundum  numerani,  alii  quarium  scribunt: 
quffi  opinio  probabilior  plerisque  videiur. 


B35 


HAYMONIS  HALBBIISTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  lU.  ~  MISCELLANB4. 


836 


u  t  interflciat,iie  quis  superesset  JudaBonim  et  semine  A 
regali.  Quibus  oblatis,  et  de  regno  Ghristi  respon- 
dentibus.  Quia  non  est  de  hoc  mundo,liberos  abire 
jubet^sed  contemnit. 

CAPUy  XIV. 

Domitianus  regnat  quindecim  annos. 
Itaque  Domitianus  potitur  imperio  quindecim  an- 
nis.  Pustea,  ex  senatusconsulto,  omnes  qui  jussu 
ejus  exulabant  revocantur  ;  cum  quibus  et  beatum 
Joannea  rediit. 

CAPUT  XV. 

Nerva  vix  per  annum  regnaU 
(Euseb,^  lib,  xii,  cap.  21,  22,  23.  Histor.  eccles., 
Nervaquoque  anno  plusminusvedefuncto.Trajanus 
obtinetimperium,  cujusprimoprincipatusanno  Abi- 
lius  Alexandrinus  posttredecim  episcopatus  annos  |^  gunt  dediti  Hbidini. 
dicm  obiit.  Cerdone  succedente  tertio  in  sacerdo  • 
tium.  Glemens  tunc  temporis  post  Petrum  adhuc 
tlomae  pontificatum  tenebat ;  sed  apud  Antiochiam 
post  Pctrum  Evodius  fuerat,  et  secundus  Ignatius. 
Hierosolymis  post  Jacobum,fratrem  Domini,adhuc 
praeeratSimeon,  Domini  consobrinus.  (/r^.  lib.,  11, 
Adv.  /i^r^«.)Interea  adhuc  superstesbeatus  Joannes 
evangelista  praeest  Ecclesiis  Asis,  residens  apud 
Ephesum,  et  permanet  vivens  usque  ad  tempora 
Trajani,  ffidificansibl  Ecclesias  quas  Paulus  primo 
ibi  fundaverat.HicPapiam  et  Polycarpum  auditores 
et  condiscipulos  habet :  qui  etiam,  iibros  faciens  et 
epistolas,  instituit  erudivitque  plurimos  :  qui  bene 
in  ultimisvitffi  temporibusscribit  Evangelium,com- 
pulsus  ab  Asiffi  episcopis,  propter  hasreticos  qui  eo 


CAPUT  XVII. 

De  Ebionilis  hsereticis. 
{Euseb.  c.  27  ^usd.  lib.)  Hujas  quoqne  discipnli 
Ebionits,  licet  alterius  sects,  multos  decipiunt, 
dicentes  Ghristum  purum  hominem  essc,  et  com- 
muni  nativitateexviro  et  femina  procreatum,csre- 
monias  adhuc  legis  custodientes.Ebionit^  pau/vm 
interpretantur,  et  vere  sensu  pauperea. 

CAPUT  XVIII. 

De  haereticis  Cerinthianis. 
(Idem^  c.  28.)  Sed  et  Gerinthus  hsreticus  nova 
inlroducit  dogmata,  scilicet  terrenum  fore  regnum 
Ghristi  in  Hierusaiem,  et  interim  homines  vitilset 
concupiscentiis  esse  snbjiciendos,et  nuptiarumfesti* 
vitates   adfuturas,  ad  eos   facile  dedpiendoe  qui 


CAPUT  XIX. 

De  hxresi  Nicolaitarums 
{Idem,  c.  29,  ejusd.  lib!)  Surrexit  prstarea  et  alia 
hfleresis,  quae  appellatur  Nicolaitarum,  quae  a  Nico- 
lao,  uno  de  septem  diaconibus  cum  8tephaDoor(ii- 
natis,  se  Jactavit. 

CAPUT  XX. 

De  Nicolaitis  hxreticis,  et  Nicolao. 
{Clemens  Alex.j  lib.  11,  Strom.)  Hic  autem  Nico- 
laus,  pulchram  habens  uxorem,  cum  post  ascensio- 
nem  Domini  ab  apostolis  increpareturdezelot^^pia, 
injuria  lacessitus produxit  iilam  in  medium  :si  qnis 
eam  habere  vellet,libere  permisit;  ex  qua  occasione 
isti  consequens  esse  putaverunt,  ut,  secundumhoc 


*exsulanteirruperantinEcclesias,cum  variis  etper-  C  factum  veldictum  Nicolai,carnesua,inquadelecU- 


versis  dogmatibus.Haec  ergo  occasionede  nativitate 
Ghristiconscribit,  paucade  tcmporalibus  ejusgestis 
edissercns,tantum  a  caeterisevangelistis  persequens 
omissa.  Nam  alii  quidem  tres  facta  Domini  perse- 
quuntur  a  carcere  Joannis  Baptistse,hic  vero  maxi- 
me  eaquffiprimoDominus  perprsedicationis  tempus 
gessit  ante  Joannis  incarcerationem.  Multa  vero  de 
Trinitatis  et  unitatis  mysterio  profundissimo  insi- 
nuat,  ut  diximus,adversumh6ereticos,quorum  erro- 
res  tnnc  pullulaverant. 

CAPUT  XVI. 

De  Menandro  mago  et  hseretieo. 
{Epiph.Jib.iYftom.  U.c.  22;Euseb,  lib.  iii,  c.  26; 
Niceph.,  lib.  111,  c.  12,  Hist.  eccl.)  Sub  eodem  nam. 
quetemporeMenanderquidam,SimonismagiSama-  n  tendam  exposuerit.  Sed,utadincoeptumrevertamQr. 
ritani  discipulus,  et  ipse  Samarites  et  magu8,blas-      sciendum  praedictas  hsBreses  cito  consopitas  foisse, 
phemo  errore  maculat  Antiochiam,irridensimmor- 
talitatem  animse,  et  resurrectionem   mortuorum ; 
semetipsum  salvatorem  hominumesseasserens;nec 
aliter  posse  unumquemque  angelos  saeculi  vincere, 
nisi  prius  a  semagicaeartissusciperetdisciplinam; 
et  quod  per  baptisma  a  se  datum  quisque  sic  fieret 
immortalis,  et  aeternus  elTectus,  in   hac  vita  fieret 
perpetuus. 


retur,  abuteretur  unusquisque.  Unde  et  nunc,qai 
sectam  propris  libidinis  assumunt,3ub  illiusnomi- 
ne  promiscuos  et  illicitos  expetunt  concubitus. 

CAPUT  XXI. 

Adhuc  de  Nicolao ;  Clemens  commendans 

Nicolaum. 
MihiautemcompertumestNicolaumnuliampror- 

sus  cognovisse  uxorem  praeter  eam  quam  matrimo* 
n'o  sibi  conjunxerat:  cujus  certe  liberi,  femins 
quidem,  usque  ad  ultimam  senectutem  casteperdo- 
rarunt;  flliusautem  ipsesanclitatemincorrupti  co^ 
poris  custodivit.  Unde  constat  quod  ex  contemptu 
libidinis  vel  vitii  magis  produxerit  uxorem  et  libe- 
ram  abire  permiserit,quam  aliis  quibuscunqueaba- 


roaxime  per  scriptaetpraedicationembeati  Joannis. 
Qui,  post  longa  magnae  continenti»  ct  sobrietatis 
tempora,  post  insignem  Evangelii  pr«dicationem, 
post  incredibiles  signorum  virtutes,  tandem  elTodi 
sibi  jubei  sepulcrum  ;  qui  etiam  marlyr  etdoclor 
apud  Ephesum  dormit,  completa  bona  et  venerabili 
senectute  nonaginta  annorum  et  octo;in  cujuslau- 
dabili  fine  et  nos  tertium  volumen  nniamos. 


837 


HlSTOHIifi  SAGRiG  EPITOMB.  —  LIB.  IV. 


888 


LIBER  QUAUTUS. 


CAPUT  PRIMUM.  X 

Post  obitum  beati  Joannis  et  decessum  apostolo- 
rum,  sive  illius  cbori  qui  a  Domino  susceperat  vi-* 
vs  vocis  auditum,  statim,  ut  in  vacuam  domum, 
ingerunt  se  pestilentes  hsretici  in  Ecclesiam. 

CAPDT  II 

PersectUio  Trajani  imperataris, 
(Euseb.<,  lih.  ni,  c.  32,  Hist.  eccL;  Epiph.,  de  Seclis.; 
Nicepk.,  lib.  iii,  c.  16,  Hisi.  eccL;  TertuL,  in  Apolog.) 
Sed  et  Trsganus  imperator  adversum  Christianos 
niaximam  movit  persecutionem,  sub  quo  Simeon, 
Hierosolymorum  episcopus,  accusantibus  hseroticis, 
per  dies  aliquot  arflictus  suppliciis,  ad  ultimum  cru- 
ciflgitur,  ipso  admirante  judice  quod  senex  centum 
et  viginti  annorum  crucis  patibulum  pertulisset. 
Tunc  persecutionem  pondere  urgetur  Ecclesia;  tunc  g 
multa  martyrum  millia  jugulantur  :  quibus  Plinius 
secundus  prsses  motus,  scribens  ad  imperatorem, 
pro  nostris  deprecatur  asserens  nullum  in  eis  cri- 
men,  nisi  quod  antelucanos  hymnos  Ghrislo  cui- 
dam  canerent  Deo. 

CAPUT  III 

Hegesippus  de  mariyrio  Simeonis,  Hierosolymitani 

episcopi. 

(idem.)  Igitur,  Simeone  per  martyrium  resolulo, 

JustuB  quidam  suscepit  ejus  episcopatum.  Tunc 

urbis  RomsB  pontifex  Clemens,  novem  annis  sacer- 

dotio  functus,  Evaristo  reliquit  papatus  ministe- 

rjum. 

CAPUT  IV. 

De  Ignaiio,  forti  atlileta. 
(Euseb.y  cap.  36  ejusd.  lib. :  yiceph.,  c.  \9  ejusd.  C 
h'6.}Tunc  etiam  Ignatius, post  Petrum  secundasuc- 
cessione,  Antiochenus  episcopus,de  Syriae  partibus 
ad  urbem  Romam  transmittitur.et  pro  confessione 
Ghristi  ejicitur  ad  bestias.  Qui,  athleta  Christifor- 
tissimus,  in  quadam  epistola  sua  quam  ad  Romanos 
8eribii,id  etiam  deprecatur  ne  velint  eum  spemar- 
tyrii  privare;  in  qua  his  ipsis  utitur  verbi8,utivere 
Ghristianissimus  et  immobilis  a  fide  :  0  salutares 
bestias,  qus  preparantur  mihi!  quando  venient? 
quandoemittentur?quandoIicebit  eis  fruicarnibus 
meis?  Quas  ego  opto  acriores  parari,  etinvitabo  ad 
devorationem  mei,  et  deprecabor  ne  forte,  ut  in 
nonnullisfeceruntytimeantcontingerecorpusmeum; 
quinimo,  et  si  cunctabuntur,  ega  vim  faciam,  ego 
me  ingeram.  Date,qu»so,  veniam:  ego  quippenovi  j) 
quid  expediat  mihi.  (Nxceph.,  lib.  iii,  c.  19  Hisi. 
eccles.)  Nunc  incipio  esse  Christi  discipulus ;  ignes, 


cruces,  bestiffi,  dispersiones  ossium,  discerptiones 
membrorum,  totius  corporis  poenae.et  omnia  in  me 
unum  suppIicia,diaboli  arte  qusesita,  compleantur, 
dummodo  Jesum  Christum  merear  adipisci.  Sed  et 
multas  alias  scribit  epistolas ;  qui,  a  Syria  Romam 
navigans,  et  per  omnes  quas  ingrediebatur  exhor- 
tans  Ecclesias,  et  confortans  in  Domino,tandem,ut 
ct  ipse  scribit,  et  connexus  et  colligatusdecem  leo- 
pardis,  militibus  datis  ad  custodiam,  felicitermigra- 
vit  ad  Dominum. 

CAPOT  v. 

(Haymo.)  Qui  bene  in  canonc  missffi,post  accele- 
rationem  sanctoruin  apostolorum  cumegregiismar- 
tyribus  ponitur.Nam  qui  valde  Dcum  et  Christum 
ejiis,ob  insignem  fldei  confessionem,obcIarissima 
scripta  et  facta  promeruit,  valde  potest  pro  nobis 
supplicare,  ut  vere  dignissimus,et  hsres  Petri  apo- 
stoii,  tam  morum  quam  cathedrffi  successione. 

CAPUT  VI. 

De  successore  Ignalii. 

(Euseb.,  lib,  iii,  cap.  37,  HisL  eccles.)  Post  Igna- 
tium  Heros  successit  in  episcopatum,  quo  tempore 
floret  vir  sque  insignis,  Quadratus,  celebris  in  pro- 
phetica  gratia,  cujus  etiam  opuscula  habentur. 

CAPUT  VII. 

De  egregiis  prxdicatoribus  et  prxlatis  Ecctesix. 

Longumestenumerai-e  de  singulis  rectoribus,  qui 
fuerunt  in  Ecclesiis  post  apostolos.  Unde  illos  con- 
memorabimus,  quorum  fldcs  ad  nos  pervenit  et 
prffidicatio, quorum  jcxemplis  erudita  et  solidataest 
Ecdesia,  qui  ardentiore  philosophia  verbo  Dei  se 
consecrarunt,etad  salutare  prseceptumprimo  indi- 
gentibus  sua  dividentes,  ad  prsdicandum  expediti 
evangelistarum  functi  sunt  ofllcio.  Quos  etiam,  ut 
apostolo8,in  initio  fidei  comitataest  Spiritus  sancti 
gratia,  et  miraculorum  prepotens  secutus  est  effe- 
ctus.  De  quorum  oumero  Cerdon  Alexandrinus  epi- 
scopus,  de  quo  supra  dictum  est,  qui  duodecimo 
anno  Trajani  principatus  obiit(/d^.  cap.  21  ejusd. 
lib.),  succedit  quidam  Primus  nomine,  quartus  ab 
apostolis. 

CAPUT  IX. 

(a)  Evaristus  quoque,  Romanus  pontifex,  post 
octo  episcopatus  annos  obiit,  Alexandro  venerabili 
et  apostolico  viro  succedente. 

CAPUT  IX. 

(Dion.,  Oros.,  Euseb.,  tib.,  WyCap.  i.)  Interea  cre- 


(a)Ei>arisius.  JudfBO  patre  ortu8,et  tamen  pontifex      RomanuSi  ut  Theodorus.  Item  de  ejus  pontificatus 
annis  hoo  non  oonvenlt  inter  omnes. 


889 


HAYMONIS  HAiBERSTAT.  KPISC.  OPP.  PARS  UI.^imsCBLLANEA. 


810 


Bcente  Ecc1e8ia,Jud®i8editionemmovente8  Alexan-  X  Hic  Basilides  comparat  sibidiscipuloB^qoosfi&citad 


driffi  et  per  iEgyptum    et    per   diversas    terras, 
digna  et  innumera  c«de  stemuntur  sub  Trfljano. 

CAPUT  X. 

Tra^anus  viginti  annis^  sex  mensilm  minuSj  regnat. 

(Idem,  e.  3  ejusd.  lib,)  Quo  viginti  annis,  s&x 
mensibus  minus,  principatu  perfuncto,  huic  Adria- 
nus  in  sceptra  auecedii. 

CAPDT  XI 

Regnum  Adriani. 
{Ibidem.).  Tiwo  Quadratus,  discipulu»  apostolo- 
rum,  de  cfuo  supra  memmimua,  et  antistites  Athe- 
menaes  acribuDi  libros  de  Ghristiana  religlone  ad 
Adriaaum ;  qui  libri  habentur  insignes,  ut  apostoli- 
c«e  doetrine  et  magnoruoi  ingeniorum  indicia. 

CAPUT  xw. 

Alexander  papa  seditdecem  mnis, 
Tunc  alexander  papa  tertio  Adriani  anno  marty- 
rio  eoTonatur,  et  septimo  ab  urbe  milliario,  ubi  de- 
ooUattts  est,^  sepelitur,  sicut  ejusgestanarrant(£ii- 
seb.  lib.  IV,  o.  4). 

CAPUT  XIII. 

(Haymo.)  In.venimus  autem  iu  retractatione  Ghro- 
nioorum  En8ebii,quam  Beda  breviandi  gratiaordi- 
nat  prudenter  et  succinote,  quod  praBfatus  ponti- 
fex  non  sub  Adriano  passus  est,  sed  sub  Triyano ; 
quod  ex  hoc  facile  potest  probari,  quod  Adrianus, 
perQuadratum  libris  denostrareligionecompositis 
instructuSfpraecepit  per  epistolam  Ghristianos  sine 
objectione  criminum  non  puniri. 

CAPUT  XIV. 

Ultimum  excidium  Judaorum. 
(Beda.)  Hic  denique  Adrianus  Judsos  secundo  re- 
beliee  ultiraa  c»de  donat,  etiam  eis  ablala  licentia 
introeundi  Hieroeolymam,  quam  ipse  in  optimam 
murorum  ceperat  exstructioneoi^  et  iEliam  vocari 
de  suo  nomine  instituit.  Hic  Antinoo,  amasio  auo, 
annuoaagones  instituit,  celebrari,et  coepit  appeLiare 
Antinoioa,  etcivitatem  condidU  ejusnominia  Anti- 
noon,  et  templum  ei  dicavit,  sacerdotes  et  proph&- 
tas  instituit.  Interea,  Alexandro  finito  per  mariy- 
rium,  Xistus  subrogatur  Rome ;  Alexandrias  vero 
Primo  defuncto,  Justus  episcopus  eligituri 

CAPUT  XV. 

Episcopi  HiercsotymsB  ex  Judssis. 
{Idem,  c.  5  ejusd.  lib.)  Hierosolym»  vero  primus  *' 
d^gentibuscreaturMarcusepiscopuSyCessantibusiis 
qui  fuerant  cx  J  udseis,  qui  sunt  numero  quindecim,id 
est.Jacobus  frater  Domini,Simon,Justus,Zachaeu9, 
Tobias,  Bei\jamin,  Joannes,  Matthias,  Philippus, 
iteiu  Justus,  Levi,  EiTren,  Josph.  Judas. 

CAPUT  XVI. 

De  Basilide  et  Satumino  hwresiarchis. 

Per  idem  tempus,humanl  generis  bostis  antiquus 

quasi  binoore  8ibiIat,perBasiIidemhffiresiarcham, 

orhun  Alexandris»  et  Satuminum  genitum  Antio- 

ohiSi  conturbans  Eoolesias.  {Idem,  c.  6  ejusd.  tib.) 


morem  Pythagoricum  quinquennio  sitere.  Hocdocet 
immolata  absque  conscientiffi  respectu  degustare,  et 
sine  aorupuk)  §t  Indifferenter  debere  in  persecutioni- 
bus  fldem  negare. 

CiPUT  XVII. 

Blasphemia  Satumini  et  Carpocraiis. 

Saturnimus  autem  eadem  quae  Menander  supra- 
dictus  commentatur.  Garpocratesautem  quidamSi- 
monis  Magi,non  ut  ille  clam,sed  palam  acpublice, 
prsstigia  depromit.  Per  hos  imponuntur  opprobria, 
incestus  et  stupra  promiscue  habita  inter  fratres,  et 
sorores,  et  matres  ;  sed  hos  facile,  per  Domini  gra> 
tiam,tunc  in  nostris  probabilis  vita  et  eniditiocon- 
vinpit  et  exsuperat :  quos  maxime  Hegesippus,  disci- 
H  pulus  apostolorum  Ghristi  contemporaneus,  cujus 
insignes  libri  habentur,  disputationibus  et  acriptis 
confutat,  adeo  ut,  cito  evane^centibus  predictornm 
haereticorum  figmentis,  felix  efflciatur  fama  Ghri- 
atianorum ;  ita  ut  omne  genus  hominum,patrii8le* 
gibuset  superstitionibusderelictis,  et  adiis  ad  Uomi- 
num  Jesum  concurreret,  et  discere  ab  eo^qui  mitis 
est  et  humilis  corde,  festinaret. 

CAPQT  xviu. 

Adrianus  regnat  anuis  viginti  uno.  Tetesphorus  sedk 
annis  unaecim^  Hyginus  sedit  quatuor  annis.  Pins 
sedit  annis  duodedm. 

{Idem,  c.  10  ejusd.  lib.)  Interea  moritur  Adrianus, 
et  imperat  Antoninus,  cognomento,  Pius.  Teiespho- 
ru8  martyrio  resoh^tus  decedit.  Hyginus  euccedit 
n  apostolatui,  sub  quo  Valentinus  Gerdo,  et  quidam 
Marcion  figmenta  haeretica  dogmatixaixt.  Hjgiao 
aulem  decedeute,  Roipano  Pius  fungitur  sac^rdotio. 
Marcus  substituitur  Alexandri»,  Eumenide  defun- 
cto.  Sed  et  Mapco  post  decem  annos  mortuo,  Cda^ 
dion  ejus  gubernat  Eoclesiam.  Pius  vero  in  urise 
Roma,  expleto  sacerdotio,  Aniceto  sedem  reliquit, 
sub  quo  Hegesippos  Romam  venit,  ifaidem  perma- 
ncns  usque  adepiscopatumEleutherii^qui  fuitpost 
Anicetum.  Tunc  et  Justinus  phiIosophu8,Gbristiet 
(idei  nostrffi  contra  Marciooem  tam  viva  voce  quam 
libris  defensor,  scribitad  Antoninumlibrum  de  Ghri- 
stiana  ReHgione,  §t  obtinet  gratiam  pro  nostris. 


CAPUT  XIX. 

De  Polycarpo,  insigni  martyre. 

Bo  tempore  Polycarpus,  ordinatus  et  eruditas  ab 
apostolis,  Smynasorum  episcopus,longevaet  inno- 
centi  vita  venerabilis  pergit  Romam,  et  corraptud 
per  Valentinianum  et  Gerdonem  ab  hfiretica  labe 
castigat.  {Niceph.,  tib.  m,  cap.  14,  ffisi.  EccI.^Tt^" 
ditur  hunc  eleganter  narrasse  de  Joanne  apostolo, 
quod,  cum  apud  Ephesum,Iavandi  gratia,  balneum 
esset  ingressus,  et  vidisset  ibi  Cerinthum,  exivit 
continuo  non  lotus,^  dioens :  Fugiamus  binc,  ne  et 
balneae  ips«  corruaut,.iuquibu8  lavatqr  CerrDthus, 
veritatis  inimicus.  Exstant  hujus  prfficlara  qosdam 
opu8cuIa,et  epistolahi^usad  Philippenses  pnffvali- 
da,  continens  fldei  moAiia  ei  8ali;rtvft«Q^  au^P^ 


841  HISTORIiE  SACRiE  EPITOME.  —  LIB.  IV. 

Antoninttin  Piunk,  imperante  M.  Aurelio  Vero,  et  A 


819 


Antonino  filio  ejus^  cum  Lucio  fratre  vitam  finivit 
martyrio. 

CAPUT  XX. 

Anlonitu  Pius  sedit  annis  duodecim. 

(Haymo.)  Oignus  est  autem  hic  perpetua  Ecclesiffi 
commemoratione  donari,celeberrima  passione  reso- 
lutus,  quem  huic  nostro  compendio,  licet  curtatis 
sermonibus,  ob  insigne  ejus  meritum,  ob  ipsius  pa- 
trocinii  suffragium,  curavimus  annotari.  Hic  ergo^ 
ante  triduum  qnam  comprehenderetur,videt  noctur- 
na  visione  capitis  sui  cervical  igne  consumi,  evigi- 
lansque  fratribus  sic  interpretatusvisionem,  se  pro 
Christo  esse  arsurum.Nec  multo  post  insiliunt  ejus 
comprehensores ;  ad  quos  placido  vultu  progrediens, 


GAPUT  xxti. 

Anicetus  papa  Bomanus  sedtt  amis  undecifn. 
(Euseb,  lib,  rv,  cap.  19,  Hist.  Eccles.}  Interea  Ahi- 
ceto  obeunti  Soter  succedit,  et  Celadion  Alexan- 
drino.  Aggripinus  tunc  episcopus  supra  commemo- 
ratus,  et  Dionysius,  Gorinthiorum  episcopus,  et  Ire- 
riffius  insignes  habentur  (/(fem,c.21,  23,  24  ejusd, 
lib,)  Hi  scribunt  libros  et  epistolas,  erudiunt  Eo- 
clesiam  et  confirmant.  Quorum  ingenii  exstant 
adhuc  monumenta.  Exstat  hujus  prsfati  Dionysi 
epistola  ad  Athenienses  perlocida,  invitans  ad  mar- 
tyrium,  prolapsos  arguens;  in  qua  et  illud  dew- 
gnat,  quomodo  Dionysius  Areopa^ted  a  Pitulo  iti- 
structus,  primus  Athenis  episcopns  fuerit  ordim^ 
tus  (Ntceph.  lib.  iv,  c.  8,  »,  10,  Hiet.  Bcctes.).  Swl  et 


apponi  mensam  hobtibu8,quasiho8pitibus,jubet,et  g  Theophilus,  quem  supra  diximus,  Antioohi»  com- 


large  ^pulas  ministrari,impetrata  per  horae   spa- 

tium  oratione.  Deinde  asino  sedens  ducitur  ad  tribu- 

nal ;  cmnque  ingressus  fuissct,  audit vocem  de  codIo  : 

Fortis  e6to,  Pol^Tarpe.  Commonitus  ei^o  a  procon- 

snle  multis  sermonibns,  ut,  habens  aetatis  sus  reve- 

rentiam,  juret  per  fortunam  Cajsaris,  et  dipat  in 

ChriBtlim  convicia,  eleganti  voce,  et  vere  digna  di- 

scipulo  Joannis  respondit :  Octoginta,  inquit^  et  sex 

annis  servio  ei,  et  nunquam  me  Issit;  quo  modo 

pOssutn  maledicerc  et  blasphemare  regem  mcum, 

qui  dedit  mihi  8aIuten?Non  fkcio.  Comminante  ju- 

dice  be'dtiarum  immissiones,  constanter  ait :  Adhi- 

beantur.  Comminante  quoque  ignes  :  Secure,  in- 

quit,  adfaibe.  Tunc,  populis  Smyriiffi  civitatis,  tam 

Jndaeorum  quam  gentilium,  conclamantibus :  Vivus 

ardeat,  destinatur  ad  ignem,quo  exstructo,  deposi- 

tis  senior  indumentis,  ac  zona  resoluta,  calceamen- 

ta  quoque  pcdibns  lentat  educcre,  quse  nunquam 

nisi  a  religiosis,  a  quibus  (a)  semetipsum  praevenien- 

tibus,  resolvi  consueverant  (sic  namque  ab  omnibus 

venerabiliter  colebatur).  Exinde,  remissis  manibus 

post  tergum,  traditur  igni.  Sed  cum,  facto  divinitus 

miraculo,  non  posset  igne  consumi,  tandem  a  licto- 

ribtis  mucrone  transfoditur  :  oblatus  est  Deo,  tam 

victima  quam  holocaustum  in  odorem  suavitatis. 

CAPUT  XXI. 

De  Justino,  doctore  et  martyre. 
(Euseb.  lib.  iii,  c.  3,  12  et  16;  lib.  rv,  Hist.  Ec- 
cles.)  Per  idem  tempus  supradictus  philosophus 
Christi  Justinus  secundum  jam  iibrum,  pro  nostrae 


mentarios  scribit,  et  bffireticos  qui  tnnc  sarrexe- 
rant,  disputationibus  prfficlaris  oonfutat,  et  praci- 
pue  Marcionem,  cum  quo  Irenffius  et  Modestus 
magnifice  laborant.  Scd  et  Melito  Sardicensis  an- 
tistes,  ct  Apollinaris  llieropolitanus,  celeberrimi 
habentur,  et  scribunt  libros  pro  nostra  interces- 
sipne  Antonino  imperatori  romano.  Exstant  au- 
tem  Melitonis  multa  ct  prsclara  opuscula,  in  qiii- 
bus  Ecclcsiae  fidei  regulam  mira  depingit  ratione. 
Hic,  ia  libello  quem  de  explatione  Scripturarum 
scribit,  quasi  in  prffitatione,  enumerat  quae  sint 
Veteris  Testamenti  volumina,  quae  in  canone  de- 
beant  observari. 

GAPUT  XXIII. 

Irenxus  de  hxresi  Bncratitarum, 

Euseb.  lib.  iv,  c.  28,  29,  Iren.  lib.  i,  cap.  30,  Hist. 
Eccles.;  Epiph.  lib.  iii,  Tob.  i,  Encrat.)  Tunc  surgit 
hsresis  Encratitarum,  a  Saturnino  et  Marcione 
descendens,  damnantium  cibos  animalium,  quos 
Deus  cum  gratiarum  actione  humanis  usibus  per- 
cipiendos  instituit,  nuptias  qnoque  et  fornicationem 
et  corruptionem  pari  lcge  judicantium.  Quorum  au- 
ctorem  quemdam  fuisseaiunt  Vatianum,qui  primo 
auditor  fuit  Justini,  et  in  ^ta  ejus  nihil  tale  quidem 
prodidit,  sed  postquam  ille  martyrio  resolutus  est, 
abscidit  se  ab  EccIesiis,doctoris  arrogantia  tumidus; 
et  ut  major  cffiteris  sstimaretur,  proprium  docendi 
instituit  siylum.  (Niceph.  lib.  iv,  c.  11,  Hist.  Eccles.) 
Verum  hic  Vatianus,  coUationem  faciens  quamdam 
evangeliorum,  nescio  quomodo  componit  unum  ex 
religionis  defensione  conscriptum,  ofTert  judicibus.  »^  quatuor,  quod  diatessaron  nominant  :  nam  etiam 


Remunerationem  lingus  fidelis  et  eruditae  martyrii 
recepit  munus,  accusante  eum  quodam  philosopho^ 
Crcscente  nomine,  doloso  proditorej  et  tendente  ei 
insidias,  pro  eo  maxime  quod  saepe  eum  prsfatus 
Justinus  suis  disputationibus  publice  confudisset. 
Hic,  antequam  proprium  funderet  agonem,  etiam 
eorum  qiii  ante  eum  martyres  exstiterant,  ceria- 
mina  describit.  Exstant  et  alia  ejus  opuscula  prs- 
clara,  et  magns  eruditionis  indicia,  qus  enumerare 
longum  est. 

Ift)  DMendam  videtur  a  guibus. 
Patboi..  CXVIII. 


nunc  habetur  a  multis.  Exstat  unus  hujus  ex  multis 
libellus,  quem  adversus  gentes  8cribit,qui  ex  omni- 
bus  scriptis  ejus  praecipuus  et  valde  utilis  compro- 
batur.  Per  idem  tempus  puUulant  innumerae  baere- 
ses  ct  prscipue  apud  Mcsopotamiam,  quibus  forti- 
ter  obstat,  dissertissimis  disputationibus  suis  Bar- 
.desanes  quidam,  potens  in  verbo  et  doctrina, et  ve- 
hemens  dialecticus :  et  libros  scribit  maxime  adver- 
sus  Marcionem,quos  propria  lingua,  hoc  est  Syra, 
compositosydiscipuli  ejus  in  Grcecum  vertere  sermo- 


S7 


843 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  Hl.  —  MISCELLANEA. 


8U 


nem.  Soter  sedit  annisseptem;  quo  temporc  etiam  A  ralis  usus  expetebat  large  impartiens,  vivendi  fi- 
romancB  EcclesiaB  Soter  episcopus  pius  et  clemens  nem  facit.  Et  nos  hic  quarti  voluminis  Gnem  fa- 
circa  fratres,  et  sanctus,  indigentibus  quas  corpo-      ciamus. 


LIBER  QUINTUS 


CAPUT  PRIMUM. 

(Eus,  lib.  V,  in  princ,)  Igitur  Soteri  episc.  duo- 
decimus  ab  apostolis,  succedit  Eleutherius,  vige- 
simo  secundo  anno  imperii  M.  Antonini  Veri.  Quo 
tempore  per  multas  romani  orbis  provincias,  ex 
acclamatione  vulgi  et  seditione  adversum  nostros, 
durissimffi  persecutiones  concitantur,  ita  ut  marly- 
rum  multa  millia  per  singula  loca  fiant.- 

CAPUT  II. 

De  Epistola  Lugdunensis  Ecclesix. 

{Idem,  ca.  3  ejusd.  lib,  Nice.  1,  16, 17,  18.  lib.  iv, 
Hist.  Eccles.)  Tunc  servi  Christi  habitantes  Lugdu- 
num,Viennam,  nobilissimas  Galliae  urbes,  gravissi- 
mis  tribulationibusaffliguntur;  quibus,ut  breviter 
et  raptim  per  omnia  persecutionum  genera  concJu- 
damus,  totis  viribus  congressus  cst  inimicus.  Et 
primo  quidem,  domorum  ei?  prohibetur  habitatio; 
tum  deinde  usus  balnearum,  post  etiam  processus 
ad  publicum ;  ad  ultimum  vero  tam  publicus  quam 
privatus  locus.  Sic  denique  injuria  affecti  claudun- 
tur,  verberantur,  lapidantur,  et  excruciantur,  adeo 
ut  singulas  cruciatus  species  nemo  possit  exponere. 
Sed  sustinent  esquanimiter  sancti,  uti  stabiles  Chri- 
sti  columnse,  nec  solum  jam  ferunt  impetus,  sed  ul- 
tro  etiam  expetunt.  Quidam  autem  infirmiores,sub- 
eundis  invalidi,  peccitis  suis  forsan  exigentibus, 
labuntur, ferme  decem ;  qui  lapsu  suo  luctum  ingen- 
tem  relinquuntEccle8iae,quaDde  lapsibusnostrorum 
magis  quam  de  tormentis#tristatur.  Tunc  adversus 
nostros,diabolo  instigante,  nova  et  capitalia  menda- 
cia  plebs  infidelium  commentatur,et,  comprehensis 
quibusdam  servis  paganisChristianorum,extorquet 
ab  eis,  tormentorum  metu,quod  etChristiani  fllios 
suos  comedant,  et  matribus  et  sororibus  abutantur. 
Hinc  apud  omnes  Ghristiani  exsecralioni  habentur, 
prsesertim  apud  eos  qui  clementius  adversus  eos 
agebant.  Inter  quos  sanctus  quidam  diaconus,  no- 
mine  Viennensis,  et  Blandina,  nobilis  femina,  et 
Photinus,  venerabilis  Lugdunensis  episcopus,  cum 
jam  nonagenaria  esset  aetate,  et  prae  languore  et  se- 
nio,magis  deferrKur  ad  tribunaliaquam  duceretur, 
solvuntur  martyrio,  sicut  gestaeorum  habent.  Pati- 
tur  et  cum  eis  Attalus  quidam,  cujus  inter  tormenta 
nobilis  vox  illa  fuit,  cum  assarentur  carnes  ejus,  et 
nidor  adusUe  carnis  persentiretur,  Hoc  cst,  inquit, 
homines  comedere,  quod  vos  facitis;  nam  nos  ho- 
mines  non  comedimus,  neque  aliud  quid  mali  agi- 
jnus.  Interrogatus  quod  nomen  habet  Deus  eleganter 


respondit :  Qui  plures  sunt,  nominibus  distinguun- 
tur;  qui  unus  est,  non  indiget. 

CAPUT  III. 

hem  ex  episiola  Lugdunensi. 
Tanta  autem  beatorum  martyrum  humanitas  erat 

B  et  humilitas,  ut  frequenter  martyres  facti,  post  be- 
stias,  post  ignes  et  laminas,  nullatenus  paterentur 
se  a  martyrio  appellari,  vel  in  sermone  vel  in  epi- 
stolafratrum;  et  si  quis  hsc  fecisset,  durius  incre- 
pabant,  dicentes  quod  hsc  appellatio  soli  Christo 
debeatur,vel  certe  his  qui  post  bonam  confessiouem 
discedere  de  hac  vita  et  pergere  ad  Deum  merue- 
ruot :  hos  autem  humiles,  et  egeni,  aiebant,  opta- 
mus  ut  ipsa  saltem  in  nobis  confessio  tuta  perma- 
neat.  Tanta  ergo  erat  in  eis  humilitas,  ut,  cum  re. 
bus  ipsis  martyres  essent,  nominis  tamen  jactan- 
tiam  fugerent,  inter  fratres  humiles,  inter  perse- 
cutores  elati.  Accusabant  neminem,  solvebant  cun- 
ctos,  litigabant  erga  nullum,  orabant  pro  persecu- 
toribus  suis,  utentes  verbis  S.  Stephani  martyris, 

p  dicentis  :  Domine,  ne  statuas  illis  hoc  peccatum. 
Et  per  nimiam  charitatem  quam  habebant  in  Gbri- 
sto  Jesu,  et  iis  qui  lapsi  fuerant  totis  miscraUonum 
visceribus  inh(Brebant,omnipotenti  Deo  efTundeQtes 
pro  eis  flumina  lacrymarum ;  nec  sibi  gratum  iter 
dicebant  eundi  ad  Dominum,  si  pars  membrorum 
suorum  de  Ecclesiis  rapta  a  diabolo  diriperetur. 
Uffic  ergo,  qu(e  ex  tanlorum  auctoritate  virorum 
descendunty  dicta  sunt  propter  eos  et  contra  eos  qui 
tumidi  et  elati  adversum  fratres  feruntur;  etsi  qui 
forte  titubaverint,  viscera  miserationum  Christi  pu- 
tant  ab  eis  penitus  excludenda. 

C\PUT  IV. 

De  Irenxo,  viro  illustri. 
{Euseb.  lib.  v,  c.  20.)  Igitur  Photino,  Lugduncnsi 
episcopOjCum  cjeteris  martyribus  coronato,IreQeus, 
D  Polycarpi  auditor  in  pueritia,  sacerdotio  ejus  suc- 
cedit.  Hic  multos  scribit  libros,  et  prsclara  ingenii 
sui  monumenta  reliquit.  Inter  multa  et  innumera 
sua  opuscula  quoddam  de  septuaginta  interprettbus 
elegans  miraculum  narrat. 

CAPUT  V. 

De  septuaginta  interpretibus. 
{Identy  c.  8,  ejusd.  lib.)  Ptolemaeus,  inquit,  Lagi  fl- 
liusvolens  bibliothecas  sude,quam  apud  Alexandriam 
ex  omniumOraccorumvoluminibus  construebat,  ma- 
joremgloriamqua3rere,petitetiam  ab  Hierosolymis 
ut  corum  Hebraeas  scripturas,  in  Grscam  lioguam 
interpretatas,  acciperet.  At  illi,quippesubjecti  erant 


845 


HISTORIiE  SACRiE  EPITOME.  —  LIB.  V. 


846 


Macedonibus,electos,et  iu  Scripturis  sanctis  in  utra- 
qaelingoa  peritissimos  viros  septuaginta  presbyteros 
miseruntad  Ptolemseum.ln  quo  tamen  voluntasDei 
et  consilium  gerebatur.Tunc  ille  singulorumvolens 
accipere  documenta,  et  verens  ne  forte  per  interpre- 
tRtionem  occultarent  insertam  divinis  voluminibus 
veritatem,  singulos  a  se  invicem  separat,  et  eadem 
seorsum  positos  interpretarijubet.eumdemque  inter- 
pretandiordinemin  singulis  voluminibus  observare. 
Ouos  in  unum  cursum  coram  se  revocare,  et  con- 
ferre  ad  invicem  qus  singuli  interpretati  fuerunt, 
jubet.  Et  nunc  vere  Deus  glorificatur,  et  Scriptura 
sancta  quod  vere  divina  sit  agnoscitur.Omnes  enim 
de  eadem  iisdem  verbis,iisdemque  nominibus  inter- 
pretati  sunt,  ab  initio  usque  ad  finem,  ita  ut  et  ipsi 
qui  aderant,  gentiles  agnoscerent  quod  Dei  nutu 
tunc  Scripturae  interpretat»  sunt.  Nec  mirum,cum 
Hesdram  sacerdotem  inspiraverit  Deus  ad  reparatio- 
nem  Hebraeorum  voluminum,  sub  captivitate  Na- 
buchodonosor  regis  corruptorum. 


CAPUT  VI.  * 

(a)  (Hatmo.)  Hoc  Irensei  testimonium  ac  reveren- 
tiam  divinarum  Scripturarum  posuimus,  licet  qui- 
busdam  ecclesiasticis  viris  videatur  apocrypbum,pro 
eo  maxime  quod  Josephus,  scriptor  Hebraeorum, 
nihil  tale  afQrmat,  sed  in  una  eademque  basilica 
scribit  eos  pariter*bontulisse  ;quod  et  B.Hieronymus 
in  prcfatione  Pentateuchi  oontestatur.  Sed  jam  ad 
narrationis  ordinem  revertamur. 

CAPUT  VII. 

De  miraculo  facto  a  ChrUtianis  in  exercitu  Christia- 

norum, 

{Ifice,  lih,  IV,  cap.  12 ;  Eutropius.  Oros,  lib,  c.  xv ; 

M.Capitol.in  Macrophil.)  Igi  tur  Antonini  temporibus, 

quibus  tot  mala  illata  esse  referuntur,  M.  Aurelius, 

frater  eju8,beUa  infert  Sarmatis  ac  Germanis;cuju8 

exercitus  dum  siti  periclitatur,quidam  milites  Chri- 

stiani  qui  aderant,supplicant  :quorum  supplicatio- 

nibus  et  pluvia  large  de  ccelo  perfusareficitexerci- 

tum,  et  fulmina  crcbro  coruscantia  fugant  eminus 

hostes.Narrant  et  hocgentilium  historiffi  ;sed,quod 

bocanoslrisimpctratumest,subticendodissimulant. 

CAPUT  VIII. 

Antaninus  regnavit  novemdecim  annis, 
Euseb.  lib.y,  cap.  10.)  Interea  moritur  Antoninus; 
Co.mmodussucceditimperio.TuncJulianusapudAle- 

(aj  Hoc  Irenaei  testimonium.  De  septuaginta  Inter- 
pretibus  hi8toria,ac  testimonia  multasuntqufflpai^ 
lim  cum  Irenceo  conveniunt,partim  vero  non  omni- 
no.Sed  Justinus  plane  cum  eo  assentitur,  cellulas- 
que  illorum  distinctas  narrat,  seque  oculis  vidisse 
testatur.  Sed  Aristaeus,  gui  ab  Ptolemaeo  ad  Elea- 
zarum  Hebraeorum  pontificem  eo  nomine  missus  est, 
nistoriamque  lotam  complexus  est,  nihil  tale  com- 
memorat,  neque  Josephus,  neque  Philo  item,  quo- 
rum  auctoritate  Justinus  utitur.  De  cellulis  igitur 
eorum  res  controversa.in  Latinis  ctiam  Hieronymo 
et  Augustino.  Sed  totam  de  hac  ipsa  narrationera 
recte  explicat  Epiphanius  in  libello  quem  de  men- 
»une  scripsit . 


A  xandriam  suscepitsacerdotium.TuncPantfflnusstoi- 
cus,  ibidem  ecclesiastic®  schol»  rector,in  disputa- 
tione  dogmatis  nostri  disertissimus  habetur  ;qui  Gdei 
calore  succensus,  usque  ad  Indiam  citeriorem  prao- 
dicat  verbum  Dei  ;in  cujus  divlnae  eruditionisschola 
Glemens  Alexandrinus  raaxime  effloruit.  TuncNar- 
cissus  praesidens  Ecclesiafe  Hierosolymorum  celebris 
habetur,  prsclarus  fide  et  opere  signorum.  De  quo 
fertur,  inter  universa  ejus  miracula,  quod  miro  et 
inaudito  genere  virtutis  aquam  in  oleum  convertit, 
quando  fortein  solemnidievigiliarumPaschffioleum 
deesset  luminaribus.  (Idem,  c.  16  ejusd,  lib.)  Per 
idem  tempus  hostis  generis  humani,nihil  unquam 
otii  gerens,  diversas  et  varias  hffireses  per  singula 
quffique  loca  suscitat;in  quibus  maximum  sui  gene- 

l^  ris  serpentem  apud  Asiam  Phrygiamque  producit, 
>  Montanum,  qui  se  Paracletum  nominat,et  mulieres 
quasdam  secum  Maxiihillam  scilicet  et  Priscam, 
prophetissas  esse  velut  exsuainspiratione  confingit. 
Hic  impie  docet  nuptias  solvi,  et  jejuniorum  leges 
primus  imponit.Hic  Pepusam  et  Thymium,  oppida 
Phrygiffi,  Hierusalem  appellat,atque  in  hffic  omnes 
congregandos  decernit.  Hic  exactores  pecuniffi  sta- 
tuit,et,sub  nomine  obIationum,munera  artificiosus. 
accipit.  Hic  salaria  prffistat  prffidicantibus  verbum 
suum,  ut,  per  hoc  vincti,enixiusejusdoctrinffiprffi- 
beant  operam.  Sed  traditur  quod  tandem  ipse  et 
mulieressuffiyipso  dffimone,quo  inspirabantur,ageQ- 
te,  diversis  temporibus  laqueo  vitam  finierunt, 
exemplo  Jud»  proditoris.Sub  hoc  tempore  etiam  in 
urbe  Roma  regula  ecclesiasticffi  traditionis  vexatur 

C  por  Bastum  et FJorinum  schis^paticos.Sed  fuere  tunc 
pcr  Dei  gratiam  viri  fidci  et  virtutis,qui  tam  pradi- 
clas  hffireses  quamschismaticosde8truxere,scriben^ 
tes  adversus  hffic  libros  vel  epistolas,  ut  Irenffius, 
Melitides,  Serapio,  Apollonius,  et  Apoliinaris,  et 
multi  alii. 

CAPUT  IX. 

(b)  Quasstio  oborta  de  paschali  tempore. 
Interea,prffisidentibus  Ecclesiffiegregiis  sacerdoti- 

bus,subprincipeGommodo,VictorcapudRomam,De- 
metrio  apud  Alexandriam,  Serapione  apud  Antio- 

chiam,apudCffl8areamPalestinffi  Theophilo,  etNar- 

cisso  Hierosolymis,  apud  Ephesum  vero  Polycrate, 

quffistio  non  minima  exoritur  in  provinciis  Asiffi,veluti 

ex  antiqu«i  eorum  observatione  descendens,  quod 

j)  quartadecima  luna  putarent  omni  tempore  Pascha 

(b)  QudBstio  oborta  de  pascfiali  tempore.  Explicata 
postea  ac  definita  Ecclesiffi  Romanffi  synodo  scilicet 
Romffl  a  Victore  pontiflce  habita,  cujus  sententiam 
reliquiffl  synodi  secutw  sunt.  Nam  Hierosolymis  a 
Narcisso,Cffi8areffl  in  Palffistina  a  Theophilo,  in  Gal- 
lia  Lugdunensi  ab  Irenaeo,  Gorinthi  a  Bacchilide,in 
Asia  a  Plasma,  itcm  Edessffi  ab  octo  et  decem  epi- 
scopis,  in  Mesopotamia  ab  aliis,  Commodo  impe-  < 
rante,  synodus  habita  est ;  idque  contra  Polycratia 
synodum,  quam  Ephesi  habuit.Nicfflffi  deniquefre- 
qucnti  Patrum  consensu  canon  edltus  est,  Epi- 
phanius  tamen  Theodoritus,  quem  etsi  Socrates 
negat,  Ambrosius  et  Gregorius  Cappadoi;  memine» 
runt. 


U1 


HAYMONIS  HALBtBSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IIl.  —  MISCELLANBA. 


m 


observandum,  quando  scilicet  Judieis  pmcipitur  A 
agnus  immolapiyVelut  necessarium  conflrmantes^in 
quaounque  die  septimanie  quartadecima  lana  venis- 
S6t,80lvi  debere  jejunium,  oum  talis  consuetudo  in 
aliis  provinciis  nunquam  observata  fui8set,vel  Eccle- 
siis.  Ob  quam  oausam  conventus  episcoporum  et 
concilia  convocantur^tam  apud  GsQsaream  Palestine 
quam  apud  Romam,  altercantibus  Victore,  romano 
pontiflcecffiterisque  occidentalibus  episcopiscontra 
Asiano8;et  dicentibusquod  non  liceat  aliquando,niBi 
in  die  Dominica,in  qua  Dominus  surrexit,  Domini- 
cum  Paschffi  celebrare  mysterium,  et  in  hac  sola 
solvendum  esse  jejunium. 


B 


CAPUT  X. 

Ratio  PolyeraUSy  cur  velit  Pascha  qmrtadecima  luna 

observari. 

AfHrmantibus  econtra  Asianis,  et  maxime  Poly- 
crate,  Epbesiorum  episcopo^qui  inter  eos  primatum 
agere  videbatur,  quodab  illointemeratodie  Paschm, 
in  quOf  secundum  Evangelium,etiam  ipse  Dominus 
Buum  Pascha  eelebravit,  nihil  licet  addere  vel  sub- 
trahere  ut  ultra  quartumdeeimum  diem  vel  infra  ce- 
lebraretur  ;praetendeniibus  etiam  antiquum  morem 
etmflJorumtpaditionemyetdicentibusquiaPhilippus 
evangelista^qui  cum  suis  (lliabus  dormit  in  Asia,et 
Joannes  Apostolus^qui  supra  pectus  Domini  in  coena 
reoubuitynecnon  et  Polycarpus,  discipulus  ejus,  ob- 
servaverunt;tandem  autem,inspiratione  dlvina  plu- 
rimis  in  unum  concordantibus  et  sanioris  fldei  et 
scientiffi  episcopis  ;promulgatum  estsolemne  decre- 
tum  a  Victore,  romano  pontince^de  Paschfle  concor-  C 

(a)  Delendum  videtur  et. 


dia,  et  (a}  subacribenUbus  veaerabitibq*  ^h^co]^) 
Narcisso  Hierosolymitano,  TheophilK)  Css&rieDBi, 
Irenso  Lugdunensi^cum  cffiteriaepiBeopi^Galliar^m, 
et  conilrmantibus  quod  -in  Dominica  die  fesuif^ 
tionis  Christi  mysterium  Paseb*  Mmi  woiiBede 
celebrari. 

CAPOT  XJ. 

(HAYMO.)Mihi  autem  videtur  Rofi^ftaam  GecleBliim 
prudenti  consiiio  et  saniore  sentenUa  hoe  pptii^ole* 
gisae,  ne  judaizare  videremnr^  et  Mosuoum^dhue 
vel  flgurativum  Pascha  observare,  si  Buper  (^w^ 
decimaluna  solemnitatemPasehaQ  oelebfem^e.Ud^io 
quia,  finito  veteri  et  typico.novum  Pa9oha(3ir0tus 
instituit,  et  pro  esu  agni  typioi  tradidit  ipua«cidati 
sui  eorporis  et  sanguinis  mysterium»  eecie,  no\)t 
agnum  typicum  non8umimus,sicjam  Ognramn^* 
gimus,  oum  rem  tenemus.  Itaque  ^t  ittam  quartide- 
cimi  diei  observantiam  cum  Jud$i8nojafaeia^us,99<i 
die  resurrectionisDomininovum  potiasnoslrumPa. 
scha  celebramus  ;quia,  cum  PaschatransitusiDter- 
pretetur,  et  nostrum  transitum,  vel  devitiisadvir- 
tutemveldemorte  aivitam,  significet,  recteelvere 
transitus  noster,qui  a  passione  Domini  incipit,cum 
Dominus  resurgit  perflcitur,  et  ideotuncpotiusPa* 
seha  celebramus.  Nihil  enim  nobis  Christmq  mori 
profuit,  nisi  et  resurgere   profuisset.  Squt  e(  ^i^ 
forsan  Patrum  rationes,  quas  diligens  et  8tudiosu.8 
lector  alicubi  poteritreperire.Sedjamad  narrationis 
ordinem  revertente8,pensemus  bic  aliquantuIum,Qt 
postmodum  recreati  sextum  volumen  expediamus. 


LIBER  SEXTUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

{Euseb.  lib.  \,cap.  27,  ^S,nisLEccL)  Igiiur,  Com- 
modo  iroperatore  tredecim  annis  functo  imperio,  et 
^io  Pertinace  postcum  solis  sex  mcnsibus,  Severus 
suscepit  principatum.  Scd  ct  Victore  Papa  decem 
annis  episcopatu  functo,Zephyrinussusccpit  sacer- 
dotium .  Exstant  eo  tempore  plurimi  ecclesiasiici  viri, 
et  (a)  stylo  illustres :  Hcraclitus,  qui  in  Apostolum 
commentatus  cst ;  et  Maximus,  qui  de  famosissima 
oqinium  hsreticorum  qusstione  disseruit;  sed  et 
Candidusin  Hexameron ;  idem  de  principio  Genesis 
scripsit ;  Appius  quoque.  Hi  cum  quibusdam  aliis 
ha^reses  ortas  suis  teraporibus  confutant,et  raaxime 
haeresim  Pauli  Samosateni,  habentis  auctoritatem  a 
quodam  Artemone,  diccntis ;  purum  hominem  et 
absque  Deo  fuisse  salvatorem,elraentientisid  ipsum 
ab  apostolis  antiquitus  fuisse  traditum.  Interea,Se- 
VW>  quoque  adversus  Ecclesiam  saevienle,  martyres 

(a)  Delendum  videtur  et. 


multi  efHciuntur,  praecipue  tamei)  apnd  Aleian- 
driam,  quoex  omni  iEgyptoac  Tbebaid^,  velDtin 
quoddam  stadium  pietatis,  athlotsi  duc6bajitvir>  li^ 
quibus  et  Leonides,  pater  Origenis,  pro  Gde  Gbristj 
capite  plexus  est ;  qui  tencrse  adhuc  «tatis  supra- 
D  dictum  puerum  dereliquit. 

GAPUT  II. 

(HaymoJ  Hujus  scilicet  Origenis  vitam,  et  aetv, 
et  dogmatasi  quis  vultpIeniusnQ6se,legatfiusebiuni 
(Lib.  VI,  cap.  13),  de  quo  b«c  iraBsfenmus ;  qui  de 
eo  tanta  et  talia  scribit^quanta  et  qualianon  estdi- 
gnum  huic  caempendio  inserere  :maxime  cum  novQ- 
rimus  prjcdictum  Eusebiumaquibufldamecclesias- 
ticis  viris  aliquantulum  notatum  Ailsse,  quod  ui- 
mius  fuerit  in  laude  Origenis.Illud  vere  de  eo  bre- 
viter  enarramus  quod  etiam  orthodoxi  quo<{ua  et 
religioBi  viri  diilQtcri  non  poasuat. 


r 


HISTORliE  SkCWM  EPITOMB. -- LIB.  VI. 


m 


GAPirr  III. 
De  Origene, 


(Efiseb.  Hb.  VI,  cap.  23,  4,  5,  6,  Hist,  EccL  Niceph. 
Hb.  V,  eap.  2,  3,  4,  5,  6,  7,  8,  11,  12,  13,  14, 15, 16, 
f7,  18, 19, 29,  32, 33,  HisL  EccL)  Origenes,  Leonidis 
martyrifl  filiud,et  ipse  fbre  a  pueritia  voluntate  mar- 
fyf,  et  forsitnn  actn,  nisi  quia  a  matre  surripiente 
fioete  vestes  ejii8,pia  fraude  prffipedituseat^magnam 
«  Deo  et  manifestam  gratiam  scientifleconsequitur, 
potens  ingrammafeia  et  ccsteris  communibus  litteris, 
t\  in  omui  philosophica  eruditione  apprime  institu- 
Uis,maxime  autemin  lectione  et  doctrina  divinorum 
tbluminum  potentissimusillinstemporis  et  famosis- 
^imus  indagator.Hle  ergo,pro  magna  et  incredibili 
seientl»  prsrogativa,  doctor  ecclesiffi  apud  Alexan- 
tfriam  a  Demetrio,ip8ius  loci  episcopo,constituitur, 
eatfae<framqne  doetoris  obtinet  tertius  post  Pante- 
Bum  etClementem;ciuus  scilicet  Clementis  et  ipse  ex- 
Stititauditor.  Ubi  dum,  verbum  Deipalam  tam  viros 
quam  feminasiiistituens  decet,et  occasionem  omnis 
tvrpi»  male^efi  vuU  infldelibus  excludere,qudBdam 
Mintts  perfeoti  sensus  exercetin  propriocorpore,sed 
ftitventis  fidei  et  nimis  castitatis  opus.  Nam,  cum 
8fite,omn!a  pnecepta  evangelica  et  voces  Salvatoris 
observaretet  observari  praeciperet^illud  Evangelicum 
attendenacHi  sunt  eunuchi,qui  se  oastraverunt  pro- 
pter  regnum  Dei,Dominicam  vocem  reatque  opere 
mox  in  semetipsum  aggredituradimplere.Tuncigi- 
tur  maxime  dat  operam  doctrinffi  et  prsdicationi, 
quando  udversariis  nulla  dereliota  est  obtrectandi 
suspicio ;  tunc,  ut  Apostolus  dicit,verbum  Dei  op- 
portune  praedicat  et  importune  (//  Tim.  iv),  per 
(fiem  et  per  noctem,  publice  et  privatim,  in  absti- 
ilentia  plnrima,  in  Jejuniis  indeficientibus,  vigiliis 
pcne  jugfbus:ita  ut,8i  quando  parum  aliquid  somni 
natnralis  necessitas  exigeret,  hunc  ille  non  super 
8traiQm,quO  omnino  nullo  utebatur,6ed  super  nudi 
soH  deprehenderet  superflciem.Fertur  autem  quod 
eiteJUB  auditorio  plurimi  de  utroque  sexumartyres 
eSleeti  sunt.  Exdtant  ejus  ingenii  libri  multi,  inter 
quos  in  sacras  Soripturas  commentarios  edidit  sane 
doctisMmos.Hem  trigintalibrosin  partem  quamdam 
Isaiae  propheta  commentatur',in  Ezechielem  quoque 
viginti  et  quinque  libros ;  totidemque  in  Cantica 
canticorum.Librumetiam  de  martyribusad  Ambro- 
sium  scripsit,tftnta  et  tamdistrictaspiritusvirtute, 
iltejaBBeatentiistanquam  validissimismuris  multos 
ad  martyrium  stabiliret.Sunt  et  aliaopuscula  pene 
innniQerabilia,qu8e  omnia  in  hoc  compendio  enume- 
rarenon  est  opUB.Sed  illud  praeclarumferturdeeo, 
quod  nunquam  permisit  ea  qus  in  Ecclesiisdisse- 
rebat,  a  notHriis  excipi,nisi  quando,Jam  sexagesi* 
tfmm  flBtdtis»  agens  annum^  multo  usu  et  labore 
plurimum  fidudffi  in  verbo  Dei  acceperut,  jam  sci- 
licet  quando  in  eo  erat  vits  gravitas,  et  maturitas 
eetatis,et  multae  experientiaeauctoritas.Interquoque 
eraditioilum  suanim  8tudia,ne  illud  quidemomisit 
CMg^iMH  perBoniitari  et  addiscere  Ilcbro  x  lingu» 


A  virtutem,ut  cognosceret  vel  ea  quaea  Judttis  legutt» 
tur,  qualia  sint,  vel  caeterorum  interpretnm,  qid 
prater  septuaginta  interpretati  sunt,  quantaesaet^ 
eruditionis  diversitas  ;  ita  ut  prster  istas,  qu«  in 
usu  sunt,  Aquilffi,  vel  Symmachi,vel  Theodotionis, 
invenerit  etiam  alias  interpretationesinabsconditis 
et  secretis  latentes,  in  quibus  nec  nomina  quedam 
interpretum  reperit  scripta.Dicit  autem  quod  aliam 
reperit  in  Actiaco  littore  apud  Nicopolim :  aliam  in 
Hierico,  atque  alias  in  aliis  reperit  lociSrSed  et  ad- 
versum  hffireticos  Qcnfutandos,tam  viva  voce  quam 
librorum  disertis  disputationibus  elaborat.  Nam  et 
Berillum,  Bostr»  urbis  Arabis  episcopum,  qui  di* 
cebat  Salvatorem  nostrumnequeexstitisseantecap- 
nis  nativitatem,  noque  propriam  habere  divinitatis 

l^  existentiam,sed  hocsolumquodinternadeitas  ineo 
hftbitaret,  disputando  confutavit,  et  Gelsum  quem- 
dam,Epicureum  philosophum,qui  contrarios  libros 
fldei  scripserat.  Haymo.  Unde  plurimum  admirari 
non  sufGcio,quod  vir  tamillustris,tamaperterebel- 
lansetobvians  hffiretici8,devolutussit  in  notissimam 
hffiresim  et  errorem,sciIioet  quod  SeraphiminAsia 
Spiritum  sanctum  exposuerit,et  in  alio  loco  de  pce- 
nitentia  diaboli  scripserit,  et  de  absolutione  repro- 
borum  po8tmilleannos,etmuItaaIiaquffiorthodoxffi 
fldei  adversantur  ;  maxime  cum  abstinontissimffiet 
castissimffi  vitffi  fuisse  referatur,  et  tam  prfficlara 
doctrinffi  tamque  puri  et  lucidi  sermonis.  Haymo. 
Ego  sane  de  eo  salva  flde  patrum  dixerim,vel  qnod 
hffic  omnino  non  scripserii,  sed  ab  hffireticis,  ob 
prfficlarum  nomen  ejus  obfuscandum,maligne  con- 

C  flcta  sint  et  conscripta,  et  nomine  suo  prstitulata: 
vel,si  scripsit,non  statuit  ex  8ententia,Bed  disseruit 
ex  opinione.  Nam,  ut  ipse  dioit,  philosophorum  et 
bffireticorum  dogma  didicerat^ne  ad  eos  convincen- 
dos  imparatior  esset,  si  ignoraret  quffi  apud  ipsos 
erant ;  et  fortasse,cum  in  aliquibus  locis  scribendo 
attingit  corum  erroreSyCalumniatusesthocasemet- 
ipso  dixisse.  Quod  si  etiam  prffidictas  hffireses,  ut 
piacet  quibusdam.ex  sententia  8crip8it,valde  com- 
patiendum  est  tam  cruditipectoris  viro^qui  tantam 
nobis  eruditionis  copiam  ministravit ;  cujus  vitia,8i 
qua  suntin  scriptis,potest  eorumquffifldeliterscri- 
psit  luminosus  quidam  accoslestissplendorexsupe- 
rare;de  quo  et  a  Patribus  dictumest:Quia,ubibene 
scripsit,  ncmo  melius.  Quod  autem  erratum  est  ab 

ll  Origciie,ci  contra  crthodoxam  fldem  aliquid  descri- 
ptum,  opiaor  hoc  ei  accidisse,  quia  nimio  leclionis 
studio  philosophos  est  amplexus.  Atf.gerat  enim  et 
omnino  assecutus  fuerat  secreta  Platonis,et  Pytha- 
gorffi,Zenonisque  stoici,et  Cerinthi  voIumina,cffite- 
rorumque  philosophorum;ct  fortassequianimisest 
immoratuSy  et  diutius  ebibit  de  calice  Babylonis 
inaurato,  quodammodo  coactus  est  de  ejus  fffice  in 
sacram  Scripturam  aliqiiid  effundere.Ex  quo  valde 
et  vigilantor  cavendum  est  ecclesiasticis  viris,  ne 
nimis  philosophicis  institutis  dentoperam,ne  forte, 
cum  in<;briaii  fuerint  inanibus  poculis,  et  tumidis 
asseriionibus  inflati,difnciIiu8,retractopede,ad  ho- 


851 


HAYMONIS  HALBBRSTAT  EPISC.  OPP.  PARS  IH.  —  MtSCELLANEA. 


852 


jnUitatem  Christi  revocentur,ettardius  fidei  nostra;  A  venerabilis  Hierosolymomm  episcopus,  in  biblio- 


acquiescant,  quandoquidem  edocti  sunt  contraria. 
Nec  hoc  dicendo  artium  lectores  damnamus  vel  ar- 
tes^nam-et  ips®  non  utiliter  leguntur,  ad  profun- 
das  qusstiones  enodandas,et  pertractandas  rationes: 
quippe  ista  est  domina  artium,  et  ei  ca3tprs,ut  pe- 
disequsB,  famulantur.  Verum  quosdam  scholasticos 
non  mediocriter  reprehendimus:quilibrisgentilium 
tam  familiariter  adhaerent,  et  tolos  se  immergunt, 
ut  totum  pene  in  eis  vits  suoseteruditionis  cursum 
consumant.  Quam  honestius  erat  ecclesiastics  in- 
tendere  disciplinos  1  quam  rectius  et  facilius !  sacr^ 
Scripturs  libros  addiscere  quibuslegendissidarent 
operam.paucioribus-certe  temporis  spatiis^totamin 
se  bibliothecam  transfunderent,  quam  omnes  illas 


theca  Hierosolymorum,  quam  et  ipse  multo  labore 
et  sumptibus  ad  posteriorum  utilitatem  constraze- 
rat,  facit  diligen ter  reponi.  Agimus  gratias  tanUe  Pa- 
trumdiligentis,  quorumcirca  sacrasScrinturastam 
ferventissimaoccupatioet  tam  jugis  sollicitudo  fuit, 
ut  non  Bolum  scriberent  libros  vel  explanarent,6ed 
eihm  scripta  quorumlibet  virorum  illustrium  div> 
nitus  inspirata,  multis  laboribus,  multis  qaoque 
expensis  in  opus  notariorum  sibi  coacervarent,  ai 
profectum  universalis  EcclesiaB.Hascergo  mercimo- 
nia  pretiosaihic  vivus  ex8tititthesauru3,comparare 
sibi  scripta  majorum  et  condere  bibliothecam,ag- 
gregare  libros  in  archivis  templorum,  magis  quam 
nummos  in  arca.  Audiant  hujus  temporis  ecclesia- 


frivolas  et  pene  inutiles  scientiolasquibusoccupan-  p  sticae  persona!,et  rubore  confundantar,  qui  a  vesti- 


tur.  Sed  ecce,  dum  nimis  Origeni  intendimus,  et 
ejus  occasione  hunc  facimus  excursum,contra  legem 
compendii,  pene  caeterorum  qui  per  idem  tempus 
fucrunt,  et  verbo  et  exemplo  juverunt  Ecclesiam, 
obliti  sumus  :  unde  nunc  ad  narrationis  ordinem 
revertamur. 

CAPUT  IV. 

Severm  regnat  annis  xviii. 

{Euseb,  lib,  vi,  cap,  7,  Hisi,  Eccl.)  Itaque  Severo 
imperatore  octodecim  annis  functo  imperio,et  tunc 
tradito  filio  ejus,AIexander  quidem,dl}quo  ante  me- 
moravimus,confessionis  titulo  satis  clarus,Hieroso- 
lymorum  Ecclesiae  subrogatur  episcopu8,cum  forte 
ex  gente  Gappadocum  ubi  orat  prffiolars  urbis  epi- 
scopus^  Hierosolymam  orandi  gratia  venisset,  et 
omnibus  divino  oraculo  innotuisset^talivoce  coeJitus 
emissa  :  Suscipe  episcopum  qui  vobis  a  Deo  desti- 
natus  est.Gaptus  ergo  non  siniturad  proprium  epi- 
Bcopatum  reverti,  sed  ibidem  residere  cogitur,cum 
tamen  adhuc  superessetpracdictusejusdemlociepi- 
scopus  Narcissus,sed  fessus  senio,pontiricali  mini- 
sterio  sufficere  nonpotens.IntereaScrapion  quoque, 
Antiochiae  episcopus,  vir  magnas  eruditionis,  cujus 
multa  habentur  opuscula,  defungitur;  cui  succedit 
Asclepiades^et  ipse  unus  ex  praeclaro  numero  con- 
fessorum. 

CAPUT  v. 

Antoninus  regnal  sepiem  annis  et  sex  mensibus, 

SedetAntoninus]mperatordiemobiit;cuisuccedit 
Macrinus.Quo  in  brevi  consummato,id  est  post  an- . 
num,  successit  imperator  Antoninus ;  cujus  primo  ^ 
imperii  anno  Zephyrinus  romanus  pontifex  dicm 
obiit,  Galisto  succedente.Zcphyrinus  Papascditan- 
nis  octo ;  quo  etiam  flnem  faciente,  prsesidet  Urba- 
nus,  qui  et  ipse  post  octo  annos  sedem  reliquit 
Pontiano  (Euseb.  lib,  vi,  cap,  16,  Hist,  EccL),  Sed  et 
Antonino,  quatuor  annis  functo  imperio,  succedit 
Alexander. 

CAPUT  VI. 

(Haymo).  Per  idem  tempus  florent  inEcclesiadi- 
sertissimi  viri;quorum  epistoias^quas  ad  se  invicem 
dabant,  tam  facundas  quam  fecundas,  Alexander, 


giis  patrum  tam  impudenter  etimprudenterrecesse- 
runt,quod  servi  facti  sunt  ancillarum,ambitioni8  et 
pecuni8e;et,qui  potuerunt  sublimesscripturasinda- 
gare  fortassis  facilius,  quam  msgores  nostri  (cum, 
illorum,  diligeotia,  exemplaribus  copiosius  abun- 
dent),  proh  pudorlnunc  ad  infima  rerum  etcontemp- 
tibilia,ad  civiles  causas.et  loculos  convertuntur.Sed 
haec  hactenus.In  iilis  diebus  Hippolytus  cpiscopus, 
multorum  conditor  opusculorum,  inter  «Btera  sua 
libellum  de  Pascha  edidit,  in  quo  etiam  temporum 
canonemetdescriptionem  quamdam  pulchraratiooe 
depingit.  [Beda  :)  Hic,  decennovenalem  circulum 
Paschae  reperien8,primu8deditoccasionem  Eusebio, 
qui  de  eodem  decennovenali  circulo  tractatum  c^ra- 
posuit. 

CAPUT  VII. 

Alexander  regnal  xix. 
Interea,Alexandro  imperatore  defuncto,  Maximi- 
nus  Gffisar  succedit.Iste  primus  ex  militari  corpore, 
absque  decreto  senatus,  imperator  efficitur.  (Wem, 
ibid,)  Qui  dum  odio  adversus  praBcessoris  sui  Ale- 
xandri  domum,  et  matrem  ejos,  Mamm«am,  pro 
eo  maxime  quod  Ghristiana  erat^et  Origenem  pres- 
byterum,  quem,  Romae  accitum,  et  honorifice  ha- 
bitum,  ipse  audierat,  qui  tunc  non  solum  Aleiao- 
driae,  sed  toto  orbe  clarus  habebatur,  infestat; 
hac,  inquam,  occasione  persecutionem  commovet 
per  Ecclesias,  maxime  adversus  doctores  ecclesia- 
rum. 

CAPUT  VIII. 

Maximinus  regnat  tribus  annis, 
Sed  per  Dei  providentiam  in  brevi  consommatus, 
simul  fmem  vit®  et  persecutionis  facit. 

CAPUT  IX. 

Post  quem  imperat  Gordianus, 

Pontiano  vero,  Romano  Pontifice,  tunc  fincm  fa- 
ciente,  succedit  Antherus ;  qui  cum  non  amplins 
quam  mense  uno  ministrasset,  sacerdotium  reli- 
quit  Fabiano. 

CAPUT    X. 

(Beda),  Hic,  testimonio  Spiritus  sancti  in  specie 
columbffi  super  caput  ejus  descendente,  episcopus 


853 


BISTOBIiE  SACKM  EPITOME.  -^  LIB.  VII. 


854 


ordinatar;  quod  alii  de  eo,  alii  de  Zephirino  epi-  A 
scopo  factum  fuisse  trodunt  {Euseb,  lib.  vi,  c.  21 ; 
Niceph.  Ub,  \,  c.  26,  HisL  EccL),  Per  idem  tempus 
Africanus  inter  scriptores  ecclesiasticos  nobilis 
habetur.  Hic  multos  scribit  libros  et  epistolas,  inter 
quos  Matthei  et  Lucs  in  generatione  Ghristi  evi- 
dentissime  ostendit  consonantiam ;  et  Ghronicam 
ipse  componit. 

CAPUT  XI. 

Gordianus  itnperat  sex  annis. 
Interea,  Gordiano  imperatore  fmem  faciente, 
Philippus  cum  Philippo  illio  suo  succedit;  hic  pri- 
mus  omnium  imperatorum  Ghristianus  fuit  {Euseb. 
e,  25,  ejus.  /t^.).Gui  volenti  interesse  vigiliis  Paschse, 
et  communicare  mysteriis,  restitit  Fabianus  Papa, 
nec  permisit,  donec  conflteretur  peccata  sua,  et  sta-  -n 
ret  inter  pcenitentes.  Hic  post  tortium  sui  imperii 
annum,  cum  millesimus  a  conditione  Roms  annus 
esset  expletus,  magnificis  ludis  celebrat  Urbis  na- 
talem. 

CAPUT  XII. 

PhiUppus  regnat  annis  septem, 
(Idemy  29.)  Post  hunc  Decius  succedit.  Hic  cum 
Philippum  patrem,  et  filium  interfecissct,  et  ob 
odium  eorum  infestus  esset  Ghristianis,  persecutio- 
nem  movet  Ecclesiis  :  in  qua  Fabianus  in  urbe 
Roma  martyrio  coronatur;  Gornelio  succedente,  qui 
et  ipse  resolvitur  martyrio.  In  Hierosolymis  quoque 
Alexander,  vir  eruditissimus,  episcopus  preclarus, 
e  numero  confessorum,  post  longsevas  vit®  veneran- 
dam  canitiem,  post  multos  cruciatus  et  vincula, 
inter  ipsa  vicissim  sibi  succcdentia  tormenta  dc-  C 
ficit.  {Beda.) :  Tunc  sanctus  Antonius  monachus 


iEgypto  dicitur  exortus.  Interea  sub  Decio  perse- 
cutio  Ghristianis  illata  vehementer  exarsit,  et  innu- 
merabiles  sancti  de  utroque  sexu,  maxime  apud 
Alexandriam,  agones  desudant;  ita  ut  crederes 
prima  persecutionum  tempora  renovari,  de  quibus 
Dionysius,  Alexandrinus  episcopus,  in  epistolis 
suis  ad  Fabianum  episcopum  plenissime,  refert; 
qui  et  ipse  Dionysius  postmodum  capitis  plectitur 
sententia. 

Sed  quia  in  area  Domini  etiam  palese  erant  cum 
tritico,  aliquanti .  tunc  ad  primam  judicis  faciem 
Ghristum  negant,ad  arasprosiliuntytimentes  magis 
bonorum  temporalium  direptionem,quam  summum 
bonum  amantes.  De  quibus  praedixerat  Dominus  : 
quoniam  qui  pecuniam  amant,haud  difflcile  labun- 
tur.Quo  tempore  Novatus,  Gypriani  episcopi  pres- 
byter,  exsurgit.  (Cornel  in  epist.  ad  Fabianum  AniiO' 
chix  episcopum.)  Hic,  a  juventute  spiritu  immundo 
vexatus,  cum  tempus  a  Domino  apud  exorcistas 
consumpsisset^  ccgritudinem  incurrit  gravem,  ita 
ut  desperaret  :  unde  et  jacens  in  lecto  pro  neces- 
sitatc  aqua  porfusus  est,  nec  reliqua  in  eo,  quas  bap- 
tizati  consequi  solent,  solemnitcr  adimpleta  suntj 
unde  et  Spiritum  sanctum  nunquam  potuit  pro- 
roereri.  Hic  Romam  vcniens  elatione  tumidus^ 
spem  salutis  penitus,  ctiam  si  digne  pocnituissent, 
novo  dogmate  conatur  lapsis  adimere,ex  quo  et 
princeps  efficitur  haereticorum  Novatianorum;  qui, 
ab  Ecclesia  separati,  novo  nomine  catharos,  id  est 
mundos,  seappellavcrunt;  ob  quam  rem  concilium 
sacerdotale  celebcrrimum  in  urbe  Roma  congre- 
gatur,  cujus  acta  concilii  sequens  libellus  expli- 
cabit. 


LIBER  SEPTIMUS. 


GAPUT  PRIMUM. 

{Erneb.  lib.  vi,  c.  33,  Hist.  Eccl.)  Sedentc  itaque 
Gomelio  Pontifice  cum  episcopis  sexaginta  nume- 
ro,  totidemque  presbyteris  et  piurimis  diaconibus, 
contra  Novatianorum  hsresim  disseritur  vigilan- 
ter,  statuiturque,  suffragantibus  utriusque  paginas 
testimoniis,  eos  qui  lapsi  fuerant  curandos  esse  ct  D 
fomentis  poenitentiffi  medicandos,  et  Novatum, 
nihil  habentem  Gharitatis  fraternas,  cum  reliquis 
sequacibus  ejus  ab  ecclesia  sequestrari.  Exstat  de 
bis  epistola  Cornelii  ad  Fabianum  Antiochenum 
episcopum,  et  libellus  Gypriani  magnificentissime 
editas,  quo  et  lapsos  confirtat,  et  conlradicentes 
anathematizat. 

CAPUT  n. 

Decius  regnat  annis  duobu^  et  iribus  mensibus. 

{Idem,  lib.  vii,  c.  1,  2,  3.)  Interea  Decius,  duobus 
nec  integris  annis  functus  imperio,  cum  filiis  pariter 
occiditur;  quo  tempore  fertur  etiam  obiisse  Origi- 


nem,  cum  plenus  esset  dierum,et  pene  septuagena- 
rius.  Tunc  Gallus  cum  Volusiano  filio  suo  obtinet 
imperiura;  cujus  cum  regnum  florcret  in  initio,  et 
cuncta  ei  ex  sententia  coderent,  ad  exemplum  Decii 
sanctos  viros,  qui  pro  parte  regni  ejus  Deo  suppli- 
cabant,  pc^sccutus  est,  cum  quibus  et  prosperita- 
tem  suam,  et  pacem  fugavit.  Per  idem  tcmpus 
quacstio  oritur  in  AfricaB  partibus,  de  heereticis  re- 
baptizandis  vel  non;  sed  Gornolio  caBterisque  occi- 
dentalibus  cpiscopis  manet  potius  h»c  sententia  : 
post  abjectionem  dogmatis,  sola  eos  manus  impo- 
sitione  purgandos. 

CAPUT  III. 

Comelius  sedii  annis  circiter  tribus. 

Igitur,CorneIio  per  martyrium  consummato,  Lu- 
cius  succedit;  quo  solis  mcnsibus  octo  functoapo- 
stolatu,  Stephanus  lcvatur  in  antistitem,qui  denon 
rcbaptizandis  haBreticis  similem  Gornelio  fert  sen- 
tentiam. 


885 


JIAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  III.  —  MISCELLANBArf 


886 


GAPUT  IV.  A 

De  Dimym,  Alexandriae  episcopo. 
Eo  tempore  Dionysius,  Alexandrias  itntistes,  fa* 
ID08U8  habetur;  qui  multa  et  varia  scribens,  in- 
Sttructionum  nobis  et  doctrin»  copiosam  materiam 
reiiquii.  Exstat  hujus  ad  Stephanum  Papam  epi- 
stola,  de  muiiis  ecclesiasticis  disserens  causis. 
Gxstant  et  ejus  litters  quas  contra  Sabelliaoam 
hsrcsim  prosecutus  est,  quse  suo  tempore  exorta 
«9t,  plena  blasphemiis  in  Deum  Patrem,  et  Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum  nogans  esso  ve- 
rum  FiHum,  nec  primogenitum  omnis  creaturs, 
simul  et  Spiritus  sancti  auferens  intellectum. 

CAPUT  V. 

Gallus  ImpercUor  regnat  duobus  annUf  nec 

integris, 

{Idem,  c.  9,  ejusd,  lib,)  Interea  Gallus  imperator  " 

moritur,  Valeriano  succedente  cum  filio  Galieno. 

Stephanus  diem  obiit. 

CAPUT  VI. 

Xystw  episcopus  eligitur, 
Valeriauue  maxime  persequiturChrisUanoSyCum 
tamen  primum  benignus  fuerit  et  humanus,  post- 
modum  vero  seductus  per  quemdam  magtc®  artis 
mAgistrum^et  principem  magorum  ^gyptiorum.De 
higus  persecutione  Dionysius  scribit  in  diversis 
operibua  suis  (m  epistoL  ad  Hennammonem),  in 
quibus  narrat  prvclara  gesta  martyrum,  et  suam 
ipsius  persecuUonom  meminit,  etcujusdam  Asterii 
inter  sanctos  martyres  clarissimi  viri,  et  url^is 
Roms9  senatoris.  Accidit  hunc  aliquando  apud  G<b- 
aaream  Philippi  famosissimo  huic  spectaculo  ades-  C 
se,  quo  ibi  certa  et  solemni  die  immolabatur  vic- 
tima  ad  radicem  montis,  et,  arte  quadam  dosmonis 
Busquam  oomparens,  tolli  in  caelum  a  gentibus 
credebatur.  TuAc  Asterio  humanos  miserantc  er- 
rorcs,  et  pro  his  ad  Deum  valde  supplicante,  su- 
bito  victima  conspecUbus  omninm  redditur,  nec 
ultra  in  locis  illis  hic  exstitit  error.  (Euseb,  lib,  vii, 
c.  13,  14,  Hist,  Eccl,)  Hujus  urbis  civem  fuisse  aiunt 
muHorem  illam  quas  a  Salvatore  nostro  a  profluvio 
sanguinis  sanata  esf,  domusque  ejus  nunc  in  ea 
ostenditur.  Pro  foribus  ejus  domus  basis  qusedam  in 
locoeditiOre  monstratur,in  qua  mulieris  illius  velut 
genibus  Saivatoris  provolutae,  palmasque  suppliciter 
tendentis,  imago  sere  videtur  expressa.  Astat  vero 
iHaaare  nihilominus  fusa  statua,  in  habitu  viri  stola  rv 
capite  circumdati,  et  dexteram  mulieri  porrigentis. 
Cujus  ad  pedem  statua)  et  basis  herba  quaBdam  spe. 
eie  nova  nascitur;  qusB  cum  exorta  fuerit,  excrescere 
solet  usque  ad  fimbriam  stolx  illius  asrei  indumenti : 
quam  cum  maxime  summo  vertice  herba  crescens 
contigerit,  vires  inde  ad  depelicndos  omnes  languo- 
res  morbosque  conquirit,  ita  ut  qufficunque  fuerit 
infirmitas  corporis,  hauslu  exiguo  madefacU  grami" 
nia  depellatur,  nihil  omnino  virium  gerens,  si  ante- 
quam  fimbriaB  summitatem  conUgerit,  decerpatur. 
Hanc  statuam  ad  similitudinem  Jesu  vultus  forma- 
tam  tradebant;  quae  permansit  usque  ad  tempora 


nostra,  quam  oculis  nostris  impeximu8.(Ba2a.)Uuxi« 
ergo  Vaierianum  Dei  vindicta  statim  conBequitur ; 
nam  a  Sapore,  rege  Peraarum,  capitur,  ibiqae,  lur 
minibus  orbatus,  senectute  miserabili  coDsenesGit 
Galienus,  ejus  (ilius,  postquam  summam  reram  so- 
lus  obUnuit,  tam  claro  Dd  judicio  territus,  mode- 
ratius  agens  persecutionem  in  nostros  ceBure 
facit.  Ob  meritum  tamen  vel  patem»  tbeomecfai», 
innumeraBarbaris  assurgentibus  regni  detrimenta 
sustinuit.  Tunc  temporis  CyprianuSyCaKb^QeDsis 
episcopus,  cujus  doctissima  exstant  opuscula,  ma^ 
tyrio  coronatur ;  Stephanus  quoque  et  Xy8tu8,Roms 
episcopi,  decedunt  martyrio. 

CAPUT  vii. 

De  Paulo  Samosateno,  hssreHco, 
(Idem,  c,  2A,  25,  ejusd,  lib,)  Itaque  po«t  Xyatnm, 
Eomanum  Pontificem^Dionysiussubrogatar ;  Paulas 
de  Samosata  susoepit  sacerdotium,  bic  in  bmBim 
devolvitur,  diocns  Christum  commanis  naturs  tan- 
tummodo  hominem  fuisse.  Tunc  celebratur  cooci- 
lium,  rogaturque  Dionysius  adesse;qui  senectatis 
causa  prohibetur,  sed  adest  per  epistolam.  Statuitur 
Paulus  in  medio,et  frequenti  tractatu  et  dis^tatio- 
nibus  arguitur,  considentibusvenerabilibus^iseo* 
pis,  et  blasphemiam  ejus  publicantibus,  Firmiliano 
scilicct  a  CaBsarea  Gappadoci89,Heteno,SardeD8i,  Ni- 
coma  [f,  Nichomacho]  ab  Iconico,  et  Hymenso  Hie- 
rosolymorum  precipuo  sacerdete,et  vicins  huic  urbi 
Ceesareffi  Theotecno,  Athenodoro  et  Gregorio  Ponti 
provincio;  sacerdotibus.  Hic  autem  Gregorias  cancto' 
rum  sermone  celeberrimus  habetur,etpot6nBin  opo- 
ratione  signorum.  Hic  forte  duobus  fratribua  habeD- 
tibus  possessionem  stagni,et  de  captura  pisdum  s»- 
pe  litigantibus  usque  ad  humani  sanguinis  eflusio- 
nem,  medius  intervenit;  et,  facta  oratione  crueQtam 
deinceps  inhibens  fratrum  contentionem,  aquas 
abire  jubet,  et  recedunt,  fitque  solum  frugum,qaod 
antea  fuerat  navium,  ferax.  Sed  et  in  qaodam  loco 
cum  ad  construendam  ecclesiam  rupes  obesset, 
pernoctans  in  oratione  traustulit  rupem.  Item  cam 
per  Alpes  transiret  aHquando,  necessitate  niviam 
coactus,ad  fanum  divertit  Apollinis,  ibique  perno- 
6tat.  Quo  mane  recedente,  recedit  daemon^poscitur 
dare  responsa  ut  prius,  obmutescit,  consuiitiira  sa- 
cerdote,  opponit  tiiulum  advontum  Gregorii.  Mox 
sacerdos  occupatviam  pen^eniensqueadGregorium, 
querelam  expulsi  numinis  exponit,  qusstumque 
deplorat  amissum.  At  ille  scribit  epistolam  in  hsc 
verba :  Gregorius  AppoUini :  Permitto  tibi  redire 
ad  iocum  iuum  et  agere  quae  consuevisti.  Hanc  ?a- 
eerdos  ad  fanum  fert  epistolam,ponitqu6  Juxta  si- 
mulacrum;  adest  iterum  dsmon,  iterum  dat  re- 
sponsa.  Tunc  sacerdos,  in  semetipsum  coDversus, 
ait :  Quomodo  non  multo  melior  est  Gregorius  isto 
Apolline,  cujus  obiemperat  jussis?  et  descendens 
eadem  hora  ad  Gregorium,  referensqiie  epistolam, 
rem  ordine  pandit,utque  se  ofreratDeo,rogftt.Tunc, 
relictageQtiIitaie,factus  est  ab  eo  cateebumenus,et 
cum  se  castissimee  vita  et  abstinentissimo  manci- 


M7 


HISTORIiG  SACRiG  EPITOMB.  -  UB.  VII. 


Sif» 


pftsael,  eikan  bap^Bma  conBequitur,  et  in  tantam  A  cos,  et  nuper  inventos  :  per  semetipsum  vero  con* 

positos,  diebus  Pascbffi  in  medio  Ecolesia  canere 
fecisset  mulieres,  quas  ipse  (borrendum  auditu)  de 
80  instituerat :  qualiteretiam,  incedens  per  plateam, 
tali  quadam  ambitione  uteretur  ut  publice  epistolas 
relegeret,  atque  in  auditu  omnium  et  oculis  dictaret, 
assistentibus  sibi  in  platea  notariis,  quanquam  su- 
perbe  etiam  tribunal  in  ecclesia  sibi  multo  altius 
quam  fuerat,  collocasset,  etverbum  faoiens  jaotaret 
snper  modum  dexteram,  ac  palmam  femori  illideret, 
pede  quoque  subsultaret,  et  scabellum  feriret,  et 
more  theatrali  ab  auditoribus  voces  clamosas  et 
plausum  expeteret:  maxime  impudenter  etiam  mu- 
lieros  secum  habitare  permisisset,  et  presbyteris  et 
diaconis,quiejus  morem  gerebant,  similem  dedisset 


fide  et  virtute  proficit,quod  B.  Gregorii  successor  in 
episcopatu  efficitur.  Sed  et  inde  Gregorius  ingenii 
sui  nobis  in  parvo  maxima  monumenta  dereli- 
quit. 

CAPUT  VIII. 

Nota  metaphrasim  Gregorii  (a)  martyris,  et  Episcopi 

Neocsssarix. 


In  Ecclesiaeten  namque  metaphrasim  scribit  mcu 
gnif)centissime,et  catbolicae  fidei  expositionem  bre- 
viter  ita  continentem  :  Unus  Deus  Pater  Verbi  viven- 
tis,  sapientiiB6ubsistenlis,et  virtutis  sue  etfigurae, 
perfectus  perfecti  genitor,Pater  Filii  unigeniti,unus 
^eus,  solus  B%  solo  Deo,  flgura  et  imago  deitatis, 
verbum  penetran8,sapientia  coniLprehendens  omnia, 
et  virtu8  qua  tota  creatura  fleri  potuit.Filius  verus  n  licentiam. 
veri,  et  invisibilis  ex  invisibili,  et  incorruptibilis  ex 
incorruptibiIi,et  immortalis  ex  immortaIi,etscmpi- 
temus  ex  sempiterno.Unus  Spiritus  sanctus  ex  Deo 
substantiam  habens,  et  qui  per  Filium  apparuit» 
imagofUiiperfbctiperfecta,  viventibus  causa  sancti- 
tatiSySanctiflcationis  prflsstatrix,  per  quem  Deus  su- 
per  omnia  et  in  omnibus  cognoscitur,  et  Filius  per 
quem  omnia.  (Etiseb,  lib,  vii,  c,  25.)  Et  Trinitas 
ista  periecta  magestate,  et  sempitemitate,  et  regno 
minime  dividitur,.  neque  abalienatur.  Igitur  ne- 
que  factum  quid  aut  serviens  in  Trinitate,  neque 
Baperinductum,tanquam  antebac  quidemnon  sub- 
sistens,  postea  vero  superingressum.Neque  ita  de- 
Htit  unquam  Filius  Patri,  neque  Filio  Spiritus  san- 
ctus,  sed  inconvertibilis,  inoommutabilis  eadem 
Trinitas  seoiper.  Hactenus  de  Oegorio. 


GAPUT  XI. 

{Ewb.  lib.  VII,  c.  26.  Hist.  EceL;  Nicef^  lib.  ti»  c. 
i9.)  Igitur^  damnato  et  expulao  ab  Eoetesia»  cum 
exire  nollet,  publiea  maaa,  ex  raaadato  AuneliaQt 
imperatoris  Domnus  nomine  in  SedesiifcAaAiodieiia 
succedit  episcopus.  Interea  malis  coA8ilii«  depravi^ 
tu»  AureIiaBus,per8ecu4»ionem  mediiutttr  in  aoBtroa, 
Q0U8q«e  ut,scripti8  Iftteris  volenti  subaoribere,  dex* 
tera  Doi  intervenerit,  et  subscriptioaeRi  d^turbave* 
rit,  fulmen  quoque  anle  eum  ma^^  favore  oirciftm- 
siantium  rw)rit :  ac  noQ  multo  pest  morte  tiibita 
eondeiQnaiur. 


GA^T  IX. 

GaHmus  impen^or  regpiat  Ofims  quindecink, 

Interea  Dionysius  apud  Alexandriam  inpaoeeo- 
clesiastica  diem  obiit^  d^cem  et  octo  annis  functus 
sacerdotio..  M^ijiowis  «uocedii. 

OAPUT  X. 

ClauHus  regnat  amde  duobus. 

{Niceph.  lib,  VI,  c.  28,  29.)  Qalienus  quoque  mo- 
riens  daudium  habet  successorem,  qni  in  brevi  mo* 
ritur,  Anreliano  succedente.  Gujustemporibuscon- 
gregato  apud  Antiochiam  concilio,  Pauhis  Samosa- 
tenus  ultima  animadversione  damnatur,  disputante 


GAPUT   XII. 

AureHonus  regnat  mnis  sex. 

Gui  Probus  succedit ;  cui  et  totidem  annls  coa» 
summato,Garus  cum  flliis  Numeriano  et  Carino  suo- 
cedit.  Quibus  in  brevi  consummatis,  regnat  Diocle- 
tianus :  sed  paulo  anle  iiaperium  ejus  Dionysiu8 
romanua  pontifex  obiit. 

GAPUT  XUI. 

tiowiiuus  Papa  sedit  mnis  noeem.  CamB  cum  ftiii$ 
reffnal  duobu^  (mnisr  nec  tsUegris. 

Beattts  quoque qui  tuno meruit rapide mundo,n6 
videret  mala  qun  iete  Diocletianua  mox  intulft  Bo- 
olesiis  ultra  quam  credi*  potest.  Tane  apostolatni 
snccedit  Feltx,  quotempore  Manes  magus  quidam, 
secundum  nomen  suum  insaniens,  Perses  genere,  a 
quo  et  Manioheorum  hvresis,  novam  seotam  faeii, 


cumeo  Malohione  quodam,   perffect»  eruditionis      ^^  ^^^^^a  quffldam  profert,  a  diversis  mu4uata  h». 

viro,  excipientibusque  notariis.  Qu«  dispntatio  iU  ^  ,H^tioi8,  et  nunc  Christum  se  simulat,  nunoParacle- 

magniflce  ab  eo  et  accurate  habtta  est,  ut  nune 

quoque  legentibussitin  admiratione.  Itaque  secundo 

jam  manifeste  Paulus  hflereticus  confntatur,  datis 

epidtoIisDionysiOyRomano  pontilici,Maximo  Alexan- 

drino  {Euseb.  lib.  vii,  c.  30) ;  cm'us  hsresis  et  dam- 

natio  innotescit,  et  morea:  qnaliter  Filium  Dei  ne- 

gare^  descendiase  de  eoslo,  sed  a  Maria  coepisse 

Bsaereret,  et  initium  habuisse  de  terra :  qualiter 

etiam  psalmos,  qui  in  Dominum  nostrum  Jesum 

Cbristum  dicebantur,  cessare  fecisset,  velut  neoteri- 


tum  se  nominat,  et  elegitdwdecim  ad  &tmilitudf  nem 
Christi  discipuloe. 

CAPDT  XIV. 

Felix  Papa  sedit  annis  sex. 

Igitur,  FelicePapaconsummatOyEuiyohiaaue  suot 
cedit :  quo  in  brevi  consummato,  Gaius  episoopus 
eligitur.  Hiojam  tempore  fiusebii  quindecim  annia 
sacerdotio  perfunctus,  Marcellnm  relinquit  succes- 
Borem,  quemjamtempuapersecutionis  invenit. 


(a)  De  hoc  Gregorio  est  Hber  Gregorii  Nysseni. 


o 


, » • 


«59 


HATMONIS  HALBERSTAT.  EPI9C.  OPP.  PARS  III.  —  MISGBLLANBA. 


860 


LIBER  OCTAVUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

Eutychianus  sedit  annis  quinque. 

Interea  nonusdccimusannuserat  imperiiDiocle- 
tiani,  et  incipit  Heri  persecutio  iu  Christianos  ab  eo 
permaxima,  jiisfosiquidem  Dei  judicio  ctnecessaria 
correctione,  cum  jam  multa  libertate,  multa  indul- 
gentia  vitiati  sunt  mores  nostrorum^  et  disciplina 
Eccksiarum  comipta  [Euseb.  lib.  viii,  c  1,  2,  3, 4, 
cum  seq.(,  dum  fides  nostra  per  diversa  dogmata 
scinditur,  et  ob  id  vilescit ;  dum  prslati  et  reclores 
et  duces  populiihumilitatisGhristiansetsinceritatis 
oblitii  adversum  se  odiis  et  contentionibus  inflam- 
mantur.  Tunc  ergo  nefanda  edicta  principis  propo- 
nuntur,  ut  cuncts  Ecclesis  usque  ad  sotum  de- 
struantur,  sacrae  Scriptura)  comburantur  igne:  et, 
si  quis  nostrorum  statin  honore^privatuseo  maneat 
infamis.  Denique  qui  prssunt  jubentur  simulacris 
immolare,  alioquin  conjicl  in  vincula,  ac  torqueri. 
Igitur  in  Nicomedia,et  Thebaide,et  Pho^nice,  et  Ale- 
xandria,  denique  per  totam  >£gyptum,et  Phrygiam, 
et  Syriam,  et  Cappadociam,  et  catera undique  loca 
turbo  persecutionis  tam  immensus  et  intolerabilis 
fuit,  ut  ex  ipsa  nimietate  et  atrocitate  gestis  marty- 
rum  deroget  Mem.(Niceph.  lib.  vu  .c.  17.  Hist  EccL) 
Alii  flagris  discerpuntur,  alii  fodiuntur  ungulis,  alii 
flammis  ignitis  uruntur,  alii  gladio  obtruncautur, 
alii  patibulis  afOguntur,  alii  praecipitantur  in  mare, 
alii  post  tergum  vinctis  manibus  appenduntur,  «t 
trochleis  distenti  membratim  divelluntur,  aliitestis 
flctilium  vasculorum  lacerantur,  donec  tota  eorum 
eradatur  cutis,  alii  dantur  ad  bestias,  leones,  ursos, 
pardos,  tauros,  apros,  et  ad  omnes  ferarum  genus. 
Ipsi  sacerdotes  ecclesiarum  nudantur  inverecunde, 
huc  atque  illuc  ab  impiis  trahuntur.  Pro  nefas!  qus 
homicidis,aduIteris,  venenariis,acsepulcrorum  vio- 
latoribus  fuerant  fabricata,nunc  episcoporum,  pre- 
sbyterorum,  diaconorum,  csterorumque  reiigioso- 
rum,  colla  constringunt ;  ita  ut  criminosis  nec  vin- 
cula  superessent,  nec  locus  ergastuU.  Tanta  ergo 
sceleratiprincipissatellitibusineratlibidotorquendi 
ut  vacarent  per  otium  ad  excogitandos  novos  crucia- 
tus.  Quibusdam  sub  unguibus  acutas  infigunt  arun- 
dines :  quibusdam  plumbum  igne  liquefactum  dorso 
diffundunt,  usque  ad  ioca  pudenda  quibus  egestio 
naturalis  procreari  solet;  feminisque  candentis 
fcrri  et  exusti  plumbi  massffi,  absque  ullo  humani- 
tatis  respectu^per  pudenda  visceribus  merguntur.Et 
si  torlores  alicubi  duas  vicinas  arbords  sibi  invenie- 
bant,  ramos  ad  se  inflectebant,  eisque  singulis  sin- 
gulos  martyrum  pedes  ligabant ;  qui  rami  cum  ad 
situm  suum  naturali  impetu  referrentur,  discerptis 
divulsisque  visceribus,  avulsa  secum  memlura  rapie- 


A,  bant.  Tunc  apud  Antiochiam,  inter  ceteros  agones, 
quoddam  nobile  factum  est  quod  silere  noQ  deb^. 
Duo  juvenes  comprehen8iimmoIarecoguntur.AiaQt: 
Ducite  nos  ad  aras.  Qui  cum  abducti  fuissent,manus 
suas  supponentes  igni :  Si  subtraxerimu8,inquiaDt, 
sacriflcasse  nos  credite.  Et  quoadusque  caro  omnis 
in  ignem  deflueret,  immobiliter  perdurant.  Itaqoe, 
cumjam  crudelitat^  satiatus  imperator  aliquantulum 
resipisceret  proponi  t  edictum  ut  jam  Chrbtiaai  morti 
non  tradantur,  sed,  dextris  oculis  ferro  efTossis,  et 
sinistrae  pollice  sauciato,  sic  permaneant.  Sed  cum 
statura  EccIesiaB  crudeli  animadversione  vastari, 
illum  ffiternum  ac  pervigilem  non  lateret  oculum, 
castigatainpaucis  familiasua,  adest  continuo  ultrix 
Dei  dextera  in  imperatores  Diocletianum  ct  Maxi* 

-.  minum,quorum  alter  in  Occidentc,  alter  in  Orieote 
vastaverat  Ecclesiam,  ita  ut,  nutu  divino  subito  pe^ 
mutati,  deposita  purpura  cstarisqne  imperialibus 
ornamentis,  plebeii  fiant  ac  privati  post  imperium. 
Tunc  ergojam  pervim  etcontentionem  Romaaoim- 
perio  in  duas  procurationes  diviso,  Maximinus  in 
Orientis  partibus  regnat,  vi  rapiens  nomen  Augustl, 
Gonstantius  in  Occidente.  Hic  Constantius  erga  no- 
stros  clemenler  agit.  Sed  et  Maxentius,  Mazimini 
fierculei  filius,  collegs  Diocletiani,  in  urbe  Roma 
dominium  occupat,  et  exercet  tyrannidem.  Hic  ma- 
gicana  secutus  artem,  totam  Roraam  scelerum  flagi- 
tiis  et  faece  impuritatis  replet,  gloriam  nobilinmob- 
scurat,  senatores  proscribit,  matronis  nobilibus 
abutitur. 

CAPUT  III. 

^  Regnum  CanstarUii  et  Maximini. 

In  Orienti  vero  atque  iEgypti  partibus  similis  esi 
ei  per  omnia  Maximinus,  exutus  principeni,rabidum 
induit  tyrannum,  simulacra  colit,  auguria  sectatur, 
impurus  conviva  et  ebriosus^  omnique  genere  disso* 
lutionum  fluctuans,hostis  maximeGhri8tianorum,et 
persecutor ;  quibus  ignes,  laminas,  cruces,  et  sin- 
gulis  membris  specialia  infert  supplicia.lgitar  de- 
cem  annis  hujus  persecutionis  devolutis,  adest  ite- 
rum  divina  providentia  nostris,  et  quos  per  ignem 
probaverat,  educilad  refrigerium.  Nam  divina  cor- 
reptus  ultione  idem  Maximinus,  subitoinflatus,» 
6ceribus,distenditur,putrefactisquepostmodumvul- 

neribus,  vermes  ebullit,  fetoremque  intolerabilem 
exhalat. 


D 


CAPUT   II. 


(Haymo.)  Redivivum  quodam  modo  per  similcm 
morbum  habemus  nuno  Herodem.  Ille,  quia  Chn- 
stum  persequitur,  pube  tenus  inflatus  scatetvermi- 
bus :  et  iste  probroso  eodem  laborat  exitu,  quia  P^'' 
sequiturChristianos.Actum  siquidem  pulchrodivin» 


861 


HISTORIiE  SACRiE  EPITOME.  —  LIB.  VIIl. 


86t 


oonsideraiionis  intuitu,  ut  daretur  iatelHgi  quanta  A 
sit  capitis  et  membrorum  connexio,  quanta  et  quam 
indivisa  sit  Ghristi  charitas,  zelus  ad  Ecclesiam, 
dum  eamdem  iufert  vindictam  persecutoribus  suo- 
rum,  quam  sui  ipsius  persecutori.  {Euseb.  lib.X3i,c. 
9,  Rist.  EccL)  Itaque,  cum  jam  desperaretura  medi- 
cis.sera  ductus  pGBnitentia,  Maximinuslegem  scribit 
ut  cesset  per8ecutioGhristianorum,etre«dificentur 
ecclesis.  Tunc,  velut  sole  terris  reddito,  relaxantur 
omnes  vincti :  et  qui  damnati  erant  per  metalia,  re- 
vehunlur,  instaurantur  ecclesiffl,  sacerdotia  repa- 
rantur,  stupentibus  gentitibus  turmis  de  tanta  et 
tamsubita  rerum  mutatione.  Sed  hano  pacem  red- 
ditam  nostris  Severus  Maximinus,  praefatiMaximini 
collega,in  Orientis  partibus  atque^flgypto  tyranni- 
dem  exercenSy  statim  post  sex  menses  perturbat.  n 
Rursum  adversus  nostros  perseculio  instauratur, 
concitantur  simulacrorum  pontiflces  in  odia  et  ne- 
cem  Ghristianorum.  Quod  ut  aliqua  justa  ralione 
videatur  fieriyConfinguntur  acta  qusdam  vclutapud 
Pilatum  de  Salvatore  nostro  habita,  in  quibus  adver- 
susCbristum  omnis  blasphemia  conscribitur.  (Idem, 
c.  6,  7,  8,  e)md.  lib.)  Tunc  rursum  apud  Tyrum  et 
Phoenicen  multi  martyres  agonizant,  et  per  multa 
alia  loca.Additquoque  praBfatusSeverus  Maximinus 
impietati  sus,  quod  ad  versum  nostras  leges  sreis  ta- 
bulis  scribit,  tanquam  in  (cternum  mansuras,  in 
quibus  impie  et  superbe  commemoratquodexGhri- 
stianorum  persecutione  esset  temperies  et  terrae  fe- 
cunditas  abundantior.  {Niceph,  lib,  vii,  c.  21,  22 
23,  cum  seq.)  Sed  his  superbis  legibus  statim  con- 
tradicitur  a  Deo,  et  res  vertuntur  in  contrarium,  et  C 
pro  ipsa  nostrorum  persecutione  mox  restricto  im- 
bribus  coelo,  et  facta  intolerabili  ariditate,  fames  ibi 
dira  grassatur;  aeris  quoque  temperies  in  tantam 
vertitur  corruptionem,  ut  humana  corpora  pessimis 
ulceribus  intumescant ;  que  ignis  sacerappellantur. 
Igiturdus  validissims  pestes  et  lues  populumdeva- 
stant,  cum  tamen,  quod  mirabile8,nec  famesinali- 
quo,  nec  lues  nostrisdominaretur.  Unde  postmodum 
ab  omnibus  Christiana  religio  vera  et  perfecta  esse 
inclamatur,  petiturque  anostris  subsidium  alimoniffl 
et  orationis.  Addit  quoque  Deus  Maximino  hancjusta 
retributione  confusionem  :  rebellant  Armenii  prius 
amici  Bomanorum,  propter  nefaria  cy us  edicta ;  quo- 
rum  in  bello  et  ipse  turpiter  fugatur,  et  exercitus 
interiit  ense  (Idem,  c.  31 ,  39,  ejusd.  lib.)  Tunc  sacer-  n 
dotcs  deorum  8Uorum,etdivinos,quorumresponsis 
bella  mpverat,  interflci  jubet  tanquam  fallaces.Qui 
et  demum  vehementi  «gritudine,  etdoloribus  inter- 
norum  viscerum  correptus,  amissis  quoque  morbo 
luminibus,  et  tunc  magis  quid  adversus  Christum 
commiserit  videns,  vivendi  finem  facit,  lata  prius 
lege  pro  liberatione  Ghristianorum. 

CAPUT  IV. 

De  Canstanlino  imperatore. 
Per  idem  tempusexoritur  Gonstantinus  religiosis- 


simus  imperator,  Gonstantii  «que  moderatissimi 
principis,de  quo  paulo  ante  memoravimu8,filius  et 
hsres,  Romanum  obtinet  imperium.  Hic  in  obser- 
vantia  religionisomnes  ante  se  imperatores  exsupe- 
rat.  Hic,  ultimis  persecutionum  temporibus  fere, 
cum  vcllet  Deus  repropitiari  sanctis  suis,  et  Eccle* 
siam  suam  tranquilla  pacis  soliditatestabilire,Ghri- 
stianus  efTectus,  lieentiam  dat  Ghristianis  concilia 
libere  congregare,*et  sdiflcare  ecclesias,quasetipse 
plurimascon8tituerat,etplurimalargitur,divinocom 
monitus  Spiritu,  et  hoc  coclestl  miracuIo.Gumesset 
pugnaturus  contra  Maxentium  urbis  Romffl  tyran- 
num,  etinde  divinum  auxilium  deprecaretur,  vidit 
nocte  per  soporem  signum  igneum  in  ccbIo,  et  astare 
angelum  dicentem :  Gonstantino,  in  hoc  signo  vinces. 
Itaque  cum  hoc  signo  in  militaria  vexilla  transfor- 
mato  procedit  ad  bcllum,idemque  signum  exauro 
fabrefactumdextera  manusua  gestans,  et  deprecans 
Deum,  ut  si  tieri  posset,  illam  dexteram  suam  non 
sineret  Romano  sangnine  maculari  ;  prasstatque  ei 
Deus,  Maxentiu  mque  tyrannum ,  congredi  parantem, 
cum  universisnavibusquibus  fluvium  straverat,  de- 
mergitin  profundum.Tunc  senatuspopulusqueRo- 
manus,  tyrannica  peste  liberati,  Constantinum  ut 
suo;  libertatis  restitutorem  excipiunt,  faciuntqueei 
imaginem  ob  honorem  triumphi.  In  cujus  dextra 
idcm  imperator  signum  crucis  depingi  jubet,  et 
subter  ascribi  hujusvirtute  Urbem  restitutam  esse 
libertati.  Tunc  legem  scribit,  conspirante  etiamse- 
cum  in  hoc  Liciuio,  sororis  su^b  Constantis  viro,  et 
consorte  regni,  utab  universiscolatur  DeusGhristia- 
norum,  qui  sibi  victoriam  dedit  et  Urbi  libertatem; 
quam  legem  et  usqueadOrientispartesemittit,ubi 
adhucferbueratpersecutio.Tunc  apertius  indulgen- 
tia  legitimi  principis  manifeste  status  EcclesiaMim 
reperari  incipit,  verbum  et  doctrina  Ghristi  libere 
propagatur,  celebrantur  festivitates,  conveniunt 
episcopi,  ecclesiflB  dedicantur,persecutores  quoque, 
per  quos  Maximinus  impietatisfomentaconceperat^ 
jubenteprincipe,  suppliciisexcruciantur;  ipsius  vero 
tyranni  imagines  sculptae  vel  pict®  praecipitari  ju- 
hentur,  vel  atro  fuscari,  aut  coloribus  oblitterari. 
Dum  ergo  sic  proflcit  Ecclesia  apud  Deum  et  homi- 
nes,  et  quasi  qusdam  imago  coelestium  habetur  in 
terris,praefatus  Licinius^  Augustoinvidens  Gonstan- 
tino,  quod  ob  maximam  religionem  in  veneratione 
esset  omnibus, et  maxime  Ghristianis,occuItasinsi- 
dias  molitur.  Sed,carens  effectu^mox  apertumbei- 
lum  indicit,  Ghristianos  versa  vioe  persequitur,  et, 
nova  et  inaudita  crudelitate,  missis  in  oarcerem  ci- 
bum  et  potum  interdicit  :  nolentesque  sacriflcare 
novis  ac  monstruosis  excrucians  suppliciis,  tradit 
lanionibus,  ut  porcorum  more  suspensos,  et  caudi- 
cibus  superpositos,  cffldant  in  frustra,etin  maread 
pabulumpiscibus  projiciant.  Missos  veroinexsiIi6m 
legitimis  uxoribus  spoliat,  ac  suis(a)satellitibusjun- 
git.Jam  vero  ecclesias  fldelium,quas  prius  exstrui 


(a)  Subaudi  eas. 


aes 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IH.  —  MI8CELLANEA. 


m 


proceperail^8ubvertH.Deftk|i]e,taivtaeJu8  tyrannide  A  Biaran  statu  iaovecHiiili  ^ligevtiaiiMtiMo  :  qw 
metttB,  GoDetantinue  ire  obviam  parat, nee  diffioul-     deinceps eiimptibiis, privilegiie,  hoftoriNsampliAre 
tas  fit  vtetoriffi,  obl  et  causa  ju8tior,  et  virtus  emi-     et  eublimare  proonfant.  Hooueque^  Bweblm  Cm- 
aeotior  esBlot.  Dejectoque  tyranno  Licinio,  solidita*      riensie.  Reliqna  Ruiinoe  pereeifaitur. 
lem  Romajii  imperii  eohie  obtinet  enm  Filiis^  Dcole- ' 


fc.  — 


LIBER  NONUS. 


CAPOT  PRIMUM. 

Sed  his  temporlbus,  commoda  pace  et  quieteEc- 
clesiis  reddita,  alius  persecutionis  turbo  invehitur. 
Etenim  Arias  quidam^  Alexandris  preshjrter,  prava 
qusedam  dogmatizat,  et  ab  illa  seterna  et  inefrabili 
Dei  Patris  subslantia  vel  natura  Filium  conatur  ab-  V 
scindere,  dicens  :  Non  semper  Deus  Pater  fuit,  non 
semper  fuit  Dci  Verbum  :  sed  fuit,  quaodo  Deus 
Pater  non  fbit,  Dei  autem  Verbum  ex  non  existenti- 
bus  factum  est.  [Socrat.  lib.  i,  cap.  14.  Trip.  Hist.) 
B&istens  enim  existentcm  ex  non  existente  fecit, 
quapropter  fuit  aliquando,  quando  non  fuit.  Creatura 
tantum  et  factura  est  Filius,neque  similis  estPatri 
secundumsubstantiam ;  neque  verus  est,  neque  vera 
sapientia  ejus  est,  neque  verum  naturaliter  ejus  Ver- 
bum  est,  eed  unus  quidem  creaturarum  et  factura- 
tum  est;  abustveautem  dlciturVerbum  etsapientiay 
fkctus  et  ipse  exlstens  in^  proprio  Dei  verbo,  et  in 
Dei  sapientia,  in  qua  omnia  et  ipsum  fecit  Dejis. 
Unde  convertibilis  est,  et  mutabilis  pcr  naturam, 
sicut  et  universa  rationalia.  Peregrimum  enim,  et  q 
extraneum,  et  remotum  est  verbum  a  paterna  sub- 
8tantia,et  invisibilis  Filio  Pater.  Non  enim  perfecte 
et  integre  novit  Filius  Patrem :  neque  enimperfecte 
videre  potest ;  nam  nec  suam  substantiam  novitFi- 
lius  sicut  est.  Propter  nos  enim  fiactus  est,  ut  nos 
per  eum,tanquam  per  mysterium,  crearetDeu8,et 
Qequaquamsubstitisset,ni8i  nosDeus  facerevoluis- 
8et.Nonergo  naturaliter  est  Dei  Filiu8,nec  aliquam 
habet  ad  Deum  proprietatem,quando  non  ipsumna- 
tur»  mutabilis  existentem  propter  moderationem  di- 
tigenjs  est,  etvirtutemnon  mutatam  ad  deteriusele- 
git ;  cum,et8i  Paulus  et  Petrus  ad  hoc  pervenissent, 
nihil  possent  ah  eorum  filiatione  differre.  Hic  ergo 
Arii  blasphemus  error  Ecclesiam  conturbat,  quaeslio 
latius  innotescit;  quemAlexanderAIexandriuusepi- 
Bcopus  persequens^Arium  zelofidei  innotescere  fa-  *^ 
cit.  Sermo  pervenit  usque  ad  principem  Constanti- 
num.Tunc  illisx  sententiasacerdotum  apudurbem 
INicffiam  convocat  episcopale  concilium  :  ibique  tre- 
oentis  decem  et  octo  episcopis  residentibus,  caBteris- 
que  honorabilibns  per8oni8,phiIo80phis,acdiaIectI- 
cis,  et  opinatissimis  quibuscunque  scholasticis, 
Arium  adesse  jubet,.ac  de  ejus  propositionibus  et 
quaestionibus  judicari. 

CAPOT   II. 

Ex  utraque  historia  pennutatum. 
Tune  de  fide  ibidem  subtiliterdisseritur ;  errorque 


Arii  condemnaturmanifestis  Scnptorarura  dietwm* 
bus :  quia  et  Deo  Filins  naturaliter  nnigeiiiius  ^, 
Verbum,  virtus,  sapiontia  sollus  Patris,et  Beasve* 
rus,  sicut  Joannes  ait,  8plendorglori«5,ct  ^pJrtttb* 
slanti»  PatriB.Vemm,  post  dfntttmuto  nmUwflqiw 
tractatum,  placet  omnibus  6iit»tJ(«ov  «efrfM  4ebefe, 
id  est  ejusdem  cum  Patre  sufjstatrfi»  Ff Hutt  coirff- 
tcri.Deferturad  Constantinuin  saoerdotarrt  eoBCffl 
Bcntentia ;  quam  ille,  ot  a  Deo  prolatam,  veuefatttr, 
el  oontradicentibuecomminatnr  exsilkrtn.Exempkni 
antem  sententi»,  vel  Nrc«n«  fldfei  ^t  hBjWffiodi : 

GAPVT  ni. 

(Rufin.  lib.  X,  cap.  6,  Hist.  Ecdes. :  Soena.  h^.  n, 
eap.  9.  Hist.  Trip.).  CredimTis  in  nsmta  Defom  P«- 
trcm  omnipotentem,  omniumviBibiKumctinvisib^ 
lium,  et  in  unum  Dominutn  Jesttin  Christwn.riliBtt 
Dei,  natum  ex  Patrc,  unigenttum,  Boo  est,ei  se^ 
Btantia  Patris,  Deum  ex  Deo,  lumen  ex  lamine,  De«m 
verum  ex  Deo  vero,  natum  non  factmn,  6|wo«mi 
hoc  cBt  ejusdcm  cnm  Patre  8ubsl«nti«,  per  4««» 
omnia  fticta  snnt  qttae  in  ccnlo  et  qo»  iu  tferrie,  «pi 
propter  nos  homrnes,  et  propter  nostram  sefetem^i 
coelis  dcscendit,  et  incamatus  est,  hoe  est  fac^^t 
Passus  est,  et  resurrerft  tertia  die,  et  ascen^lf  i< 
cobIos,  inde  venturuB  judicare  vivoset  inortoofr,Di- 
centes  antem  :  Erat  aliquando,  non  erat  anteqaM^ 
nascerctnr,  vel  non  erat  anteqnam  fieret,  ef!il:Qttit 
ex  non  cxstantibus  factus  est,  aut  ex  alia  «mbstanlii, 
vel  ex  Bubsistentla  :  dicentes  etiem  aut  eofltttfibi- 
lem  aut  mutabilem  Filinm  Dei,  bos  an««ihetfi«li«^ 
catholica  Ecclesia  apostoHca.  (Tkeod.  lih.  Hi^ «P*' 
lib.  v,  cap.i&.  Hist.  Tnp.)  Hanc  vettcrabilfter Weift 
trecenfi  decem  et  octo  episcopi  amplcxisUBt,  intef 
quoB  magor  adbuc  crat  numerus  confcssorom  CBrf- 
sti,  et  martyrum.Nam  et  JacobusquidfcmAfltloeWft 
Mygdoniffi,  qui  moTtuos  resnscitavit,  vivos  cuiw**» 
et  alia  multa  operatus  est  oitracura,PwIe9  qtwqw 
Neocasariee,  castri  positl  juxta  Eophraiiem,qtiiam- 
bas  manus  habuerat  ligHtas,  ignitoque  feffo  eom* 
bustas  rabie  Licinii,Papbnticiust}Uoque  ^CjjJptlw, 
ex  eorom  numero  quos  Misaimianus,  deXtWfroeew 
efPoseiB  et  siffistro  pdliceBUcciso^,permefcriI«<!««^" 
naverat,  aderant  ibi.  Sed  et  Spiridion,  (^rf«a  ^' 
80opu8,exeorum  numero  dicttur  fuisse,vir  onusex 
ordine  prophetamm>quipa9torovfum  inepiscopatn 
permansit;  cnjus  hoc  fertur  facttnainslg«^,e*<^'°" 
nibus  saeoulis  admirandum :  Filiam  habuit,  qu»  com 
ei  bene  administrasset,  virgo  defftncl^  **M*^^ 


866 


HISTORIiE  SACRiE  EPITOME.  —  LIB.  IX. 


866 


obituKQ  ^Q9  veoit  quidam  dicena,  se  ei  depositum 
cofBineadiisse ;  rem  gestam  ignoraverat  pater  :per- 
qui^itnm  iu  tota  domo  quod  poscebatur,  nusquam 
inveaium  e«t.  Persistebat  ille  qui  commendaveratt 
et  Qetu  et  lacrynie  perurgebat,  eomminans  etiam 
Bibi  mortem}  nisi  depoeitom  reoiperet.Permotu8  la* 
ciymi»  ^UA  «enes»  ad  sepulcrum  Q\m  properal, 
atq«e  iUam  namineclamitatsuo.Tunc  illa  desepul- 
cpo :  Quid  via  ?  ait»  pater,  Gommeadatum,  inquit, 
illiue  ubi  po9ui8ti  ?At  illa,locum  deaignans  :illic  in- 
vcnieedefosaum.  R^ressus  domum  suam,  deposi* 
tiim»  ubi  (iiia  de  sepulcro  respooderat,  repertum, 
tradit  F«po3^nti.  Sed  et  multa  ejus  referuntur  alia 
ge8ta*Hi»et  bujusmodi  reverendissimi  viri  sederunt 
apud  Nic«Baia«  (Haymo.)  Unde  Indubitanter  credi- 
nuie.  pr«diQtam  ibidem  SYnodum  a  Spiritu  sancto 
quadamdivini  tus  consideratione  congregatam  fuisse, 
ut  8Gilioet  nobis  poeterioribue,  ac  diumis,  vel  mo- 
derais.  daretjur  inteUigi  fipmum  esse  ac  catbolicum 
qvAdquid  ibi  de  mysteno  tldei  promulgatum  est. 
Ouod  quidem  tam  divini,  tamque  spirituales  viri  lo- 
cuti  8unt,  qui  non  erant  similes  nobis  indignis  et 
peccatoribos,  qui  propter  injustitiam  nostram  in 
Scriptoris  sanctis  fallere  possumus,  et  falli.  Neque 
enim  potuit  Spiritussanctusfallaciamproferre,  per 
qaos  tanta  et  talia  operabatur  miracula.Igitur,  Do- 
mino  cooperante,  et  sermonem  confirmante  eorum 
seqnentibuB  signis,  quidam  episcopi,  etiam  in  ipsa 
synodo,  et  circa  synodum,  virtutes  aliqua8,et  signa 
fecerunt.  {Bu/in,  lib.  x,  eap.  3,  Hist.  Eceles.)  Nam 
cum  ibi  phllosopbus  qnidam.in  arte  dialectica  insi- 
gnis,  objectis  qusstionibns  fldei  nostne  occurreret, 
nec  ab  aliquoposset  eoncIudi,quidamexconfe88ori- 
bus,  simplicissims  natur®  vir^et  nibi)  aliud  soiens 
nisi  GhriBtum  Jesum^*  et  hunc  crueifhcara,  pauds 
pbilosopho  insultanti  congreditur,expo8itaque  sim* 
plicitate  fldei  quadam,  eum  ineffabili  pietate  mox 
permutat»  et  efTicit  Christianum.  Et  tonc  ostensura 
est  phflosopho  quia  regnum  Dei  non  in  sermone, 
sed  in  virtute  consiBtit. 

Ex  Triparlita  ki$kpria,  jctum  CansttMtinopoli. 

{Sozom,  lib.  I,  cap,  4,  Trip.  ffistor.)  Sed  et 
Alexander  Gonstantinopolitanus,vir  admirandaecon* 
versationiSyCum  quidam  philosophi  causarentur  ad- 
versus  imperatorem,quod  novam  in  repnblicaintro. 
duceretcuhuram,  et  ipsi  Alexandro  opponere  vel- 
lent  de  dogmate^  in  nomine  Gbristi  operatur  viriu- 
tem,  imperalque  mazkno  eorum  philosopbo,  tanta 
spiritus  yirtuie^  ne  loquatur»  ut  una  cum  ejus  ser- 
mone  os  illis  penitus  obstructum  sit.  Sed  jam  ad 
hfstortam  revertamur.  Dietata  Nie»na  flde,  et  tam 
ab  ipso  imperAtore,quamabepiscopiscommunioata, 
Eusebiue,  Ni^omodi»  prffisul«  cum  reliquis  quatuor 
epifleopis,  magia  laventes  Ario,  nolunt  subscribere 
YorbQm  eepsqbatantialitatla,  reprehendi8nte8,dioeii- 
tesque  consubstantiale  es8e,quod  ex  aliquo  e8t,aut 
fx  partitione,  aut  decisione,  aut  plantatione :  ex 


A  plantatione  quidem,sicut  ex  radice  germen :  ex  do- 
cisione  vero,  ut  ex  patre  filLus  :ex  partitione  autem, 
sicut  ex  massa  aurea  annuli  aurei  duo  vel  tre8  ;8ed 
secundum  nullum  horum,  inquiunt,  eet  Filius  Dei 
conBubstantialiaPatri,  proptercaergo  in  fldeconsub- 
stantialitatiB  consentiendum  non  est.  Hos  igitur 
damnat  universalis  synodus  cum  imperatore,  etre- 
legatexsiliocumArio,  etsectatoribusqjus.  {Rufin.  c, 
7,  8,  ejusd,  lib.)  Per  idem  tempus  crux  Domini  ab 
Helena  Constantini  matre,  religiosa  femina,  reperi- 
tur,  ubi  quondam  antiqui  persecutores  in  loco  se- 
pulcri  simulacrum  Veneris  coUocaverant;  ut  si  quis 
ibi  Gbristum  vellet  adorare,Venerem  potiua  adorare 
videretur.  Invenitur  et  illo  titulus  a  Pilato  consori- 
ptusysed  et  ali»  duas  cruces.Tribus  igitur  crucibus 

n  repertis,  Macarius  cyusdem  loci  episcopus,  defixisin 
terra  genibus,  cum  regina  Deum  suppliciter  depre- 
catur,  ut,  qu2B  illarum  erux  ad  Dominicam  gbriam 
fuerit  innotescat.  Tunc,  adhibitis  duabus  semined 
cujusdam  matrons  corpori,  nibil  operator,adhibet 
tertiam,et  mox  exsurgena  mulier,magnincatDeum. 
Percepto  itaque  evidenti  indicio,  regina  templum 
mirilicum  in  eo  loco  «bi  crucem  repererat,  statuit. 
Glavos  quoque,  quiboa  corpua  Dominicum  fuerat 
aflixum,  portat  ad  fllium.  Ex  quibus  illo  frenos  et 
galeam  aptat  ad  usum  belli,  adimplens  Zacharie 
prophetiam,  dicentis :  £t  erit  quod  in  freno  est 
sanctum  Domino  omnipotcnti.  LJgni  vero  salutaria 
partexn  defert  filio,  partem  sibi  reponit. 

CAPVT  V. 

f%  {Sozotn.  lib,  II,  cap.  18,  Trip.  Histor.)  De  hoc 
ligno  Sibylla  dixit  apud  paganos:  0  ter  beatumli- 
gnum,  in  quo  Deus  afHxus  estl  Pneterea  prsdicti 
imperatoris  mater  oetogeaimo  «Btatls  su»  anno  de- 
cedit,multa  filio  pietatis  mandataderelinquen8.QuB 
mox  ille  postponens,  seduotus  a  sorore  Gonstantia, 
et  mnltis  precibos  ab  eainterpeIlatu8,Ariumde  exdi- 
lio  revocari  Jubet,  et  mitti  ad  episcopos,  qui  tuno 
forte  Hierosolymis  ad  dedicationem  ecclestae  conve* 
neranl,  fklemque  ejus  probari.Tuno  ilie  fidem  seri-  * 
p8it,qntt  quidem  sensum  no8trum,etverba  nostra, 
professionemque  nostram  oontinere  videretur. 

CAPUT  VI. 

{Soc.  lib,  lUy  c^  10,  Trip.  Bist.)  Imperator  au- 
tem^  adhuc  de  Ario  exporiri  volens,  eum  revooat 
Tv  ad  palatium ;  qui,  percunctatus  de  fide  Nieasna,  fl- 
cte  subscribit,et  prsstat  Juramentum,quodam  modo 
jusjjurandum  arte  deludens.Ferturque  scriptam  se- 
ctamsuam  habuisse  in  charta  quam  sub  ala  ferebat. 
Unde  vere  Jurare  se  credidit,  dicens  se  sic  sapere 
eicut  scripsisset.  Grodens  ergo  imperator,  suscipi 
enm  ab  Alexandro,  Gonstantinc^Htano  episcopo, 
in  communionem Jubet.Quorenuente  adhuc  propter 
infamiam»  et  suspicionem  hsresis  devitante,  jubet 
Gonstaatinopolim  synodum  eongregari.  Ante  vero 
unum  coaeilii  diem  eonsUtutum,  proBternens  se 
Alexander  sub  altare,  tota  nocte  clamat  ad  Domi- 
num»  dicens :  Judica»  Domine,  inter  Saaebii  minaa 


867 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PjVRS.  ni.—  MlSGELLANEA. 


868 


ct  Arii  jurnmcntum.  Quo  valde  supplicante,  prae-  A  pioetmalofino.  Nam  primo  clericuset  pbiloBophus 


suroptionem  Arii  et  juramentum  mendax  mos  vin- 
dicta  Dei  persequitur.  Etenim.  cum  in  crastinum 
matutinum  ad  ecclesiam  properaret,  episcoporum 
etpopulorum  frequentiaconstipatus,human8e  neces- 
sitatis  causa  ad  secessum  declinat ;  ibique  cum  se- 
deret,  intestina  ejus  atque  omnia  viscera  in  seces- 
sum  cuniculorum  defluxere.  Tunc  Eusebius  Nico- 
mediffi  cum  csteris  Arianis  confunditur,nec  propter 
causam  Arianum  dogma  confunditur,  sed  ad  tcm- 
pus  occultatur. 

CAPUT  \ii. 
(fl)  Interea  Constantinus  iroperator,  cum  inNico- 
media  degeretjanguore  gravatus^in  extremis  bapti- 
zatus  ;  distulerat  enim  usque  ad  illud  tempus,  in 


insignisypostmodum  ad  idola  convertitur.  Et  primo 
quidem  pacificus  relaxat  episcopos  de  ezBiliis,  et 
benigne  agit  adversus  nostros;deinde  persequitur, 
et  infert  8upplicia.Hic,in  odium  Christi, Judsis  per- 
mittit  reparare  lemplum  Hierosolymis  ;  qui  ex  om- 
nibus  provinciis  collecti,  nova  templi  fuadamenta 
jaciunt,qus  subito  terras  motu  corruunt  divinitus, 
saxis  ingentibus  longe  lateque  dispersis.  Et  ne  hoc 
casu  crederetur  factum^sequenti  nocte  in  vestimen- 
tis  cunctorum  crucis  apparuit  signum.Quoattoniti 
miracuIo,pIuriroiChristo  crediderunt.Hic  etiam  Ju- 
lianus  ad  cumulum  nequitiffi  summfficontraDeum, 
insigne  Christi  simulacrum,  quod  apud  Gffisarcam 
mulier  a  sanguinis  liberata  profluvio  collocaverat. 


Jordane  hoc  promereri  desiderans.  Qui,  conditote-  n  satis  impudenter  deponitySuamque  eodem  lococol- 

a  fl  aa"V  01**1  1*1  ■*««*  •  ^^     1<**  *  VI  1A  A 


8tamento,et  tribus  filiis  hffiredibus  constitutis,pri- 
mo,  scilicet  Constantino,in  Hesperia  ;secundo  vero, 
scilicet  Constantio,  in  Oriente ;  juniore,  scilicot 
Constante,Cffisare  ordinato  ;et  in  partibus  Occiden- 
tis  post  quinquagesimuro  quintum  ffitatis  suffi  an- 
nuro,  vivendi  fincm  facit,  revocato  prius  Magno 
Athanasio  in  Alexandriam,  proptor  persecutionem 
Arianorum  exsulante.  Igitur  Christianissimo  impe- 
ratore  defuncto,  Arianum  iterum  dogma  repullulat. 
Constantius  imperator,  seductus  ab  hffireticis,  in 
eumderoerrorerodevoIvitur,etMagnumAthanasium 
veritatcm  edocentem  condemnat.In  cujus  persecu- 
tionepostmodum  graviter  conspirantibus  hffireticis, 
et  multa  criroina  intendentibus,  universus  orbis 
conjuravit,et  comrooti  sunt  principes  terrffi,gente8, 


locat  imaginem,quffi  igne  de  cobIo  cadente  postmo- 
dum  fulminataest  ;caputcum  cervice  una  in  terram 
est  dejectum,  reliqua  pars  hactenus  ad  jndicium 
fulroinis  rcservatur.  Tunc  vero  Pagani  imaginem 
Christi  confregerunt,  quam  postmodum  Christiani 
recolligentes  recondiderunt  in  ecclesiam. 

CAPUT  IX. 

Ex  conctlio  apud  Alexandriam. 

(Sozam.  c.  19,  Socr.  c.  20,  Trip.  Hist.)  Interea, 
congregatis  apud  Alexandriam  paucis  numero  con- 
fessoribus,  licct  fidei  merito  multis,  ad  sedandas 
hereticorum  procellas  tractatur,quibusdam  eorum, 
ad  rigorem  Ecclesiffi,  dieentibus  non  debereeosre- 
cipi  in  sacerdotium  qui  se  utcunque  contagiene  hae- 


•*  ..  .        .     K        ^  T        •      r  retica  maculaverunt,  ahis  vero,  ad  compassionem, 

regna,  exercitus,  coierunt  adversus  cum.  In  cuius  L  ,       ^.,  '    ,  .    j-.         i .      ^ 

°  ^*         promulgantibusnon  deberenegariaditumabjurato 


damnatione  cum  apud  Mediolanum  congregati  sub- 
scribere  cogerentur  episcopi,  quibusdam  eorum  de- 
ceptis,  Pictaviensis  minime  consentit  Hilarius. 
Unde  et  curo  quibusdam  aliis  episcopis  traditur 
exsilio.  Inde  apud  Ariminuro  synodus  ab  hffireticis 
congregatur.  Ibi  6iioou<riov,  quasi  ignotum^  sermo- 
nem,et  a  Scripiuris  alienuro.a  fidei  expositione  de- 
•cernunt,  firmantes  sibi  scrmonem  nequam,  et  di- 
centes  soli  Christo  oportere  credi,  et  non  b\uooumo^ 
confirmare. 

CAPUT  vni. 
(Rufin.lib.XfCap.  22,Hist.  Eccles.)  Interea  liberius 
Papa  traditur  in  exsilium,  et  Pelix,  diaconus  ejus, 


erroreperfidiffi  redeuntibus.  Additurquoquein  illo 
concilii  decreto  pleniorde  Spiritu  sancto  disputaUo, 
utejusdemsubstantiffiac  deitatis  cujusPater  et  Fi- 
lius  crederetur  ;nec  quidquam  prorsus  in  Trinitate 
aut  creaturo  aut  inferius  posteriusque  diceretur;sed 
dedifTerentiasubstantiarum  et  subsistentiarumser- 
moeisperScripturasmotusest,  quas  Grffici  069»;  et 
OicToarijci;  vocant.  Quidam  dicebant  substantiam,et 
subsistentiamunumvideri^quiatressubstantiasnon 
dicimus  in  Deo,nec  tres  subsistentiasdicere  debea- 
mus.AIii  vero,quibus  longe  aliud  substantia  quam 
subsistentia  videbatur,dicebant  quia  substantiaipsa 
rei  alicujus  naturam  rationemque  qua  constat,de- 
signet  :subsistentia  autem  uniuscujusque  personffi 


in  locum  ejussubrogaturabhffireticis.HierosoIyrois 

Cyrillus  Maximo  in  episcopatu  succedit,  aliquando  n  r»"^"  •''""='°''7'""  ;^7^*"  uu.uo.ujuo^u.  p.. 

in  fide  varians,  aliquando  in  comrounione.  ^  ^^^  ^P'""'  ^"^^  ""^^^  ^^  ""^"^"^^^-  ^'^^^^**' 

(Socr.  lih.  vf,  cap.  {,  2,  Hist.  Trip.)  Per  idem  caput  x. 

tempus  Constantinus  imperator  vivendi  finero  facit,  Hssresis  Sabellii  breviter  adnotata. 

Julianus  vcro  succeditinregnumy  bonoususprinci-         Ideoque  propter  Sabellii  hffiresim,  confundeotis 


(a)  Interea  Constantinus  imperator.  Eusebius,  So- 
crates,  Sozomenes,  qui  hffiresis  nomine  suspecti 
sunt,  ut  sacrosancti  concilii  Nicffini  auctoritatem 
convellerent.ea  de  baptismo  Constantini  comroemo- 
rarunt,quffi  illorum  certehffiresim  arguunt.  Nam  qui 
in  extremo  vitae  spatioin  Jordane  fluvio  baptizatus 
est  ab  Ariano,Constantinus  filius  est,  non  donstan- 
tinus  patcr,  quem  Homffi  baptizatum  a  Sylvestro 
•B8e,Dama8i|  Adriani,  Gelasii  et  aliorum  vetemm 


pontificum  Homanorum  litterffi  deciarant,  Grsco- 
rumque  scriptorum  omniuro,  qui  bene  sentiunt, 
scripta  plane  testantur,  et  monumentaillius  rei  no- 
mine  reticta  omnino  indicant.  Quffi  re8,etsi  perspi- 
cua  est,  alias  tamen  dabimus  operam  ut  ordine  rem 
ipsam  demonstrerous^ut  (]ui  obstinato  animo  sunt^ 
etsi  cedere  veritati  noluennt,  perspicue  tamen  falli 
cognoscantur. 


869 


BlSTOlUiE  SACRiE  EPlTOME.  —  LlB.  X. 


870 


persoDas,  et  dicentis  quia  idem  DeuSyquando  vult,  A 
Pater  est,  quando  vult,Filiu8  est,quando  vult,  Spi- 
ritus  sanctus,  tres  subsistentlas  esse  confitendas, 
quod  quasi  tres  subsistentes  personas  signare  vide- 
retur^ne  suspicionem  daremusytanquam  illiusfidei 
sectatoresy  qui  Trinitatem  in  nominibus  tantumyCt 
non  rebus  ac  subsistentiis  confitentur.Sed  de  incar- 
nationeDomini  comprehensum  est  quia  corpus  quod 
susceperat  Dominus^non  sine  sensu  neque  sine  ani- 
ma  suscepisset.  Quibus  caute  moderateque  compo- 
sitiSy  soluto  concilio,  Eusebius  vir  illustris,  potens 
in  verbo  doctrinae,  Orientem  circuit  atque  Italiam ; 
et  illius  circumferens  decreta^singulas  quasqueEc- 
clesias  ad  sanitatem  rectsD  fidei  rcvocat.  Idem  molien- 
te  Pictaviensi  episcopo  Hi]ario,viro  naturaliter  eru- 
dito,  et  commodissimo  ad  pcrsuadendum,  cujus  ^ 
multa  exstant  opuscula,  et  libri  de  fide  nobiliter 
editi  contra  versutias  hsreticorum.Interea  Julianus 
imperator  contra  Persas  pugnaturus  litat  Apollini, 


poscens  responsa,  nec  susciplt.  Percunctati  dflemo- 
nes  de  causa  silentii,  aiunt  sepulcrum  Babyls 
martyris  prope  positum  impedire.  Tunc  ille  vcinre 
GalilflBos,  hoc  enim  nomine  nostros  solitus  erat  ap- 
pellare^  et  auferre  sepulcrum  martyris  jubet.  Gon- 
veniuntque  nostri  psallentes  cum  exultatione  illud 
Psalmistse  in  auribns  profani  principis  :Ck)nfundan- 
tur  omnes  qui  adorant  scuptilia,et  qui  confidunt  in 
simulacris  suis.Unde  ille  ad  iracundiam  provocatus 
Christianos  incarcerat  ct  infert  martyria,commina- 
tus  majora  tormentapost  belll  victoriam.  Hoc  eo 
cogitante,res  vertitur  in  contrarium  Nam  profectus 
quidem  est^  sed  reditus  nullus  fuit ;  ibique  incerto 
suorum  aut  hostium  jaculo  confoditur.  Fertur  au- 
tcm  quia,dum  fuissetvulneratus,  moxsang^inesuo 
compleverit  manum^et  in  aerem  projecerit,dicens : 
Galilsee,  vicisti ;  et  in  eo  ipso  confessus  est  cum 
blasphemia  victoriam. 


LIBER  DECIMUS. 


GAPUT  PRIMUM. 

(Theod.  L  i.  c.  /,  3,  Tinp.  Histor,)  Post  Julianum 
Jovinianus  ab  exercitutrahiturad  imperii  insignia; 
qui  excusat  se  sacrilegis  non  posse  imperare,  quia 
Gbristianus  esset,  ncc  acquiescit,  doneo  acclamat 
ex.crcitos  :Et  nos  Ghristiani  sumus.Hic  persequitur 
haeretico8,et  honorat  Ei^lesiam,  Athanasium  requi- 
rif  ,et  ab  ipso  suscipit  formam  fidei,et  Ecclesiarum 
disponendarum  modum.Sed  hsc  tam  laeta  principia 
orta  moT^s  immaturamoxcorripit.Post  huncValon- 
tinianus  cum  fratre  Valente  suscipit  imperium, 
expulsus  quondam  militia  aJuliano  profidenostra; 
et  sibi  quidem  tuno  Occidentales  delegit  partes, 
fratri  autem  Orientales  reliquit.Valentinianus  ergo 
in  flde  et  religione  Romanam  rempublicam  admi- 
nistrat;  sed  Valens,favendo  haereticis^abiit  in  viam 
patrum  suorum.  Orlhodoxos  quosque  persequitur, 
tormentis  excruciat,  damnat  exsilio  ;  sed  hoc  post 
Athanasii  obitum  ;nam,  illo  superstite,  velut  divina 
quadam  virtute  prohibetur. 

CAPUT  11. 

AthanasiuSf  Alexandrinus  episcopusy  quadragesimo  et 
sexto  sacerdotii  sui  anno  moritur. 

{Hufin.  lib.  x.  cap.  3,  Hist.  Eccl.)  Igitur,  functo 
in  pacc  Athanasio  post  multos  agones,  et  Petro  in 
iocum  ejus  substituto,  quem  et  ipse  sciscitatus  de 
snccessore  elegerat,faYore  principisconcitati  adver- 
sum  nostros  Ariani  insurgunt  vehementius.  Tunc 
Lucius,ArianaB  pestis  episcopus,fugato  Petro,supra 
persecutiones  gentilium  vastat  Ecclesiam,vastat  et 
ereinum,et  bellum  quiescentibus  indicit.Itaquetria 
millia  et  eo  amplius  viros,  per  totam  eremum  soli- 
taria  habitatlone  di^ersosyarmata  manu  oppugnare 


aggreditur,  Patrcsque  monachorum  iEgypti,  Maca- 
rium,Isidorum,aliumque  Macarium^Heraclidem,  et 
Paulum,d)scipulos  Antonii,tradidit  exsilio,qui  vitffi 
merito  insignes  et  virtutibus  admirabiles  habeban; 
tur.  Pro  brevitate  proposita  csetera  omittens,  unum 
Macarii  insigne  refero  miraculum  Gscus  quidam  ad 
cellam  Macarii,  cum  non  reperisset  eum  domi, 

n  moestus  primo,  sed  moxfidei  ardore  calescens :  Ap- 
plicate  me,inquit,  ad  illam  partem  parietis,  ubi  cu- 
bare  solet  senior,  et  admotus,  parumque  luti  aridi 
quo  paries  oblitus  erat,  palms  suae  superponens,  et 
do  aqua  putei  ex  quo  ipse  bibat,  resolvens  oculos 
SU09,  perunxit,  et  mox  visum  recepit.(i{tt/in.  lib,  x, 
cap.  4,  Hist.  Eceles.)  Sed  et  idem  Macarius  catulos 
leaens  cffiCos,a  matre  sibi  objectos,cum  pro  eisdem 
bestia  supplicare  videretur,1iberat  a  cfficitate,dona- 
turque  a  bestiaplurimis  poUibus  laniatispro  mu- 
nere,ore  suo  enectis,  et  ante  cellam  ejus  depositis. 
Sed  his  tantis  virtute  mirabilibus  non  defert  Lucius 
Arianus;  quinimojubetipsospraedictos  patres  clam 
raptos,  in  ignitam  ^Egypti  insulamdeportari,ubi  et 
multa  operantur  miracula,et  convertunt  incredulos. 
Quod  expavescens  LuciuSyVeritus  populum  propter 

^  justos  tumultuantem,revocat  eo8,et  ad  eremumre- 
mittit.  Verum  dum  hoc  Lucius  agit  in  iEgypto,Va- 
lens  Arianorum  imperator  per  alia  loca  non  minus 
adversus  nostros  insanivlt,  maxime  apud  Edissam, 
Mesopotamiae  urbem,  Thomae  Apostoli  reliquiis  de- 
coratam  :  ubi  de  Ecclesia  catholicis  electis,  nec  in 
campo  permittit  habere  conventum.Tunc  velut  au- 
rum  in  fornace  probatum,  in  persecutione  fulget 
Ecclesia:  unde  non  in  verbis  tantum,  sed  in  caroe- 
ribus  et  exsiliis  vinculisquefides  approbatur.Interea 
cum  apud  Alexandriam  nebulosus  quidam  doctor 
LuciusobtenebraretpopuloSyVelutlampademquam- 


871 


HAYMONIS  BALfiERSTAT.  EPiSG.  OPP.  PARS  III.  —  MtSCELLANEA. 


m 


dam  divioa  lucia ;  Dydinum  Domiaus  acoeodii. 
(Jdem,  eap.  i,  eju$d.  Ub.)  Hic  a  pueritia  luminibus 
(ubatus^nec  idao  minua litteris  se  applioans,minuB 
-  dicia»  in  (antam  Scripturarum  eruditionem  dirino 
pervenit  miraculOy  ut  schoiffi  ecclesiastics  iUius 
temporia  maximus  doctor  exiBteret.HuBcbeatus Ao- 
toaius,  cum  fldci  Athanasii  testimoalum  laturus  ad* 
versum  Arianos  de  Tfaebaide  descendisset,  magni- 
iicis  consolatus  est  verbis  :Nifail  te,  inqult,  ofToQdat, 
Didyme,quod  carnalibus  oculis  videris  orbatus.De^ 
sunt  ttbi  oculi  quos  mures,  musc«i  et  lacert»  ha- 
bent  ;sed  letare,  quia  habes  oculos  quos  angeli  ha- 
bent,  quibus  Dcus  videtur,  per  quos  tibi  magnum 
scienti»  lumcn  accenditur. 

CAPtrr  itt. 
De  iUuitribus  viris^  Bmlio  ei  Greg^io. 

(fdem,  c.  7.  ejusdem  lih.)  fia  tempestate  Basilius 
et  Gregorius,Gappadoci(e,  instar  duorum  coelilumi- 
narium  ref\ilgent,  ambo  nobiles,  ambo  Atfaenis  suf- 
flcientissime  eruditi ;  qui,  remotis  denique  sACuIa- 
rium  Gr(ecorum  libris,  monasterium  expetunt,  soli 
divinae  Scripturffi  aitendentes.  Basilius  contempla- 
tioni  monastics  infasret,contemptu  ssculi  faumiltor; 
Gregoriusecclesiasticffi  actioni,in  praBdicationelibe- 
rior.Basilius  itaquo  Gffisaris  Gappadociae  fit  episco- 
pus.  Qui  cum  a  Valente  in  exsilium  cogeretur,  et 
staret  ad  tribunal,pr{efecto  minitanti  fertur  elegan- 
ter  respondisse  :  Utinam,  inqnit,  dignum  haberem 
aliquod  muAUB,quod  ei  ofPerrem,  qui  Basiliumma- 
tnrius  de  nodo  hujus  follis  absolveret !  Gumque  da- 
retur  ei  spatium  deliberandi :  Ego,  ait,  in  crastino 
tempore  ero,  qui  hodie  :  tn  te  utinam  non  muted  ! 
Et  illa  quidem  nocte  cum  uxor  imperatoris  vehe- 
menter  cruciaretur,  et  filius  ejus  unicus  divina 
exstingueretur  ultione,rogatur  Basilius,et  detinetur 
ad  intercessionem,  qui  paulo  ante  expellebatur  ad 
poBnam.  Itaque,  omnibus  catholicis  expulsis  a  Va- 
lente,  solus  usque  ad  vitffi  exitum  intemerato  com- 
munionis  sacramento  in  Ecclesia  perdnrat. 

CAPUT  IV. 

Gregorius  NaManienus  Constmtinopolim  translatus 

est. 

GregoriusapudNaziaasi  oppidum  ia  locumpatris 
e]^copi  subrogatur,  famoslssiraus  in  doctrina»  ei 
horeticorum  validissimus  oppugnator.Unde  et  Con- 
sianiinopolim  ad  docendum  Ecclesiam  iransfertur 
(Att/i».it6.xi,  cap.  40.  Uist.  Eccles.  Idem^  c.ii  ejusd. 
lib.)Fep  idem  tempus  funGio  Liberio  Romano  ponti* 
rice,DanMk8US  suceedit  in  aposto]atum,conira  quem 
Ursiaus  scbismaiicuspraesumiiapostolicam  sedem, 
defendeniibus  alterutrisei  bellaiBoveatibus,adeout 
humano  sanguine  implerentur  oratiooium  loca.Sed 
adast  assertor  isnoceuiia  Deus  Dama80,prudenti  ei 
inaocenti  viro.  Sed  apud  Mediolanum  defuncio 
Auxeaiio,  episcopo  h^reiicarum,  Ambrosius,  vir 
primo  coasularisy  subito  popuil  clomore  episcopus 
eligiiur,  adhuc  tamea  caiochumenusysed  mox  a&ie 
ordia«lioAem  auam  bapiixaittr. 


A  OAFDT  V. 

Vabentiniadus  re§fnat  deoem  oitms. 

(/dm,  e.  12.)  InMea  ValeBtiniaAus  ittp«rfttor 
diem  obiit^fili»  mds  GratiAno  etValentiiifaiiOreUa* 
qnens  imperium.Sed  et  frater^us,  Gothis  isflnrge^ 
tibus,  fogiens  e  bollo  fiammis  exo^tus  eai. 

tAPtr  VI. 
D^  i}ftUiano  Ulustti  imperator^. 
tgitur  Gratianus  cum  ttsXtB  admodum  parvulo 
post  Valentem  quoque  Orientis  suscipit  imperiutn. 
Hic  pius  f\iit  ac  religiosus^armis  stt^nuus,  velox  in 
corpore,  ingenlo  bonus,  et  plus  verecundus  qukm 
reipubliciB  intcrerat.  Unde  et  ad  curam  et  admini- 
strationem  rerumTheodosium  accivit,Virum  utilem 
et  armis  maturum,  Orientis  m  procuratione  per- 
B  missa.  Qui  Gratianus  postquam  multa  religiose  et 
fortiter  gessit,  et  a  Maximo  Britannorum  tyranno 
peremptus  e8t,post  sein  Occiduis  partibus  relinquit 
Valentiniaftum,cujud  interim  mater  Jnstinft  Ariana 
persequitur  Ecclesiam,  comminans  sacerdotibns 
exsitia,  nisi  Arianensia  suscipiant  decreta.  Sed  et 
Ambrosiumy  turrim  adversus  haereticos  validissi- 
mam,multaoppugnationefatigat  ;quem  et^persuaso 
filio,  parat  exsilio  condemnareySedapopulis,incre- 
dibiliter  amantibus  Ambrosium,impeditur.QuiAm- 
brosius  adversus  reginam  non  se  manu  defensat  ac 
telis,8ed  jqjuniiset  obseeraiionibus  indesineaieria'- 
sisiii,  donec  vmdice  Deo,  iyranno  Maximo  perur- 
gente,  versa  in  fugam,  cum  filio  exsilium  sovtitur. 

GAPUR  vit. 

C  De  Theodosio  pio  ac  religioso  imperatore, 

Interea  Theodosius,  beneflciorum  Gratiani  me- 
mor,  ad  vindictam  ejus  totis  vif ibus  Orientis  fnsur- 
gen3,sanguinem  jusium  ulciscitur,regntrm  recupe- 
rat,  fidem  catholicam  restituit,  quam  Justina  viola- 
verat,et  inde  ad  Orientem  regressus,  sicnt  ab  exor- 
dioregni  praecipitatispenitusidoIis,puIsis  h&retieid, 
congregatis  catholicis,  in  iide  et  religione  et  munifi- 
centia  perseverat.Hic  piam  constiiuit  ]egem,ut  sen- 
tentia^  principum  super  animadversione  prolat»,in 
diem  tricesimumab  exsecutoribnsdifrerrentur,qao 
locus  tnlsericordiffi,  vel,  si  res  iuiisset,  pceniteDti» 
non  periret. 

CAPiiT  vnt. 
Variarum  rerum  insignis  hisioria. 
£)  Sub  eodem  temporo  apud  Laodiceam  ApoIIinaris 
episcopus,  vir  saine  in  caeieris  instrttetus,  faaeresim 
generat,ex  contentionc  asserens  solum  cofpus,Don 
etiaiB  animam,  a  Domino  in  dispensaiione  sasoe- 
pium,  et  pro  supplemento  illius  rationabitis  partis, 
ipsumDet  Verbum  fuisse  perhibebat.  Hinc  descefi- 
duni  ApoIlinari8t«&  hiereticifproprias  habentes  sectas 

etdogmata.Tuncconcilium  Boocub  coHgregaturaDa- 
maso,  etPeiro  Alexandrino,  etdamnantur  Apollioa- 
rists,  datahac  dacreiali  8ententia,ut»siquisFiliuaa 
deihAimanitatisveldeitftiis  diceret  minus  aiiquidba- 
buvsse^  Ecclesia  fieret  alienus.  S^d  et  GoDstanti- 
nopoli  sub  ireceniis  quinquaginta  Pairibussynodaa 


873 


HlSTOIUiB  SkCRM  EPITOMB.  —  LIB.  X. 


874 


fiekbraiur,  ia  qua  emnes  fattretici  condemnantur.  A  ^ur»  gentiHbus  pro  cerio  aBsereniibu»,  quod  flt 


Tunc  Mariinus,  Turonicorumy  Gallis  civitatis,  epi- 
scopua,  muliis  miraculorum  signis  elTulgei.  Tunc 
Hieronymus  presbyter  in  Bethlehem,  imo  ioio  orbe 
clarus  habeiur ;  de  quo  non  sine  magna  admiraiione 
suspicio,  quare  in  hac  hisiorica  narreiione  ^  RU- 
fiuo  praeiermissus  esi  insigniri,  maxime  cum  cffiteros 
iliusires  viros,  et  coniemporaneoe  euos  nobilitaverit 
eloquio,  qui  vel  impares  ei  ftiemni  acientia,  vel,  si 
pares  aui  supcriores,  certe  omnimodo  minus  uiiles 
Ecciesiis.  Forlassis  egii  hoc  RuOnus  indusiria,  ne 
videretur  injuriam  illi  libello  facere,  quem  idem 
beaius  Hieronymns  scribit  de  virls  itlUBtribus,  ubi 
ct  de  seipso  facii  in  uliimis  meniionem.  Diciiur 
eiiam  quod  inimicitias  inter  sealiquando  habperunt^ 


humana  manus  illud  ieiigisset,  terra  dehiBcens 
iJlieo  solvereiur  in  chaos,  coclumque  rueret  in  prae- 
oepa,  Tum  ecce.  unus  ex  militibus,  flde  concales* 
cens,  correpiam  bipennem  maxills  veieratoris  illi- 
dil :  nec  coelam  iamen  ruii,  nec  terra  disiendiiur. 
Exinde,  aliis  adjuvaniibus  ad  csdendum»  senex  ve- 
iernoBus  diBiiahiiur,  et  in  conspeetii^  clericorum 
Alexandri»  exuriiiir.  H;c  Serapis  finis  fuit,  quem 
alii  Jovem  puiani,  alii  virtuiem  Nili  fluminis,  alii 
regem  iEgypti  Apim,alii  in  honorem  nosiri  Joseph 
formaium  asserunt  esse  simulacrum,  ob  divisionem 
fhimenti  qua  subvenii  iEgypio.  Sed  et  in  templo 
Saiurni  cum  simulacrum  dejiciiur,  tyranni  ejusdem 
fani  sacerdoiis  fraus  comperia  esi :  qui  ianquam  ez 


et  (si  fas  esi  dici  de  iam  sanciis  et  prudeniibus  vi-  «>  responso  numinis,  sua)  libidini  placenies  feminas  di« 


ris)  obliquis  se  rQBpexere  vuitibus,  ei  ^ermonibuB 
notavere ;  unde  forsiian  a  beaio  Hieronymo  hunc 
sermonem  hisioricum  obliquavii.  Sive  auiem  pro- 
pter  hoc^  sive  propier  illud  omiserit,  nespio,  Deus 
scii  :  unum  scio,  quia  praeiermiitendus  non  erat* 
Unde  nunc  idoneum  duxi  vicem  supplere  Rufini,  ei 
tanium  hunc  virum  inserere  narrationi,  ut,  quasi 
quodam  cornu  aureo  mutilata  hisioria,  hiy us  inser- 
tione  reformeiur.  liaque  ea  quos  sparsim  do  eo  di- 
ctata  reperi,  sufTragantibus  ejus  meritis  in  unum 
colligere  breviler  dispono.  Sed  jam  ad  hisioriam  re- 
vertamur.  Interea  Theodosius  pius  imperaior  com- 
munem  seprsbens  sacerdoiibus  Dei,  cxsiinciisjam 
hsreticis,  in^pace  ei  quiete  magna  regii  Ecclesias. 
{Idem,  33,  34  ejusd,  lib.)  Tnnc  idola  peniins  de- 


gnftB  9800  Saturoo  DeoeicjusToeatione,  faciensque 
in  iemplo  pernociare,  clausis  januis,  et  iradiiis  da- 
vibus,  cum  videretur  discedere,  per  subierraneoB 
adiius  simulacrum  ingrediebaiur  a  tergo  exesum, 
et  parieii  diligenier  annexum,  et  mox  supplicaniem 
et  inieniam  mulierem,  quasi  voce  Saiumi  advoca- 
bat.Sed  ei  aliae  muJis  paganorum  fraudes  tunc  deiO' 
guniur.  liaque  dejecio  apud  Alexandriam  ipso  oa- 
piie  idololatris,  reliqoa  idola  conculcantuf,  et  veri 
Dei  consirunntur  ecclesiae.  Inierea  Valeniinianus  in 
occiduis  partibus,  laqueo  viiam  flnlvit,  dolc,  nt  ^lci- 
tnr,  ducis  sui  Arbogasii.  Posi  quem  Eugettius  tyran- 
nus  lialiam  occupai.  Theodosius  inflammaiur  td 
uliionem,  et,  consulto  Joanne  Anachoreta  monacho, 
qui  prophetico  spiritu  pollebat,  Eugenium  exduperai 


struuniur,  templa  geniilium  subveriuntur.   Tunc  ^  tyrannom.  tam  armis  confisus  quam  j^untis  et  ord- 

iionibus.  Tunc  de  inimicis  ad  orieniem  reveriitur, 
ibique  Arcadium  filium  augustum  cre&i,  Honorium 
quoque  facium  imperatorem  occiduis  partibus  dele« 
gai ;  ipse  vero  jam  subj  ugatis  hosUbus  Jam  eliminaiis 
idolis^  Jam  sedaia  Eccledia,  posi  decem  et  sepiem 
annos  Romani  imperii  migrat  ad  Dominum,  cuni 
piissimis  principibus  percepiurus  premia  meriio- 
rum.Hic  Ruflnus  ecclesiasticas  historiffi  finem  fticit. 
Et  nosquoque,finiiis  persecutionibus^haeresibus  con- 
sopitis,  fundaia  ei  exsirucia  Ecclesia,  quia  post  enu- 
meraiionem  ianiorum  mariyrum,co  jfessorum,  doc- 
iorum,  sive  Pairum,nihiJ  dignius  resiat  vel  iilusirius, 
hic  cum  eo  suscepii  operis  compendium  ierminemus» 


apudAYexandriamingensiemplumSerapisdejiciiur, 
in  quo  tam  vastum  erat  ipsius  Serapis  simulacrum, 
ut  dextera  unum  parieiem,alterum  lasva  persiringe- 
ret ;  quod  monstrum  ex  omni  gencre  meiallorum, 
signorumque  composiium  feiebaiur.  IIoc  idolum 
dicebant  siatutis  diebus  saluiari  a  sole,  quoniam  arte 
erat  compo8iium,ui  per  fenesiram  exiguam  radius 
solisdirectus,08eilaLiaejuspopuloin8pcctanteiIlus- 
trarei.  Sed  ei  in  eodem  iemplo  signum  solis  ex  subti- 
lissimo  ferro  fabricaium,  magncie  laplde  dcsuper 
laquearibus  infixo,  ipsumquetrahontibus  movebatur 
deorsum,ei  ianquam  ad  saluiandum  Serapim  aliius 
elevabatur.  Sed  cum  ad  subveriendum  hoc  slmula- 
crum  nostri  insurgereni,  paululum  terriii  reiardan-  D 


Pathoi.,CXYIIL 


88 


87S 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  01>P.  PABS  111.  —  MISCELLANEA. 


876 


:■  f  ;     r  ■BPB 


<    ■    .  '    s 


HAYMONIS 


HALBERSTATENSIS  EPISCOPI 


DE   VARIETATE  LIBKORUM 


SITB 


DE  AMORE  GOELESTIS  PATRIifi 

LIBRI  TRE8 

Nunc  prtmum,  ex  editione  Colmienti  anni  1531 ,  ad  prelutn  revoeati. 


PROLOGUS  HAYMONIS 


Cum  sis  unicum  et  sanctissimum  vers  humilitatis  A 
et  compunctionis  exemplar,  et  huic  mundo  cruoi- 
ilxus,  tibique  mundus  sit  crucifixus,  petiisti  crebro, 
mi  dominereverendissimePater  Guiihelme,  ut  prata 
sacrarum  Scripturarum  omni  cum  velocitate  percur- 
rerem,et  ex  tibi  his  flosculos  perpetuos ad  animas  tuae 
salutem  proficuos,  tam  de  amore  coelestis  patrise,  et 
quibus  ad  eam  bonorum  operum  passibus  pervenia- 
tur,  quam  etiam  de  timoro  et  quaiitate  supplicii 
perquirerem  :  quatenus  mortificationem  carnaJiium 
desideriorum  fontesque  lacrymarum,  compunctio- 
nemquecontinuam,largiente  bonorum  omnium  lar- 
gitore,  divinis  excitatus  admonitusque  sententiis 
habere  possis  assidue.  Scimus  enimomnes  qui  cru- 
cilixam  vitam  tuam  non  incognitam  habemus,  quia 
postquam  amundanisetpalatinis  vinculis  absolutus  n 
es^  et  terrena  et  peritura  reliquisti,  et  ad  pauperta* 
tem  feliciter  advolasti^  omnem  vitam  tuam  huic 


mundo  esse  mortiflcatam,  et  a  cunctis  exterius  in- 
teriusque  vitiis  expurgatam,  necnon  et  ab  omnibos 
sscularibus  curis  desideriisque  carnalibns  divino 
ab  igne  pleniter  excoctam,  et  sine  aliqua  intermis- 
sione  cum  continuib  gemitibus  et  lacrymis  te  ad  pa- 
triam  cursu  velocissimo  festinare  porpetaam.Igitur, 
beatissime  sancte,  jussioni  tuae  inobediens  non  ausns 
f ui  existere  :  nec  volui  omnino  nec  debui,  licet  elio- 
guis  omnique  ex  parte  vita  et  sermone  ineruditus, 
tamen  luculentissimae  Sanctitati  TuflB,proutauctor 
et  fons  luminis  donare  dignatus  e8t,parere  non  dis- 
tuli,  sed  in  tres  libros  nonnullaa  sententias  ex  san- 
c*.orum  Patrum  opusculis  excerptas  distinxi.  Primni 
namque  continet  libellus  de  Qualitate  coDlestis  pa- 
trise ;  secundus  vero,  quibus  sanctis  h^ec  vita  beata 
acquiratur  Operibus ;  tertius,  de  Qualitate  supplioii 
poenisque  perpetuis. 


LIBER  PRIMUS 


CAPUT  PRIMUM. 

0 

De  qualilale  futurx  ac  peiyclux  vitae, 

De  fulura  enim  vita  plus  credendum  est  quam  scri- 
bitur.  Quia  necpotest  tanlura  indc  proferri  sermone, 
quantum  potest  mente  complccti.  (Prosp.)  Et  minus 
concipitmentisquamlibetprofundacomplexio^quam  C 
se  habet  rei  ipsius  magnitudo.  Ergo  futura  vita  cre- 
ditur  beate  sempiterna,  et  scmpiterne  bcata,ubi  est 
certa  securitaS;  secura  tranquillitas,  tranquilla  ju- 


cunditas,  felix  a^temitas,  leterna  felicitas ;  ibi  amor 
perfcctus,  timor  nullus,  dies  seternus,  alacer  motas, 
et  unus  omnium  spiritus  de  contemplatione  Dei  sui, 
ac  de  sua  cum  illo  permansione  secunis.  Ubi  ipsa 
civitas,  quas  est  angelorum,  sanctorum  eihominnm 
congregatio  beata,  meritis  fulgentibus  micat  eterna 
salus  exuberat,  veritas  regnat.  Ubi  nec  fallit  qois* 
quam  nec  fallitur :  unde  nullus  beatus  eJicitur,quo 
niamnuIlusmiscradmittitur.Adquamquibononun 

operum  consummatione  pervenerint  beatis  aogelis 


877 


DE  VARIBTATE  LIBRORDM.  —  LIB.  L 


878 


similes  eruat,et  simul  cum  Deo  suo  sine  flne  regna- 
bunt.  Quod  hic  crediderunt,  ibi  videbunt,  sui  Grea- 
toris  substantiam  mundis  cordibus  contemplantes» 
stema  ezsultatione  gaudebunt.  Dilectione  divina  ac 
mutua  delectatione  possessi  Deo  suo  in  ffiternum» 
et  invicem  sibi  feliciter  adhffirebunt,  et  in  illa  aetema 
vita  omnes  sancti  Deum  videbunt,  ubi  sine  fine  gau- 
debunt.  Ibi  gaudebunt,  ubi  prasmium  reportabunt : 
ibirecepturi  sunt  prsemium,  ubi  non  solum  devictis, 
sed  etiam  finitis  hostibus  triumphabunt :  ibi  trium- 
phabunt  ubi  ulterius  adversarium  non  timebunt.Ibi 
humanomm  peccatorum  tanla  et  tam  perfecta  erit 
munditia,  ut  habeant  unde  mundatori  suo  Deo  gra- 
tias  agant,  non  unde  offensi  aliquibus  peccatorum 
sordibus  erubescant.  (Greg,)  Quia  ibi  nec  ulla  pec- 
cata,  nec  peccatores  erunt,  et  qui  ibi  fuerint  jam 
peccare  non  poterunt.  Ibi  enim  gaudent,  et  sine  flne 
gaudebunt.  Ibi  hymnidici  angelorum  chori,  ibi  et 
societas  supemorum  civium,  ibi  dulcis  solemnitas 
a  peregrinationis  higus  tristi  labore  redeuntium.Ibi 
providi  prophetamm  chori,  ibi  judex  apostolorum 
numerus,  ibi  innumerabilium  martyrum  victor  exer- 
citus^  tanto  illic  Istior,  quanto  hic  durius  afflictus. 
Ibi  confessorum  constantia  prsemli  sui  perceptione 
consolata.  Ibi  fideles  viri  quos  a  viriditatis  suo  ro- 
bore  voluptas  ssculi  emoUire  non  potuit.  Ibi  sancta 
mulieres  qu®  cum  sesculo  sexum  vicerunt  (Pmp.)Ibi 
pueri,qui  hic  annos  suosmoribus  transcenderunt.Ibi 
senes,  quoa  hic  setas  debiles  reddidit,  et  virtus  ope- 
ris  non  reliquit.  Ibi  quicunque  erant,  etsi  difTeren- 
tibuB  meritis  ab  invicem  distabant,  omnes  tamen 
una  perfectione  beati  erunt.  Quia  singulis  prflemia 
8ua  snflicentia  erunt,  et  capere  amplius  praemiis 
Buis  jam  perfecti  non  potemnt :  et  in  illa  tanta  bea- 
titudinis  regione  nec  mcjora  merita  sibi  aliquis  ar- 
rogabit,  quia  arrogantia  ibi  nulla  erit:  nec  superiori 
inferior  invidebit,  quia  invidia  ibi  esse  non  poterit 
Et  ideo  si  ibi  erit  distantia  mansionum,  summa  in 
illis  erit  unius  perfeclionis  equalitas,  quibus  erit 
regni  ccelestis  una  felicitas.  Denarius  quidem  ille 
sequalis  est  illis  omnibus  quem  paterfamilias  eis  qui 
operati  suntin  vinea  jubet  donari  omnibu8,non  ideo 
discemens  qui  minus  et  qui  amplius  laboraverunt 
{Matth.  XX).  [Aug,]  Quo  utique  denario  vita  significa- 
tur  sterna,  ubi  amplius  alio  nemo  vivit,  quoniam  vi- 
vendi  non  est  distantia,  nec  in  ffiternitate  mansura, 
sed  mults  mansiones  diversas  meritorum  in  unitate 
aeterna  significat  dignitates.  Alia  enim  gloria  soliSf 
alia  gloria  lunss^  alia  gloria  stellarvm  .-  stella  enim 
a  stella  differt  in  gloria ;  sic  et  resurrectio  morluO' 
rum  (/  Cor.  xv).  Tanquam  stellae  sancti  diversas 
mansiones  diverse  claritatis^tanquam  in  ccelosor- 
tiuntur  in  rcgno,  sed  propter  unum  denarium  nullus 
separatur  a  regno  :  atque  ita  erit  Deus  omnia  In 
omnibus :  ut  quoniam  Deus  charitas  est,  per  chari- 
tatem  facit,  ut  quod  habent  singuli,  commune  sit 
omnibus.  Sic  enim  quisque  etiam  ipse  habet,  cum 
amat  in  altero,  quod  ipse  non  babet.  Xon  erit  itaque 
invidia  imparia  claritatis,  cum  regnaverit  in  omni* 


A  bus  unitas  charitatis.  (Greg.)  Quamvis  in  illa  retri- 
butione  perpetua  ea  dignitas  omnibus  non  sit,  una 
tamen  erit  omnibus  vita  beatitudinis.Unde  et  per  se- 
metipsum  Dominus  dicit :  In  domo  Patris  mei  mansuh 
nes  muttss  sunt  {Joan.  xiv),  sed  tamen  qui  in  eam  con- 
ducti  sunt,quamvis  diversis  horis  venerint,  unum  ta- 
men  denarium  perceperunt.Qua  itaque  ratione  conve- 
niant  mansiones  mults  cum  uno  denario  ?  nisi  quia 
diversas  quidem  beatori.m  civium  dignitates  erunt, 
sed  tamen  unarequies  sterns  retributionis.Nam  etsi 
dispar  erit  meritum  singulomm,  non  erit  diversitas 
gaudiorum.QuiaetsiaIterminu8,atquealiusamplius 
exaItatur,omnes  tamen  unum  gaudium  deConditoris 
sui  visione  Istificat :  et  semel  illius  beat®  vitae  facti 
participes,  inexplebiliter  auctorem  beatitudinis  su» 

P  conspiciunt.  Et  merito  suoe  stabilitatis  in  fietemum 
felices  efTecti,  de  sua  permansione  securi  sunt,  qui 
summum  solidumque  gaudium,  quo  inexplebiliter 
perfruuntur,  de  divina  contemplatione  percipiunt» 
ac  Deo  suo  infatigabiliter  et  amanter  inserviunt.  Ita 
perfecte  beati,  ut  nec  cupiant  beatiores  fleri  ultra 
nec  valeant.  Erit  enim  illis  in  illa  beata  patria,  in- 
tellectus  sine  terrore,  memoria  sine  oblivione,  cogU 
tatio  sine  pervagatione,  charitas  sine  simulatione^ 
sensus  sine  ofTensione,  incolumitas  sine  debilitatei 
salus  sine  dolore,vita  sine  morte,  facilitas  sine  im- 
pedimento,  saturitas  sine  fastidio,  et  tota  sanitaa 
sine  morbo.'  Ibi  nec  fletus  ullus  potest  esse,  nec  ge- 
mitus.  Habebunt  ibi  omnes  sancti  amorem  perfe- 
ctum,  timorem  nullum,  gaudium  sempiternum.  Ibi 
erit  voluntas  recta,cupidita8  nulla.  Quoniam  f^uendo 

C  coelestibus  bonis,  ad  quas  pervenire  cupiebant,nihii 
eis  deerit  quod  ulterius  concupiscant,  et  iUi  perpetua 
regione  securitatis  ac  pacis  perfecte  beati,  nec  timo- 
ris  stimulos  passuri  sunt,  nec  doloris.  Ibi  erit  om- 
nium  Gdelium  catholicorum  salus  plena,  corrupti- 
bilitas  nulla,  et  immortalitas  beata.  Ibi  erit  pruden- 
tiffi  ac  sapientie  perfectio  vera,  remm  omnium  co* 
gnitio  tota.  Ibi  quicunque  salvus  fuerit,perire  ultrai 
non  poterit,  sed  animus  Deo  subjectuSi  cum  came 
sibi  subjectaregnabit  in  pace  sempitema.Quffi  autem 
lingua  dicere,  vel  quis  intellectus  capere  sufQcit  illa 
supernae  civitatis  quanta  sint  gaudia^angelorum  oho- 
risinteresse,(Grtf9.)cumbeatissimis  spiritibus  gloriae 
Gonditoris  sui  assistere,  prffisentem  vultum  Dei  cer- 
nere,  incircumscriptum  lumen  videre,  nullo  mortii 

n  metu  afQci,  incorruptionis  perpetuffi  munerelffitari? 
Nemo  namque  mortalium  dicereautcogitare  potest, 
quanta  in  illa  perpetua  regione  sint  gaudiajustorum, 
dicente  Scriptura  :  Oculus  non  vidit,  nec  auris  audi* 
vit,  nec  in  cor  hominis  ascendit  qux  prseparavit  Deut 
diligentilms  se  (/  Cor.  ii).  Diligamus  ergo  Deum, 
fratres  charissimi,  ejus  videlicet  mandata  custo- 
diendo. 

Diligere  enim  Deum,  mandata  ejus  custodire  est. 
Ipse  enim  ait :  Si  quis  diligit  me,  sermones  meos  ser* 
vahit  (Joan,  xiv).  Et  Joannes  in  Epistola  sua  ait : 
Qui  dicit :  Quia  diligit  Deum,  et  mandata  ejus  nan 
custoditf  mendax  est  (/  Joan.  ii).  Curemus  per  omniji 


§7^  HAYMONIS  HALpEESTAT.  JSPISC 

mandata  Dei,  In  quantuin  Ipsc  dederit  cu^todire, 
el.oemosynas  faciendO;  orationibus.lacr^^mis,  vigiliis 
jejuniisqueinsistendo.Bonaquibuscunquepossimus 
operandO;  ea  quas  mala  sunt  declinando,  et  quse 
sanctk  et  Deo  placita  sunt,  ipso  adjqvante  totis  viri- 
bus  operando,  ut  pervenire  mereamur  ad  sanctam 
societatem  angelorumcivium,aBternam  Hierusalem  : 
in  qua  est  electorum  omnium  societas  sancta^  so* 
lemnitas  certa,  requies  secura,  pax  vera,  vita  per- 
petua.  Ad  quam  illorum  omnium  qui  in  ea  sunt 
meritis  et  precibus  adjuli  mereamur  ascendere,  eo 
donante  qui  per  inflnita  vivit  saecula.  Amcn. 

CAPUT  11. 
QnmU^  ekcU>rum  sit  gloria^  videre  Deuin, 

(Beda.)  Nullus  sermo  explicare,  nullus  valet  sen- 
8U8  comprehendere,  quanta  sint  gaudia  justorum 
cupQ  accesserint  ad  Sion  montem,  et  civitatem  Dei 
viventis  Hierusalem  coBlestem^  et  multorum  millium 
angelorum  frequentiam,  ipsumque  civitatis  cjusdem 
artificem  et  conditorem  Deum,  non  per  speculum 
et  in  aanigmate,  sicut  nunc,  sed  facie  ad  faciem  con- 
spexerint.  De  qua  visione  dicit  beatus  Petrus  lo- 
quens  de  Domino  fideiibus  :  /n  guem  nunc  quoque 
non  videntes  creditis  :  quem  cum  vtderitis  exallabitis 
^titia  inenarrahili  et  glori/icata  (/  Petr.  i).  (Joan. 
Chrys,)  Explicari  non  potest  iilius  laptitie  magnitudo, 
ubi  anima  ad  propriam  generositatem  regressa,  cum 
iiducia  cceperit  jam  videre  Deum  suum,  cui  congre- 
gaiio  aancta  ex  angelis  atque  archangelis,  thronis 
et  dominatio^ibus,  principatibus  ac  potestatibus  as- 
sistet :  qualie  gloria  sternum  regem  videre  placatum 
nuUa  voz  dicere  sufficit,  nulla  cogitatio  comprehen- 
dere  potest.  Effugit  enim  omnem  sermonem,  atque 
omnem  sensum  humanae  mentis  excedit  decus  illud, 
illa  pulchritudo,  illa  virtus,  illa  gloria,  illa  magnifi- 
oentia,  illa  majestas.  0  quam  inefFabiliter  felix  ni- 
miumque  beaius,  qui  Deum  in  illa  perpetua  regione 
videre  meruerit,  ubi  sine  flne  cum  angelis  et  ar- 
changelis  feliciter  gaudebit. 

CAPUT  ni. 

Quod  antequam  sancti  ad  futuram  perveniant  beatitu- 
dinem,  perfecte  Deum  videre  non  possint, 

(Prosp,)  In  illa  beata  vita  quae  futura  est,  Deum 
Bicuti  est  perfecte  videbunt  sancti,  ubi  et  ipsi  eruni 
yitae  aeternae  ac  regni  ccelestis  consecutione  perfecti. 
Caeterum  si  hic  perfecte  potuisset  substaniiara  Dei 
humana  fragilitas  contemplari,  nunquam  sanctus 
evangelisia  dixisset  :  Deum  nemo  vidit  unqttam 
(Joan.  vi) ;  non  dixit  :  Nemo  vidcbit.  Denique  ut 
evidenterostendcret  vieioncmDei  non  negatam  san- 
ctis  hominibus,  sed  dilatam,  quod  in  praesenti  tem- 
porenegavit,  in  futuro  promisit,  dicens :  Beatimundo 
corde  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Matth,  v).  Nec 
hic  dixit,  Quoniam  ipsi  Dcum  vident.  Igitur  Deus, 
qui  in  hac  vita  sine  alicujus  alimenti  assumptione 
nec  potuit  videri  nec  potest,  in  futura  vita  videndus 
est.  Ibi  est  contemplationis  divinaj  spcranda  perfc- 
cUo,  ubi  erii  bonorum  omnium  plenitudo.  £t  ideo 


.  OPP.  PARS  III.  —  MISGBLLANEA. 


m 


^  contemplativa  vita,in  qua  Creatorenj  siium  crealura 
intellectualis  ab  omni  peccato  purgata,  atque  ex 
omni  parte  sanata  visura  est,  a  contemplando,  id 
est  videndo  nomen  accepit.  Quod  si  ita  est  illa  vit^, 
ubi  Deus  videri  potesi,  ipsa  contemplativa  vita  cre- 
denda  est.  In  praesenti  autem  vita  mi^eriis  erroribus- 
que  plenissima,  Deum  videri  sicuti  est  non  poss^, 
dubium  non  est.  Nec  moveat  quod  hic  quoque  ^ 
jusiis  antiquis  visum  legimus  Deup,  quia  non  esi 
in  hac  humiliatione  nostra  sic  visus^sicui  in  illa  cla- 
ritate  videnduscst.  Quandoquidem  in  form^visibi- 
lis  creaiuroi  in  qua  pro  dispensatione  iemporum, 
ubi  voluit,et  quibus  voluit,  justis  appamit,  nec  potuit 
nec  potest  videri,sed  poterit  cum  ad  supemam  pa- 
triam  peregrinatio  nostra  pervenerit,  ei  mortale  no- 

T»  strum  immorialitas  beata  vestierit,  atque  ad  coii- 
templationem  divinam  vel  perceptionem  CGelesiium 
praemiorum,  omnes  vere  fldelee,  fides  ipsa,  quae  hic 
fuiura  credebantur,  impleta  perduxerit. 

CAPUT  IV. 

Quod  hic  per  fidem  potest,  in  futuro  auUm  pcierit 
Deus  videri  per  speciem. 

(Prosper,)  Aii  enim  sancius  Apostolus  :  Petfidem 
ambulamuSf  non  per  speciem  (IJ  Cor.  v).  Fides  ergo 
esi  per  quam  ambulatur,  ei  specieB  que  videiur. 
Quia  in  hac  vita  ubi  per  fidem  bene  vivendo  profioi- 
mus,  bonorum  operum  quodammodo  passibusam- 
bulamus ;  in  fuiuro  autem  pervenientes  ad  ^eciem 
jam  non  erit  quo  velut  proficiendo  ulterius  ambule- 
mus,  sed  ipsam  speciem,  ad  quam  per  Qdem  Bpiri* 
p  talem  ambulamus,  pervenimus,  insaiiabili  dalecta- 
tione  videbimus.  In  quantum  auiem  valet  humana 
mens,  quam  suus  Creator  ad  suam  fecii  imaginem, 
studeat  etiam  hic  intelligibiliter  Deum  yidere  per 
fidem,  uteum  plenius  videat  cum  pervenerit  munere 
ipsius  Conditoris  sui  ad  spectem. 

CAPUT  V. 

In  quaiita  claritate  ab  electis  suis  videbitur  Deus  m 

regno  suq, 

(Beda,)  In  ea  claritate  qua  discipuli  videruB^t  Dq- 
minum  fulgentem  in  monte  {Matth*  xvii),  in  e^  pet- 
raclo  judicio  ab  omnibus  sanctis  in  regno  ano  vi^e- 
bitur.  Sed  quod  mortales  adhuc,  corruptibil$s  digci- 
pulorum  oculi  sufferre  nequiverunt,  iuno  per  resu^ 
rectioncm  jam  facta  incorruptibilis,  potenter  intoeri 
jj  sufficit  oranis  Ecclcsia  sanctoruro,  de  quas(iriptum 
est :  Begem  in  decore  suo  videbunt  oculi  ejus  (/*a. 
xxxiii).  Deoorem  illum,  gloriam  illam,  pulchritudi- 
nem  illam,  magnificeniiam  illam,  virtutem  illamB 
claritatem  illam,  mojcstatem  illam,  qgalis  per  om- 
nia  sit,  nulla  vox  hominum  dicere  potuit  auipotesU 
[Joan.  Chrys,)  Conferamus  oculos  ad  illum  mooteiu 
in  quo  iransformatus  est  Chrigtus,  ei  videamu^ 
splendorem  ejus,  illum  quo  tunc  transformationQ 
resplenduit,  nec  sic  quidem  inveniemus  cunctam 
nobis  illius  clariiaiem  futurique  sa^culi  gloriam  pa- 
tcractam.  Illa  enira  iransformatio  facta  est  non  in 
quantum  bonorum  futurorum  veriias  habeti  aed 


ool 


DB  TARIETATB  LlBftOHUM.  —  LIB.  1. 


^i 


quantum  ferre  oculi  potoranl  intuituni.  Si  enini  in 
Etangelio  dicit,  quia  resplenduit  sicul  sol  {MattL 
xvii).  iDcortmptorum  autem  gloria  corporum,  non 
hoc  tantum  Bplendoris  emittit,  quantum  ex  ista  cor- 
ruptibifi  luce  procedit,  nec  talem  lucem,  qualem 
nunc  mortales  ocnli  capere  possunt,  sed  tantus  erit 
fQtorffi  lucis  splendor,quantum  corporeus  ferre  non 
possit  aspectus^  cum  tamen  illum  tulerit  qui  in 
montis  transformatione  resplenduit.  Unde  ostendi- 
tur,  qnia  tantura  revelatum  sityquantum  ferre  mor- 
talium  oeuli  potuerunt.  Nec  tamen  tulerunt  ex  in- 
tegro,  sed  ceeiderunt,  inquit^in  faciem  suam  super 
t«rram, 

GAPUT  VI. 
De  rtsurrectione  et  vita  sanctorum, 

Resargent  igitur  sanotorum  corpora  sine  ullo  vi- 
tiOySiiieuIla  deformitate,8icut  sine  ulia  corruptione, 
onere,  difScoltate.  In  quibus  tanta  facilitas  quanta 
felioitas  erit.  Recepti^  cum  incorruptione  atque  im- 
mortaiitate  corpo^ibu8,municipatum  patri»  ccslestis 
aecipient,  atque  ejus  in  ffiternum  cives  effecti,  pro- 
missa  prsmra  reportabunt.  Ibi  eis  exuberabit  tanta 
Istitia,  tanta  eoBlestium  gratia  gaudiorum,ut  remu- 
Aeratori  suo  pro  tantis  muneribus  gratias  agant,et 
nuUum  fastidium  ex  ipsa  afQuentia  bononim  perce- 
ptione  sudtineant.Ibi  non  latebit  perfecte  beatos  ali- 
quid  secretorum,  qui  quod  est  longe  prsestantius, 
ipsrtim  visuri  sunt  mundis  cordibus  Deum.Quando- 
qaidem  humana  creatura  ita  perfecta  erit,ut  in  me- 
Hud  aut  deterius  nltra  mutari  non  possit.Quidquid 
bie  ham^nnis  corponbusvitiandi8,autferarummor- 
sus  ademerit,  aut  improviso  casus  abstulerit,  aut 
malarum  valetudinum  genera  diversa  decerpserint^ 
aut  humana  crudelitas  amputaverit,  aut  si  ignis  vel 
<|uflBlibei  alia  res  aliquid  debilitatis  intulerit,  aut 
ipda'  senectus  etiam  sanis  onerosa  negaverit,  hasc 
atque  his  similia  corporum  damna,una  ibi  resurre- 
ctio  reparabit,  atque  ea  corpora  membris  omnibus 
instaurata  incorruptibilis  sanitas  obtinebit.  Statum 
eticun  iliius  sanctsB  resurrectionis  ac  perpetuee  vitad 
CODsideremus,  in  quantum  nobis  considerare  possi- 
bile  est,  et  ut  etiam  vere  est,  comprehendere  nul- 
his  s^rmo  sufnciet,  sed  quantum  possimus  ex  his 
qnm  legimus,  et  per  «nigmata  accipimus  tenuem 
qtiamdamn  opinionem  de  ea  capiamus.  Dicitur  de  ea 
qaodam  loco  :  quod  aufugiet  ibi  dolor,  et  tristitia, 
et  gemitus.  Quid  hac  vita  beatius,  ubi  non  est  pau- 
pertatis  metus,non  «gritudinis  leedit  injuria?  (Aug,) 
Nemo  irascitur,  nemo  invidet,  nulla  cupiditas  exar- 
descit,  nullum  ibi  de8iderium,nullahonoris  pulsat 
ex  potestate  ambitio,  sed  omnis  vitiorum  labes  so- 
pita  et  penltus  exstincta  est,  pax  cuncta  continet  et 
Istitia.  Trariquilla  sunt  omnia  et  quietajugis  splen- 
dor  et  lux ;  non  ista  quas  nunc  est,sed  tanto  splen- 
didiorytanto  cIarior,quanto  splendidior  nunc  sol  est 
lucerna.  NuIIa  ibi  nox,  nulla?  tencbrae,  concursus 
nulltis  nubium,  nulla  f^igoris,  nulla  ardoris  asperi- 
ta0*  Nonf  eftt  ibi  seneotus  nec  senectutis  miseria, 


A  Bod  oninc  quidquid  corruptionia  est  exsulat^et  glo- 
ria  incorruptionis  cuncta  circumdat.  Unde  per 
Paulum  dicitur  ;  Ipsa  crealura  liberabitur  a  servitule 
corruptianis,  in  libertatem  glorise  filiormi  Dei 
(Bam.  VIII.)  (Greg.)  Electos  enim  nunc  pcfena  corru- 
ptionis  aggravat,  sed  tunc  incorruptionis  gloria 
exaltat  et  quantum  ad  prsesentis  necessitatis  pon- 
«dera  nunc  in  Dei  niiis  de  libertate  nihil  ostendif. 
Quantum  vero  ad  subsequentis  libertatis  gloriam, 
tunc  in  Dei  famulis  de  servitute  nihil  apparebit. 
Greatura  ergo  servitute  corruptionis  exuta  et  digni- 
tate  libertatis  accepta,  in  (lliorum  Dei  glbriam  ver- 
titur,  quia  unita  Deo  per  spiritum^  quasi  hoo  ip- 
samquod  creatura  est,  transisse  ac  subegisde  de- 
olaratur. 

B  CAPUT  VII. 

Quod  detrimenta  angelicx  ruinse  ex  sanctis  reparan- 

tur  hominibus, 

{Aug.)  Ex  redemptione  homioum  ruinae  illius  an- 
gelica3  dctrimenta  reparantur.  Et  utique  noverunt 
angeli  sancti  docti  de  Deo,  cujus  veritatis  asterno 
contemplatione  beati  sunt,  quanti  numeri  supple- 
mentum  de  genere  humano  integritas  illius  civita- 
tis  exspectet.  Propter  hoc  ait  Apostolus  :  Instaurari 
omnia  in  Christo  quas  in  cmlis  sunl  et  quee  in  terris 
(Ephes.  i).  In  ipso  instaurantur  quippe  qus  in  ccelis 
sunt,  cum  id  quod  in  angelis  lapsum  est,  ex  homi- 
nibus  redditur.  Instaurantur  autem  qu«  in  terris 
sunt,  cum  ipsi  homines  qui  praedestinati  sunt  in 
mtemam  vitam,  a  oorruptionis  vetustate  innovan- 
p  tur.  Illa  enim  superna  civitas  ex  angdlis  et  hODii- 
nibus  constat,  ad  quam  tantum  credimus  huma- 
num  genus  ascendere,  quantos  illic  contingit  elec- 
tos  angel08  remansisse,  sicut  scriptum  est :  Staitalt 
terminos  gentium  secundum  in  numOrum  ange^o- 
rum  Dei. 

CAPUT  VIII. 

Quod  electi  in  xteima  patria  cunctos  recognoscunl 

bonos. 

(Greg.)  Electi  autcm  in  seterna  pairia  non  solum 
eos  agnoscunt  bonos,  quos  in  hoc  mundo  noverunt, 
sed  velut  viros  visos  ac  cognitos  recognoscunt  bo- 
nos,  quos  nunquam  viderunt.  Nam  cum  antiquos 
patres  in  illa  seterna  hsereditate  viderint,eis  incogniti 
per  visionem  non  erunt,  quos  in  opere  semper  no- 
j)  verunt.  Quia  enim  illic  omnes  communi  claritate 
Deum  conspiciunt,  quid  est  quod  ibi  nesciant,  ubi 
scientem  omnia  sciunt?Nam  quidam  noster  religio- 
sus  vir,et  vita  valde  Iaudabilis,cum  ante  hoc  trien. 
nium  moreretur  (sicut  religiosi  alii,  qui  pr«eseateff 
fuere  testati  sunt)  in  hora  sui  exitus  Jonam  prophe- 
tam,Ezechielem  quoque  et  Danielem  eoepit  aspicere- 
quos  dum  ad  se  venisse  diceret,  et  depreseis  lumi- 
nibus  eis  reverentiffi  obs«quium  praeberet,  ex  carne 
ductus  est.  Qua  in  re  aperte  datur  intelligi,  quae 
erit  in  illa  incoruptibili  vita  notitia,  si  vir  iste  ad^ 
huc  in  carne  corruptibili  positus,prophetas  Banctos, 
quos  niihirum  nmiquam  viderat,  ag&ovit. 


883 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  III.  —  MISCELLANEA. 


m 


CAPUT  IX. 


Quod  beatorum  animx  moz  ut  corpore  exeunt  ad 

Chrutum  pergunt, 

{Greg.)  Quod  nunc  ante  restitutionem  corporum  in 
ccbIo  recipi  valeant  anim®  justorum,neque  de  omni- 
bus  justis  fateri  possumus,  neque  de  omnibus  ne- 
gare.  Nam  sunt  quorumdam  justorum  anims  quaB 
in  coslesti  regno  quibusdam  adhuc  mansionibus 
diireruntur,in  quo  dilationis  damno  quid  aliud  in- 
nuitur^nisi  quod  de  perfecta  justitia  aliquid  minus 
habuerunt.Et  tamen  luce  clarius  constat,  quia  per- 
fectorum  Justorum  animo;,  mox  cum  hugus  carnis 
claustra  exeunt,  in  ccelestibus  sedibus  recipiuntur. 
Quod  et  ipsam  per  se  Veritas  attestatur :  Ubicunque 
fuerit  corpus,  illuc  congregabuntur  et  aquilas  {Maith. 


A  nade  pcrficitur.  Sex  quippe  diebus  in  lege  populus 
operari,  septima  quiescere :  sex  annis  arare  et  me- 
tere,  septimo  jussus  est  cessare,  quia  et  DomiDus 
sex  diebus  mundi  ornatum  perfecerit,  septimo  ab 
opere  suo  cessaverit.  Quibus  omnibus  myBtice  ad- 
monemur,quod  hi  qui  inhoc8aeculo(quodsexsla- 
tibus  constat)  bonis  operibus  pro  DomiDO  instantf 
in  sabbatum  in  futuro,id  est^in  requiem  aDomino 
ineluduntur  sternam.  Quod  autem  septem  diesdi- 
cuntur,  multiplicem  ejusdem  requieiabundautiam 
designat,  in  qua  prsmium  illud  sublime  datur  ele- 
ctis  de  quo  Apostolus  ait  :  Quod  oculus  wm  mdit^ 
nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendil,  qux 
prieparavit  Deus  diligentibus  se  (I  Cor.  n.)  Porro 
ipse  dies  quinquagesimus,  qui  septem  septiroanis 


xxiv).  Quia  ubi  ipse  Redemptor  noster  est  corpore,  n  superest,  et  majori  praB  cseteris  erat  solemnitate 


iliucprocul  dubio  colliguntur  et  anims  justorum.Et 
Paulus  dissolvi  desiderat  et  esse  cum  Christo  {Phi- 
lip,  i).  Qui  ergo  Christum  esse  in  coslo  non  dubitat, 
nec  Pauli  animam  esse  in  ccelo  negat.  Qui  etiam 
dissolutionem  sui  corporis  atque  habitationem  pa- 
tris  CQBlestis,  dicit :  Scimus  quoniam  terrestris  do- 
mus  hujus  habitationibus  dissolvatur,  quod  xdificatio- 
nem  habemus  ex  Deo,  domum  non  manufactam,  sed 
(Btemam  in  caslis  {II  Cor.  v). 

CAPUT  X. 

Quodnunc  animarum  sola  beaiitudine  perfruuntur 
electi,  post  resurrectionem  vero  animarum  simul  et 
corporum. 


venerabilis^tempus  futurae  resurrectionis  iQdicat,iD 
quo  illa  requies,  qua  nunc  animae  fruuntur  electo- 
rnm,  corporum  quoque  receptorum  gtoria  cumula- 
bitur.  Quinquagesimus  etenim  annus  in  lege  [Ut. 
xxv)  Jubilaeus^  id  est  dimittens  sive  mutatus,  appel* 
lari  jussus  est,  in  quo  populus  ab  omni  operatione 
quiesceret,  omnium  debila  laxarentur,  servi  liberi 
redirent.  Annus  ipse  majoribussolemniis.aclaudi- 
bus  divinis  eminentior  ac  ceeteris  existeret.  Merito 
per  hunc  numerum  illa  summaB  pacis  tranquillitas 
indicatur,  quando  (sicut  Apoatolus  ait)  canente  no- 
vissima  tuba  mortui  resurgent,et  nos  immutabimur 
in  gloria.  Ubi  cessantibus  higus  s«$culi  iaboribuset 


/n»^>.  \  i?i^««:  »..«^ 1  1       ©rumnis,dimi8si8ommumculparumdebitis,msola 

{Qreg.)  Electi  autem  nunc  animarum  sola,  post-      ,.  .        .* .     .         ,       w  ^       i   . 

w^^An,^  ,r^««  «♦:-•«  ^^^^^ u^  *•*  j.  r  divinaB  visionis  contemplatione  cunctus  electorum 

modum  vero  etiam  corporum  beatitudine  perfruun-  p  i      •      *  j  i-.a   •      w     n   j    j 

«»«.  „»  ;-  ;..-«  «„«^ \^    ^  «     j      *  •  j  I     L  populus  m  ©ternum  gaudebit,  impleto  illo  deside- 

tur,  ut  m  ipsa  quoque  carne  gaudeant,in  qua  dolo-      *^  *^  o  *      r 

res  pro  Domino  cruciatusque  pertulerunt.  Pro  qua 


quippe  geminata  eorum  gloria  scriptum  est :  In  terra 
tua  dupUda  possidebunt  (Isai.un).  Hinc  etiam  ante 
resurrectionis  diem  de  sanctorum  animabus  scrip- 
tum  est :  Datx  sunt  illis  singulx  stolse  albas  et  dictum 
illis  ut  requiescerent  ad  modicum  tempus  {Apoc.  vi), 
donec  impleatur  numerus  conservorum  et  fratrum 
eorum.  Qui  itaque  nuno  singulas  acceperunt,bina8 
in  judicio  stolas  habituri  sunt.  Quia  modo  anima* 
rum  tantummodo,tunc  autem  binse  stolae  albae,ani- 
marum  simul  et  corporum  glorla  laatabunfcnr. 

hAPUT  XI. 

Quod  per  quinquagenarium  perpetuitas  fuiurx  quietis 
nostras  mysticc  ostendatur. 

{Beda.)  Non  sine  magno  mysterio  quinquagenarius 
numerus  in  datione  vel  gratiae  vel  legis  observatus 
e0t.Nam  quinquagesima  die  paschae,et  lex  in  monte 
populo  data  est^et  gratia  Spiritus  discipulis  in  coe- 
naculo  missa  est.  Sed  hoc  nimirum  numero  perpe- 
tuitas  futurae  quietis  ostenditur,  in  quo  recte  vel 
legis  decalogus  mandatur,vel  Spiritus  sancti  gratia 
datur  hominibus  :  ut  aperte  monstretur  quia  qui- 
cunque  divinae  legis  jussa  juvante  Spiritus  gratia 
perficiunt,  ad  veram  profecto  requiem  tendunt.Ideo 
enim  numerus  quinquagenarius  Bigniflcationi  inter- 
nae  quietia  aptatur,quia  ex  septem  septimanis  et  mo- 


rabili  Domini  ac  Salvatoris  nostri  mandato :  Yacate 
et  videte  quoniam  ego  sum  Deus. 

CAPUT  XU. 

Quod  per  sextam  feriam  prxsens  vita,  per  sabbalum 
requies  animarum,  per  Dominicam  aietn  gloria  re- 
surrcctionis  ostenditur. 

Septem  etenim  diebus  universum  tempus  evolvi- 
tur.iSterna  etenim  dies^quae  expleta  septem  dierom 
vicissitudine  sequitur^scilicet  octavaesthujusocto- 
narii  numeri,causa  est  quod  post  sabbatum  Domi* 
nus  voluitamorte  resurgere.Dies  quippe  Dominicus, 
qui  tertius  est  a  morte  Dominica,  a  conditione  die- 
rum  numeratur  octavus,  quia  sabbatum  sequitur. 
Unde  et  ipsa  Redemptoris  nostri  paBsio,et  vera  re- 
j)  surrectio,figuravit  aliquid  de  suo  corpore  in  diebus 
passionis  suae.Sexta  enim  feria  passus  est,  sabbato 
requievit  in  sepulcro,Dominico  autem  die  resurrexit 
a  mortuis.Praesens  etenim  vita  mibis  adhuc  sexta  est 
feria,  quia  in  doloribus  ducitur,et  in  angustiis  cni- 
ciatur,  sed  sabbato  quasi  in  sepulcro  quiescimus, 
quia  requiem  animae  post  corpus  invenimus.Domi- 
nico  vero  die,videlicet  a  passione  tertio,a  conditione 
ut  diximus  octavo,jam  corpore  a  morte  resurgimus, 
et  in  gloria  animae  etiam  cum  came  gaudemus. 
Quod  ergo  mire  Salvator  noster  fecit  in  se,hocvera- 
citer  signavit  in  nobis,  ut  nos  et  dolor  in  sexta,  et 
requies  in  8eptima,et  gloria  excipiat  in  octava. 


m 


DE  VARIETATB  LIBRORUM.  -^  LIB.  I. 


88« 


CAPUT  XIII. 


Qtue  et  quanla  sit  differentia  inter  duas  vitas  $ancUB 

Dei  Ecclesias, 

(Aug,)  Duas  itaque  vitas  sibi  diviniius  prsedicatas 
commendatas  novit  Ecclesia  :  quanim  una  est  in 
fide,  altera  in  specie.  Una  in  tempore  perogrinatio- 
nis»  altera  in  ffiternitate  mansionis ;  una  in  laborc, 
altera  in  requie ;  una  in  via,altera  in  patria ;  una  in 
opere  actionis,  altera  in  mercede  oontemplationis ; 
una  declinat  a  malo  et  facit  bonum,  altera  nullum 
habet  a  quo  dieclinet  ma1um,et  magnum  habet  quo 
fruatur  bonum.  Una  cum  hoste  pugnat,  altera  sine 
hoste  regnat ;  una  fortis  est  in  adversis^altera  nibil 
sentit  adversi ;  una  carnales  libidines  frenat^altera 


A  CAPUT  XV. 

Nemo  perfecte  heatus  esse  potestf  antequam  ad  futu^ 
ram  perveniat  beatitudinem. 

(Prosp,  In  praBsenti  autem  vita  quantalibet  quis 
excellentia  sanctitatis  emineat,  quantalibet  quis 
eminentia  perfectionis  excellat,  potest  quidem  fieri 
pro  modulo  hujus  vit®  perfectus,sed  non  est  sicde 
Bua  perfectione  8ecurus,ut  non  debeat  de  casu  esse 
sollicitus  :  et  utique  ubi  est  solliciludo  non  est  ab- 
soluta  beatitudo,qua3  nequaquam  perfecta  credenda 
est,8i  secura  non  fuerit,nec  secura  erit  nisi  omnem 
sollicitudinem  securitas  ffitema  consumpserit.Qua- 
propter  qui  dicuntur  in  hac  vita  beati,  spe  beatitu- 
dinis  futuri  beati  sunt ;  ipsa  autem  re  non  hic,  sed 


..,,...,,,.     .^  ,  ,    .  in  illa  vita  beati  futuri,  quia  ibi  omnium  beatorum 

Bpirituahbus  delectationibus  vacat ;  una  est  vmcen-      beatitudo  perfecta  erit,  ubi  hnmana  natura  sui  glo- 
di  cura  solhcita,altera  victori(B  pace  secura ;  una  in  «  ^iam  Conditoris  et  suam  perfecte  beatificaU  visura 

est,  atque  ei  sine  ullo  defectu  bu»  beatitudinis  ad- 


tentationibus  adjuvatur,  altera  sine  ulla  tentatione 
in  ipso  a^jutore  Istatur;  una  subvenit  indigenti, 
altera  ibi  est  ubi  nullum  invenit  indigentem ;  una 
aliena  peccata,ut  sua  sibi  ]gno8cantur,ignoscit ;  al- 
tera  nec  patitur  quod  ignoscat,  nec  facit  quod  sibi 
poscat  ignosci.  Una  flagellatur  malis  ne  extollatur 
in  bonis,altera  tanta  plenitudine  gratisQ  caret  omni 
malo,ut  sine  ulla  tentatione  superbias  clareat  sum- 
mo  bono.Una  bona  et  mala  discernit,altera  sola  qus 
bona  sunt  cernit.Ergo  una  bona  cst^sed  adhuc  mi- 
sera,  altera  mclior  et  beata. 

CAPUT  XIV. 

Quod  per  quadragesimalem  afflictionem  vita  prxsens, 
per  qutnquagesimam  aetema  laetitia  ostendatur, 

(Beda.)  Sancta  Dei  Ecclesis  in  quibusdam  suis 
membris  adhuc  pro  seterna  requie  laborat  in  terris, 
in  quibusdam  vero  omni  finito  labore  cum  Christo 
jvm  regnat  in  coelis.  In  memoriam  utriusque  vitae 
consHtuere  patres  nostri  gemina  hsc  congrua  reli- 
gionis  solemnia,  quadragesimam  videlicet  afflictio- 
nis  et  jejuniorum,in8tante  jam  Dominic®  resurrec- 
iionis  tempore,gaudiisque  paschalibus,  ut  per  eam 
nobis  BiepiuB  ad  memoriam  revocarent,quia  per  la- 
bores  et  continentiam,per  vigilias  et  orationeSy  per 
cstera  quae  Apostolus  commemorat  {Rom.w)  arma 
Jnstitiae,  ad  vit®  immortalis  prsmia  debemus  at- 
tingere.  Porro  quinquagesimam  ab  ipso  Dominic® 
resurrectionis  die  inchoare,  et  gaudiis  potius  lau- 


haBrebit. 

CAPUT  XVI. 

Tunc  omnium  electorum  perfecte  erit  cor  et  anima 
una^  quando  Deus  erit  omnia  in  cmnibus, 

(Beda,)  Sicut  in  primordio  nascentis  Ecclesias  in 
Hierosolymis  quondam  multitudinis  credentium  erat 
coret  anima  una,  et  erant  illis  omnia  communia  (Act, 
iv),  ita  in  illa  summffi  pacis  visione  multitudini 

.  credentium  Deum  erit  cor  et  anima  una,  diligendi 
ac  laudandi  eum,  cujus  se  gratia  viderint  esse 
salvatos  :  et  ibi  veraciter  erunt  omnibuB  omnia 
communia,  quia,  sicut  Apostolus  ait,  erit  Deus  om- 
nia  in  omnibus  (I  Cor.  xv).  [Prosp,]  Ibi  omnes  qui- 

C  cunque  fuerint  unum  corpus  erunt,et  singuli  de  sua 
et  de  singulorum  felicitate  gaudebunt.Hsec  est  vera 
et  beata  unanimitas  sanctorum  angelorum  et  homi- 
num  beatorum  in  illa  perpetua  regione,  quibus  est 
una  voluntas  gloriam  regni  Dei  dicereyCt  poteniiam 
virtutis  ejus  eloqui. 

CAPUT  XVII. 

Quod  sancta  Hierusalem  ccelestis  ex  parte  xtema^  et 

ex  parte  captiva  sit, 

(Aug.)  Sancta  Hierusal^m  coelestis  ex  parte  setcr- 

na ;  et  ex  parte  captiva  est.  In  angelis  seterna,  in 

hominibus  captiva.  Non  enim  omnes  illius  civitatia 

cives  captivi  sunt,  sed  qui  inde  peregrinantur  ipsi 

captivi  sunt.  Homo  cujus  estHierusalem,8ed  vendi- 

tus  sub  peccato,  factus  peregrinus.  Sicut  enim  po- 

dibusque  divinis,  quam  jejuniis  voluerunt  esse  ce-  D  P^^^^  i^^^  ^^  terra  Hierusalem  in  captivitate  ductus 


lebrem,  quatenus  annuis  ejus  fcstis  dulcius  admo- 
neremur  desiderium  nostrum  ad  obtinenda  festa, 
qusB  non  sunt  annua  sed  continua,  non  terrena  sed 
csleBUa  semper  accedere  fixumque  tenere.Quia  non 
in  tempore  mortalitatis  hujus,  Bed  in  (eternitate 
futurs  incorruptionis  vera  nobis  quffirenda  felicitas, 
vera  est  invenienda  solemnitas,  ubi  cessantibus 
eunctis  angoribuB  tota  in  Dei  visione  ac  laude  vita 
geritur.  Juxta  hoc  quod  Propheta,  corde  pariter  et 
carne  in  Deum  vivum  exsultans,  aiebat :  Beaii  qui 
habitant  in  domo  tua,  in  sxculum  saeculi  laudabunt 
te  (PssU.  Lxxxin). 


est  in  Rabylonia,et  post  septuaginta  annos  rediit  ad 

civitatcm  suam  :  septuaginta  anni  significant  omne 

tcmpus  quod  septem  diebus   evolvitur;  ita  cum 

transierit  omne  tempus  tunc  redimus  et  nos  ad  pa- 

triam  nostram,  aeternam  Hiernsalem,ubi  sunt  cives 

nostri  angeli,  ab  ipsis   nostris   peregrinamur  in 

terra.  In  peregrinatione   suspiramus,  in  civitate 

gaudcbimus. 

CAPUT  XVHI. 

Quam  ardenter  desiderare  dehet  regionem  suam  coeles- 

iis  patriae  peregrini, 

(Aug.)  Ccelestem  ad  patriam  peregrinus  ille  ar- 


m 


HAYMONIS  HALBEttSTAT.  EPISC.  OPP-  PARS  Tlt.  —  MISCELLANEA. 


denter  redire  deBidarabat,  qui  dolens  gemensque 
dfoebdlt :  SiU  mihi!  quia  incolatus  meus  tonginquus 
facUu  esi  {PsaL  cxix).  Ac  si  diceret :  Domine,  mul- 
iiiin  a  te  recessi,  peregrinatio  mea  facta  est  longin- 
qva.  Nondum  veni  in  patriam  illam  ubi  cum  nullo 
malo  victufus  sum.  Nondum  veni  ad  illam  socie- 
tatem  angelo^um  ubi  scandala  non  timebo.  Quare 
antem  nondum  sum  ibi?  quia  incolatus  meus  lon- 
gfnquus  faetus  est.Incolatus  pieregrinatio  est.  Incola 
dicitur  qui  habitat  in  terra  aliena,  non  in  civitate 
sua.  Longinquus  factus  est  inoolatus  meus.  Et  ubi 
longinquusT  Aliquando,fratres  mei,cum  pcregrina- 
tor  homo  inter  meliores  vivitque,  in  patria  sua 
Ibrte  viveretysed  non  sic  est  quando  de  Hierusalem 
illa  coelesti  peregrinamur.  Mutat  enim  homo  pa- 
triam,  et  aliquando  illi  in  peregrinatione  bene  est. 
In^tenit  amicos  fldeles  peregrinando  quos  in  patria 
invenire  non  potuit ;  inimicos  habuit  ut  de  patria  pel- 
leretur  et  peregrinaretur,invenit  quod  non  habebat 
in  patria.Non  sic  est  patria  illa  Hierusalem  ubi  om- 
nes  boni,  quicunque  inde  peregnnatur  inter  malos 
est.  Nec  recedere  a  malis  potest  iiisi  cum  redierit 
ad  societatem  angelorum^ut  ibi  sit  inde  peregrina- 
tur^ubi  omnes  justi  et  sancti  qui  fruuntur  verbo  Dci 
sine  leotione,  sine  litteris.Quod  enim  nobis  per  pa- 
ginas  scriptum  est^per  facicm  Dci  illi  cernunt.Qua- 
lis  patria?  Magna  patria,et  miseri^peregrini  ab  illa 
patria.Sed  quid  ait  iste  ?  Longinqua  facta  est  pere- 
grinatio  mea.  lete  jam  volens  redire  coguoscit  infe- 
hcitatem  peregrinationis  suae^  quia  cognovit  illam ; 
redit,  et  ad  beatam  desiderat  asoendere  patriam. 

CAPUT  XIX. 

Qualiter  plangere  debent  captivi  patriam  suam  xter- 

nam  Hierusalem, 

(i4ti9.)Gemamu8  omnes,  gemamus  singuli  in  hac 

captivitate,  in  hac  mortalitate,  suspiremus,  desi- 

deremus  patriam  nostramHierusalem  coclestem.Ten- 

damuB  ad  Conditorem  nostrum,  ejusdem  civitatis 

flabricatorem,potamus  ei  bononim  operum  snmptus, 

ut  mereamur  pervenire  ad  eum,  et  in  domo  ejus 

habitare  omnibus  diebus  vitse  nostras,  hoc  est  pe- 


A  lenni  vila.Uanc  domum  ffiternam,quam  ex  Deo  ba- 
bemus  in  coDlis,diligebat  iUe  ({ui  dicebat :  Donaae, 
dilexi  decorem  (}omtis  tuse^  et  tocum  habitatumit  gUh 
riw  tux  (PsaL  lxxxiii).  Et  iterum  :  Quam  dUecta 
tabernacula  fua,  Domine  virtutum !  Coucupiscit  et 
deficit  anima  mea  in  atria  Domini,  Quia  melior  dia 
una  in  atriis  tuis  super  millia  {Ibid.)  Nam  et  ipse 
ad  Dominum  sitienter  pcrvenire  desiderabat,  cum 
dicebal  :  Silivit  anima  mea  ad  Deum  fontem  vivum. 
Qu^ndo  venam  et  apparebo  ante  faciem  Dominif 
(Psai.  xLi.)  In  liac  enim  positi  peregrlnatione  plore- 
mus  coram  Domino  qui  fecit  nos,  quia  ipse  Domi- 
nus  Dcus  noster.  {Aug,)  In  hac  aerumnosa  retenti 
mortalitate  cum  oninicontriiionecordisetcorporis 
redire  desideremus  ad  illam  supcmam  Hierasalem, 

P  quae  est  mater  omnium  nostrumAb  illa  peregrina- 
mur  in  hac  miseranda  vita,  ad  ejus  reditum suspi- 
rcinus.  Tandiu  miseri  et  laborantes  sumus,  dooec 
ad  illam  redeamus,ubi  videre.  possimus  Deum  deo- 
rum  in  saucto  monte  Sion. 

GAPUT  XX. 

Quod  nenio  morlalium  dicere  potest  qtumla  justmm 

sint  gaudia  in  coelo. 

{Aug.)  Humanus  sermo  nec  expHcare  potcst  ncc 

cogitare  quac  et  quania  sint  gaudia  in  CGelD,teslanto 

Paulo  apostolo  :  Quod  oculns  non  viditynec  au.is  au- 

divitfUCC  in  cor  hominis  asccndit^qux  prxparoiiii  Deus 

diligentibu^  se  (I  Cor.  ii).  Diligamus  igitur  ex  toto 

corde  omnibusque  viribns  Deu.m,ipsam  quam  electis 

suis  proniisit  beatitudinem  desiderantes.  Terrena 

omnia  et  transitoria  nobis  pro  amore  Cislefitifi  pa- 

C  triae  vilescant,  totis  anims  viribus  tendamuB  illuc, 

internis  cordis  aiTectibus  suspiremus  illtic.Petaisus 

omnes  cum  lacrymi8,petamus  singuli  Deum,ut  in- 

habitemus  in  domo  ejus  omnibus  diebus  xite  nos- 

traB,et  mereamur  vidercbona  ejus  in  tcrra  viventinm. 

Hsc  de  qualitate  futurae  beutitudinis,ex  divinis  san* 

ctorum  Patrum  libris  pauca  excerpta  sufQciant.NuQC 

igitur  quibus  ad  eam  bonorum  operum  passibus 

currendum  sit,  adyuvante  Domino  carpendo  florw 

ex  catholieorum  Patnim   edictis  demonstremQ9, 


LIBER  SECUNDUS 


CAPUT  PRIMUM. 

be  taude  charittUiSf  et  quod  ipsa  sit  mater  omnium 

virtutunu 

{Aug.)  Gharitas  est  mater,  fons  et  origo  omnium 
Banctarum  virtutum,  et  omnis  prmcepii  finis.  De 
qua  dicit  Apostolus  :  Finis  autem  praecepti  est  cha- 
titas  de  puro  corde  et  conscientia  bona^  et  fide  non 
ficta  (/  Tim,  i).  Ad  charitatem  autem  refcrtur  omne 
prfficeptum.  Unde  Dominus  ait :  Hoc  est  prxceptum 
meum  ut  diligatis  invicem  {Joan.  xin).  [Greg.]  Omne 
enim  mandatum  de  sola  dilectione  est,  et  omnia 
uBnn^  praeceptum  sunt.Quia  quidquid  pren^epitur  in 


D  sola  charitate  solidatur.Ut  enim  multi  arboris  rami 
ex  una  radice  prodeunt,  sic  multa  virtotes  ei  una 
oharitate  generantur.  Noo  habet  aliqnid  viriditatis 
ramuB  boni  operis,  si  non  manet  in  radice  ohartta- 
tis.Prfficepta  ergo  Dominica  et  muHa  8ttnt,ei  onum. 
{Aug.)  Multa  per  diversitatem  operis,unum  in  radice 
dilectionis.  Gharitas  quippo  Dei  esty  et  proximi.  Et 
utique  in  his  duobus  praeceptis  tnta  iex  pendet  et  pro* 
pheta.Adde  Bvangelium,adde  apostoIoB;  non  enim 
abundo  vox  ista  :  Finis  prxcepti  esi  charilas  (/  Tim. 
i).  Et :  Deus  charitas  est,  ei  qui  manet  in  (^ritate 
(dicente  apostolo  Joanne)  in  Deo  maneli  et  DeMS  m 
eo  (/  Joan.  iv),  [Prosp.]  Est  autem-  charifas  recta 


m 


DE  YARIETATE  LIBRORUM.  —  IIB.  D. 


m 


Yoluntasabomnibustcrrcnisacpraosentibusproraus  A  nc  lu  allcri  farias.  Etpcrsnmetipsam  Verilasdicit: 


aTersaJunctaDeoinseparabiliterjet  unita  igni  quo- 
dam  sancti  Spiritus  a  quo  est,  et  ad  quem  refertur, 
incensa.  Inquinamenti  omnis  cxtranea,  corrumpi 
nescia)  nullovitio  mutabilitatis  obnoxia,  supra  om- 
nia  quae  camaliter  diliguntur  excelsa^  alTectionum 
omniam  potentissima,  divina;  contemplationis  avi- 
da,  in  omnibus  semper  invicla.  summa  actionum 
bonarum^  salus  morum^  finis  coelestium  prscepto- 
rum,  mors  criminum,  vita  virtutum,  virtus  pugnan- 
tium,  palmajustorum^  anima  sanctarum  mentium, 
causa  meritorum  bonorum,  prsemium  perfectorum. 
In  peccatis  suis  mortuos  suacitat,  languentes  sanat, 
perditos  instaurat,  spem  desperatis  inspirat ;  paci- 
ficas  menles  inhabitat,  fructuosa  in  pcenitentibus, 


Quss  vuHis  ut  facianl  vobis  h&mineSf  ita  et  vos  facUe 
illis  {Matth.  vii).  Quibus  duobus,  sciiicet  utriusque 
Testamenti  mandatis  per  unum  malitia  compescU 
tur,per  aliudbenignitas  prsrogatur;  ut  malum  quod 
pati  non  vult  quisque,  non  faciens  cessei  a  nocendi 
operc.  Ut  rursus  bonum  quod  sibi  fieri  appetit  im- 
pendens,erga  utilitatem  se  proximi  exerceat  ex  be- 
nignitate.  Sed  hs  nimirum  duo  dum  sollicita  inten- 
tione  cogitantur,  corad  innumeravirtutumministe- 
na  tenditur ;  ne  vcl  ad  inferenda  qus  non  debot> 
desideriis  inquieta  mens  ferveat,vel  erga  exhibenda 
quae  debet  otio  resoluta  torpescat.  Nam  cum  cavet 
alteri  facere  quod  nequaquam  vult  ab  altero  tolcrare, 
solllcita  se  intentionc  circumspicit,  ne  superbia  ele- 


Ista  in  proflcientibns,  gloriosa  in  perseverantibus,  tk  vet,  et  usque  ad  despectum  proximi  animum  de- 


victoriosain  martyribus,  operosa  inomnibusomnino 
fidelibus.  Quam  fides  concipit,  ad  quam  spes  currit, 
cui  profectus  omnium  servit.  Bx  qua  quidquid  est 
boni  opcris  vivit,  sub  qua  obedientia  crescit,  pcr 
quam  patientia  vincit,propter  quam  carnalia  blan- 
dimenta  devotio  reiigiosa  oontemnit,  sine  qua  nul- 
lus  Deo  placuit,  cum  qua  necpotuitaliquis  peccare 
nec  poterit.Hsc  estcharitasvera,germana,  perfecta, 
(fuam  excellentiorem  viam  nominat  sanctus  Apo- 
stolus  (/  Cor.  xii).  £t  vere  ipsa  est  via  qxms  ducit 
per  se  ambulantes  ad  patriam.  Quia  sicut  sine  via 
nullns  pervenit  quo  tendit,  ita  sine  charitate,  qua 
dicta  est  via,  non  ambulare  possunt  bomines  sed 
errarc. 

GAPUT  n. 

Qtuxi  charitas.  ad  innumera  bona  muUiformiter  ex* 

tendatur. 

Plenitudo  legis,  ut  Paulus  ait  apostolus,  dilectio 
esi  {R<m.  xin).  De  hac  iterum  dicit :  Invicem  onera 
vestra  portate,  et  sic  adimplebitis  legem  Christi  (Gatat, 
VT).LexetenimChristi  quidcongruentiusintelligi  po- 
test,  quam  charitas  ?  quam  tunc  vere  perficimus, 
cnm  f^atema  onera  ex  amore  toleramus.  Unde  et 
per  beatum  Job  dioitur,  quod  multiptex  sit  tex  ejus 
(Job.  tt).  Quid  etenim  hoc  loco  Dei  lex  accipi,  nisi 
cfaaritas  debet?  per  quam  semper  in  mente  leguntur 
praecepta  vit®  qualiter  in  actione  teneantur.  Sed  hsc 
eadem  lex  mu]tipIexdicitur,quiastudioseper  sollici- 


jiciens  exaltet,  ne  ambitin  cogitationem  laniet,  cum- 
que  hanc  ad  appetenda  aliena  dilatat,angustet ;  ne 
corluxuria  polluat,  et  subjectum  desideriis  per  illicita 
corrumpat;  ne  ira  exasperet,  etusquead  proferen- 
dam  contumeliam  inflammet ;  ne  invidia  mordeat^ 
et  alienis  fclicitatibus  smula  suavitatis  pertrahat, 
eamque  usquc  ad  lasciviamobtrectationis  extendat; 
ne  odium  maiitia  excitetj^^t  usque  ad  jaculum  male- 
dictionis  irritet.  Rursum  cum  cogitat  ut  ea  altori 
faciat,  quae  ipsa  sibi  fieri  ab  altero  exspectat,  pensat 
nimirum  ut  malis  bona^  ut  bonis  melxora  respon^ 
deant:  ut  erga  procaces  mansuctudinis  longanimi- 
tatem  exhibeat ;  ut  malitiae  peste  languentibus  gra- 
tiam  benignitatis  impeadal;  ut  discordes  ad  pacem 
veniant;  utconcordesad  concupi&centiamvcraepaois 
C  accingat ;  ut  indigentibus  necessaria  tribuat;  uter- 
rantibus  viam  rectitudinis  ostendat;  ut  aflTictos 
verboetcompassione  mulceat;  ut  accensos  in  hujus 
mundi  desideriis,  iticrepatione  restringat ;  ut  minas 
potentium  ratiocinatione  mitiget ;  ut  oppressorum 
angustias  quanta  pra^valet  ope,  levet ;  ut  foris  resi- 
stentibuB  opponat  patientiam,  ut  intus  superbien- 
tibus  exhibeat  cum  patientia  disciplinam  ;  ut  erga 
errata  subditorum  sic  mansuetudo  zelum  temperet, 
quatenus  a  justitiae  studio  non  enervet.  Sic  adula- 
tionum  zelus  ferveat,  ne  tamen  pietatis  limitem 
fervendO|transcendat.  Ut  ingratos  beneflciis  ad  amo- 
rem  provocet,ut  gratis  quoque  ministeriis  in  amore 
servet ;  ut  proximorum  mala  cum  corrigere  non 
valet,  taceat;  ut  quce,  cum  corrigi  loquendo  possunt, 
tudinem  charitcus  ad  cuncta  virtutum  faota  dilatatur  ])  silentium  consensum  essepertimescat ;  ut  sic  ea  quae 


qu8B  a  duobus  quidem  praeceptis  incipit,  sed  se  ad 
fnnumera  extendit.  Hujus  namque  legis  initium  di- 
lectio  Dei  est,  ac  dilectio  proximi.  Sed  Dei  dilectio 
per  tria  dislinguitur^quia  ex  toto  corde,  tota  anima, 
et  e^  tota  fortitudine  diligi  Gonditor  jubetur  {Exod. 
xx).  Qua  in  re  notandum  est,  quod  divinus  sermo 
cum  Deum  diligi  prascipit^  non  solum  narratexquo, 
sed  etiam  informat  ex  quanto^  cum  subjungit,  cx 
toto :  ut  videlicet  qui  perfecte  Deo  placere  deside- 
rat,  sibi  de  se  nihil  relinquat.  Proximi  autem  di- 
lectio  ad  duo  praecepta  derivatur,  cum  et  per  quem- 
dam  justum  dicitur:  Quod  ab  alio  tibi  odis  fieri,  vide 


tacet  tolerct^ne  tamen  in  anima  virus  doloris  occul- 
tet;  ut  sic  malevolis  minus  benignitatisexhibeat,  ne 
tamen  per  gratiam  a  jure  rectitudinis  excedat;  ut 
cuncta  proximis  quoc  prscvalet  impendat,  sed  haeo 
impcndendo  non  tumeat ;  ut  sic  in  bonis  qu(B  exhi- 
bet  tumoris  prscipitium  paveat,  ne  tamen  a  bono 
exercitio  torpescat ;  ut  sic  quae  possidet  tribuat, 
quatenus  quantasit  largitas  remunerantis  attendat» 
ne  cum  terrena  largitur,suam  plusquam  necesse  eet 
inopiam,  etin  oblatione  mnneris  hilarilatis  lumen 
tristitia  obscuret.  Bcne  ergo  voce  beati  Job,  lex  Dei 
multiplex  dicUur  (M.  xi).  Quia  nimirum  cum  una 


B01 


HATMONIS  flALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  III.  —  MISGELLANBA. 


m 


oademquesitcharitas,  simcntemplonocepcritjhanc  A  ^o  sustu1it,post  pcr  cincinnum  capitis  aere  libravit. 


ad  iunumora  opera  multiformiter  Bccendit. 

CAPUT  III. 

QudS  et  quanta  bona  operata  sit  charitas  in  sanctis 

Patribus, 

(Origf.)  Charitas  namque  perAbel,  et  electa  Deo 
munera  obtulit,  et  fratris  gladios  non  reluctando 
toleravit.  Charitas  Enoch  et  inter  homines  vivere 
spiritualiterdocuit,  et  ad  sublimem  vitam  ab  homi- 
nibus  etiam  corp#*a  abstraxit.  Gharitas  Noe,  de- 
spectis  omnibus  solum  Oeum  placabilem  ostendit,ut 
quffi  arciB  frabricam  studio  longi  laboris  exercuit,et 
mundo  superstitem  pio  opere  exercendo  superavit. 
Charitas  per  scmet  Japhet  humiliter  verenda  patris 
erubuit,et  superjecto  dorsis  pallio,  quie  non  videbat  n 
abscondit.CharitasAbrahdedextram,quiaadmortem 
filioobcdiendoextulitjhuncproh'8innumeraegentium 
patrom  fecit.  Charitas  Isaac  mentem,quam  semper 
ad  munditiam  tenuit,  caligantibus  aetate  oculis,  ad 
videnda  longe  post  ventura  dilatavit.  Charitas  Jacob 
compalit,  et  amissum  bonum  filium  medullitusge- 
mere,et  pravorum  filiorum  prssentiam  sub  squani- 
mitate  tolerare.  Charitas  Joseph  docuit  a  fratribus 
venundatum,  et  libertate  animi  infracta,  servitium 
perpetiy  et  eisdem  post  fratribus  meute  non  elata 
principari.  Charitas  Moysen  delinquente  populo  et 
usque  ad  petitionem  mortis  in  precibus  stravit,  et 
usque  ad  interfectionem  populi  per  zeli  studium 
erexit,  ut  et  pro  pereunte  plebe  sese  morti  obji- 
ceret,  et  contra  peccantem  protinus   vice   Domini 


Charitas  in  Danielem,  qui  a  regis  dapibua  gulam 
compescuit,  ei  et  esurientium  ora  leonum  clausit. 
Charitas  tribus  pueris,  quia  intranquillitatepositis 
incendia  vitiorum  subdit,  tribulationis  tempore  et 
flammias  fornacis  temperavit.  Charitas  in  Petro  et 
minis  terrentium  principum  fortiter  restitit,  et  in 
circumcisione  submovenda  minoris  verbahQmiliter 
audivit.  Charitas  in  Paulo,  et  manus  persequentiQin 
humiliter  pertulit,  et  tamen  in  circumcisionis  nego- 
tio,  longe  se  i  mpares  et  priores  sensu audenter  incre- 
pavit. 

CAPUT  IV. 
Quibus  modis  charUas  consistat. 

(Pelag.)  Charitas  quatuor  modis  consistit,  hoc 
est:  in  dilectione  qusBprimaest;  secundautnosmet- 
ipsos  secundum  Deum  amemus ;  tertia  proximos; 
quarta  etiam  inimicos.  Deum  ergo  plus  quam  nos 
diligere,  proximum  sicut  nos,  inimicum  sicut  proxi- 
mum. 

CAPUT  V. 
Qui>d  sine  charitate  nulla  bona  prosunt. 

{Prosp  )Paulusinquitapostolus:St/in^tttf Aommtfm 
loquar  et  angelorum,  charitatem  autem  non  halmero, 
factus  sum  velut  ors  sonans,  aut  cymbalum  tinmens 
(/  Cor,  xiTi).Hominum  vel  angelorum  linguas  inanem 
facundiam  quorumdam  significatam  debemus  acci* 
pere,  qui  docendi  officium  vanitate  placendi  magis 
quam  consulendi  charitate  suscipiunt,  etdictasua 


irascentis  scBviret.  Charitas  Phinees  brachium  in  C  magis  cupiunt  laudari  quam  fieri;  necdesanctitate 


ultione  peccantinm  erexit,  ut  arrepto  gladio  coeun- 
tes  transflgerety  et  iram  Domini  iratus  placa- 
ret.  Charitas  Jesu  exploratorem  docuit,  ut  et  prius 
contra  falsiloquos  cives  veritatem  verbo  defenderet, 
et  hanc  postmodum  gledio  contra  hostes  alligaret. 
Charitas  Samuel  et  in  principatu  humilem  praebuit, 
et  integrum  in  dejectione  servavit,  qui  cum  perse- 
queiptem  se  plebem  diligeret,  ipse  sibi  testimonio 
exstitit,  quia  culmenex  quodejectus  est  non  amavit. 
Charitas  Daviil  ante  iniquum  regem,  et  humilitate 
commovit  ad  fugam,  et  humilitute  replevit  ad  ve- 
niam,  quia  persecutorem  suum  et  timendo  fugit  ut 
Dominum^  et  tamen  cum  potestatem  feriendi  repe- 
rit,  non  agnovit  inimicum.  Charitas  Natban  etcon- 


operis,sed  de  sermonis  elucubrati  venustate  aolliciti 
sunt.  Merito  hitales  sramento  sonanti,aut  tinnienti 
cymbalo  comparantur,qui  in  modum  tinnientissra* 
menti  vel  cymbali  praeclara  quaeque  magis  appetunt 
sonare  quam  facere.  Et  si  hahuerOy  inquit  Aposto- 
lus,  prophetiam,  et  noverim  omnia  mysteria  ei  mnm 
scientiam:  et  sihabuero  omnem  fidem  ita  ut  mnUs 
transferam,  charitatem  autem  non  habuero,  nikU 
sum  (Ibid.),  Non  ad  hoo  ista  dicit,  quasi  aliqua 
bona  sine  charitate  habere  aliqui  possint,  sed  quia 
nihil  prosint  habentibus  ea,  si  a  charitate  defecerint. 
Et  si  distribuero  in  cibos  pauperum  omnes  facultates 
measy  et  si  tradidero  corpus  meum  ita  ut  ardeamt  cka- 
ritatem  autem  non  habuero,nihH  mihi  prodesl  [Ihi^)- 


trapeccantemregeminauctoritatemliberaeincrepa- n  Gharitas  ergo  babenda  est  ipsa  et  sectanda,  sme 


tionis  sustulit,  et  cum  regis  culpa  deesset,  in  peti- 
tione  humiliter  stravit.  Charitas  per  Isaiam  nudita- 
tem  carnis  in  prsdicatione  non  erubuit,  et  subducto 
carnali  velamine  mysteria  supema  penetravit.  Cha- 
ritas  Heliam^  quia  fervoris  zelo  vivere  spiritaliter 
dociiit,  ad  vitam  quoque  et  corporaliter  abstraxit. 
Charitas  Eliseum,  quia  magistrum  diligere  simpli- 
citer  instituit,  magistri  spiritu  dupliciter  implevit. 
Per  charitatem  Jeremias  ne  in  iEgyptum  populus 
descenderet,  restitit ;  sed  tamen  et  inobedientes  di- 
ligens,  quo  descendere  prohibuit,et  ipse  descendit. 
Charitas  Ezechielem^quia  prius  a  terrenis  desideriis 


qua  nec  eleemosyns»  nec  occisio  corporis,  nec 
illa  omnia  superius  dicta,  vel  alia  qualibet  bona 
perducunt  aliquos  ad  salutem.  Quia  qusBlibet  bona 
actio  vel  passio,  nisi  ex  fide,  quae  per  dilcctionem 
operatur,  exstiterint,  nobis  prodesse  non  potejunt. 
Quapropter  nihil  eis  peccati  damnabilis  remanere 
poterit,  nec  deerit  aliquid  boni,  quibus  charitas, 
omnis  inquinamenti  mundatio,  et  bonorum  ommuni 
mater,  adftierit. 


8&a 


DE  VARIETATE  UBRORUM.  —  LIB.  H. 


8M 


CAPUT  VI. 

Qualiter  verba  beaU  Pauli  apostoli  de  charitate 

intelligenda  sint, 

(Greg.)  Charitas  patiens  est,  betiigna  est :  non 
3mulaturf  non  inflatury  non  agit  perperam^  non  est 
ambitiosa,  non  quwrit  qusR  sua  sunt,  non  irritaiur, 
non  cogitat  malum,  non  gaudet  super  iniquitate,  con- 
gaudet  autem  veritati  (/  Cor.  xiii).  Pa'iens  quippe 
est  charitaSy  quia  illata  mala  squanimiter  tolerat. 
Benigna  vero  est^  quia  pro  malis  bona  largiter  mi- 
nistrat.  Non  asmulatur  :  quia  per  hoc,  quod  in  prae- 
senti  mundo  nihil  appetit,  invidere  terrenis  succes- 
sibus  nescit.  Non  inflaturj  quia  cum  praemium  in- 
ternas  retributionis  anxie  desiderat,  de  bonis  se  ex- 
tericribus  non  exaltat.  Non  agit  perperam,  quia 


A  ligamus,  nihil  crit  in  nobis  unde  peccati  deaideriis 
serviamus.  Et  quid  est  diligere  Deum,  nisi  illo  occu- 
pari  animo,  concipere  fruendas  visionis  ejus  elTectui 
peccati  odium,  mundi  fastidium,  diligere  etiam  pro- 
ximum  quem  in  se  censuit  diligendum.  Illi  vero  ex 
toto  et  plus  quam  se  diligunt  Deum,  qui  pro  ejus 
amore,  sus  ad  tempus  saluti  non  parcunt,  seipsos 
tribulationi  acpericulistradunt.Nudari  facuUatibus 
propriis,  patri®  sus  extorres  Oeri,  parentibus  et 
uxoribus  et  filiis  renuntiare  parati  sunt,  et  ut  in 
totum  dicam,  ipsam  corporis  mortemnonsolumnon 
refugiunt,  sed  etiam  libenter  excipiunt,  ambientes 
a  corporis  sui  vita  magis  quam  a  Deo  vita  vits  su» 
discedere.  Proximos  nostros  sicut  nos  diligere  debe- 
mus  :  non  illi  tantum  proximi  nostri  credendi  sunt 


«rionuu»  uuu  «Aaiuau  L^in.  uyu  /'«^'/'«-"-j  4"-      quosnobis  gradussanguinis  jungit,8ed  proximi  no- 
quoseinsolum  Dei  et  proximi  amorem  dilatat,  B  g^^j^j.^^^^ji3y^^^„j„^gj^^^.^^gj^^^„^^^^g^j.^p^^^ 

ticipes.  Secundum  nos  proximos  omnes  diligimus 


quidquid  a  rectitudine  di8crepat,ignorat.  Quid  sit  au- 
tem,perperam  agere,sanctusBasilius  inter  caetera  ita 
definiens  ait  :  Quidquid  non  propter  usus  necessa- 
rios,  sed  vel  ornatus  causo,  vel  decoris  alicujus  fit, 
hoc  est  perperam  agere.  (Greg.)  Non  est  ambitiosa 
charitas  ;  quia  quo  ardenter  intus  ad  sua  satagit, 
foras  nullatenus  aliena  concupiscit.  Non  querit  qux 
sua  sunt,  quia  cuncta  qus  hic  transitoria  possidet, 
velut  aliena  negligit,  cum  nihil  sibi  esse  proprium, 
nisi  quod  secum  permaneat  agnoscit.  Non  irritatur, 
quiaetinjuriis  lacessita  ad  nullosultionis  susb  motus 
excitat,  dum  magnis  laboribus  majora  post  prsemia 
exspectat.  Non  cogitat  maltm,  quia  in  amore  mun- 
ditis  mentem  solidans,  dum  omne  odium  radicitus 


cum  ad  mores  bonos  et  ad  aetemam  vitam  conse- 
quendam  sicut  nobis  eorum  saluti  consulimus,cum 
nos  in  eorum  peccatis  ac  periculis  cogita-rus^et.si- 
cut  nobis  subveniri  optareraus,  ita  eis  pro  viribus 
subvenimus,aut  si  facultas  defuerit,voluntatem  sub- 
veniendi  tenemus.  Quapropter  haec  est  proximi  tota 
dilectio,  ut  bonum  quod  tibi  conferri  vis,  velis  et 
proximo.  Etenim  profectus  tuos  esse  credas,  et  de 
peccatisaliorum  tanquam  de  propriis  misericorditer 
lugeas.  {BasiL)  Haec  est  enim  charitas  quam  habere 
debemus  invicem,  sicut  Dominus  ostendit  etdocuit, 
dicens  :  Diligite  invicem  sirut  et  ego  dilexi  vos.  Ma~ 
jorem  hac  dilectionem  nemo  habet,  quam  ut  animam 


emit,  versare  in  animo  quod  inqainat  neacit.  Nm  q  ^^  ^^  ^^^  ^^  ^^^^  ^„.^ ^j^^  j„,j  g.  ^^^^ 


gaudet  super  iniquitate,  quia  quo  sola  dilectione 
erga  omnes  inhiat,  nec  de  perditione  adversantium 
exsultat.  tongaudet  autem  veritati,  quia  ut  caeteros 
diligens,  per  hoc,  quod  rectum  in  aliis  conspicit, 
quasi  de  augmento  proprii  provectus  hilarescit* 
(Prosp.)  Omnia  suffert,  quia  omnes  inquietos  vel 
inquietudines  fundata  animi  tranquillitate  suffert. 
Omnia  credit,  quia  post  hanc  vitam,  paenas  divini- 
tus  comminatas  credit  non  meiuendo, Otnnia  sperat, 
quia  praemia  preemissa  sperat  gaudendo. Omitta^u^- 
tinet,  quia  revelationem  filiorum  Dei  desiderat  for- 
titer  sustinendo.  (Pelag.)  Charitas  nunquam  exd- 
dit  :  non  excidit  dicit,  id  est  elapsa  non  est,  vel  non 
excessit.  Ipsa  enim  soia  permcmet  in  futurum,  vel 
recie,  quia  vera  est,  non  mutabitur. 

CAPUT  VII. 

Qualiter  eharitas  erga  Deum,  et  qualiter  erga  proxi- 

mum  sit  exhibenda. 

Ergo  si  charitatem  Deo  exhibeamus  et  proximo  de 
cordepuroetconscientiabona  et  fide  non  ficta,faeile 
peccato  resistimus,  bonis  omnibus  abundamus,  sae- 
culi  blandimenta  comtemnimus,  et omnia  quae  difQ- 
cilia  snnt  humanae  fragilitatis  vel  aspera  etiam,cum 
diiectione  perficimus,  si  tamen  Deum  charitate  quae 
nobis  ab  illo,ex  toto  corde^ex  tota  anima  et  totis  vi- 
ribus  diligamus.  Ex  ea  enim  parte  quis  peccat^  ex 
qua  minus  diligit  Deum.  Quem  si  ex  toto  corde  di- 


et  animam  poni  oportet,  quanto  magis  in  aliis  vo- 
tum  et  studium  debet  intelligi,  sine  dubio  non  se- 
cundum  humanas  voluntates,  sed  secundum  illum 
prospectum  in  quo  est  commune  omnium  propo- 
tum  placandi  Dominum. 

CAPUT  VIII. 
Quod  ne  tantse  virtutis  sit  charitas,  ut  omnem  legem 
et  universa  mandata  Dei  in  ea  possimus  complere, 
Quantae  autemvirtutis  sit  charitas  in  consequen- 
tibus  ponit  Apostolus  cum  ait  {Rom  xin) :  Qui  enim 
ditigit  proximum,  legem  implevit.  Nam  non  adulte- 
rabis,  non  occides,  non  furtum  facies,  non  falsum 
testimonium  dices,  non  concupisces,  et  si  quod  est 
aliud  mandatum  in  hoc  verbo  instauratur  :  diliges 
n  proximum  tuum  tanquam  te  ipsum.  Et  ad  ultimum 
rationem  tanti  hujus  bon!  breviter  colligens,  ait : 
Dilectio  proximi  malum  non  operatur :  plenitudo  legis 
est  dilectio  (f^id.^.Supra  dixeTBi,qmsLquidiligitproxi' 
mum,  legem  implevit.  Et  quia  difQcile  videbatur,quo- 
modo  quis4)0sset  omnemlegem  in  uno  sermonecom- 
plere,  plenissimam  reddit  rationem,  dicens :  Dilectio 
proximi  malum  non  operatur,  Et  ideo  plenitudo  le- 
gis  est  dilectio.  Pone  ergo  per  singula  mandata  legis 
dilectionem,et  vide  quam  facile  cuncta  complentur. 
Nunquid  qui  diligit  proximum,  occidere  eum  po- 
test  ?  Certum  est  quod  nemo  quem  diligitinterficit. 
Est  ergo  dilectio  per  quam  impletur  mandatum  quo 


m 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EMSC.  OPP.  PAR8  111.  —  MlSCELLANEA. 


praecipitur,  Non  oceides,  Similiter  et  qui  proximum  A  Deus  perseveranter  peccemu8,nequequi  justepec- 


Bunm  diligit,  in  trxorem  ^us  adulterium  non  com- 
tniUH.Etqui  diligit,  proximum  suum^qutt  ejus  sunt 
non.  furatur.Et  qui  diligit  proximumsuum,adver8U9 
eum  non  dicit  falsum  testimonium.  Similiter  et  cm- 
tera  maudata  legis,  si  sit  erga  proximum  dilectio, 
absque  aliquo  iabore  servantur.  Potest  et  ita  intel- 
ligi,  quod  proximus  noster  sit  Ghristus  secundum 
Evangelii  sententiam  ;  qui  venitetjacentes  nos  vul- 
neratos  a  latronibus  et  nudatos  a  dsmonibus,  ju- 
tnento  corporls  sui  superposuit.et  ad  stabulum  Ec- 
clesin  detulit,  et  caetera.  Hunc  ergo  proximum,  si 
diligamns  oninoni  legcm  et  universa  mandata,in  ip- 
sius  amore  complemus. 

CAPUT  IX. 


cata  distringct,  vraiam  deBperaHius,  sed  utaiin^ue 
periculum  evitemus,  et  a  maio  declinemus,  et  de 
pietate  Dei  veniam  speremus.  Omnis  quippe  justus 
spe  et  formidine  ni(et,  quianunciUumadgaudium 
spes  erigit^nunc  formidinem  tcpror  geheaDae  addicit. 

CAPUT  XII. 
De  spe  non  ponenda  in  homine, 
(Aug.)  Spe  enim^  ut  ait  Apostolus,  salvi  [acU  iu- 
mus  (Rom,  viii).  Non  enim  est  spcs  poaenda  iu  ho- 
mincy  quia  maledictus  omnis,  sicut  divina  testaatur 
eloquia,  qui  spem  suam  ponit  in  homine  (Jer.  ztu). 
Ac  per  hoc,  et  in  scipso  qui  spem  suam  ponit, 
hi^jus  maledictionis  vinculo  innectitur.Ideo  aon  nisi 
a  Domino  Deo  petere  debemus,  quidquid  speramue 


Qualiler  per  chantatem  in  Deo  diligilur  amicus  et   R  ^'«^  ^®»^  operaturos,  vel  pro  bonia  operibus  adeplu- 


propter  Deum  diligitur  inimicus, 

{Greg,)  8i  q.uis  quemlibet  amat  sed  propterDeum 
non  amat,charitatem  non  habet^  sed  habere  se  pu- 
tat.  Charitas  autem  vera  est  cum  et  in  Deo  diligitur 
amicus,  et  propter  Deum  diligitur  inimicus.Ille  enim 
propter  Deum  diligit  eoe  quos  diligit,  qui  etiam  eos 
diligere  a  quibus  non  diligitur,  scit.  Probari  autem 
charitas  per  solam  odii  adversitatem  solet.  Unde  et 
per  semetipsum  Dominus  dicit  :  Diligite  inimicos 
vesiros,  benefacite  his  qui  vos  oderunt  (Matth,  v).  Ille 
crgo  securus  amat,  qui  propter  Deum  et  illum  amat, 
&  quo  se  inteliigit  non-  umari ;  difG.cile  quippe  est 
omnem  vim  charitatis  exprimere,  cum  omnia  Dei 
prsecepta  sola  possideat  charitas,  dicente  beato  Au- 
gustino:  Totam  magnitudinem  et  altitudinem  divi.  a 
norum  eloquiorum  secura  possidet  charitas,  qua 
Deum  proximumque  diligimus.  H«ec  in  adversitati- 
bus  tolerat,  in  presperitatibus  temperat,  in  duris 
passionibus  fortis^  in  bonis  operibus  hilaris,  in  ten- 
tatione  tutissima,  in  hospitalite  largissima,  inter 
veros  fratres  latissima,  inter  falsos  patientissima. 
SufKlciant  autem  baec  qu®  de  charitate  scripta  sunt; 
nunc  autem  de  cateris  virtutibus,  prout  auetor  lu- 
cis  dare  dignabitur.  insistendum  est. 

CAPUT  V. 
Despe. 

(Ciusiod.)  Spes  est  bonorum  spectatio  faturorum 
quee  exqrimit  humilitatis  affectum  et  sedul»  servi- 
tottfi  obsequium.  Spes  aotem  vocata  quod  sit  pes 


ros.  Ponamus  igitur  spem  in  Domino,  iastroente 
David  dicente  :  Mihi  autem  odhaerereDeo  benum  titi 
ponere  in  Domino  Deo  spem  meam  (Psal,  uxii).  £t 
iterum  :  Spes  mea  in  Deo  est  (Psal.  lxi.) 

CAPUT  XIU. 
Qualiier  spes  crescit  inier  adoersa, 
{Greg.)  Tanto  namque  spes  iaDeumsoiidiorfiu^ 
g\t,quaatopro  ilia  quisque  graviora  pertuleht.OQis 
nequaquam  retributiotdsgaudium  de»ternitatocoh< 
ligitur,quod  non  hic  prius  pia  tribulatione  semiiu- 
tur.  Hinc  enitn  per  PflalmiBtam  dicittfr :  ButUet  ihani 
et  flebant,  mittenies  semina  sua.  Venientes  tfB/ffii  k* 
nient  in  exsultaiians  portantes  nUtnipuloi  suot  {Ptoi^ 
exxxv). 

CAPUT  XIV. 

De  flde. 

(Prosp,)  Pides  enim  eet  justitiae  fuDdamentQin, 
qnam  nuUa  opera  bona  prdecedunt,et  exqiiaoinm& 
bona  procedunt.  Ipsa  nos  a  peccatis  omnibus  pur^t, 
mentes  nostras  illuminat,  Deo  recotlciliat,  cunctis 
participibue  naturse  nostr»  consociat,  spcm  nobis 
fnturae  remunerationis  inspirat,  auget  in  nobis 
virtutes  sanctas,  ao  nos  in  earum  possessione  cod- 
firmat. 

CAPUT  XV. 
Quod  nisi  per  fidem^  quae  per  dilectionem  opercUur, 
nemo  poiest  venhe  ad  requiem, 

Nemo  potest  ad  veram  pervenire  beatitadiaem, 
nisi  per  fidem,  Sine  fide  enim,  ut  ait  Scriptitf&»  «*>- 


progrediendiquasiestpes.Undeecontrariodicitur  jjip^^jjf^jT^  (^^^.  x,).  Fidem  scilicel 

illam  quae  per  dilectionem  operatur,quia  ut  Jacobus 
ait  apostolus:  Fides  sine  operibus  mortua  estiJac-n]- 
Et  iterum  :  Quidproderit,  fratres  mei,  si  fidrn  (f^ 
dicat  se  htthere,  opera  autem  Hdn  habeut*f  Kvnvflid 
pdterit  fides  salvare  eumf{Ibid,)  Pidesslneoperibas 
otiosa  eet.  Beatus  autem  est  qui  et  recte  credcndo 
bene  vivit,  et  bene  vivendo  fldem  i^ectam  custodit. 
Prustra  sibi  de  sola  fide  blanditur^  qui  bonis  open- 
bus  non  omatur.  Multi  fide  tantum  Chrisliam  sunt, 
opere  vero  a  Chridtiana  doctrida  dissentiutit.  Est 
atitem  fides  virtus  prieclarrf,  p6rquam  sanirtlPitrP* 


desperatio,  cui  nulla  est  progredi  facultas.  Quia 
dum  quiaqnis  peocatum  amat,  futuram  glonam  non 
Bperat.  Ille  enim  fiducialitar  exspeotat,  qui  ejus 
mandata  fideliter  servat. 

CAPUT  XI. 
QuM  illis  tantummodo  proficit  spes  qui  ab  actione 

prava  quieseunt, 

{Isid.)  Qui  male  .agere  non  desistunt  vana  spe 

indalgentiam  de  Dei  pietate  requirunt,  quam  recte 

queererent  siab  actione  prava  cessarent.  Metnendum 

valde  est  ut  neque  per  spem  veniffi  quam  promittit 


991 


DE  VAaiETATG  UBEPftPM.  ^  UB.  Ih 


m 


uniti  9uat  Doo :  lage  ad  Hebrffios  Epistolftm  (Hebr,  ii) 
Pauli  apostoli,  et  ipveaies. 

GAPUT  XVI. 
(2««^9d  iifferefitia  intfr  ^dm  ei  spem. 

{Aug,)  Est  itaque  fides  bongraai  rerum  et  mala- 
rum,  quiaet  bona  creduntur  et  mala  et  hoc  fidebona 
non  mala.  Est  etiam  fides  et  prseteritarum  rerum  et 
pr^sentium  et  futurarum.CredimusenimGhristum 
i^ortuum,  quod  jam  prsteriit ;  credimus  sederead 
dextram  Patns,qaod  nunc  est ;  crediipus  venturum 
ad  judicandum,  quodfuturuinest.Itcni  fideset  sua- 
rum  irerum  est,  et  alienarum.  Nam  et  se  quisque 
creditaliquando  C8secGppiase,nec  fuisse  utiqucsem- 
piteriium.  Et  alios  atque  alia  nec  solum  de  aliis 
bomii^ihus  multa,  quse  ad  religionem  pertinent, 
verum  etiam  de  angelis  credimus.  Spes  autem  non 
nisi  bonarum  rerum  est,  nec  nisi  futurarum,etad 
eum  pertinentium,  qui  earum  spem  gerere  p^rbiba- 
tur.  Quae  cum  ita  aint  propter  has  causas,  distin- 
guendaerit  fides  a  spe^  sicut  vocabulo,ita  rationa- 
bili  difiTerentia.Namquod  attinet  ad  non  videre,sive 
qu«  creduntur,  sive  qu®  sperantur,  fidei  speique 
cor(imuneest.In  Episiolaquippe  ad  Hebrsos  {Hebr,i\) 
qua  teste  usi  sunt  illustres  catholics  regulxdefen- 
sorea,  fides  esse  dicia  est  cognitio  rerum  quae  non 
videntur.Quamvisquandoquesequisquenonverbis, 
nQn  testibus,  nondenique  ullis  argumentis,  sed  prce- 
sentium  rerum  evidentiae  dicit  credidisse,  hoc  est 
fiiem  accommodasse.  Non  iiavidetur  absurdiusut 
recte  reprehendatur in  verbo,  eique  dicatur :  vidisti  ? 
ergo  non  credidisti  ;  unde  puiari  potest,  non  esse 
consequens  ut  non  videaturresquxcunquecreditur, 
5ed  pfieliushunc  appellamus  fidem  quam  divinaelo- 
(^ilia  docuerupt:  earum  scilicet  rerum  qus  nonvi- 
dentur.  De  spe  quoque  Apostolus  ait ;  Spes  qu^e 
vtdetur,  non  est  spes.  Quod  enim  videt,quis,quidspe- 
rcUfSi  autem  quod  non  videmus,speramus.perpatien- 
tiam  exspectamus  (Rom,  viii).  Cum  ergo  nobis  bona 
futura  esse  creduntur,  nihil  aliud  quam  sperantur. 
Jam  de  amore  quid  dicam,aiae  quo  fidesnihilpro- 
de»t?  Spe^  vero  esae  sine  amore  noa  poiest.  Deni^p 
que,  ut  ait  apostolus  Jaeobus :  Ei  djsmones  credunt 
e$  €ontr$mi$eunt  (Jae.  n) :  aeo  tameii  sperant  vel 
amanl^  eed  potius  quod  Bperamus  et  amamu8,cr^ 
deado  ventiiruBi  esse  formidaat.  Propter  quod  et 
apo0iolu8  ¥9Lulu»,fidemqusi  perdHeeiionemoperaiurf 
apptobat  atque  commendat(6ai.v),qu9Utique8io« 
spe  Bon  poteat  oMe.  Proiade  nee  amor  siae  spe  e»t, 
neo  Bine  amore  spes,  nec  utrumque  siRe  fide. 

CAPUT  xvn. 

Quod  in(0r  se  differant  spes^  fides  et  charitas. 

Nune  autcm  manet,  ait  apostolus  Panlus,  spes^ 
fides,  charitfis^  Jria  hxc.  major  autem  hqrum  estcha- 
ritas  (l  Cor,  mi).  Fides  in  spem  proficit,  spes  vero 
ad  charitatem..  In  presenti  vero  sunt  iria,  in  futuro 
aola  charita&sanctorum  etangelorum  et  Dei(Prosp.), 
Quidquid  fideset  spes  promiseratconsummabit.  Ma- 

jua  ergo  &kX  quod  9emper  erit,  quam^uQd  aiiquaudo 


j^  cessabit.Caeterum  propheis  ei  mysieriorum  ompium 
notitia  vel  scieniia,  nee  non  ipsa  fidoa  vol  c«tera 
talia,quaenonperfeciionem  fidelium,sed  fragilitate 
necessaria  indicaniur,in  illa  perfoctione  justorum, 
quoin  chariiaie  radicaii  contendunt,pervenientibu8 
necessaria  esse  non  poterunt,  sed  sola  chariias  ibi 
perfecta  erji,  cum  porfecios  Deo,  a  quo  donata  est, 
conjunxerit. 

CAPUT  XVIII. 
De  oratione. 
(Cypr.)  Dominus  cnim  nostcr  Jcsus  Christu^  uon 
ianium  verbis,  ^ed  et  factis  orare  nos  docui^.  Ipse 
orans  frequentor  et  deprccans^  ei  quid  nos  facer^ 
oportcret  exempli  sui  coniestaiione  demonstran^^ 
aicut  scriptum  esi^lpseautemfuii^ocedensinsolitu- 

n  dines  et  adorans.  Ei  iieruni :  Exivii  in  montem  orare, 
et  fuit  pemoctam  in  orntione  Dei{Matth.xiy ; Luc.vi)^ 
Quod  si  ille  orabat  qui  sine  pcccato  erat,  quanto 
magis  peccaiores  oporiet  orare.Et  si  ille  pertotam 
noctem  jugiter  vigilans  etconiinuis  precibus  orabat, 
quanto  magis  nosinfrequentandaoratioaedebemus 
nocte  vigilare.  De  hoc  et  beaiisaimus  Ambrosiusepi- 
scopus  ait:Quod  autem  Dominus  Jesus  pernoctana 
fuii  in  orationeDei,formatibipraescribilurquamde- 
bcas  aemuIari.(i4m5r.]Quid  enim  te  prtsalutetuafa- 
core  oportei,,quando  pro  te  Cgristusinorationeper- 
nociet?  Quid  te  facere  convenit,cum  vis  aliquod  of- 
ficium  pieiatis  adoriri,cum  Christus  missurus apos- 
tolos,  priua  orare  curavit. 

CAPUT  XIX. 
De  laude  ei  uiilitate  orationis. 

C  (Joan.)  Quam  aulem  laudabilis  ei  uiilis  valdequa 
necessaria  sit  oratio,  sanctus  Joannes  Constantino- 
politanus  antistes  intor  csiera  dicit :  Oratio  eccle- 
siasticasolviivincuIaPetri.OratioPauIidilaiavitpr®- 
dicationis  fiduciam.  Oratio  caminum  ignis  exsiinxit. 
Oratio  conclusit  ora  leonum.Oratio  scditionemcom- 
pescuii.  Oratio  paradisum  aperuit.  Oratio  coeli  car- 
dines  reseravit.  Oratio  sierilem  fecundavit.  Oratio 
Cornelii  ccelos  peneiravii.(/suf.)  Oratio  publicanum 
justificavit.  Oratio  frequensdiaboli  jaculasubmovet. 
Oratio  frequcns  et  continua  diaboli  iela  exsuperat, 
Oraiiofrequens  fiammas  vitiorum  exstinguit.Oratio 
grandis  est  animfie  munilio.  (Basil.)  Per  oratijDaes 
purissimas  omnia  nobis  utilia  tribuuntur  a  Dor 
mino,  et  cuncta  noxia  procul  dubio  efTugantur, 

jj  CAPUT  XX. 

De  revereniia  et  devotione  oraiionu. 
(Cypr,)  Quando  auicm  siamus  ad  orationem,  ut 
aanctissimus  maKyr  Cyprianus  ait,  invigilare  et  in- 
cumbere  ^d  preces  toto  corde  debemus.  Cogitatio 
omnis  carnalis  et  sscularis  abscedat,  nec  quidquam 
tunc  animus  qu|imid  solumcogitetquod  precatur. 
Ideo  et  saperdoa  ante  orationem  praBfationeprffimisAa» 
paraimeiltesfratrumdiceado:  Sursumcorda;  utdum 
respondeat  plebs :  habemus  ad  Dominum,  admonea^ 
mur  nihil  aliudsequamDominum  cogitaredebere. 
daudaiur  contra  adversarium  pectuscisoli  Dcopa- 
teat,  aeo  ad  ae  hoatem  Dei  tempore  oratioaia  adirs^ 


899 


HAYMONIS  HALBEIISTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  III.— MISCELLANEA. 


900 


patiatur.  Obrepit  enim  frequenter  et  penotrat,  et  A  ^^^  unquamab  oratione  cessabitjnisijustusessede- 


subtiliter  fallens  preces  nostraa  a  Deo  avocat,  ut 
aliud  habeamus  in  corde^et  aliud  in  mente^quando 
intentione  sincera  Deum  debeat  nonvocis  sonus^sed 
animus  et  sensus  orare.  Quae  autem  segnitia  est 
alienarietcapiineptiscogitationibusetprofan  s,  cum 
Dominum  deprecaris,  quasi  sit  aliud  quod  magis  de- 
beascogitare,  quamquodcumDeo  loqxxRnst  {Bened,) 
Nam  et  cum  quaii  devotione  et  reverentia  sit  oran- 
dum  beatissimus  et  sanctissimus  pater  Benedictus 
demonstratdicens :  Si  cum  hominibus  potentibus  vo- 
lumus  aliqua  suggerere,  non  prssumimus  nisi  cum 
humilitate  et  reverentia,quanto  magis  DominoDeo 
tiniversorumcum  omni  humiiitate  et  puritatisdevo- 
tione  supplicandum  estEt  non  in  multiloquio,  sed 


sistat.  Sive  enim  manducet  et  bibat,  aut  dormiat 
justus,  aut  operetur,  aut  loquatur,  aut  aliud  quid 
faciaiy  si  ad  gloriam  et  laudem  Doi,  et  secundum 
eijus  volantatem  facit,  oratio  est. 

CAPUT  xxin. 

Quod  cum  oratione  omnia  nmt  agenda. 
{Ambros.)  Servus  enim  Dei  assiduus  esse  debetin 
oratione,  et,  ut  ait  apostolus  Paulus^sine  intenniB- 
sione  orare  (/  Thess.  ii).  Quia  sedulaB  preces  proro- 
cant  animamjudicis  ad  dandam  misericordiam«Nam 
etidem  Apostolus  admonet  dxoens:  Instate  oratumi^ 
vigilantes  in  ea  {€oL  iv) ;  {Cypr.)  docens  scilicet 
et  ostendens^  eos  impetrare  quod  postulant  de  Deo 


in  puritete  cordis  et  compunotionelacrymarumnos  „  P"^''^  'i^?^  ''•*«**  '^«"^  '°  °/*"°^"'  ^«^''^-  ^^"^S^ 
AYiTnHini  apiamiia  "^  *"  JJ  Ncque  dio  vaccs  ncque  nocte,  sed  cum  somnus  de 

oculis  tuis  ceciderit,  tunc  scnsus  tuus  in  oratione 

vigilet.(^f^on.}Sicut  enim  militi  sine  armis  adbel> 

lum  exire  non  convenit,  ita  homini  Ghristiano  pro- 

cederequolibet  sine  oratione  non  expedit.Egredien- 

tes  de  hospitio  armet  oratio,  regredientibus  de  pla- 

tea  oratio  occurrat.  Quidquid  Ghristianus  inchoat 

antea  orationem  ad  Deum  dirigat.  Quidquid  perficit, 

et  hoc  cum  oratione  perficiat.  Et  semper  sensu, 

mente,  voce,  etopere  omnipotentem  Deum  oret,  ut 

ea  quas  recta  et  ei  placita  sunt,  faciat,  sibi  cogitare, 

velle,  dicero  pariter  et  facere,  et  usque  ad  boni  ope- 

ris  perseveranti\m,  vitamque  perpetuam  feliciter 

pervenire  concedat.  Frequenter  namque  orationiin- 

distat,et  mala  sua  praeterita  cum  lacryminis  velge- 


exaudiri  sciamus. 

GAPUT  XXI. 

Quod  ipsa  est  acceptabilis  Deo  oratto  qu3S  sine  odio 

fratemo  funditur, 

(Greg.)  Cum  stabitis  ad  orationem,  inquit  Domi- 

nu9,  dimittite  si  quid  kabetisadversus  alierum  {Marc, 

xi).  Hinc  iterum  dicit :  Nisi  remiseritis  hominibus 

peccataynec  Pater  vester  qui  in  caslis  est  remittetvobis 

peccatavestra  {Matth,  vi).  Uinc  rursum  ait :  Date  et 

dabitur  vohis  ;  dimitle  et  dimittetur  vobis  {Luc  vi). 

Hinc  constitutione  postulationisconditionemposuit 

pletatis  dicens  :  Dimitte  nobis  debita  nostraj  sicut  et 

nos  dimittimus  debitoribus  nostris  {Mattfi,  vi).  Ule 

recte  sui  delicti  veniam  postulat,  cum   hoc  quod 

prius  in  ipso  delinquitur  relaxat.  Dimittamus  enim 


quod  debetur  nobis,  ut  dimitUtur  quod  debetur  a  C  "^«tu  quotidie  in  oratfone  Deo  confiteatur,  etcaveat 


nobis.  Relinque  proximo  /tto,  ait  Salomon,  fM>c^/i  te, 
et  tunc  deprecanti  tibi  peccata  solventur{Eccli,  xxviii). 
Ait  enim  apostolus  Paulus  :  Volo  itaque  viros  orare 
in  omni  loco,  levantes  sanctas  manus  sine  ira  et  disce* 
ptatione  {I  Tim,  ii).  (Ambros,)  Pacificum  animum  in 
oratione  esse  debere,ut  ad  elTectum  deducaturora- 
tio.  SancUe  enim  manus  sunt  quando  cor  mundum 
est. 

CAPUT  XXII. 

Qualiter   semper   sine   aliqua   intermissione    orare 

possumus. 

(Beda.)  Ait  eiiim  Dominus  :  Oportet  semper  orare 

et  non  dcficere  {Luc,  iviii).  Et  apostolus  Paulus  di- 

cit  :  Semper   gaudete   et  sine   intermissione    orate 

(I  Tfiess.  ii).  Quis  autem  potest  ita  semper  orare,  n  mittatur.utiqueet  sermo  non  habens  fructam  pro- 


ne  ad  hoc  rursus  proruatquod  se  fletibusplanxiase 
cognoscit.  Meminisci  enim  debet  quod  dicitur  :  Ne 
iteres  verbum  in  oratione  tua  {Eccli.  vii).  Quo  videli- 
cet  dicto  vir  sapicns  nequaquam  nos  prohibet  sspe 
veniam  petere,  sed  culpas  iterare.  Acsi  aperte  dicat: 
Gum  malagesta  defleveris,  nequaquam  rursum  facies 
quod  in  precibus  iterum  plangas. 

GAPDT  XXIV. 

Quod  oraiio  tunc  pretiosior  fit  cam  eleemosyna  con» 

juncta  fuerit. 

{Cypr.)  Orantes  autem  non  infructuosis  nec  rudis 
precibus  ad  Deum  veniant.  InefHcax  petitio  est  eom 
precaturDeum  sterilis  oratio.Nam  cum  omnisarbor 
non  faciens  fructum  bonum  excidatur  et  in  ignem 


et  sine  defectu  vel  intermissione  precibusinsistere, 
ut  nec  alimentum  sumendi,  aut  dormiendi  tempus 
habeat?Aut  ergo  dicendumesteumsemperorareet 
non  deficere,  qui  canonicis  horis  quotidie  justari- 
tumecclesiasticffl  traditionis  psalmodiis,  precibus- 
que  consuetis  Deum  laudare  et  rogare  non  desistit; 
et  hoc  esse  quod  Psalmista  dicebat :  Benedicam  Do- 
minum  in  omni  tempore,  semper  laus  ejus  in  oremeo 
{Psal.  xxxiii).  Aut  certe  omnia,  quae  justus  secun- 
dumDeum  geritetdicit,adorationem  essereputanda, 
Quiaenim  justuspine  intcrmiasione  qu®  justa  sunt 
sijpt,  ao  per  ho^  sine  intermissione  justus  orabit, 


mereri  Deum  non  potest,  qui  nulla  operatione  fe- 
cundus  est.Et  ideodivinaScripturainstruitydiceDs: 
Bona  est  oratio  cum  jejunio  et  eleemosyna  {Tob.  xn). 
Namqui  in  diejudiciiprsmiumpro  operibusetelee- 
mosynis  redditurus  est,hodie  quoqueadorationem 
cum  operationem  venienti  benignus  auditorestSic 
denique  Gomelius  centurio,  cum  oraret,  meruit  au- 
diri :  fuit  faciens  multas  eleemosynas  in  plebe,  et 
semper  orans  Deum.  Huic  circa  nonam  horam  astitit 
angelus  testimonium  reddens  sui  operis  etdicens: 
Conicli,  oraliones  lux  et  elccmosynx  tua'  ascende- 
runt  in  memoriam  coram  Deo  {Act,  x).  [Greg.]  Ciio 


901 


DB  VARIBTATE  LIBRORUM.  -  LIB.  H. 


902 


orationes  ad  Deum  adcendunt,  qus  ad  eum  merita  A 
noslri  ogeria  imponunt.  Unde  et  per  Jeremiampro- 
phetam  dicitur:  Levemuscordanostracummanibusad 
Deum  (Jer.  iii).  AdDeumquippecordacummanibus 
levarei  eatorationisnostrsstudiumcummerito  boni 
operis  imponere.  De  hoc  et  sanctusLeopapa.  (Leo.) 
Orationeenim  et  propitiatioDei  qusBritur  Jejunio  con- 
cupiscentiacamisezstinguitury  eleemosynis  peccata 
redimuntur.  In  orationibus  fides  permanet  rectai 
in  jeguniis  innocens  vita,  in  eleemosynis  mens  be- 
nigna. 

CAPUV  XXV. 
De  jejunio  exterioris  interiorisque  hominis. 

(Aug.)  Jejunium  universamessedicimuscorporis 
castigationem.  Non  est  tantummodo  jejunandum  a 
concupiscentia  ciborum,  sed  abomnilaetitiatempo- B 
ralium  delectationum.  Quiigitur  corpori  suo  jejunia 
devotus  ii\]icit,  principaliter  renuntietvitiis.  Oupidi- 
tatum  iomites  comprimat,  frangat  impetusmentis, 
libidines  vincat,  faces  avaritise  ardentis  exstinguat, 
latiusque  factis  vim  dilectionis  extenda^  atque  in 
alimenta  pauperum  abrupti  apparatusimpendialar- 
giatur.  Omnia  ergo  corporis  nefandapeccataanimi 
virtute  calcentur,  utetanimasanctitatecorporisad- 
juvetnr.  [Isid,)  Hoc  est  enim  perfectum  el  rationa- 
bile  jejunium^quando  noster  exteriorhomojejunat, 
interior  orat.  Facilius  per  jejunium  oratio  petietrat 
coelum :  jejunia  fortiatela  sunt  adversus  tentamenta 
dadmoniorum.  Gito  enim  perabstinentiam  devincun- 
tar.  Jejunia  cum  bonis  operibus  Deo  acceptabilia 
sunt.Quiautemcibisabstinentet  praveaguntdffimo-  p 
nes  imitantur,  quibusesca  nonest^et  nequitiasem- 
per  est.  Ille  enim  bene  abstinet  cibis  qui  et  a  mali- 
tise  actibus,  et  amundijejunatambitionihus.(Ca«5.) 
U^ade  et  Gassianus  itaintercaeteradefiniensiNecso- 
lum  nobis  istudjejuniumvisibiliumciborumadper- 
fectionem  cordis,etcorporis  puritatem  sufficereposse 
credamus,  nisi  fuerit  huic  animse  quoquejejunium 
copulatum.  Habet  namque  et  illa  suos  noxios  cibos 
quibus  impugnata  etiam  sine  escarum  abundantia 
ad  luxurie  prserupta  devolvitur.  Detractio,  cibus  est 
ejus  et  quidem  persuavis.  Ira  etiam  cibus  est  ejus, 
licet  minime  lenis^  ad  horamtameninfelici  esupa- 
scens  ac  pariter  lethali  sapore  prosternens.  Invidia 
cibus  est  mentis,  et  vana  gloria  cibus  estejus.  Om- 
nicque  concupiscentia  et  pervagatio  cordis  instabi- 
lis,  pastus  quidam  est  anim«  noxiis  escis  eam  nu-  D 
triens.  Si  enim  corporaliter  jejunantes  perniciosis- 
simis  animae  vitiis  implicemur,  nihilnobisproderit 
camalis  afQictio  pretiosiore  parte  pollutis.  Oportet 
ergo  exteriorem  hominem  jejunantem,  interiorem 
quoque  similiter  cibis  noxiis  temperare. 

GAPUT  XXVI. 

Quod  illud  est  perfectum  j^unium,  quod  cum  oratio- 
ne  et  misericordta  commendatur, 

(Aug,)  Necessariaanimflenostraesuntjejunia,  sicut 
vulneribus  medicina.  Medelam  enim  conferuntvitffi 
perpetu»,  itd  tamea  ut  duaruo)  re^m  testimonio 


commendentur,  id  ost  oratione  et  mi&ericordia. 
Quod  per  solum  jejuniumprodessenonpossefacun- 
dissimus  doctor  Gassianus  in  vicesima  prima  col- 
latione  propheticis  demonstrattestimoniis,  ita  quo- 
rumdam,  inquit,  perprophetamDominus  jejunium 
detestatur,  ex  quorum  persona  cum  sibi  objioiens 
ante  dixisset:  Quare  j^unavimus  et  non  aspcxistif 
humiliavimus  animas  nosiras  et  nescisti?  Gonfestim 
Bubjiciens  prodidit  causas  cur  non  mererentur  au- 
diri :  Ecce  inquit»  in  diebus  jejunii  vestri  invenitur 
voluntas  vestra,  et  omnes  dehitOres  vestros  repetitis. 
Ecce  ad  lites  et  contentiones  jejunatis,  et  percutitis 
pugno  impie,  Nolite  jejunare  sicut  usque  in  hanc 
diem,  ut  audiatur  in  exceho  clamor  vester.  Nunquid 
tale  est  jejunium  quod  elegi,  per  diem  affligere  homi- 
nem  animam  suam^  Nunquid  contorquere  qiMsi  cir- 
culum  caput  suum  et  saccum  et  cinerem  stemere  f 
Nunquid  istud  vocabis  jejunium  et  diem  acceptabilem 
Domino  (Isa.  lviii)?  Deinde  infert,  dicens  quomodo 
acceptabilis  flat  continentia  jejunantis,  atque  evi- 
denter  enuntiat  persesolumjejuniumprodessenon 
possCi  nisi  has  quae  subjiciuntur  causas  habuerit 
conscquentcs.  Nofine  fioc  est,  inquit,  jejunium  quod 
elegil  dissolve  colUgationes  impietatis,  solve  fascicU' 
los  deprimentes;  dimitte  eos  qui  confracti  sunt  libe- 
ros,  et  omne  onus  disrumpe,  Frange  esurienti  panem 
tuum,  et  egenos  vagosque  induc  indomumtuam.Cum 
videris  nudum,  operi  eum,  et  camem  tuam  ne  despe- 
xeris.  Tunc  erumpet  quasi  mane  lumen  tuum,et  sani^ 
tas  tua  citius  orietur,  et  anteibit  faciem  tuam  justi* 
tia  tua,  et  gloria  Doynini  colliget  te.  Tuncinvocabis,et 
Dominus  exaudiet,  damabis,  et  dicet:  Ecce  adsum 
(Ibid.).  Videtisergojejuniumnequaquamprincipale 
bonum  a  Domino  judicari,  eo  quod  non  peripsum, 
sed  per  alia  opera  bonum  ac  Deobeneplacitumfiat 
Et  rursum  exaccedentibuscausisnonsolumvanum, 
verum  etiam  odibile  censetur,  dicente  Domino : 
Cum  jejunaverint,  non  exaudiam  preces  eorum  (Jer. 
xiv).  [Greg.],  Illud  ergo  jejunium  Deus  approbat, 
quod  ad  ejus  oculos,  manus  eleemosynarum  levat. 
Quod  cum  proximi  dilectione  agitur,  quod  ex  pie- 
tate  conditur^  hoc  ergo  quod  tibi  subtrahis  alteri 
largire,  ut  unde  tuacaroaffligitur,indeegentispro- 
ximi  caro  reparetur.  Hinc  etenim  por  prophetam 
Dominus  dicit:  Cum  jvjunaretis  et  ptangeretis^nun* 
quid  jejunium  jejunatis  mihif  Et  cum  comeditis  et 
bibitis,  nunquid  non  vobis  comeditis  et  vobismetipsis 
bibitis  (Zach.  vii)?Sibienimcomedit  etbibityqniali- 
menta  corporis,  quae  suntcommuniabona  Gondito- 
ris,  sine  indigentibus  percipit.  Et  sibi  quisque  jeju* 
naty  si  ea  qu®  ad  tempussubtrahitnonpauperibus 
tribuity  sed  ventri  postmodum  ofTerenda  custodit. 
Hioc  per  prophetam  Joel  dicitur :  Sanctificate  jeju^ 
nium  [Joel.  i).  Jejunium  quippe  sanctificare  est  ad- 
junctis  bonis  aliis,  dignam  Deo  abstinentiam  carnia 
ostendere. 

GAPUT  XXVII 

De  eleemosgna. 
(Aug.)  Qui  enim  vult  ordinate  dare  ^leemosyAom 


m 


HAYMONIS  HALBBttSTAT.  BPISG.  OPP.  PABS  III.— MISGELLANEN. 


8M 


a  seipsD  debat  incipere,  et  eam  sibi  primuin  dare.  X  i^^ur  Ule  dedisse  Qoasiiium:  Pr^^efM,  rttr,  jrfnr 


K^i  enim  eleemoBynaopuemisericordi»,  veriBSime* 
que  diptum  esi:  UUer^re  aniirte  tuce  placens  Deo, 
Propier  boc  renaBcimur  ut  Deo  placeamus,  oui  me- 
riio  displicei,  quodnoscendo  contraximus.  Hao  est 
prima  eleemosyna  quam  nobis  debemus. 

CAPUT  xxvin. 

Quod  multiplex  sit  eleemosynarum  virtus. 

(Aug.)  Date  eleemosynam,  ait  Dominus  et  ecce 
omnia  munda  sunt  vobis  {Luc.  xi),  Non  solum  ergo 
qoi  dat  esurienti  cibum,  sitientipotum^nudo  vesti- 
mentaTn,perf»grinantihospitium,fugientilatibulum, 
(Egro  vel  incluso  visitationem,  captivo  redemptio- 
ncm,  debili  subvectionem,  cscodeductionem,  trlsti 
consolationem,  non  sano  medelam,  crranti  viam, 
deliberanti  consilium,  et  qnod  cuique  necessarlum  B 
indigenti,  verum  etiam  qui  dat  veniam  peccanti, 
eleemos^Tiam  dat.  Et  quiemendatverbere,  inquem 
potestas  datur,  vel  coerccl  aliqua  disciplina,  et  ta- 
men  peccatum  ejus  quod  ab  illo  Itcsus  vel  offensus 
est,  dimittit  ex  corde,  velorat  ut  ei  dimittatur;non 
solum  in  eo  qnod  dimittit  atque  orat,  verum  etiam 
in  eo  quod  corripit,  et  aliqua  emendatiora  pffina 
plectit,  eleemosynam  dat,  qui  misericordiom  prae- 
stat.  (Cypr,)  Raphaelquoqueangelusuteleemosyna 
libcnter  ac  largiter  flat  hortatur,  dicens:  Bona  est 
oratiocum  jejunio  et  el^emosyna  (Tob.  xii).  Quia 
eleemosyna  a  morte  liberat,et  ipsapurgat  peccata. 
Ostendit  orationes  nostras  ac  jejunia  minus  posse, 
nisi  eleemosynis  adjuventur.  Deprecationes  solas 
.parum  ad  impetrandum  valere,  nisi  factorum  et  p 
operum  accessione  socientur.  Revelat  angelus  et 
manifestat  etflrmat  eleemosynis  petitiones  nostras 
cfficaciores  fleri,  elefmosynis  vitam  e  periculis  re- 
dimi,  elcemosynis  animas  a  morte  liberari.  (hid.) 
Duae  namque  sunt  eleemosynae :  Una  corporalis, 
egenti  dare  quidquid  potueris ;  altera  spiritalis,  di- 
mittere  a  quo  Issus  fueris. 

CAPUT  XXIX, 
De  laude  et  ulilitaie  eleemosynarum. 

Veadite,  inquit  Dominua,  quae  possidetiSy  et  date 
eleemoBynam  (Luc,  xi).  Ei  iterum:  Date  eleemosy- 
nam,  et  ecce  omnia  munda  sunt  vobis  {Luc*  xu>.  Et 
Salomon  ait:  Rcdemptio  animoe  viri,  divitice  siub 
Qui-mlem  miscretur  pauperi,  bealus  erit  (Prov.  xiii). 


eeat  libi  eonsUium  metmj  et  peecata  tua  eleemetsyms 
redime,  et  inJHsiitias  tuas  nUserationihus  pampesmi^ 
et  orii  Deus  pareens  peecaiis  tuis  (Dan*  iv),  Quod  i& 
pecala  sua  redimere  voluioetj potuiaset^ittquojom» 
dere  mala  quo)  perpessua  esi.  DouBenimeleeBHMif* 
aas  pauperuxn  faneratur,  et  cum  datur  minimid 
Chrifiio  datur.  Ipae  euim  judicio  buo  dictunia  csl: 
Bsurivi  et  dedistis  mihi  nmdueare;  sitivi  ei  deiiMH 
mihipotum;  nudus  fui,  ei  vestistis  me;  hogpea^eteol^ 
legistis  me;  infirmus  et  in  carcere,  et  visitastismm,  el 
caetera.  Et;  Quod  feeistis  uni  de  mininus  meis,  mihi 
fecistis»  Et  tuncaudientvocemiliambeatam^:  Venite, 
benedicti  Patris  mei,  percipite  pra^paratum  vobis  re^ 
gnum  ab  origine  mundi  {Matth,  xxv), 

CAPUT  XXX. 

Quod  per  eleemoayngm  omnium  peecatorum  tribmabtr 

remissia. 

Beaius  namque  Tobias  filium  monensut  eleosH^- 
synam  faceret,  aii  Inter  alia:  Ex  substantia  tua  fUi 
mi,  fac  eleemosynam,  et  noti  avertere  faciemtuam  ab 
utlo  paupere:  ita  enim  fiet  ut  nec  a  te  avertatur  fac6t$ 
Domini.  Quomodo  potueris,  ita  esto  misericors.  Si 
multum  tibi  fu€rit,abundantertribue;  siexiguumfne^ 
rii,  etiam  exiguumlibenterimpertiristude,  Prcamnm 
enim  bonum  tibi  thesaurizas  in  die  neeemtatis,  quo^ 
niam  eleemosyna  ab  omni  peccato  et  a  morte  Uberttf 
et  non  patietur  animam  ire  in  tenebras  {Tob.  rv). 

CAPUT  XXXI. 

Quam  pie  ac  salubriter  ad  eleemosynasstudium  divina 

nos  instruat  Scriptura. 

Fiducia  magna  erit  coram  summo  Deo  eteemosyna, 
omnibus  facientibus  eam  (Tob.  iv).  Hinc  etper  quem- 
dam  sapientem  dicitur:  Fili,  eleemosynam  pauperis 
ne  defraudes  et  oculos  tuos  ne  transvertas  a  paupere. 
Animam  esurientem  ne  despexeris,  et  non  exasperes 
pauperem  in  inopia  sm.  Corinopisneafftixeris,etnon 
protrahas  datum  angustianti  {Eccli.  x).  Igitur  qoi- 
cunque  de  virtute  eleemosyns  plura  noscerecupif, 
legat  librnm  sanctissimi  martyrisCypriani,quemde 
Eleemosyna  scripsit;  et  beati  Maxiraini,  Taurinen- 
sis  episcopi,  librum  quem  efipse  de  Eleemosyna 
scripsit,  et  sufflcienter  inveniet. 

CAPUT  XXXII. 
De  humilitate. 


Eiiidrnm^npUxTekiConclude  eleemosynamin  sinu  T\     /n^.i  \  u  _r*^«      -j^     u      ^     i.  u 

.    ,,  ,  J.V   fc        •      j    /»   f  *^     (i>(wt/,)  HvmihtaB  qmdam  h©c  est,  utoomeB  h§- 


pauperis  et  hosc  pro  te  exorabit  ab  omni  malo  (Bccli, 
xxix).  Ignem  ardentem  exstinguit  aqua,  ita  etelee- 
mosyna  peccatum.  Et  iievum:  Quiobturaiauressuas 
ne  audiat  pauperem,et  ipseinvocabit  Dominum,etnon 
erit  qui  exaudiat  eum  (PrQv.  xxi).  (Cyprian.)  Neque 
enim  ousericordiam  Dei  mereri  poierit,  quimiseri- 
coffs  ipse  nonfuerit,  autimpetrabitdedivinapietate 
aliquid  in  precibus  qui  ad  precem  pauperis  non  fuerit 
humanus.  Quod  iterum  inpsalmisSpiritussanotuS' 
declarat  et  probat  dicens:  Beatusqui  inteltigitsuper 
egenum  et  pauicrcm:  indiemala  iiberabit  eumDomi- 

fiM  (PioA  u).  Nam  et  Daoiel  regl  NabufibedonoBor 


mines  a&8timemu8  guperiorea  nebis^  etomnibusiioB 
inferiores  at  viiiores  non  solum  huinili  pronuBtiih 
mu8  sermone^  sed  etiara  intimo  crcMhtaftiis  eordis 
afTeetu. 

cAPUT  xxxm. 

De  laude  humilHaiis. 

Dominus  ao  Redemptor  noBtarut  adiivmtiiiatetf 
nos  provooaret^  perEvangeiium  suum  forffiamnobis 
humilitatis  oetendit,  dicena:  Di$eiU  a  m$  quiamitis 
sum  el  humilis  corde,  et  invemctis  requiananimabvs 
vesiris  (Malth.  zi).  Ip«eeta&iiiipep|Mphetasndictt: 


905 


DE  VARIETATE  LIBRORUM.  ^  LIB.  II. 


906 


Ad  quem  nutem  re9pici(m,nisiudhwnilem  etquietum  A  fi^ius  na$cetur  damui  Ikmd,  Josuu  nmine,  elimmo* 


et  trementem  sermeme$  meos  f  (iBa.uin)  Hino  beatu» 
Petrafl  apestolus  ait :  (knnes  autem  invicem  humiU^ 
taiem  insinua^*  Quia  Dene  superbis  resisiit,humitibu$ 
dutem  dat  gratiam  {I  Pe(r.ir).Esto  in  humilitate  Hm- 
datus^esto  omnium  novissiinas.  Humilia  te  ut  exal- 
tBria.  Minimum  te  fac  omnibus,  nulli  te  pnepoftae, 
nuili  te  superiorem  deputes.  iEstima  omnee  supo» 
riores  esse  tibi,  quamvis  smnmue  sis.  Humilitatem 
tene^  quia  si  humilitatem  tenueriSi  gloriosus  eris. 
Quantum  enim  humilior  fiieris,  tantum  te  sequitur 
ifltitudo  glori«».  Desoende  ut  ttseeftdaSyhamiliareut 
exalteris,  ne  exailatus  humilieris.  Humilitae  auteitt 
caBuiB  neecit,  htnailitAS  lapsura  non  novit.Qul  enim 
^bi  vilis  est ante  Deum  magnus  est.  Et  qul  sibi  dts- 


labit  super  te  saeerdotes  eaeelsorum  (lll  Beg.  xhpi)^ 
Hinc  est  quod  Achab  eupeHouS)  idolormi  aeirvftle 
subactus^cum  increpare  Eliam  pttesumeiM^^dioeilis  e 
Tues  ille  qui  conturbas  israel?  Elias  protifitiB  «u- 
perbi  regis  stultitiam  QbjHrgatlone  libenis  avetoriti^ 
tis  percussit,  dicens  :  Non  ego  kirbaiui  Is^aely  sed  '4u 
et  iomus  patris  tui,  qui  derelipuistis  mandata  ^ 
mini,  et  secuti  esiis  Baaiim  {III  Reg.  Mvm).  Biiie  eei 
quod  Etiseus  veram  magistri  oelsitadfnem  ee^uen^» 
eumdem  Achab  ad  se  cum  Jeeapbat  rege  venientecQ 
ex  reatu  perfidiffi  eonf^dit,  dioens  c  Quid  tibi  ^ 
mihif  Vade  ad  prophelas  patris  tui  et  matris  tux.  Et  t 
Yivit  Dominus  exereUuxm  in  eujus  eenspeeiu  M% 
quod  si  non  vultum  Josaphat  regis  Judse  erubeeeerem^ 


plicet  Deo  plaeet.  Esto  igitur  parvus  in  oculis  tuis,  ^  nec  attondissem  quidem  te,  nec  respexiesem  {ir  Ueg 


nt  flie  magnus  in  oeuhs  Dei.Tantum  enim  eris  ante 
Deum  pre^oeior,  quantum  fueris  ante  oenlos  tuos 
despeetior.  Porta  quoqtie  sempor  verecundiam  in 
▼ultu  de  recordatione  peccati.  Polvis  es,  in  pulvere 
sed-).  Ginis  es,  in  cinere  vive.  In  summo  honore 
snmma  tlbi  sit  humilitas,  non  te  extollat  honor. 
Tanto  raajori  humiliteAe  perspictius  estO|qizanto  ma- 
gie  fueris  dignitate  prcletns.  [Greg.)  Occasio  igitur 
perditionis  nostrfls  faeta  est  superbia  diaboli,  et  ar- 
gu  men  tem  redemptionie  nostreeinventaest  bumilitas 
Dei.  Hoetis  en!m  noster  inter  omnia  conditus  videri 
super  omnia  vdtiit  elatus.Hedemptor  autem  noster 
magnus  manens  snper  omnra,  fieri  inter  omnia  di* 
gnatns  est  parvus.Ergo  dieatur  humilibu9,quia  dum 
se  dejicinat,  ad  Dei  dmiiiludinem  ascendunt.  Di" 


ih).  Hinc  est  quod  idem  vir  Naaman  ad  ee  eoia 
equis  et  cunibus  venieatem  ante  ostiam  fixiti  ei 
talentorum  copia  ac  vestlom  fulto  non  oeeurvit,noa 
januam  domus  aperuit,  sed  ut  lavare  eeptieii  va 
Jordane  debuisset  pernuntium  juasit.ilHdcatidedi 
Naaman  iratna  racedebat  dioena  ;  Putaiuim  qwad 
egrederetur  adme  (IV  Reg.  v).  Hiac  eat  quod  Petmt 
eum  eum  Bacedotea  et  principe8,etiam  per  QageiUl. 
sffivieotes,  in  Jesu  nomine  loqai  prohii>ereBt,  oiml 
magna  protinus  auetoritate  respoadit  dicens  :  Sf^ 
juetum  est  in  conspectu  Deif  vos  poOus  audire  quam 
Deumj  judicate.  tion  emm  possumus  qum  eidwit»  et 
audivimui  non  toqui  (Act.  fv).  Hioe  est  quod  Pao- 
iu8  cum  x^esiBtentem  oontra  veritateia  aaeerdotuoi 
principem  oerneret,  eumque  miniater  iilitts  alapt 


catur  elatis,  quia  dum  se  erigunt,  in  apostatffi  an-  G  percu88i8set,nonmaledictumpetturl>atuBiMulit,sed 

repletuB  dpiritu^  libera  voce  propbetavit)  dioens  : 
Percutiet  te  Deus^  paries  deatbate :  et  $u  saifns  /fi« 
dicae  me  secundum  tegem^  et  contra  tegem  jubes  m$ 
percuti  ?  (Act.  xxm.)  Hino  est  quod  Stephantts  beaMi 
vira  persequentium  auctoritatem  voeis  exercere  nes 
moriturus  expavit,  dicens  :  Dura  cerviee  et  ineir' 
cumcisis  cordibus  et  auribus,  vossemper  Spiriiui  san-' 
cto  restitistis  sicut  et  patres  vestri  (Act.  VH).  6ed  quia 
sancti  viri  ad  verba  tantffi  altittfdinis,2ek>  veritatMr 
non  autem  vitio  elationis  -ezsiiiQBt,  ipei  piitentep 
indicant  qui  faotis  dictisque  aiiis,  et  quanta  bufiil^ 
litate  polkant,  et  erga  eos  ques  redarguunl  quantA 
charitate  fierveant,  manifestanl.  6upeAia  4^ippa 
odkum  generat,  bumiktas  amorem.  Verba  itaqna 


geK  imitationem  oadunt. 

CAPUT  XXXlV. 

Quod  per  auctoritatem  humUitalis  sancti  viri  culpas 

deiinquenlium  feriunt. 

Sancti  enim  viri  per  auctoritatem  humilatis  nullis 
potestatibus  contraveritatem  agcntibus  pareunt.Sed 
qaos  attoili  perelationem  conspiciunt,  perspiritua 
auetoritatem  premunt.  Hinc  est  enim  quod  a  deserto 
Moy8esYeniens^gypti,regem  ex  auctoritate  aggre* 
ditur  dicens:Hscdicit  DominusDeus  Hebreorum  : 
Usquequo  non  vis  subfjrci  mihi  ?  Dlmitte  populum 
meum  ut  sacrificet  mlhi.Gui  dum  plagis  oppressus 
Pharao  diceret :  Ite,sacrificate  Deo  vestro  in  terra : 


atttita  protinus  auctoritaterespontlit:  Non  poiestita  [)  qu®  amor  exasperat,  profecte  cHt  Ibnte  humilitatitf 


fleri,  afaominationem  enim  ;Egyptiorum  imnlolahi- 
mus  Domino  Deo  nostro  (Exod.  v).  Hinc  enim  est 
quod  peccantem  regem  Nathan  aagreditur,cui  prius 
shnilitndinem  perpetrat»  praevaricationis  objioiens 
eamque  rcum  pcr  proprii  judicii  vocem  tenens,  pro- 
tinus  subjnnxit,  dicens  :  Tu  es  itie  vir  qui  fecisti 
hane  rem  (//  Reg.  xn).  Sinc  est  quod  vir  Dei  ad 
destruendam  idolokitriam  Samariam  miBsus,  Jero- 
bpam  regem  stiper  altare  thura  Jacientem,  non  re- 
geHi  vcritns,  iwwi  fonmidine  mortia  presens,  contra 
aHanre  inftrepidus-auetoritatemlibera  voeis  exercuit, 
dfcens  *:  ^/toff ,  altaref  hscc  didt  Dominus :  Ecce 

pATRoi.  cxvni. 


manant.  Quomodo  ergo  Stephe^ifS  proforre  ineoe- 
pationem  per  elationem  potuity^ui  pro  eisdem,-qim 
increpaverat,ad  deterioria  oreseentibus^seqtie  lapl« 
dantibus  flexis  genibus  oravat,  dioens  :  Domine,  na 
siatuas  itlis  hoc  peceatum^  (Act.  vii.)  Quomode 
Paulus  contra  gentis  sue  sacerdotem  ae  prineipem 
asperitatis  verba  superbiens,  intulit,qui  humiiHote 
se  etiam  disoipulorum  servitio  substemft,  dioens  : 
Non  enim  nosmetipsos  presdioamus,  sed  Jesum  Chri" 
slum  Dominum  nostrum,  Nos  autem  servi  vestri  per 
Christum  ?  (/  Cor.  i.)  Quomodo  Petrus  per  elatlo- 
nem  principibus  restitil,  quorum  errorem  comp^* 

89 


907 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IIl.  ~  MISCELLANEA. 


908 


tiens,  vclut  reatum  excusat,  dicens:  Scio  quiaper 
ignorantiam  fecislis,  sicut  et  principes  vestri.  Deus, 
qu3S  praenuntiavit  per  os  omnium  prophetarum  pati 
Christum  suum,  implevit  sic  {Act.  iii).  Quos  ad  vitam 
misericordia  trahit,  diccns  :  Pcenitemini  igitur  et 
convertimini,  ut  deleantur  peccata  vestra  (Ibid,), 
Quomodo  Eliseus  videre  Naaman  ex  elatione  no- 
luit;  qui  non  solum  se  conspici,sed  teneri  se  etiam 
amuliere  permisit?  De  qua  scriptum  est :  Cumque 
venisset  ad  virum  Dei  in  monte,  apprehcndit  pedes 
ejuSi  et  accessit  Giezi  ut  amoveret  eam,  Et  ait  homo 
Dei :  Difnitte  illam,  anima  enim  ejus  in  amaritudtne 
est  (IV  Reg.  iv).  Quomodo  Elias  superbo  regi  in- 
crepationis  verba  propterturaoremintulit,qui  ante 
illius  currumhumilitercucurrit,sicutscriptumest: 
Accintusque  lumbis  currebat  ante  Achab  ?  [lll  Reg, 
xiii).  Quomodo  Jeroboam  praesentiam  ex  clatione 
despexit,qui  arentem  dextram  ejus  saluti  pristin(B 
protinus  ex  pietate  reparavit,  sicut  scriptum  est : 
Cumqu£  audisset  rex  sermonem  hominis  Dei,  quem 
clamaverat  contra  altare  in  Bethel,  extendit  manum 
suam  de  attari,  dicens :  Apprehendite  eum,  et  exaruit 
manus  ejus  ?  [Ibid.)  Et  paulo  post :  Oravit  vir  Dei 
faciem  Domini,  et  reversa  est  manus  ejus  ad  eum^  et 
facta  est  sicut  prius  fuerat  {Ibtd,).  Qma.  superbia 
gignere  virtutcs  nescit,  quantaexhumilitateprodilt 
vox  increpationis  ostenditur,  quam  signa  comitan- 
tur.Quomodo  Nathan  contra  David  regem  per  verba 
increpationis  tumuit,  qui  cum  increpanda  culpa  in 
tcrram.ejus  conspectui  pronus  stravit,  sicut  scri- 
ptum  est:Nuntiaveruntregidicentcs :  AdestNathan 
propheta  ;cumque  introissetante  conspectum  regis, 
adoravit  illum  pronus  in  terra  ?  Quomodo  Moyses 
regi  ^Egyptio  libere  resistens  eum  despicere  potuit, 
qui  Dcofaaiiliaritercolloquens^scquentem  se  Jethro 
cognatum  humilis  adoravit,  cujus  etiam  consilio 
tantam  obedientiam  prsebuit,  ut  post  secreta  Dei 
colloquia  magnum  lucrum  doceret.quod  forisabore 
hominis  audiret  ?  Ex  aliis  ergo  sanctorum  factis 
discimus  quid  de  aliis  pensarc  dobeamus.  Sancti 
etenim  viri  nec  ex  elatione  sunt  liberi,  nec  ex 
timore  submissi,  sed  cum  eos  rectitudo  ad  liberta- 
tem  vocis  erigit^consideratioinfirmitatispropriaein 
humilitate  custodit.  Gulpas  quippe  delinquentium, 
et  si  ez  alto  increpantes  feriunt  scmetipsos  tamen 
apud  se  subtilius  judicantes,  quasi  in  abjectos  po- 
nunt.  Et  quo  prava  in  aliis  insequuntur,  in  eo  ad 
reprimendos  se  atroclores  reddunt.Rursumque  quo 
sibimet  meliora  agentibus  nequaquam  parcunt,  eo 
vigilantius  aliena  roprehendunt.  Quid  enim  de  hu- 
mana  poientia  mirari  poterunt  qui  semetipsos  quo- 
que  despiciunt,  etiam  cum  intime  per  eam  arcem 
sublimitatis  apprehendunt  ?Idcirco  igitur  bene  foris 
dijudicant  altitudinem  terrenae  celsitudinis,quia  in- 
tus  oculum  non  gravat  pondus  tumoris. 

CAPUT  XXXV. 
De  patientia. 
(d7y/?r,)PatientiaveraestalienamalaaBquanimiter, 


A  perpeti,  contra  eum  quoque  qui  mala  irrogatnuUo 
dolorc  morderi.  Nam  qui  sic  proximi  mala  portat, 
ut  tamen  tacitus  doleat^et  tempus  dignae  retributio- 
nis  quaerat,  patientiam  non  exhibet,  aed  ostendit. 
Scriptum  quippe  est :  Charitas  patiens  est,  benigna 
est  {I  Cor,  xiii).  Patiens  namque  est,  ut  aliena  mala 
toleret.  Benigna  vero  est,  ut  ipsos  etiam  quos  por- 
tat  amet. 

CAPUT  XXXVI. 

De  taude  patientix, 

(fiypr,)  Patientia  autem,  fratres  dilectissimi,  non 
tantum  bona  custodit.sed  et  repellit  adversa,  Spiri- 
tum  sanctum  fovens,et  coelestibus  ac  divinis  cohffi- 
rens  contra  facta  carnis  et  corporis  (quibus  anima 

|v  expugnatur  et  capitur)virtutum  suarum  propugna- 
culo  reluctatur.Late  patet  patientiae  virtus,  et  uber- 
tas  ejus  et  largitas  de  unius  quidem  nominisfonte 
proficiscitur,sed  exundantibus  venis  permultaglo» 
riarum  itinera  difPunditur.  Nec  proOcere  aliquid  ia 
actibus  nostris  potestad  eonsummandam  gloriam, 
nisi  inde  consummationis  accipiat  firmitatem.  Pa- 
tientia  est  quse  iram  temperat,  quae  linguam  fre- 
nat,  quas  mentem  gubernat,  pacem  custodit,  disci- 
plinam  regit,  libidinis  impetum  frangit,  tumorem 
violentia  comprimit,  incendium  simultatis  exstin- 
guit.Goercet  potentiam  divitum,inopiam  pauperum 
refovet.  Tuetur  in  virginibus  beatam  integritalem. 
in  viduis  laboriosam  castitatem,  in  conjugatis  et 
maritatis  individuam  castitaiem.  Facit  humiles  in 
prosperis,  in  adversis  forte8,contra  injurias  et  con- 

^  tumelias  mites.Docetdelinquentibus  cito  igrioseere, 
si  ipse  delinquas,diu  et  multumrogare.Tentationes 
expugnat,  persecutiones  tolerat,  passtones  et  mar- 
tyria  consummat.  Ipsa  est  quae  fldei  nostrc  firma- 
menta  (irmiter  munit.Ipsa  est  quae  incrementa  spei 
sublimitate  perhibet.Ipsadirigit  ut  tenere  possimus 
viamChristi,dum  per  ejus  tolerantiamingredimur. 
IpsaeHicitutperseveremusfiliiDei,  dum  patieatlam 
patris  imitamur.  Haec  enim  Ghristianitatis  summa 
est,  ut   amantibus  vicissitudinem,  laedentibus  pa- 
tientiam  rependamus.  Qui  erge  fuerit  patientior  ad 
injuriam  potentior  constituetur  in  regno. 

CAPUT  XXXVIl. 

Exempla  sanciorum  Patrum  de  patientia, 

n  (Ci/pr.)Petrus,super  quem  Ecclesia  Domiui  di^a- 
tione  fundata  est,  in  Epistola  sua  ponit  et  dicit : 
Chrisius  passus  est  pro  vobis,  relinquens  vobis  exem- 
plum  ut  sequamini  vestigia  ejus ;  qui  peccatvm  nm^ 
fccit^nee  inventus  est  dolus  in  ore  ejus,  qui  cum  nta- 
lediccretur  non  rematedicebat^  cum  pateretur  non, 
camminabatur.  Tradebat  autem  se  judicanti  injust» 
(/  Petr.  ii).Invenimu8deniqueetpatriarchasetpro- 
phetas,  et  justos  omnes,  qui  flguram  Christi  ima- 
ginc  praeeunte  portabant,  nihil  magis  custodisse  in 
laude  virtutum  suarum,quamquod  patientiam  fortt 
et  stabili  aequanimitate  tenuerunt.  Sic  Abel  origi- 
nem  martyrii  et  passionem  justi  hominis  initians 


909 


DE  VARIETATE  LIBRORUM.  —  LIB.  II. 


m 


primusetdedicanSyadversusfratrem  fratricidam  non  A 
resistit  nec  reluctatur,  sed  humilis  et  mitis  patien- 
ter  occidit.  (Bem,)  Noe  per  centum  annos  in 
sedificationem  arc®  longos  sustinuit  labores,  sed 
hos  patienteret  sinemurmurationepertulit.((«i/;)r.) 
Sic  Abrabam  Deo  credens  et  radicem  ac  funda- 
mentum  fidei  primus instituens,  tentatus  in  filio  non 
dubitat  nec  cunctatur,  sed  prseceptis  Doi  tota  pa- 
tientia  devolionis  obsequitur.  Et  Isaac  ad  hostiaB 
Dominicssimilitudinem  prffifiguratus,  quandoapa- 
tre  immolandus  offertur,  patiens  invenitur.  Et  Jacob 
fugatus  a  fratre  de  domo  sua  patienter  excedit,  et 
majore  patientia  postmodnm  supplcx  adhuc  magis 
impium  et  persecutorem  muneribus  pacificis  ad 
concordiam  revocat.  Joseph  venundatus  a  fatribus 
et  relegatus,  ncn  tantum  patienter  ignoscit,  sed  et  -^ 
gratuita  frumenta  venientibus  largiter  etclementer 
imperiit. 

(Greg.)  Moyses  ab  ingrato  et  perfido  populo  con- 
temnitur  frequenter  et  pene  lapidatur,  et  tamen  le- 
nis  et  patiens  pro  eisdem  Dominum  deprecatur.  Sa- 
muel  vero  ab  scelerato  populo  de  principatu  ejici- 
tur,  et  tamen  pre  eisdem  lacrymosis  precibus  pa- 
tiens  Dominum  supplicat.  (Cypr.)  In  David  vero^ 
ex  quo  secundum  carnem  Ghristi  nativitas  oritur, 
quam  magna  et  mira  et  Ghristiana  patientia,  ha- 
buisse  in  manu  sspe  ut  Saul  regem  persequentem 
se  et  interficere  concupiscentem,potuisse  occidere, 
et  tamensubditumsibi  ettraditummaluisseservare, 
nec  rependisse  inimico  vicem,  sed  occisum  adhuc 
insuper  et  vindicasse.  (Joan,  Ckrys,)  Isaias  prophe- 
ta  patiens  a  perfidis  sectus  esse  perhibetur.  Jere-  C 
mias  propheta  nervo  religatus,  sed  euncta  pro  Do* 
mino  patienter  pertulisse  legitur.  Ezechiel  in  capti- 
vitate  positus  patiens  per  omnia  fuisse  cognoscitur. 
Daniel  in  lacum  leonum  mittitur,  et  patiens  in  omnir 
bus  tribulationibus  pro  Dei  amore  fuisse  reperitur. 
Tres  pueri  in  camino  ignis  missipro  Deiamorepa- 
tienter  sustinuerunt^undeetin  sancta  Ecclesiacele- 
bre  nomen  promeruerunt.  Job  orbitate  filiorum  per- 
cussuSy  substantiaque  innumera  privatus,  tormen- 
tis  gravioribus  corporis  suiafflictus,  ab  uxoremul- 
tis  opprobriis  vexatus,  ab  amicis  irrisus,nunquam 
ex  ore  suo  indignumprotulitsermonem,sedomnia 
patienter  pertulit.  Tobias  coccitate  percussus,  ab 
uxore  improperatus,  nunquam  ex  ejus  ore  sermo 
murmurationis  exviit,  sed  patiens  in  omnibus  j) 
semper  fuisse  cognoscitur.  Machabaeimartyresinnu- 
merapro  lege  Dei  suipatientersustinuerunttormen. 
ta.  Joannes  Baptista  ab  impiissimo  Herode  rege  in 
carcerem  truditur,  ibique  patienter  pro  vcritatis 
assertione  capite  plectitur.  Petrus  apostolorum 
princeps(8icut  in  ActisapostoIorumlegitur)cumcas- 
teris  suis  coapostolis  sffipe  fiagellaturproDivinitatis 
cultu^  patiens  et  gaudens  semper  fuisse  reperitur. 
Unde  dicit  Scriptura  :  Ibant  apostoH  gaudentes  a 
conspectu  conciliiy  quod  digni  habiti  sunt  prq  nomine 
Jesu  contumetiam  pati  (Act,  iv).  Paulus  apostolus 
inulta  pro  Chrtsti  amore  pas8use8t,quaBetiamenu- 


merari  difficile  est :  carceres,  vincula,  verbera,  fla- 
gella,  supplicia.  A  Judaeie  lapidatur,virgiscaBditur, 
prfficipitatur,  iatrones  incurrit,  ab  inimicis  fratribus 
insidias  perfert ;  intus  timor  est,  foris  pugna.  Pati- 
tur  famem^  Quditatem,  calumnias,in8idias,tribula- 
tiones.  Bestiastolerat,etquid  opus  est  multadicere? 
quotidie  moritur,  et  tamen  in  his  omnibusgaudetet 
gloriatur,  atque  patiens  et  exsultans  dicit :  Gaudeo 
autem  in  passionibus  meis  (Cot,  i).  Et  iterum  Nan 
solum  autemy  sed  et  gloriamur  in  tribulatianibus 
(Rom.  v).  Si  ergo  tanta  patiens  gaudebat  et  gloria- 
batur,  quffi  erit  venia,  quaa  excusatio  his  qui  pro 
parvis  injuriis  ac  verberibus,  aut  qualibuscunque 
tribulationibus,  quas  utique  illis  inferiores  sunt, 
impatientes  existunt?Joanne8  apostolus  et  evange- 
lista  in  dolio  ferventi  mis8U8,et  in  insula  Pathmos 
exsilio  relegatu8,cuncta  adversasibi  illatapatienter 
propter  amorem  Christi  tolcrat.  Stephanus  ab  apo- 
stolis  diaconus  ordinatus,intermanus  lapidantium 
corde  pacifico  pro  suis  ipsis  inimicis,  fixis  in  terra 
genibus,deprecatur.Ecce  enim  cognoscimus,  divina 
nos  instruente  Scriptura,  quia  sancti  patres  nostri 
qui  nos  prfficesserunt,per  virtutem  patientiffi  ccelestes 
coronas  promeruerunt.  (Grcg,)  Servate  ergo  fratres» 
in  mentepatientiam,  eamque,  cum  resexigit,exercet6 
in  operatione,nulIavestrarumrerumvos  damnaper- 
turbent.  Sicnimfixamentemansuradamna  pertime- 
scitis,damna  rerum  transcuntium  gravianon  putatis. 
8i  ffiternffi  retributionia  gloriam  conspicitis,detem- 
porali  injuria  non  doletis.  Tolerate  ergo  adversa- 
rios  vestros,sed  ut  fratres  diligite  quos  toleratis. 

CAPUT  XXXVIII. 

Testimonia  sacrarum  Scripturarum  de  patientia, 

Dominus  ac  redemptor  noster,  qui  princeps pacis 
a  propheta  appellatur  (Isa,  ix),  in  ci]yus  secundum 
carnem  nativitate  angelorumcecinitexercitus:6/o- 
ria  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus  bome 
votuntatis  (Luc,  ii).  Qui  antequam  ad  ccelestia  came 
ascenderet  ait :  In  patientia  vestra  possidebitis  ani- 
mas  vestras  (Luc,  xvi).  Sic  et  apostolus  Paulus  ait : 
Patientia  vobis  necessaria  est  ut  voluntatem  Dei  fa» 
cientes  reportetis  prondssionem  (Hebr,  x).  Item  :  Pa- 
cem  sequamini  cum  omnibtis  et  sanctimoniam,  sine 
qua  nemo  Deum  videbit,  (Hebr,  xiii).  Hinc  Jacobusait: 
Patientia  autem  opus  perfectum  habeat,  ut  siti»  per^ 
fecti  et  integri,  in  nutto  ds/icientes,  Beatus  vir  qui 
suffert  tentationem,  quoniam  cum  probatus  fuerit  ac- 
cipiet  coronam  vitae  quam  repromisit  Deus  diligentibus 
se  (Jac,  i).  Hinc  Salomon  ait :  Melior  est  patiens  viro 
forti ;  et  qui  dominatur  animo  suOt  expugnaiare  ur- 
bium  (Prov,  xvi).  Pacem  igitur,  charissimi,  habea- 
mus,  quia  pacificos  et  concordes  Deus  in  domo  sua 
habitare  prfficepit,  ut  qui  filii  Dei  esse  coepimus,in 
Dei  pace  maneamus,  et  quibus  spiritus  unusest,  unus 
sit  et  animus  et  sensus  (C^;^r.}BeatissimuB  namque 
martyr  Gyprianus  elegantissimus  de  Bono  patien- 
tiffi  Bcripsit  librum,  quem  qui  legere  voluerit,  ple« 


m 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  III.  —  MISCELLANEA, 


9\i 


GAPUT  XXXIX. 
De  tolerantia. 


niter  in  eo,qu&1e  sit  bonum  patientiaB,invenirepo-  A  bemus  hic  permanentem,  sed  fbturatn  inqninmtiSw 
teri^.  Quid  te  ergo  patriam  putAs  perdidisse  qtii  in  toU 

terra  peregrinus  es?8ed  et  si  aegrittidinem  ineurrf- 
sti  gravissimam^utere  apostolico  iilo  sermobeyqud 
ait :  Nam  etsi  is  qui  foris  est  homo  mtier  oartuawpa- 
tur,  tamen  is  gui  intus  est  renomtur  de  die  iii  diem 
(//  Cor,  IV).  In  carcerem  inclusns  les  et  mofs  crudetis 
imminet  et  intentatur,  adhuc  anto  oculoS  Joannetn 
in  carcere  cervice  c®sum,6t  tamen  prophet^caput 
saltatrici  puells  in  mercedem  libiditiis  datutn.  Basib 
ergo  singula  cum  inferunturiiguria,BedeorQmqutf 
prohisretribuunturgloria,  non  solum  t  pebcatis  ab^ 
solvitur  qui  hoc  patitur,  sed  et  justitiad  acquir^ 
tantum  est  utfides  eum  constantiaquenou  desentt. 

CAPUT  XLI. 
De  indulgentia, 

Ait  Dominus  :  Si  dimiseritis  hominibus  peeeaia 
eorum,  dimittet  et  vobis  Pater  vester^  qui  in  ex- 
lis  est,  peccata  vestra,  Sin  autem  non  iimueritis  k^ 
minibus  peccata  eorum,  nec  Pater  vester  dimiitei  vo* 
bis  peuata  vestra  (Matth.  vi).  Hino  Petnis  ait :  Nom 
reddentes  matum  pro  malo,  nec  maledickm  pr»  me^ 
ledicto,  sed  e  contrario  benedicentes,  quia  in  hoe  V9^ 
cati  estis,  ut  benedictionem  h^ediMis  possi4eatm 
(I  Petr,  iii).  Hinc  Paulus  ait :  Gufn  ptUientia  sufpor*- 
tantes  invicem  (Ep/tej.iv^fetdouftntesvobismetipBi». 
Si  quis  ad versus  aliquem  habetquerelaaiy  siexiC  De» 
in  Christo  donavit  vobis,  ita  et  vos  facite,  nulll 
malum  pro  malo  reddentcs.  Hine  divina  Scripftttm 
dicit :  Ne  quseras  ultionem,  nec  memOr  eris   tnpaist 


(Greg.)  Si  filii  electorum  suraus,  restat  necesse 
est  ut  per  eorum  exempla  gradiaraur.  BonusNenim 
non  fuit  qui  raalos  tolerare  recusavit.Hincnamque 
est  quod  de  semetipso  beatus  Job  assorit  dicens  : 
Frater  fui  draconum  et  socius  struthionum  (Job, 
XXX),  Hinc  per  Saloraon  Sponsi  voce  sancts  EIc- 
clesiae  dicitur  :  Sicut  litium  inter  spinas,sic  amica 
mea  inter  filias  {Cant,,  ii).Hinc  ad  Ezechielem  Do- 
minus  dicit  cap,  ii) ;  Fili  hominis^  ne  timeas  eos^ 
neque  sermones eorum  metuas ; quoniam  increduliei 
subversores  sunttecum,et  cum  scorpionibus  habitas 
Hinc  Petrus  beati  Lot  vitam  glorificat  dicens  :  Et  B 
justum  Lot  oppressum  a  nefandorum  in/uria  ac 
luxuriosa  conversatione  eripuit.AspectuenimetaU' 
ditujustus  erat  habitans  apudeos,quidedieindiem 
animam  justaminiquis  operibus  cruciabant(IPetr. 
ii).1IincPaulus  discipulornm  vitam  et  laudal  et  ro- 
borat  dicens :  In  medio  nationis  pravx  et  perversse, 
inter  quos  lucetis  sicut  tuminaria  in  meHdie^ 
verbum  vitae,  continenles  [Philip,  ii).  Hinc  Joannes 
Pergami  Ecclesiae  attestatur  dicens  :  Scio  ubihabi' 
taSf  ubi  sedes  est  Satanse :  et  tenens  nomen  meum, 
non  negasti  fidem  meam  {Apoe,  ii).  Ecce,  fratres 
charissiraiy  pene  omnia  percurrendo  cognoscimus, 
quia  bonus  non  fuit,  quem  malorum  pravitas  non 
probavlt,  ut  enim  ita  loquar,  ferrum  nosfrffi  animffi 
nequaquam  produciturad  subtilitatemacuminis,si  (3  «vtum   tuorum  {Levit,  xix).  Hittc  SftionHm   «it 


hoc  non  eraserit  alienae  lima  pravitatis.  Tolefemus 
igitur,  adversarios  nostros,  sed  sine  cessationeame- 
mus  quos  toleramus,  eisque  qusecunque  possumus 
bona  hilari  animo  tribuamus.Quia  hocsolumDeus 
sacrificium  accipit,  quod  ante  ejus  oculos  in  altari 
boni  operis  flamma  charitatis  incendit.Hinc  Domi- 
nus  in  Evangelio  a.ii: Ditigife  inimicos  vestros\bene 
preceminif  hisquioderunt  vos^etoratepropersequen^ 
tibus  et  calumnianiibus  vos,  ut  scitis  filii  Palris 
vestrif  quiin  coelis  est  {Matth.  v). 

CAPUT  XL. 
Qualis  debeat  essetolerantia  servorum  Del  tempore 

tribulaiionis, 

Oportet  te,o  Christiane,inter  odia  cordium,  inter 


iVe  dicasiReddam  malumf  pro  malo ;  exspeoks  Demi^ 
num  et  liberabit  te  {Prov.xx),  Reiiaqae  proldmola» 
nocenti  te,  et  tuncddprecanti  tibi  peccata  solvealiir. 
Igitur  quicunqueremissionem  suorumvtiit  ftcdpere 
peccatorum,  dimittat  omnibus  in  se  peccantibaf; 
quiatalem  unusquisqueindulgentiam  accefitvmseA 
aDomino,  qualem  et  ipse  dederit  proxiiAo  sua 

CAPUT  XLIL 
De  misericordia, 

Misericordia,  compatiendo  aliens  miserlae,  voca- 
bulum  sortita  tti.  Omnia  peccata  mlsericordimQpi- 
bus  expurgantur,sedjam  caveatpeccarequi  miscri- 
cordiam  impertitur.Caeterum  nullaestdelictivenia, 
cum  sic  praecedit  misericordia,  ut  eam   afequantar 


probra  linguarum,  inter  ipsas  persequentium  ma-  ])  poccata.  NuIIus  autem  in  alienomisericorsessepo- 


nus  8equali,imo  laetiori,  semper  cordeversari.  Etsi 
tibi  ablatae  fuerint  facultates  tuae,  dic  :  Nudus  exivi 
de  utero  matris  mess^  nudus  et  hinc  abscedam  {Job 
i).  Adde  et  illud  apostolicum  :  Nihit  intulimus  in 
hwnc  mundum.sednec  auferre  quidpossumus{ITim. 
vi).  Audis  te  maledici  et  infamari  apud  homineset 
contumeliis  onerari,  recordare  et  ante  oculos  pone 
verbum  Domini,  quibusait :  Faevobis.cumbeuedixe' 
rint  vobis  omncs  homines  (Lnc.vi).Et  iterum  :GaM- 
dete  et  exsuitate,cum  ejecerint  nomen  vestrumtan- 
gtsam  malum,  propter  fitium  hominis  {Ibid.).  Ex- 
pulsus  es  patria  et  domo  recordare  quia  non  ba« 


test,  qui  prave  vivendo  in  se  misericors  non  est. 
Qui  enim  sibi  nequam  est,  cuibonus?XulIa  scelera 
misericordiis  redimi  possunt,siin  peccatiaquisqoe 
permanserit.  Tunc  autem  fructum  misericordiarum 
consequitur  indulgentia,  cum  ab-  scelerum  opei^ 
desinitur.  Misericordes  igitur  simus  ad  omnes,  uiet 
ipsi  misericordiam  consequamur  a  Domino,  ipsodi- 
cente  :  Beatt  misericordes,  qupniam  ipsi  misericor- 
diam  consequentur  {Matth.  vi).  Et  iterum  :  Estote 
igitur  misericordes,sicut  et  Pater  vester  misericorse^ 
{Luc,  VI ).  Hinc  Pauliis  ait :  Bstote  autem  invicem  be^ 
niquij  misericordes :  induitevos  sicut  slecti  Dei  viseer^ 


8*3  DE  VARIBTATB  LIBRORUM.  —  LIB.  U. 

miserieardtwmm  (Ephes.  iv).  Hinc  Salomon  ait:  Fo-  A  CAPUT  XLV. 


914 


eepe  mitericordiam  et  judieium  migis  placet  Domino 
^uam  meiimee  {Prov.  xxi).  Hinc  per  quemdam  sa- 
pieiiiem  dieitur:  Qui  facit  misericordiam,  offert 
stteriftoium  {Eecli.  xixv). 

CAPUT  XLHI, 

De  compoMume. 

Per  Bvangelium  namque  auum  admonet  nos  Do- 
minns  dicens:  Omnia  qucscunque  vultis  ut  faciant 
voMs  homineSf  ita  et  vos  facite  illis:  kgec  est  enimlex 
eiprophetm  {Motth.  vii).  Quod  tibi  accidere  non  vis, 
B66  pfDxirao  tuo  oupias  evenire.  Gondole  in  alienis 
ealamitatibus,  satiare  fletibus,  in  alienis  laboribus, 
in  tribttlatlone  alterius,  et  tu  esto  tristis.  Talisesto 


De  obedientia. 
Obedientia  est  via  sancta  quae  sectatores  suos  ad 
coslestem  perducit  patriam;pcr  hancviamDominus 
noster  JesusChristuspropter  nosetpropternostram 
salutem  ambulare  dignatus  est,  dequoPaulusdicit 
Apostolus:  Factus  est  Christus  obediens  usque  ad 
mortem,  mortem  autem  crucis  {Phil.  ii).  Per  hanc 
Abrabam  patriarcha  curcurrit,  cum  ad  imperium  Do- 

minidilectumfiliuratadimmolandumduxit.Perhanc 
apostoli  sancti  Petrus  et  Andreas  ad  vocationem 
Domini,  relictis  retibus,  secuti  sunteum.  Per  hanc 
viam  Matthaeus  secutus  est  Dominum,  relicto  telo- 
naico  lucro.  Per  hanc  viam  sanctaraomnespatriar- 
chffi,  prophetaB,  apostoli,  martyres,  caeterique  electi 


atiis  quales  optas  esse  circa  te  alios.  Quod  non  vis  p  meruerunt  pervenire  ad  Deum.  Licet  arctasitetan- 


pati  non  faeias,  nee  inferas  alio  mala,  ne  patiaris 
similia.  Ita  demens  esto  in  alienis  delictis  sicut  in 
tols,  ut  nec  allter  te,  nec  aliter  alios  penses.  Et  sic 
alioe  jadiea  ut  ^itdicari  cupis.  In  tribulationepositis 
subvemire  non  eesses,  dolentem  consolari,  ne  di- 
mittas. 

CAPUT  XLIV. 

De  castitate. 

Gastitas  enim  f^uctus  suavis  est,  pulchritudo  in- 
violata  sanctorum  castitas,securita8mentis,sanitas 
corperis.  Nisi  enim  unusquisque  castusperseverave- 
rit,  adperpetuamrequiempervenire,  et  Deum  videre 
Bon  poterit  testante  Paulo  apostolo :  Pacem  secta- 
mini  cwm  omntbus  et  sanctimoniam,  sine  qua  nemo 
videbit  Deum  {Eebr.  xii).  Hic  quoque  evidenter  sine 
eanetimonia  (qua  solet  integritatem  mentis  vel  pu- 
ritatem  corporis  appellare)  pronuntiavitDeumpeni- 
<U8  ^deri  non  posse.  (Cassiod.)  Qinc  per  eumdem 
apostolum  dicitur :  Hoec  est  voluntas  Dei  sanctifica' 


gusta  via,  tamen  viatores  suos  ad  perpetuam  per- 
duxit  vitam,  dicente  Domino:  Arcta  et  angusta 
est  via  qua;  ducit  ad  vitam  {Marc,  vii).  Non  enim 
durum  tibi  et  asperum  videatur,  cum  audis  arctam 
et  angustam  viam  esse  obedientiam ,  sed  magis  gaude 
propter  hoc  quod  subsequitur:  quae  ducitadvitam, 
8i  enim  homines  propter  regis  jussionemautalicu- 
jus  potentis  hominis,  inextera8regioncs,etetiamin 
transmarina  et  peregrina,  et  omnino  incognita,  et 
valde  periculosa  loca,  propteraliquodtemporalelu- 
crum  (quod  cum  habuerint  statim  illis  abstrahi  po- 
test),intantumobedientesexistuntutetiamperinnu- 
meras  regiones  etpatrias^perdifficultatesterrarunj, 
per  aspera  et  dura  itinera,  perpericulosanaufragia 
fluminum,  por  tcrribilesundasfluctusque  marinos, 
inter  hostiles  gladios,  inter  latronum  insidias,  inter 
inimicorum  incursus,  voluntarie  etalacriterdiscur- 
runt,  et  hsec  omnia  sustinent,  dimissa  propria  re- 
gione,  dimissis  parentibus,  patre,  matre,fratribu8, 
sororibus,   propinquis,  uxoribus,  filiis,  domibus, 

eio  vestra,  ut  abstineatis  vos  a  fomicatione,  ut  sciat    .  mancipiid,cunctaque  substantia,  quoslicetplangant 

amici,  lugeant  parentes,  plorent  filii,  contristentur 
mancipia,  nescientes  utrum  eos  ampliusjamvisuri 
sint,  an  non  illos  nihil  horum  a  jussione  illius  qui 
jussit  potest  retrahere,  sed  tota  intentione  potentis 
hominis,  qui  hodie  est  et  forsitan  crastina  non  erit, 
obedientiam  exhibent?Sicut  enimjam  diximus,  ideo 
haec  omnia  tolerant,  ut  pro  his  commodum  aliquod 
lucri  terreni  accipiant,  si  ilIihocfaciuntpropte;*ho- 
minem  potpntem  post  paucamoriturum,  etpropter 

itterat,  lieet  ceetera  divina  praecepta  adimpleat,  si  j)  lucra  iila  periturum,  quid  nos  miseri  in  die  judicii 


iqnisque  vestrum  vas  suum  possidere  in  honore  et 
eanetificatione,  non  in  passione  desiderii,  sicutetgen- 
tes  qwe  ignorant  Deum^  Thess,  iv).  Amemus  igitur 
ottStitatem,  quia  castas  mentes  castaque  corpora 
DeuB  infaabitat,  luxuriosasautem  etimmundascon- 
demnat.  Qnanta  enim  bona  quis  fpcerit,  licet  oret, 
lieet  neetes  in  orationibus  et  vigiliis  pervigiles  du- 
eaty  Hcet  omnem  substantiam  suam  pauperibus  tri- 
boat,  lieet  inedia  et  per  jejunia  longacorpussuum 


ea^tatem  non  habuerit,  nihil  ei  proderit.  Unde  et 
Oeminus  in  Evangelio  prscepit  dicens :  Sint  lumbi 
pesiri  pneeineti,  et  lucemoeardentesinmanibusvestris 
{Lne.  xii).  Duo  autem  sunt  quffijubentur,et  lumbos 
reetnagere,  et  lucemas  tenere,  ut  et  munditia  sit 
eaetiiatis  in  corpere,  et  lumen  veritatis  in  opera- 
iteiie.  Redempteri  etenim  nostro  unum  sine  altero 
plaeere  itequaquam  potest,  siautem  isquibonaagit 
adhuo  laxurio)  inquinamenta  non  deserit,  aut  is  qui 
eaalitarte  preeminet  necdum  seper  bonaoperaexer- 
eel.  Nee  eastitasergo  magna  est  sine  bono  opero, 
seejepHs  benum  est  aliquid  sine  castitate. 


Deo  nostro  in  excusationenostra  dicturi  sumus,  qui 
ejus  sanctisac  salubribusjussionibus  inobedientes 
existimus,  et  monitissalubribuspatrumnostrorum 
non  obtemperamus?  Quod  enim  homines  seeculi  far 
ciunt  propter  rem  perituram,  faciant  milites  Ghristi 
propter  gloriam  sine  fine  mansuram.  Quodenimilli 
obcdientes  existunt  propter  inanem  extoilentiam, 
flant  servi  Christi  obedientes.  propter  indeflcientem 
excellentiam.  Quod  enim  illi  obedientes  flunt  pro- 
pterperituramgloriaraperiturihominis,nantfamuIi 
Christi  obedientes,  propler  perpetuam  gloriam  per- 
petui  Iledemptoris.  NuIIa  igitur  S6gnitia,nullain80- 


915 


HAYMONIS  aALBEllSTAT.  BPISC.  OPP.  PARS  III.— MISGELLANEA. 


916 


lentia,  nulla  tarditaSynuUapigritia,  abonoobedien-  A 
tias  opere  nos  retrahat,  quia  otsi  aspera  est  via  qua 
itur,  tamen  beata  est  patria  ad  quam  pervenitur. 
Obedientes  igitur  simus  patribus  et  senioribus  aostris 
in  quantum  secundumDeumexhibentjussionem;si 
autem  contraDeum  est  quodimperant^dicamuseis 
humiliter  et  reverenter:  Obedire  oportet^Deo  magis 
qmm  hominibus  (Act.  v). 

CAPUT  XLVI. 
Qualiter  subditi  obedientes  sint  praapositis  suis. 
Exislimamusigitur,  tratrescharissimi,  hilari  ani- 
mo^mente  promptissima  obedientes  prffilatis  et  patri- 
busnostris,quiadivinavoximperatnobi8p£rPaulum 
apostolum  dicens:  Obedite  prceposilis  vestris  in  Do- 
mino  et  subjacete  eis  [Hebr,  xiii).  Quanto  enim  hu- 
mih'ore8  et  obedientiores  fuerimus,  tantolevius  su-  g 
per  nos  acdulciusjugumDominisentiemua.Quanto 
obedientiores  fuerimus  praepositis  et  patribus  nos- 
triSyintantum  obedietDeus  orationibus  nostris.Citius 
enim  exauditur  una  obedientis  oratio  quam  decem 
millia  contemptoris.  Sancta  enim  intentioneetcum 
omnivelocitate  jussis  seniorum  nostrorum  obtempe- 
remus,  et  mox  ut  aliquidnobisimperatumamajore 
fuerity  ac  si  divinitusimperetur,morampatinescia> 
mus  in  faciendo,  quiaobedientia  quffi  majoribus  per- 
hibetur,  Deo  exhibetur  Ipse  enim  dixii:  Qui  vos  au- 
dit,  me  audit  {Luc.  x).  Pro  Dei  autem  amore  omni 
obedientia  nos  subdamus  majoribus  nostris,  utimi- 
tatores  valeamus  esse  Dominiinostri,  de  quo  dicit 
Apostolus :  Factus  est  Christus  obediens  usque  ad 
mortem  )PhiL  ii).  p 

CAPUT  XLVII. 
Quamodo  invicem  obedire  debemus. 
,  Invicem  obedire  debemus,  sicut  servi  Domini 
secundum  quod  praecepit  Dominus,  quia  qui  vultin 
vobis  esse  magnus,  fiat  omniumnovis8imus,etom- 
nium  servus  {Matth.  xx).  Quibus  addidit,  ut  magis 
nos  inclinet  ad  humilitatem:  Sicutfiliushaminisnon 
venit  ministrarif  sed  ministrare  (Ibid,),  Sed  et  illud 
quod  ab  Apostolo  diciumesi:  Percharitatemspiritut 
servite  invieem  (Qal.  v). 

CAPUT  XLVIII. 

Qui  vere  Deum  diligunt  ultra   vires  suas  obedire 

desiderant, 
Qui  (Ideliter  et  pure  Deum  diligit,  etcertusestdo 
retributione  Domini,  ncc  sufficere  sibiputateaquae  n 
ipjunguntur,  sed  semperaugmentaoperisqueerit,«t 
m(yoraquseinjungunturdesideratetexoptat,etiamsi 
Bupra  vires  esse  videatur  quod  facit,  nec  aliquando 
securus  est  tanquam  opere  expleto,  sed  e  contrario 
Bollicitus  est  et  anxius  tanquam  qui  nihil  dignum 
prsceptis  Evangelicis  egerit.memorilliusDominici 
sermonis  dicentis:  Cum  autem  feceriiis  omnia  quce- 
cunque  prcecepi  vobis,  tunc  dicetis :  Scrvi  inutiles  su- 
mus,  quod  debuimus  facere  fecimus  {Luc,  xvii). 

CAPUT  XLIX. 
De  laude  et  qualiiate  obedientice, 
Sola  namque  virtus  est  obedientia,  quse  virtutcs 


caeieras  menli  inserit,insertas  custodit.  Undeetpri- 
mushomopraeceptum  quod  servaret,accepityCui8esi 
velletobediens  subderc,adaBternam  beatitudinemsi- 
ne  labore  per^eniret.  Hinc  Samuel  dii.MelioreU obe- 
dientia  quam  victima^f  etauscultare  magisquamofferre 
adipemarietum{I  Reg.  xv).  Obedientiaquippevictimis 
jure  praeponitur,  quia  per  victimasalienacaro,  per 
obedientiam  vero  volunt&spropriamactatur.  Tanto 
igiturquisqueDeumcitius  placeat,  quanto  ante  ejus 
oculosrepressaarbitriisuisuperbia,  gladio  prscepti 
seimmolat.Sedquianonnunquam  nobishujubmun- 
di  prospera,  nonnunquam  vero  jubentur  adversa. 
sciendumsummopereest,quodobedientiaaliquando. 
si  de  suo  habeat  aliquid,  nuUa  est;  aliquando  au- 
tem  si  de  suo  aliquid  non  habeat,  minima.  Nam  cum 
hujus  mundi  successu8prfficipitur,etcumlocu88upe- 
rior  imperatur,i8  qui  ad  percipiendahaBC  obedit,obe- 
dientia  sibivirtutcm  evacuat,si  adhaecetiamexpro- 
priodesidcrioanhelat.Nequeenim  so  sub  obedientia 
dirigit,qui  ad  percipienda  huj  us  vitae  prospera,libidi- 
nipropriseambitionisservit.Rursum  cum  mundi  de- 
speclus  praecipitur,cumprobraadipisciet  contume- 
Hffi  jubentur,nisihaec  cxsemetipsoanimus  appetat, 
obedientiffimeritum  sibi  minuit,  quia  adea  quae  in 
hacvitadespccta  sunt^  invitus  nolensque  descendit. 

Ad  detrimentum  quippe  obedientiaducitur.cum 
mentcm  ad  suscipienda  probra  hujus  ssculi  ne- 
quaquam  ex  parte  aliqua,  etiam  sua  vota  comi- 
tantur.   Debet  ergo   obedientia  et  in  adversis  ex 
suo  aliquid  haberc,etrursuminprosperisexsuoali- 
quidomnimodo  non  habere^quatenusetinadversis 
tanto  sit  gloriosor,  quanto  divino  ordine  etiara  ex 
desiderio  jungitur.  Et  in  prosperis  tanto  sit  verior 
quanto  a  prffisenti  ipsa,  quam  divinitius  percipit, 
gloria  funditus  ex  menteseparatur.Sedhocvirtutis 
pondus  melius  ostendimus,  si  coelcstis  patriffi  duo- 
rum  heroum  memoramus,  Moyses  namque  cumin 
deserlo  ovas  pasceret  aDominoper  angelum  in  igne 
loquentc  vocatusest,  uteripiendffi  omni  Israelitarum 
muUitudini  prffiesset.  Sed  quia  apud  se  mente  ha- 
milis  exstitit,  oblatam  protinus  tantiregiminisglo- 
riam  expavit,  moxque  ad  indrmitatis  patrocinium 
recurrit,  dicens;  Obsecro,  Domine,  non  sumeloquens; 
ob  heri  enim  et  nudius  tertius,  ex  quo  ccepisti  toqui 
ad  servum  tuum,   tordioris  et  impeditioris  tingwe 
factus  sum  [Exod,  iv) ;  et  se  potposito  alium  depo- 
scit,  dicens  :  Mitte  quem  missurus  es  {Ibid,).  Ecce 
cum  auctoritate  linguffiloquituretnetantiregiminis 
potestatem  suscipiat^  elinguem  se  esse  causaiur. 
Paulus  quoque  divinitus  fuerat  admonitus,  quando 
Hierosolymam  ascendcre  deberet,  sicut  ipse  Galatis 
dicit:  Deinde  post  annas  qualuordecimiterumaseendi 
Hierosolymam,  assumpto  Bamaba  et  Tito.  Aseendi 
autem  secundum  revelationem  {Gal,  ii).  Isque  in  iti- 
nerc  cum  prophetam  Agabum  reperisaet,  quantase 
adversitas  in  Hierosolymis  maneret,  audivit. 

Scriptum  quippe  est:  Virum  cujus  hffczonaest,sic 
alligabunt  in  Jerusatem  Judcei  {Act,  xxi).  A  Paulo 
autem  protinus  respondetur:  £170 mmdfo/uma//(V^n. 


917 


DE  VARIETATE  LIBRORUM.  —  LlB.  IL 


918 


sed  el  mori  in  Jerusalem  paratus  sum  pro  nomine  Jesu 

(Ibid.) ;  nequc  enim  prffitiosiorem   facio   animam 

meam.Perceptione  igitur  revelationis  Hierosolymam 

pergenSy  adversa  cognoscit,  et  tum  libenter  appetit, 

audit  quae  timeat,  sed  ad  hasc  ardentior  anhelat. 

Moyses  Itaque  ad  prospera  de  suo  nihil  habet,  quia 

precibus  remittitur  ne  IsraeliticsB  plebi  praeferatur. 

Paulus  adversa  etiam  ex  suo  voto  ducitur,  quia  ma 

lorum  imminentium  cognitionem  percipit,  sed  dcvo- 

tione  spiritus  etiam  ad  acriora  fervescit.  Ille  prae- 

sentis  principaiitatis  gloriam,  Deo  jubentc,  voluit 

declinaro.  Iste,  Deo  aspera  et  dura  spondente,  se 

Btuduit  ad  graviora  praeparare.  Pra^eunte  ergo  utro- 

rumque  ducum  infracta  virtute,  instituimus  ut  si 

obedientis  palmam  apprehendereveraciter  nitimnr, 

prosperis  hujus  saeouli  ex  sola  jussione,  adversis 

autem  etiam  ex  devotione  militemus.Sciendum  vero 

est  nunquam  per  obedientiam  malum  lieri,aliquando 

autem  debet  per  obedientiam  bonum  quod  agitur 

intermitti.  Neque  enim  mala  in  paradiso  arbor  ex- 

siitit,  quam  Deus  homini,  ne  contingeret,interdixit. 

Sed  ut  per  melius  obedientiffi  meritum  homo  bene 

conditus  cresceret,  dignum  fuerat  ut  hunc  etiam  a 

bono  prohiberet,  quatenus  tanto  verius  hoc  quod 

ageret  virtus  esset,  quanto  et  a  bono  cessans  auctori 

8UO  se  subditum  humilius  exhibcret. 

CAPUT  L. 

De  opere  manuum. 

Oportet  enim  militem  Christi  opt^rari  manibus 
suis,  ita  ut  quibuslibet  variis  officiorum  artibu8,la- 
boribusque  studium  suum  impendat,  sequens  lo- 
quentem  Apostolum  qui  dicit  :  Nequc  panem  gralis 
manducavimuSf  sed  in  labore  et  fatigatione  nocte  et  die 
laborantes  (/  Thess.  iii).  Et  iterum  :  Qui  non  vult  ope- 
rari  non  manducet  (Ibid.),  Per  otium  enim  libidines 
et  noxiarum  cogitationum  nutrimenta  concrescunt. 
Per  laboris  vero  exercitium  vitia  nihilominus  ela- 
buntur.  Patriarchae  namque  greges  paverunt.et  gen- 
tiles  philosophi  sutores  etsartores  fuerunt.Et  Joscph 
justus,  cui  virgo  Maria  desponsata  exstitit,  faber 
ferrareus  fuit.  Si  quidem  et  Petrus  apostolorum  prin" 
ceps  pi8catorisgessitofficium,et  omnes  apostoli  cor~ 
porale  opus  faciebant,  unde  vitam  corporis  sustentat 
bant.Si  igitur  tantaeauctoritatishomines,  laboribus  e 
operibusetiamrusticanis  inservierunt^quanto  magis 
nos,  quos  oportet  non  solum  vitae  nostrae  necessaria 
propriis  manibus  exhibere,  sed  etiam  indigentiam 
aliorum  laboribus  nostris  reficere,  secundum  Apo- 
stolum  dicentem  :  Qui  furabatur,  jam  non  furetur, 
magis  autem  laborei  operando  manibus  suis  quod  bo- 
num  est,  ut  habeat  unde  tribuat  necessitatem  patien- 
tibus  (Ephes.  iv).  Nam  etidem  beatus  apostolus  Pau- 
lus  ob  boc  manibus  suis  operatus  est,ut  nobis  operan- 
di  praeberet  exemplum.  Ait  enim  inter  caetera :  Non 
quetsi  non  kabuerimus  potestatem,  sed  ut  nosmetipsos 
formam  daremus  vobis  ad  imitandum  nos  (11  Thess. 
iii).Pandit  causam  cur  tantum  laboris  sibi  indixerat : 
Ideo^  inquit,  ut  formam  daremus  vobis  ad  iiniluiidum 


A  nos.  In  Actibus  apostolorum  legitur  qupd  cum  ve- 
niss(St  Paulus  Corinthum  non  patiatursepermanere 
nisi  apud  Aquilam  et  Priscillam,  eo  quod  ejusdem 
artis  essent  opifices  quam  ^et  ipse  solitus  erat  exer- 
cere.  Ita  enim  habct  :  Post  hsec  Pautus  egressus  ab 
AtheniSj  venit  Corinthum  :  et  inveniens  quemdam  Ju- 
dwum  nomine  Aquilam,  Ponticum  genere,  et  Priscil- 
iam  uxorem  ejus,  accessit  ad  eos,  eo  quod  ejusdem 
essent  artis,  et  manebat  cum  eis,  et  operabatur  :  erant 

.  enim  sccnofactorix  artis.(Act,  xviii).  Et  non  tantum 
operatus  est  quantum  ^oli  sibi,  sed  etiam  his  qui 
cum  eo  erant,possit  sufficere.  Scriptum  est  enim  in 
Actibus  apostolorum  quod,  procedens  Mileto  et 
exinde  mittens  Ephesum,  convocansque  ad  se  pre- 
sbyteros  Ecclesiaj  Ephesiorum,  et  dans  praecepta 

j%  quemadmodum  regere  Ecclesiam  Dei,se  absente,de- 
berent,  ait  eniin  :  Argentum  et  aurum  nutlius  concu- 
pivi,  sicut  ipsi  scitis,  quoniam  ad  ea  quas  mihi  opus 
erantj  et  his  qui  mecum  sunt,  ministraverunt  manus 
istw.  Omnia  ostendi  vobis,  quia  sic  laborantes  oportet 
suscipere  infirmos  [Act,  xx).  Nam  et  multa  vitiaam- 
putat  operatio  manuum.  Scriptum  est  enim  :  In 
desideriis  est  amnis  otiosus.  E<t  iterum  :  Otiositas  ini- 
mica  est  animae,  et  fomes  Sodomitica  ex  otiositate 
crevisse  cognoscitur,  ut  propheta  loquitur,  dicens  : 
Hsec  fuit  iniquitas  Sodomae  quod  pancm  suum  in 
saturilate  et  otio  comcdehsini  (Ezech.  xvi).Pertime8- 
camus  igitur  otiositatis  malum,  insistamus  bonis 
manuum  nostrarum  opibus,  Psalmographi  adim- 
plentes  sententiam  :  Labores  manuum  tuarum  quia 
manducabis,  beatus  es  et  bene  tibi  erit  (Psat.  cxxvii). 

C  Sicut  enim  nullum  ferme  a  Dei  servis  otii  tempus 
excipere  couvenit,  ita  meditationi  quidem  spiritali 
finem  imponere.  Nam  pariter  exercere  necesse  est 
corporis  animreque  virtutes  :  exterioris  scilicetho- 
minis  stipcndia,  interioris  vcro  spiritalia  alimenta. 
De  hoc  beatus  Augustinuscximiasdoctor  intercae- 
tera  ait :  Gantica  vero  divina  cantare  etiam  manibus 
operantes  facile  possunt,et  ipsum  laborem  tanquam 
divino  ccleumatc  consolari.  An  ignoramus  omnes 
opifices  in  quibus  vanitatibus,  et  plerumque  etiam 
turpitudinibus  textricarum  fabularum  donent  corda 
ct  linguas  suas  cum  manus  ab  opere  non  recedant  ? 
Quid  ergo  impedit  servum  Dei  manibus  operantem, 
in  lege  Doinini  meditari,et  psallere  nomini  Domini 
altissimi  ? 

D  CAPUT  LI. 

Quod  nihil  eis  prosit  qui  facultates  suas  abjiciuni, 
si  voluntates  proprias  non  relinquunt. 

Nihil  illis  prodest  qui  facullates  adjiciunt,  si  vo- 
luntates  proprias  non  relinquunt,  cum  sit  longe 
pra?stantius  voluntatibus  propriis  renuntiareque  re- 
bus.  Pies  suas ctiam  mundi  hujus  philosophi  abjicere 
polucrunt,  et  nunc  quilibet  haeretici  possunt,  Sed 
nec  illi,  cum  suaj  voluntati  ficrent  amatores  secun- 
dum  voluntatem  Dci  vixerunt,  et  isti  Dominicae  vo- 
luntati  suae  voluntatis  studio  contradicunt.Non  ergo 
ca  res  nos  Dco  commendat,  quam  et  inimici  Dei  fa- 


m 


HAYMONISHALBEHSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  III.  —  MI8CELLANEA. 


920 


ciunt,  sed  illud  quod  non  nisi  vere  Cbristiani  et  per 
boc  amatores  Dei  proflciunt.  Hi  sunt  qui  voluntati- 
bUs  suis  rebusque  projectis  se  suo  creatori  cx  toto 
torde  subjiciunt,  ac  suum  velle  cx  ejus  voluntale 
stispendunt,  et  ideo  quidquid  eis  scnsus  carnis  se- 
quendum  faciendumque  suggesserit,  justitids  capti 
d.electatione  contemnunt. 

CAPUT  LIL 
tjualiier  vivere  debeant  qui  Christum  imitari  deside- 

rant. 

Et  ideo  si  in  illo  esse  volumus  quod  esse  debe* 
mus,  sicut  Joanncs  apostolus  dicit :  Quomodo  ille 
ambulavil  et  nos  spiritaliter  ambulemus  (/  Joan.  ii). 
Quid  est  ambulare  sicut  ilie  ambulavit,  nisi  contem- 
*  ner^  omnia  prospera  qus  contempsit,  non  timere 
adversa  qus  pertulit,  libcnter  facere  qu®  fecit  (leri, 
docereque  mandavit,  sperare  qu®  prQmisit,  sequi 
quo  ipse  prdecessit,pra}stare  beneficia  etiam  ingra- 
tis?  Non  retribuere  secundum  merita  sua  malevolis, 
et  orare  pro  inimicisj  amare  bonos^  misereri  per- 
versiSy  invitare  adversos,  suscipere  in  cbaritute  con- 
versoSf  et  squanimiier  pati  subdolos  ac  superbos. 

Ad  boc  etiam  pertinei  quod  ait  apostolus  Paulus : 
Si  consurrexistis  cum  Christo,  ea  qux  sursum  sunt 
quxritey  ubi  Christus  est  ad  dexteram  Dei  sedens  (CoL 
lii).  Illi  resurgunt  cum  Cbristo,  qui  moriuntur,  si- 
cut  ille»  peccato,  et  tamen  distinctione  servata,quod 
me  mortuus  estpeccato,nonsuo,sed  nostro.Unus- 
quisque  autem  nostrum  non  omnium  moritur  pec- 
cato,  sed  6uo.  Quid  est  peccato  mori,nisi  damnandis 
operibus  omnino  non  vivere?  nibil  concupiscere 
camaliier,  nihil  ambire,  ut  sic  mortuus  carne  nulli 
Jam  detrabit,  nullum  aversatur  aut  despicit,nullius 
pudlcitiamcaIIidacircumventionecorrumpit,nemini 
Tioknius  exisiit,  neminem  calumniatur  aut  oppri- 
n[iit ;  non  invidet  bonis^  aut  insultat  affliciis.  Non 
luxuri»  carnis  inservit,  non  vinolentis  deditus  in 
se  bibendi  siiinct  bibendo  magis  ac  magis  accendit ; 
non  odiorum  fascibus  inardescit,  non  compendia  in- 
justa  sectatur,  non  potentibus  ac  divitibus  adulatur, 
nQB  inquieia  curiosiiaie  rapiatur^  non  domesticsB 
8QlIicitudini8Curadisienditur,non  ofliciosis  occur- 
reniium  saluiaiionibus  delectatur,nec  superborum 
icjuriis  fatigaiur ;  non  eum  superbia  inflat^non  am- 
^iio  veaiesa  prscipiiat,  non  vana  gloria  turpiter 
jaciai,nondesideriumgIoriosj)e  opinionis  inflammat, 
non  distinciio  alieni  actus  illaqueai,  non  ad  socie- 
iatem  iurpitudinis  amor  invitat,non  rabies  immanis 
forbris  exagiiat,  non  sumpiuosarum  deliciarura  sia- 
dium  raadllit,  fl<Hi  ardor  anizxioBflfe  conteniionis  cx- 
amaiai.Non  faeii  impudentem  audacia,iniquum  in- 
jtietitit^  ferum  iaclemeniia,  varium  inconstaniia, 
peHinacem  contumacia,insanttm  vesania,deIicio8um 
gttlAyrebellem  inobodientia,  vanum  jactanlia,  inOde- 
lem  perfKlia,  lenem  feliciias,  sosvum  crudelitas, 
mandticonem  turpem  edacitas,  impatientem  mobili- 
tas,  mobilem  instabilitas,  vagum  spiritalis  inflrmi- 
ias^iracundumanimosiLas^suspiciosumperversitas, 
verbosura  vaaitASyirrisorem  malignitas.Qui  remotus 


A  est  a  siBcuIaribus  prorsus  illecebris,  remotus  ab  ini- 
micitiis,  rt^motus  ab  insidiis  alienis,  remotus  a  rapi- 
nis  vel  occultioribus  vel  apertis,  remotus  a  maliUis 
sive  pcrijuriis,  postremo  remoius  ab  omni  genere 
flagitiorum  sive  facinorum  quibus  camaHter  viven- 
tes  Deum  uffendunt,  et  mortui  pcccato  non  ser- 
viunt ;  sicut,  inquam,  came  mortuus  nec  faoere  po- 
iest  ista  que  dixi,  nec  pati,  ita  bis  et  talibus  vtiiis 
omninonon  vivunt,qui  ui  vivant  Deo,carnem  suam 
cum  vitiis  ei  concupiscentiis  crucifigant. 

CAPUT  LIII. 

De  activa  vita, 

Activa  vita  est  stndioBum  Ghristi  faimilum  juakta 
iasistere  laboribus,  ei  prius  quidem  seirsam  ab  hM 
saoulo  immaculaium  custodireymentem» linguain, 
B  manum,  ao  membra  corporis  otttera  ab  omsi  iBqiii* 
namenio  culpas  teotantis  contitiere,  ac  divinis  per- 
petuo  subjugare  servitus.  Deinde  etiara  proxiaii  ne- 
tessiiaiibus  juxta  vires  suecurrere^esttrieiiti  ctbnm, 
potum  8itienii,algenti  vestiiiim.MinistraQdo  «ge&is, 
vagosque  in  domum  recipiBndo,inflnmim  visitando» 
mortuum  sepeiieiido,  eripiendo  iaopem  d#  mami 
fbrtioris  ejus.  figenum  et  paupeiwn  a  rapiettiibvs 
eum  emendo,  erranti  viam  Teritaiia  oflteiidendo,ao 
cffiieris  se  mancipando  frateraa  dtlectioQiB  obMquita, 
insuper  ei  usque  ad  mortem  pro  justitia  oertttQdtK 

CAPUT  LIV. 

De  contemplativa  vOa, 

Contemplaiiva  viia  est  cbariiatem  quidem  ei  pro- 

p  ximi  tota  mente  retinere,  sed  ab  eKteriori  aetione 

quiesoere,  soH  desiderio  Gondiioris  inbsrere,  nt  ni- 

bil  agere  Iibeai,sed  calcaiis  curia  omaibus  ad  viden- 

dara  faciem  sui  Creatorisanimus-inardescat»  ita  ui 

jam  noveritcarnis  corrupiibilispondue  oom  miBrore 

portare,toiisque  desideriis  appetere  illis  hymnidicis 

angelomm  choris  interesse,  admisceri  ccelestibus 

civibus,  tie  oiema  in  conBpectu  Dci  incorrupiione 

gaudere. 

CAPUT  LV. 

Qwe  el  quania  sit  in  hac  came  vitx  ^onfemplatiMB 
perfectio,  vel,  qualiter  ei  perfruendi  nmndi  contem- 
ptores  inhserea/iit. 

Proinde  viias  contemplativ®  sectaior  ad  Gondito- 
tem  suum  corde  illuminandus  accedatjipsi  contem- 
plando  atque  insatiabiliter  perfruendo  vigilanter  in- 
Q  serviat.  Ipsum  jugiter  concupiscai,  pro  amoro  ejas 
omiiia  quibus  iade  aveKi  potest  fugiat,omnes  cogi- 
.tatioaes  suas  ac  totam  spem  ex  illius  delectaliond 
suspendat,Iiiterarum  divinarum  sacris  meditatioai- 
bus  vacet,  in  eis  se  divinitus  illuminatus  oblectet, 
ibi  se  totum  velut  in  spcculo  quodam  refulgente  con- 
siderct,  quod  in  so  pravum  deprehenderitcorrigal, 
quod  recium  teneat,quod  dcroroie  compooat,quod 
pulchrum  servet,  quod  sanum  excolat,  quod  iQHr- 
mum  assidua  lectione  corroboret.  Domini  sui  {^rs* 
cepta  infatigabiliter  legat,  inexplebiliter  diligat,efti« 
caciier  impleat,  et  quid  sibi  cavendum,  quidve.fcc- 
tandum  sit  ab  eis  sufQcienter  insiruoius  agnoscat. 


921 


DE  YARIETATE  LIBliORUM.  —  LIB.  IL 


esa 


Mysteriis  earumdem  divinarum  Scripturarum  per-  A  contemplativa  fastigium  ;  beo  faoit  homiaem  san- 


scrutandis  insistat,  Christum  ibi  promissum  le- 
gat,  reprssentatum  videat,  prophctam  perditionem 
populi  contumacis  intelligat,  impleri  lugeat,  de 
salute  gentium  gaudeat.  £x  prsteritis  qui»  pre- 
dicta  et  impleta  teneat,  futuris  promissionibus  cre- 
dat.  Ab  strepitu  negotiorum  sacularium  remotissi- 
mus  ea  ferventer  excogitat  quibus  animum  suum 
in  desiderium  futurs  remunerationis  infiammet, 
studiis  spiritalibus,  quibus  in  dies  singulos  melior 
ac  melior  fiat,  invigilet.  Amet  otium  sactum,  inquo 
exerceat  animas  sn»  negotium,  mortuum  sibi  depu- 
tet  mundum,  ac  se  mundi  blandientis  illecebris  ex- 
hibeat  cracifixum.Delectatione  spectaculorum  pra- 
sentium  incomparabiliter  anteponat  sui  Greatoris 


ctum,  illa  perfectum.  Hujus  vito  est  nulli  prorsus 
i^jurias  irrogare  ;  illi  erogatas  oquanimiter  susti- 
nere.Imo,utproprius  dicam,exsecutor  activ»  studet 
in  se  pcccantem  dimittere,  contemplativsverosecta- 
tor  offecsis  quibus  pulsatur  nec  omnino  concutitur, 
ignorare  magis  paratus  quam  donare.  )ste  iram 
patientiaa  virtute  oompescit,  immoderatis  cupiditati- 
bus  pareimoniefrenum  imponit.Tangiturdesideriis 
earnalibus  nec  consentit.pulsatur  hujus  mundi  curio« 
sitate  nec  rapitur,  quatitur  diabolica  tmpugnatione 
nec  vincitur,  et  Deo  suo  devota  mente  subjeetus, 
non  alteritor  diversis  tentationibus,Bed  probatur.Ille 
omnes  afilictiones  quibus  vita  mortalium  variatur, 
sanctis  virtutibns  vincit.  Gupiditatum  ao  perturba- 


intuitum,  semper  proficientem,  successum  in  fasti-  ^  tionem  omnium  liber  beata  qufete  periyuitur,etille- 


gium  divin»  contemplationis  attollat.  Nunquam  ad 
momentum  quidem  a  promissionibus  fbtnris  consi- 
derandis  avcrsus  ad  terrena  respiciat.  Eo  aciem  men- 
tis  itidesinenter  Intendat,  quo  pervenire  desiderat. 
Beatitudinem  vitae  fntur»  ante  oculos  animi  sui  pro- 
ponat  et  diligat.  Nec  raetuat  aliquid  temporale  nec 
&upiat,neaut  metus  amittand»  rei  temporalis,  aut 
cupiditas  acquirend»  rei  intentionem  mentis  ejus 
emolliat.  Non  eum  blanda  corrumpant,  neo  adversa 
concutiant,  non  inflet  opinie  secunda,  nec  sinistra 
dejiciat,  necialsavituperatiosive  laudatio,  autaugeat 
gaudia  eijus,  aut  minuat.  Non  gaudeat  de  tampora^ 
lidus  ommno  nec  lugeat,  iater  lata  ac  tjristia  invi- 
ctus  upam  fiaoiem  animi  constantissime  obtineat, 
nec  peqtori  ejus  stabilem  firmitatmn  quidquid  pro* 
mittit  mundus  aut  mjnaturexcutiat,  sed  idemsem-  G  desideratut  peregrinus.Activa  vita  habet  solUoiUim 


cebris  ac  voluptatibus  factus  expedita  mente  supe- 
rior,  ineffabili  gaudio  divinae  contemplationis  efflci- 
tur.  Istesuscipiendoperegrinum,  vestiendo  nudum, 
gubemando  subjectum,redimendo  captiMim,tuendo 
violenter  oppressum^  Jugiter  se  ab  omnf  businiquita* 
iibussuisemaculat^,etvitam  suvm  bonorum  operum 
firactibus  ditat.  llle  facultatibus  suis  in  usus  panpe- 
rum  distributis  semel  exspoliavit  se  mundo  etadmo^ 
vitsetotisvtribuscoDlo.Bes  mundi  mundo  proje^} 
et  seipsnm  Ghristo  devota  mente  reslitnit,  a  quo 
immortales  divitias  sibi  donari  orat  nt  pauper,  pro- 
tegi  se  quotidie  postuIatutinfirmuSiiramortalHatis 
indumento  vestiri  cupit  ui  nudus.  Defendi  se  ab  im- 
pugnationeinvisibilium  hostium  supplicat  ut  frsgili* 
tate  oaniisoppr6B0U8,etOGBle8tem«iiM(lonaripatri 


per  ac  ^ibt  similifl  perseverans,  mundi  h^jus  damna 
simul  ac  Ivcm  aon  sentiat.  Et  eum  haae  aique  his 
similia  oontecnplative  vitaa  deeiderio  alfeotus  imple- 
v^rit,  nee  .se  hio  jam  ex  omni  parte  perfeotum,sed 
perfidendum  in  illa  beata  vita  quee  futura  est  im- 
jnelMUter  credat»  atque  ad  «e,  isbi  Dei  substantiam 
iv^elata  f«cie  videre  possiti  extendat. 

CAPUT  LVI 

Quid  inUr  se  diff^rant  activa  et  contemplativa  vita. 

AcUvavitaaiiiemoumcerp0ve4efteit;qu]s  eaim 
ifi  aeteraapatriapaneiB  esvrienti  porrigat^ubi  namo 
e8«irii?<}uis  potum  tribuat  sitienii,' ubi  oerao  siiit? 
Quis  ianrtuum  s^peliai,  ubi  nen»o  moritur  ?  Cum 


oursum,  contemi^ativa  gaudium  sempiteraum.  In 
hae  acquiritur  regiraen,  in  illa  percipitur.  HaBC  faaii 
pulsare  bonorum  operum  ,velut  quibusdam  manibusi 
januam ;  ilia  vocat  coosummatos  in  patriam.  In  hae 
contemnitur  mundus,  in  illa  videbitur  Deus.  Ei,ni 
muHa  praeteream  ^uaa  comraemorare  non  valeo,  in 
hac  vita  qui  immundis  spiritibus  extiterint  fortioroa, 
in  illa  contemplativa  vita  qm  surame  l^eata  eet, 
remuDerante  Doraino,  fiunt  angelis  sanctis  asquales 
aiqueinaternumcum  iiiisregnabuatin  iUasupenia 
civitate  felices. 

CAPUT  LVIL 
De  con^unctione  cordis, 
Compunctiocordis  est  humiliias  raentis  cum  laory* 


ppimnii  «ifge  viia  auferiur  aeiiva,  ooatemplaUva  q  misexoriensderecordaiionepeoeatiettimorejttdioii. 


aiiiem  hie  iae*pii  ui  in  oralesii  pikiriSt  perfioiaiur. 
Qoia  amoris  ignis  qui  hio  ardere  iacij^ii,  cum  ipsum 
^neif^  amai  vide?  it,  in  «more  amplius  igaesoit.  Con- 
iMi^kaiivaei^viiamtniiiieauferiuri^via  subiraeia 
ptmeiiiisSMuli  luceperfioiiur*  Aoiiva^rtalaboriosa 
des^dai  in  oertamine,  coBiem.plativa  vero»  pacaiis 
viiiomiQAiuiBultibus.opt^ita  in^hristoquieteperfrui- 
iur»  Ad  a^iivfkm  viiao)  periinet  inter  humana  proi»^ 
oere,  et  rebeUee  oorporis  moius  raiionis  imperio 
temperare.  Ad  coniemplaiivam  supra  humano  dosi- 
derio  perfectioBis  ascendere,  ei  indosinenier  augen- 
dii  vipiuiibus  iBCubiftre.  Habei  aciiva  pei^tara, 


Qla  est  conversis  perfectior  compunotionis  aifeciio 
quae  a  se  desideriorura  affecius  repelUi  ei  intentio- 
nera  suam  toto  meniis  studio  ia  Dei  conieraplaiiot 
nem  defigit.  Ha»c  esi  enim  heinini  bapiisBato  vera 
compunctio  cordis,  magna  agere  et  humilia  loqui, 
jnste  agere  et  super  peecatpres  tiraere  ao  treraere. 
Sicut^nim  ignis  orane  anijjiaB  viiiura  peruriiet  adi- 
mit,  ita  compunctio  cordis  quaniaounque  repererii 
mala,  absterret  universa  ei  penitus  delei.  Gonoupi- 
sceniiarum  flamraassiinvenerit,utfiuvius  mundans 
exstinguit  etenecat.Curarura  muliltudines  et  pertur- 
bationes  sl  videatt  ut  fiageMo  fuodam  eUnrbai  ft 


923 


HAYMONIS  HALBEtlSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  III.  —  MISGBLLANEA. 


m 


effugat,  et  procul  esse  a  domiciliis  animsB  jubet,ac 
sicut  pulvis  non  potest  stare  ante  faciem  venti,  ita 
nihil  malarum  cogitationum  in  anima  residere  po- 
test,  ubi  cordis  compunctio  aiTuerit. 

CAPUT  LVIII. 
Quod  duo  sunt  genera  compunctionis, 

Duo  namque  genera  compunctionis  quibus  semet- 
ipsos  fldeles  in  ara  cordis  immolant.Quianimirum 
J)omini  sitiens  anima  prius  timore  compungitur, 
post  amore.  Prius  cnim  se  in  larrymis  afficit,  quia 
dum  malomni  snorura  recolit,  pro  his  pati  supplicia 
«ternu  pertimescit.  At  dum  longa  mcBroris  anxie- 
tate  fuerit  formido  consumpta,quiBdam  jam  de  pras- 
sumptione  veniaB  securitas  nascitur,  et  in  amore 
ccelestium  gaudiorum  animus  inflammatur.  Et  qui 
prius  flebat  ne  ducereturadsupplicium,po8tmodum 
flere  amarissime  incipit  quia  differtur  a  regno.Gon. 
templaturetenim  mens  quisintilli  angelorumchori, 
qu89  Bocietas  beatorum  spirituum,  qus  majestas 
aeternad  visionis  Dei,  et  amplius  plangit quia  a  bonis 
perennibus  deest,  quam  flebat  prius,  cum  mala 
ffiterna  metuebat.  Utramque  autem  nostrfle  compun- 
ctionis  hostiam  gratanteraccipere  dignatus  estChri' 
Btus,  qui  et  pro  pcccato  lugentibus  atque  afflictis 
clementer  errata  dimittit,  et  pro  ingressu  vitae  cojle- 
Btis  tota  mentis  intentione  ferventee  sBterna  suas 
>isionis  luce  reflcit. 

CAPUT  LIX. 

Quod  conirarix  sint  inter  se  cordis  compunctio  et 
delicix,et  quod  magna  in  David  fuerit  compunctio. 

Sicut  impossibile  est  ut  ignis  inflammetur  in  aqua, 
ita  impossibile  est  compunctionem  cordis  vigere  in 
deliciis.  Gk)ntraria  hsc  enim  sibi  invicem  sunt  et 
peremptoria.IiIaenimmaterestfletus,haec  materest 
risus ;  illa  constringit,  ista  dissolvit.  Illa  animss 
alas  innectit  et  volare  facit  ad  coDlum,  hsQC  plumbi 
pondus  imponit  et  demcrgit  in  infernum.  Propheta 
namque  Davidcorde  compunctusjudicii  futuri  intra 
semetipsum  memoriam  retexens,  diemque  illum 
semper  in  oculis  habensj  nunquam  a  tribulatione 
animi  et  compunctione  cordis  vacabat:  qusquenos 
vix  aliquandoetsatisraro  ad  memoriam  revocamus, 
illius  mens  et  cogitatio  habebat  semper  intra  se,  et 
Dei  judicio  totis  mentibus  intremebat.  Nam  et  idem 
beatus  David  rex  erat,  sed  tamen  cunctis  quae  eum 
circumstare  et  constringere  videbantur  abruptis,ita 
erat  in  potestate  positus,  tanquam  omnibus  esset 
ipse  subjectus^et  in  purpura  quasi  in  cilicio  jacebat, 
cinere  conspersu8,et  corde  compunctus.  Aula  regalis 
erat  ei  tanquam  eremi  vastissima  solitudo.  Hec 
autem  omnia  agebat  in  eo  cordis  oompunctio.  Vis 
scire  quantus  in  eo  timor  sit  divini  judicii  ?  Audi 
quod  dicit  :  Iniquilates  si  observabis,  Domine,  quis 
sustinebitf  {Psal,  l.)  Noverat  enim  et  valde  noverat 
quia in  multis  criminibus  obnoxii  sumus  Deo  Et  quia 
etiam  parva  peccata,et  ea  de  quibusetiamnecsuspi- 
camur,  deducunturadjudicium,ctideo  magnaineo 
erat  cordis  compunctio.  Quatuor  sunt  qualitates 


A  affectionum,  quibus  mens  justi  tiedio  salubricom- 
pungitur,hoc  est,  memoriaprsteritorum  facinorum, 
recordatio  futurarum  poenarum,  consideratio  pere- 
grinationis  suae  in  hujus  vit»  longinquitate,deside- 
rium  supernss  patris,  quatenus  ad  eam  quantocius 
valeat  pervenire. 

CAPUT  LX. 

De  recordatione  peccati. 

.  Bonum  est  homini  semper  atite  oculos propriaad- 
hibere  delicta,  secundum  Psalmi  sententiam :  «Pec- 
catum  meum  contra  meestsemper.»Sicutenim  non 
oportet  reminisci  peccati  affectum,sic  semper  nccesse 
est  suum  in  deflendo  memorare  peccatum.  Ser\i  Dei 
tanta  rccordatio  debet  esse  peccati,  ut  ea  quae  gessit 
semper  lacrymans  conflteatur.  Unde  et  Psalmista 
B  dicit :  Conversus  sum  in  ssrumna  mea  dum  canfigitur 
spina.  Peccatum  meum  tibi  cogniium  feci,  et  dixi  : 
Pronuntiabo  adversus  me  injustiiias  meas  Domino^  et 
tu  remisisti  iniquitatem  peccaii  mei  [Psal,  xxxi). 

CAPUT  LXI. 

De  confessione  peccaii. 

Salomon  ait :  Qui  abscondit  scetera  sua  non  diri" 
getur;quiautem  confessus  fuerit  etreliqueritea^mi- 
sericordiam  consequetur  (Prov.  xxviii).  Hinc  beatus 
Job  ait :  Quapropter  et  ego  non  parcam  ori  meo 
(Job.  vii).  Ori  etenim  suo  parcit,  qui  confiteri  ma- 
lum  quod  fecit  erubescit.  In  labore  quippe  ob  mit- 
tere  est,  hoc  ad  confessionem  perpetrat»  iniquitatis 
occupare.  Sedjustus  ori  suo  non  parcit,quia  nimi- 
rum  iram  judicis  districte  prsveniens,  verbis  contra 

C  se  propris  confessionis  saBvit.  Hinc  Psalmista  aii  : 
Prxveniamus  faciem  ejus  in  conf€ssione{Psal.iciY); 
Hinc  scriptum  est :  Dic  iniguiiates  tucu  utjustifL" 
ceris{Eccli.  xliu).  Ex  eo  unusquisque  justus  esse 
incipit,  ex  quo  sui  accusator  exstiterit.  Gonfessio 
enim  pcenitentiam  monstrat;  pcenitentia  satisfactio- 
ncm  ostentat ;  satisfactio  veniam  sibi  divina  pietate 
conciliat.  Nec  enim  poterit  indulgentia  tribui,  nisi 
iram  Dei  possit  confessione  placare.  0  veneranda 
pietas  Dei  I  peccamus  et  parcit,  delinquimus  et  igno- 
Bcit,offendimusetadhucpIacatus  exstitit.  Undequa- 
Iisergajustossitmonstrat,dum  talem  se  ergapecca- 
toresostentat.Nec  peccator  poterit  jam  excu8ari,qui 
confessionem  per  quam  venia  nascitur,  non  prope- 
ravit  ampIecti,quopos8itreus  gemino  criminedeti- 

])  neri,  dum  primo  legem  contempsitut  delinqueret, 
etconfessionis  media  amplecti  noluitutperiret.Rape 
tu,  quisquis  es,  remedia,  qui  peccando  diTina  con- 
tempsisti  prscepta.  Gonfessio  afferat  salutem,  cai 
contemptus  attulerat  mortem.Confiteantnr  singnli, 
qusBso  vos,fratre8,  delictumsuumdum  adhuc  quide- 
linquit  in  ssculo  est,  dum  admitti  confessio  ejus 
potest.  Dum  satisfactio  et  remissio  facta  per  sace^ 
dotes  apud  Dominum  grata  est,  convertamur  ad 
Dominum  mente  tota,et  poenitentiam  criminis  veris 
doloribus  exprimentes  Dei  misericordiam  deprece- 
mur.IIIi  se  anima  prosternat,  illi  mens  tota  saiisfa- 
ciat,  illi  spes  omnis  incumbat.  Rogare  autem  qua- 


92S 


DB  VARIETATE  LIBROaUM.  —  LIB.  IL 


926 


liter  debeamus  dicit  ipse :  RevertimM  ad  me  in  lolo  A 
corde  vestro,  simuique  in  jejunio,  et  (lctu,  etptanctu. 
Etscindite  corda  vestrayCt  non  vcstimenta  vestra  {Joel. 
ii).Ad  Dominum  totocorderedeamuSjirametoiTen- 
8am  ejus  jejuniis  et  iletibus,  sicut  admonet  ipso,  pla- 
cemus. 

CAPUT  LXII. 

De  pctnitentia, 

Beatus  Joannes,  prscursor  Domini  no8tri,quone- 

mo  major  internafosmulierumsurrexit  (Mattti.xi); 

de  quo  propheiaL  dixerBiiiEcce  mitto  angelummeum 

ante  faciem  tuam(Matacti.m),hBnc  primamvoccm 

emisit,  dicens  :  PcBmlentiam  agite,  appropinquabit 

enim  regnum  ccelorum[Matth.  iii).  Unde  advertimus 

Chriatum  fuisse  locutum  per  ipsum.  Ergo^dilectis-  n 

simiy  una  nobiscum  omnes  suscipite  in  prscordiis 

veatris  misericordiam  Domini  nostri  dicentis  :  Pce- 

nitentiam  agite»  appropinquabit  enimregnumccclo- 

rtim.Odulcedo,ut  inter  pcBnitentiam  etregnumcce- 

lorum  nihil  sit  intermedium.  Agamus ergo  poeniten- 

tiam  a  facinoribus  nostri8,et  in  puncto  patebitno- 

bis  regnum  coelorum.  Sic  ait  beatus  propheta  :  De- 

sinite  a  malitiisvestris,discitebonumfaceretpcccata 

enim  vestra  inter  vos  et  Deum  separant  {Isa.  ux). 

Ergo  si  inter  Deum  et  hominem  peccata  separant, 

tollantur  per  poenitentiam  e  medio  peccata,  et  homo 

conjunctus  est  Deo,  instruente  et  doqpnte  Apostolo: 

Qui  autem  adkserct  Deo,  unus  spiritus  est{lCor.\i). 

Sed  dicet  aliquis  :  Quomodo  de  medio  tollere  pos- 

sum  peccata?Audi  prsecursorem  Domini  vociferan- 

tem  et  doccntcm :  Facite  fructusdignos  pcenitentix:  ^ 

Jamenimsecuris  ad  radicesarborisposita  est.Omnis 

arbor  qux  non  facit  fructum  bonum,excideturetin 

ignem  mittetur  (Mattli.  iii).  Et  qui  sunt  fructusdigni 

pcenitentiffi,  nisi  ut  facias  quse  contraria  sunt  pec- 

cato?8ervieba8  idololatris  veldsmonibus,nuncjam 

conversus  servi  Deo  per  fidem.  Eras  adulter  et  for- 

nicatory  nunc  econtrario  esto  castus.  Ebrietati  eras 

deditus,  nunc  sobrietatis  obtine  locum.  Eras  frau- 

dulentus-et  raptor^nunc  esto  fidelis  et  largus.Eras 

tumiduset  superbus,  modoesto  mansuetusetmitis. 

Avarus  eras  et  mendax,  nunc  esto  pius  et  verax. 

Ecce  qui  sint  fructusdigni  pcenitentiffiyUtquiantea 

agebas  contraria  Deo,  modo  contraria  agas  diabolo^ 

secundum  sententiam  Domini  dicentis :  Nec  ego  te 

condemnabo.  Vade,etampliusjamnolipeccare(Joan.  D 

viii).  Et  iterum:  Remittuntur  ei  peccata  mnlfaquia 

dilexit  muttum  (Ltic.  vii).  Hortatur  etiamnos  Domi- 

nus  per  Joannem  apostolumad  poenitentiamdicens: 

Memento  unde  excideris^  et  age  pcenitentiam,et  fac 

prima  opera,  Et  si  non  egeris  pcmitentiam,  veniam 

et  movebo  candetabrum  tuumdetodosuo.(Apoc.ii). 

Quod  utique  ei  dicitur^  quem  constat  cecidisse,  et 

qnem  hortatur  rursus  per  bona  opera  exsurgere. 

Alio  item  loco  poenitentiaetempusdatur^et  pGcniten- 

tiam  non  agenti  Dominus  comminatur.  Habeo,  in- 

quit,  adversum  te  pauca,  quia  permittis  mulierem 

Jezabel  quae  se  dicit  prophetame8se,docere  etsedu- 


cere  sorvos  meos,  fornicari  et  manducare  de  idolo- 
thitis.  Et  dedi  illi  tempus  ut  poenitentiam  ageret,  et 
pcenitere  non  vulta  fornicationesua.Ecceegomitto 
eam  inlectum,  et  qui  cum  ea  fornicati  fuerint  in 
maxima  tribulatione  eruntnisi  pcenitentiamegerint 
aboperibus  suis.Quod  utique  ad  poenitentiam  non 
hortaretur,  niei  quia  poenitentibus  indulgentiam 
pollicotur.  Et  in  Evangelio  :  Dico,  inquit,  vobiSf  sic 
erit  gaudium  tn  ca^lo  super  uno  peccatore  pceniten- 
tiam  agente,  quam  super  nonaginta  novemjustis  qui- 
bus  non  est  opus  pcenitentise  (Luc.  xv).  Nam  cum 
scriptum  sit :  Dominus  mortemnon  fecit,nec  l^tatur 
in  perditione  vivorum  (Sap.  i)  t  utique  qui  neminem 
vult  perire,  cupit  peccatores  poenitentiam  agere,  et 
per  pcenitentiam  denuo ad  vitam ndire.  Oejecitnos 
diabolus  et  elisit  per  peccatum,  oportet  utique  re- 
surgere  per  pcBnitentiam  et  rursum  stare  contra 
eum.  Nam  beatus  Divid  ceciditin  adulterium  pec- 
catum  gravissimum,  sod  et  homicidium  conjunxit 
adulterio.  Et  quid  post  haec  nunquid  pcrmansit  Ja- 
cens?  Nonne  surrexit,  et  iterum  stetit  contra  ini- 
micum,  et  ita  eum  subjecit  ut  etiam  post  mortem 
merita  ejus  profuerint  posterissui8?0  pcenitentia, 
salus  animae,  restauratio  virtutuiti,disBipatio  vitio- 
rum,  expugnatrix  dsmoniorum,  obstrusio  infero- 
rum,portacGelorum,viaJuBtorum,refectiabeatorum! 
Beatusquiteamat,felixquitetenet,nimiumquebea- 
tus  et  felix  qui  te  usque  ad  ultimum  vits  suse  diem 
custoditlTu  mortuosin  peccalissuscitasytu  despe- 
ratos  de  prflecipitio  mortis  evocas,  et  ad  spem  re- 
formas.  Tu  sectatores  et  operarios  tuos  ad  spem 
incitas,  ad  fidem  provocas,  ad  charitatem  Dei  et 
proximi  instigas.  Tu  facis  in  prosperis  humiles,  in 
adversis  fortes.  Tu  contra  opprobria  et  irrisores 
mitesfacis.  Tu  persecutiones  et  injurias  toleras,  pas- 
siones  et  flagella  patienter  sustines.  Tu  iram  frenas, 
linguam  mitigas,  pacem  custodis,  mentem  gubemas. 
Tu  in  virginibus  et  Deo  sacratis  beatam  custodisin- 
tegritatem,  in  viduis  laboriosam  castitatem^in  con- 
Jugatis  individuam  castitatem.O  poenitentia,  castis- 
sima  mater,  doce  filios  tuos  tenere  et  amare  ca- 
stitatem,  fugere  luxuriam,immunditiam  et  omnem 
libidinosam  corporis  titillationem.  NuUum  enim  per^ 
petuam  perducis  ad  gloriam,  nisi  fuerit  castus,hu- 
milis,  patiens  atque  benevolus.Opcenitentia^mater 
piissima,  procrea  et  produc  de  sancto  utero  tuoge- 
mitus  assiduos,  suspiria  largissima,  singultusconti- 
nuos,  excute  ex  oculis  tui  lacrymas  profusas,  noli 
cessare,  noli  pigritare,  quousque  rapidissimo  oursu 
ad  diem  pervenias  uUimum. 

CAPUT  LXIII. 

Qualis  deheat  esse  modus  pcenitentix. 

Pcenitentiam  quippe  agere  est,  et  perpetrata  mala 
plangere,  et  plangenda  non  perpetrare.  Nam  qui 
sic  alia  deplorat,  ut  tamen  alia  committat,  adhuc 
poenitentiam  agere  autignoratautdissimulat.Quid 
enim  prodest  si  peccata  quis  luxurise  defleat,et  ta- 
men  avaritiae  adhuc  aestibus  anhelet?aut  quidpro- 


m 


BAYMONIS  HALBERSTAT.  BPI6G.  DPP.  PARS  IH.  ^  MI8GELLANBA. 


duiui  ivm  eulqn»  jimb  l«geat,et  taoieD  adhuoinvi- 
4i»  faeibue  tabeeoat.  8ed  zQiDus  est  valde  quod  di- 
ciinus,  ut  qai  pecoata  deplorat,  ploranda  minime 
comauttat,  et  qui  plangit  vitium  perpetrare  vitiati- 
meat.  Nam  cogitaodum  BumoK>pere  eat,  ut  qui  se 
illicita  memiait  commiBisBe,  a  quibusdametiamli- 
citia  Btudeat  abstiaere,  quateauB  per  hoo  GoQditori 
Buo  satiBfaciat,  ut  qui  cQmmisitproliibila,8ibimet*- 
ipsi  abscindere  debeat  etiam  concessa,  et  eereprei- 
heQdatiamioimisquimemiQitiQmaKimisdeliquisee 
Magna  eaim  jusiitbe  pars  est  seipsum  nosse,  quod 
parvus  eet,  ut  ex  eo  di^na  virtutt  subdaturhumiliB 
•^  quo  suam  iQfirmitatem  agnoseit.  Bene  sejudicat 
10  trao  vila,  ne  judicBtur  a  Deo  damoatioQe  perpetua^ 
TuQO  aotem  judicium  de  se  quisque  sumit,  oum 
perdigttampcQniUntiamsua  prava  facta  coodemQat. 
Adoaritudo  poBniteQtiae  facit  animum  et  Bua  facta 
aubtiHus  di&eutere,  et  dona  Dei  quas  oootempsit 
flendo  eommeoiioraTe.  Nihil  autem  pqjus  qnamcul^ 
pam  agoosoare  neo  deficere.DupIicom  habere  debet 
ileium  io  p<»Qiteotia  omais  peccator^sive  quiaper 
Aegligeotiam  bonum  non  fecityseuquia  malumper 
wdaolam  peipetravit.  Quod  oportuit  non  gessit,  et 
{^esBitqood  agere  oon  oportoit.  Hle  pesniteQ  tiam  digne 
agit»4uireatum  suum  satiafactione  legitimapiaogit, 
n^BdemBando  Bciitoet  ac  deflendo  qua  geasit.  Tanto 
iiide|rioraQdoprofuadrus,quaQdoez8tititiopeeoado 
proeUviori  quantumvis  quiBqois  stt  peecator  et  inv- 
piuB,8i  ad  pmQiieQttam  ooovertatiir,  ooQsoqiti  posBe 
veniam  creditur.  Et  quantumvis  per  pflsoiieatiam, 
propithutio  peccatorum  ait^  tamen  Bioe  meto  homo 
jBese  Qoo  d^iet,  qnia  pcsBiteQtfaB  salisfactio  diviim 
taoiwsi  peosaiur  jtidioio,  qoq  homano.  Proiadequia 
iBStseraiio  Diei  ocoolta  osi,  stne  intermisBioQe  flere 
aeoeaBe  est.  Ne^ne  enim  tinquam  oportet  poeniten- 
tem  babm  de  peceatis  seouritatem.  Igitur  respteia- 
VMM  iattdem,  et  Domioom  nostrum  Jesum  Ghristnm, 
taoqOAfti  boni  servi  et  titiiiBrequiramu8,nec  despe- 
reiBiiB  dum  ta  hac  loce  vivimus^  veiiiam  nos  aoo 
posse  per  poBiiiteatiam  pitoOBeren.  Post  moriem 
eokQr  fKBBfttootisB  medieameBia  qoq  proderoBt,  io 
kao  Toro  kMo  peeiti  etiamsi  io  extrema  state 
adUbeaepmnfteiitiam  velmm,  mihi  crede^  OBPaberis. 
Ideo  'diaboliis  omBia  moveteiagii,  ut  aoimum  aobtB 
deaperaiienis  indBcat.  Bcai  eoim  vel  si  in  parvo 
tempereqiiiB  pcsoitudiQem  gerat^quamvissiibreviB 
aoa  erti  tameo  iofructuosa  cooveraio.  Sed,  Bioot  is 
quicaltoemaquffifrigidti  porrezerit,  nequaqnamfru- 
i^m  mercedia  amiitti,  iia  et  is  qui  pro  malegeads 
prffiteritis  pGeoitudinem  egerit,  lioet  miBus  digna 
videatur  ad  peccatorum  pondus  pcBnitentia,  tamen 
quantuluscunqueillisnutuspoeaitendifueritvel  con- 
versionis  momentum,expers  non  erit  remuneratio- 
oiBboBorum.  Nlhtl  enim  boni  operis,  quamvis  sit 
eiiiguum,deBpicietur  apudjustum  judioem  Deum,  et 
jam  Bt  noB  potueritetpIereemnemBatJsfaciendior- 
dinem,  quantuluaioanque  tamen  et  quolibet  brevi 
ieo^ore  gestam,  nonrespuetpeenitentiam,  suscipiet 
e(  jam  ij^s^m^  Bec  paiftur  quantumvis  ezigua  oour 


4  veisioiu»  pertre  mereedem.Hoo  enimittdifiaEivtda- 
iur  Isaias,  vbt  de  popttto  Jud«onuo  talia  fsottdtai 
dioit ;  Propter  pecoatum  modioa  eQOtTtBtavt  ean  et 
percussi  eum,et  averti  faciem  meam  ab  eo.et  coit- 
tristaius  est  et  ambulavit  tristia,  et  sanavi  eoBt  el 
consolatus  sum  eum.  Evidentius  autem  testiioeiuttm 
dabit  etiam  rex  ille  impiuSaqui  cupiditatis  quideoi 
su(e  prffidam  uxoris  nequitia  qussivity  sed  perturba- 
tuBipsiussceleriB  immanitate  poenituit,  etciliciofa- 
olnuB  suumOevit  atqoeiiaergaseDeimiseiHordlam 
proveoavit,  ut  euQCtia  eum  abeolverQt  m)tlU«  &!• 
enim  scriptum  eei :  Et  diiii  Demimis  a4  Sliam : 
VidisU  gumodo  cmfnmi^tw  tU  Aeb§b  a  fmi  im, 
tt  quia  flwi^  in  canspefiiu  meo,  nori  tMiiMvm  mk 
in  diebus  fjui  (I/  A^.  w)-  ^  post  km  iti* 

H  rum  MaQaBees,quiamQest^rrono0&immwtat^M^ 
lerum  st^peravit,  qui  oulium  diviQ4e  r6ligi9ai(setolh 
Bervaatiam  legis  everterat  cpeiesti  eultu  VfteuAUoi, 
Hio  crgo  impieiate  Be«laram  supergmdtess  oj|»eQ 
memoriam,  quta.  tameo  pee^iiuit,  wter  nmieo^M 
postmodum  oumeraios  eat,Nam  et  fiHttS  pMigv^ 
qui  subsianttam  suam  oum  marQtricib^ssQmmBtf^itj 
per  pcBQiteotiam  receprt  ppicis  ^oriip  «tetaio.  Vi- 
dea  ergo  quanta  sit  utiliiaapi»oiteaii«t7qttaAtteoa- 
versiooiB  apea?  NuIIom  ast  eaio>  peoeatAm,  sotli 
ioiquitas,qui»  AOQ  i»edicaaieoio  p(»Q{(eiiii«iaaueMir, 
si  GOQveraio  pura  et  siooera  fuerit.  Deaeo  suotw 
io  hac  vita,quaatacuQque  oobiB  aoQi^ariaip^ceeiib 
possibije  est  omaia  ablui  per  pQsmteoAian*  pwt 
mortem  autem  ouila  eritutiMtas  p»QiteQtte.Mw 
peccaior  de^erei  de  miaerieordia  Dei,  sa^dsqisi^ 

C  huQvivit^ag^p^teotiam  pro  peGoatissttis,.eieiit 
miseriQors  Oomioua  daUcUa  ^et  iapiwibv'^^' 

CAPfJT  LXIV. 

De  laude  et  uHlitale  p^^UerUix, 

Provida  meote  et  profujddo  oogitata  e^gwei  i^ 
boBt  duo  reruio  distiaoia  Qegotia»  id  est  fum^ 
4istei  ioier  booum  et  xoalum.  Neo  alittode  Im^ 
goitia  qtt«  a  primordio  repeteoda.  esi»qaod  ^IM 
^t  mabAm»qttaAdqjpeQoatumeommiyiiitaf»sMv>^ 
tdm  sit  boQum  quo  pmJiei^iiam  «^imvs  pi^  ^* 
misso.  H83C  ast  dftscretio  uirioftqiie  jaegeliiiSsrpM* 
io  paradiflo  peccaiim  stiaBit  £v«,  peeniiiQiiiii  m^ 
olusit,  et  iode  ast  boni  et  mali  crige.  Qm  ^  i^ 
goior  qutmDavid?^ttafi»e»<ieUaquii»q«ipeflUiiit^ 
j)  do  euUnioe  niai  fuisaei  fwu»puQptiie.  Qw  ^^ 
xatior  Maoaase?  et  huno  pmoitentism  tmc^ 
foaniiuit  Peum  quod  Settlem.  elegerit^sceOr^^* 
propter?  Nisi  quxa  idem  pwait^tiiiA  igeorsvil 
Ofiia  sapieotioiF  8aJQ«(tQae  ?  eed  oesciaa»  99V^ 
Ujm,  perdidit  gnaiiam.  0  pqini^Ua,qM#  peoca^ 
miseraata  Deo«  remitti«ii  «t  pamdisuio  vmi^t  ^ 
coQtritum  saoaa^omow  tristem  eathilaraii,  viiiatiit 
iater  itu  reyocaa,  atatum  restaucastbo^eraps^^^' 
fidiiciam  reformaa»  graiiftmque  abuAdsA^iorem  » 
fuQdis.  0  pGenitentiafquidde  ta  oori  FsCiiiiin^^^ 
nia  ligata  tu  solvis,  omoiaBoluta  ^xWMf^^ 
adArefsa  tu  mitigaa^omoia  oi^ita  tu  QaDii0»^<vu»i 


m 


DE  VARIETATE  LlBRORtlM.  ~  LIB.  11. 


»30 


conftisa  tu  lucidacs,  omnia  desperata  tu  anltnas.  A.  comtn  Dmino  qui  fecit  nos  {Psal,  icrv).  Bl  iteruin : 


0  ][^d^nUehtia,  rutilantiot'  aufO,  splendidior  sole, 
quam  Yron  vincit  peceatumy  nec  deAiotlb  superat, 
bBC  desperatio  ^eTet.  Pdstiiteiltia  respuit  avari- 
tiam,  liorrfet  luxuriam,  fugit  ftirorem,  flrmat 
aniorem,  calcat  superbiam,  linguam  continet,  oom« 
|>onft  mores,  odit  malitiam,  excludit  invidiam.  Per^ 
(iBOta  poenitientia  togit  peccatorem  omnia  libenter 
sofferte;  si  violentus  quterat  quie  habet,  non  vetat;  si 
vestetti  demat.nonrefragatur.  Percutientl  matillam 
pfagbet  et  altlsram,  angadatus  ultro  adjioiet:  casti- 
gatus  gratias  agit,  proVocatus  tacet,  exasperatus 
blandlt^r.  i^uperioH  suppWBSt,ibf^ribri  Subjacet. 
In  corde  ejus  contritio  est,  in  ore  conibssio,  itt 
operetota  bumilit^.  fladc  estperfecta  et  (V*uctifeha 


fuerunt  fnihi  lacrymw  meaB  panes  die  ac  nocte,  H 
potum  meum  cum  fletu  miscebam,  stratumque  meum 
persinffulas  noctes  lacrymis  rigabo  tNaL  ci).  Eft 
fterum  :  Deus,  vitam  meam  nuntiavi  tibi ;  posuislH 
lacrymos  meas  in  conspectu  tuo  (Psai.  iv).  Oportet 
igitur  nos  salutem  nostram  lugere  perditam,  at- 
que  animam  nostram  mortuam  lamentari,  ui  cum 
de  boc  saeculo  abstracti  fuerimud,  ad  vitam  merea^ 
mur  pervenire  perpetuantt. 

CAPOT  LXM. 

Qui  sint  fructus  digni  pcmitentix^  vel  quatiterjjak 
vim  regnum  cselonm  potesi. 

(Greg.)  Beatus  Joannes  daptista  et  Domini  nostti 
Jesu  prscursor  ad  turibas  loquitur  drceiis :  PocHb 


poetiitudo.  Sfe  pofeniteriti»  pr«stitum  est,  Deos  esu-  n  ergo  fructus  dignos  paenitenti^  {Matth,  m).  In  quibut 


rienti  nutritor  est,  sitienti  potator.  8apientl  quod 
stultum  putatur  sapit,  quod  triste  est  placet,  quod 
tnolle  est  d!Splioet,quod  fluxum  est  horret.  0  pceni- 
tentia,  misericordift  mater,  et  magistra  virtutum, 
magoa  ubera  tua  quibus  reos  ^olvis,  ac  reficis 
dbKnquentes,  tapsod  reievas,  recreas  desperatos. 
Pe^  te  David,  post  flagitium  feHx,  iteram  receplt 
dpiritum  sanctum.  Pet  te  Manasses,  post  cruenta 
fticinora,ecce  meruit  esse  teceptibills.  Pel^  te  Petrns 
apostolus,  postquam  ter  negavit,  data  est  ei  indul- 
genti»  dextera.  Per  te  niius  prodigus  regressus  ad 
fratirem,  non  solum  amplexum  osculumque  pater- 
ftaTn,aed  etfatn  epulum  vituli  saginatl  insigue  pro- 
liiBtTiit  adiprsci.  Per  te  mulier  fornicaria  uberes 
^fltavit  laviYmas^  fonfitetnque  sui  baptisihatis  pro- 


verbis  notum  est,  quod  amicus  spdnsl  non  «oltnn^ 
fructus  pcenitentis,  sed  dignos  posnitentis  admonet 
esse  faciendos.  Aliud  namque  est  fhictum  facere, 
aliud  dignum  poBnitentiae  facere.  Dt  enim  secundutft 
dignos  pGcnitentiae  fructus  loquamur,  sciendum  quia 
qoisquis  illicita  nulla  commisit^holcjure  concedittfr 
ut  licitis  utatur.  Sicque  pietatis  opera  faciat,  ut 
tamen  si  non  voluerit,  ea  quae  mundi  sunt  non  re- 
linquat ;  at  si  quis  in  fornicatronis  oulpa,  vcl  for-- 
tasse  (quod  est  gravius)  in  adulterintn  lapsus  est, 
tanto  a  se  licita  debet  abscindere,  quanto  se  inemi« 
nit  et  illicita  pcrpetrasse.  Neque  enim  par  f^ucttitf 
boni  operis  esse  debet  e^s  qui  minuB,  et  ejus  qui 
aniplins  deliquit,  aut  ejus  qui  nuUi^,  et  ejus  qu!  itl 
qoibusdam  fecinoribus  cecidft.  Per  fa«c  ergo  t)uod 


t^-us  Tavlt  pedes  Chriisti,  crinibus  quidem  tersit.  6  dicitur:  Facite  ergo  IVuctus   dignoB  pcenitentfife^ 


^ei*  tc  Ninlve  civltas  magtfa  populusque  int6g6r 
batbaforum  subfto  Deum  saptitt,  vincFtemque  tuam 
setrsit,  odoi^  tuum  tKccepit,saporemtuum  strinxit, 
()atc€fdinem  tnam  gustavit,  ciiicium  tuum  contra^t, 
lacrymas  tuas  profiidit,  gemituni  toum  suspirium- 
qxxe  pefrsensit,  fructus  ubertatts  tus  abundanter  ex- 
hibuit,et  sic  opera  tua  non  solum  decretas  mortis 
discrrmen  evasft,  sed  etiam  vitse  incognit^  coronam 
aecepit.  t)um  igittrr  in  hac  v!ta8Umus,agatnus  pb&ni- 
teDtiam  eum  lacrymis  etotationibus,  jejuniis,  elee- 
f6os;fi^i9,  cmtettsque  bonls  operibus  pro  peccatis  et 
dbeletibusr  Uostria,  ne  siue  flne  in  perpetuis  crude- 
mur  -pQexrrs,  tibi  non  est  potsnftentia^  nec  uTIa  indut- 
gentia,  sed  ira  et  sine  cessattone  totmenta. 

CAPUT  LXV. 

De  iaude  st  utilitaU  lacrymarmn  peBnUentise, 

Omnipotens  enim  Deus  contritionem  quserit,  fle- 
tibus  flectitor,lugente8  Istificat,  poenitentibas  pre- 
sto  est^  magnus  profectus  est  lacrymarum.  Plorando 
servus  propitiat  dominum,  filius  lacrymis  mitigat 
patrem,  et  asperam  matrem  plorans  parvulus  mul- 
cet.Ita  et^go^et  peccator  proftrsTs  lacrymis  rcmov^ 
if acQ  Di^i^cfrrtiattfs  in  ipso.  Pctrua  namque  trinam 
liegatidti^  laci^yihts  diluit.  dcriptum  -est  ^tam :  2t 
reik&Sa:tt$s  ^ettiss,  etc^  fletHt  amUre  {Mare.  'xrif*). 
David  enim  dicit :  VenitBf  adoremui,  et^  phremus 


{iniuscujusque  conscientia  convenitur,  ui  fantotrt^ 
Jbra  qusBrat  bonorum  opera  hicraper  pitbnitetftratirri 
qnanto  gravrora  srbi  intuHt  damna  per  tsufpamsOuia 
vero  ad  magna  nos  opera  Joannes  aifanonet  dicens:  A^ 
cite  fructusdignospmtitentix  (Matth.  tn);  et  rursum : 
Qui  habet  duas  tunicas,  det  non  habenti;  etqui  hahH 
escas,  similiter  faciat  (Luc.  tii);  jam  patenter  datur 
inteBigi  quid  est  quod  Veritps  dicit:  AdiebusJoan' 
nfs  Baptiit^  tcsqve  nunc  rtgnum  ccelarum  vtm  patHisr, 
et  vioienii  rapiuni  iltud  [Matth.  xi).  Ousa  BUpemis 
veita  sententiflfe  nobis  sunt  magnoprereperscrutanda. 
Nam  qu«rendtrm  est  quomodo  vimregnum  coBlarUffl 
perpieti  possit.  tjots  errim  ccelo  videntiam  irrogit  t 
et  rursus  quaBrendum  ei^t  si  pati  vim  regnum  coe^ 
Y^  lotum  potest.  "Cur  eamdem  vim  a  diebus  Joaim)B 
Baptistae  et  Ifon  etiam  antea  pertulerit.  ?  8ed  cum 
!ex  dicat :  Si  quis  h«c  vel  ilta  fecerit  morte  moria- 
tur,  cunctis  legentibus  liquet,  quia  peccatores  quos- 
que  pcena  suse  severitatis  perculit,  non  autem  per 
pcenitentiam  ad  vitam  perduxit. 

€um  autem  JoannesBaptista,Redemptoris  gratiam 
pr€ecurrens,pGenitentiamprsdicatutpeccator,quiex 
culpa  est  mortuus  per  eenversionem  vivat,  profecto 
adiehusJoannis  Baptistxfegnitmatlorumvimputiiur. 
Qtridest  autem  regnum  ceelorftmnfst  locusJtiBtorUna? 
Sotts  etrim  jifirstfs  ct^lestis  psltritt  plienHa  debentuf , 
ut  hxrmiles,  oastl,  mites,  atque  mise^ricordes  ad  g«th 


831 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  Kt>lSC.  OPP.  t>ARS  in.  —  MISCELLANEA. 


933 


d::i  serDpitcrna  perveniant.  Cnm  vere  quis  vel  su-  A  avariliae  aestibus  anhelans  aliena  diripuii,  aspiciat 


pcrbia  tumidus,  vel  carnis  facinore  pollutus,  vel 
iracundia'accenBus,vel  crudelitate  impius,po8t  cul- 
pas  ad  posnitentiam  redit,  et  vitam  eternam  per- 
cipit,  quasi  in  locum  peccator  intrat  alienun^.  A 
diebus  ergo  Joannis  B^^ptistx  regnum  cxlorum  vim 
patilur,  etviolentirapiuntilludfquiaiqui  poenitentiam 
peccatoribus  indixit,quid  aliud  quam  regno  coslorum 
fieri  violentiam  docuit.  Recogitemus  ergo,  fratres 
charissimi,  mala  quae  fecimus,  et  nosmetipsos  as- 
siduis  lamentis  atteramus,  haereditatem  justorum, 
quam  non  tenuimus  por  vitam^  rapiamus  per  pceni- 
tentiam.  Vult  a  nobis  omnipotens  Deus  talem  vio- 
lentiam  perpeti.  Nam  regnum  coelorum  rapi  vult 
nostri  fletibus,  quod  nostris  meritis  non  debetur. 
A  spei  ergocertitudine  nullanosmalorumnostrorum 


Zacheum,  qui  si  quid  alicui  asbtulit,  quadruplum 
reddidit.Alius  libidinis  igne  succcnsus,canii8  man- 
ditiam  perdidit,  aspiciat  Mariam  quae  in  se  amorem 
carnis  igne  di\dni  amoris  excoxit.  Ecce  Omnipotens 
ubiqueoculis  nostris  quod  imitaridebeamusobjicit, 
ubique  exemplasusmisericordiaeopponit.Mala  ergo 
jam  displiceant  vel  experta.  Libenter  obllvisdtur 
omnipotens  Deus  quod  nocentes  fuimas^paratus  est 
pcenitentiam  nostram  nobisad  innocentiamdeputare 
Inquinati  post aquas  salutis renascamur  exlacrymis. 
Itaquejuxta  primi  pastoris  voceni :  Sicut  modogeniti 
infantes  lac  concupiscite  (/  Pet,  ii).  Rediie,  parvuli 
filii,ad  sinum  matris  vestrs  «temae  sapieDtijB.  Sa- 
gito  larga  ubera  pietatis  Dei.  Transacta  plangile, 
imminentia  vitate.  Redemptor  noster  momeotaneos 


qualitas,  nulla  quantitas  frangat.  Praestat  magnam  "  flctus  vestros  ffiterno  consolabitur  gaudio. 


veniaenduciamlatroilIevenerabiiis,qui  non  inde  ve- 
nerabilis  unde  latro:  nam  latro  excrudelitate,  venera- 
biliscxconfessione.Cogitateergocogitatequaesintin- 
comprehensibilia  omnipotentiDeo  misericordiaevis- 
cera.Latroistecruentismanibusabstractusestafau- 
ce  itineris,  suspensus  est  in  patibulo  crucis,ibi  con- 
fessus  est,  ibi  sanatus  est,  ibi  audire  meruit:  Hodie 
mecum  eris  in  paradiso.  Quid  est  hoc?quis  tantam  bo- 
nitatemdicercDei,quisaestimare8ufnciat?deipsapGe- 
nacriminispervenitadprsemiavirtutis.Idcircoautem 
omnipotensDeuselectos  suosin  quibusdamlapsibus 
cadere  pcrmisit,  ut  aliis  in  culpa  jacentibus,si  toto 
ad  eum  corde  consurgunt,  spem  veniee  reddat,  et  ois 
per  lamentapoenitentiffiviam  pietatis  aperiat.  Exer- 


CAPUT  LXVIF. 
De  perseverantia  boni  operis, 
Virtus  boni  operis  perseverantia  est,  et  voce  Ve- 
ritatis  dicitur:  Qui  autem  perseveraverit  utque  in 
finem,  hicsalvus  erit  {Uatth.  x).  Incassum  quippebo- 
num  agitur  si  ante  vitae  terminum  deseratur.  Ex 
preecepto  legis  (Levit,  iii)  cauda  hostiae  jubciur 
ofTerri.  In  cauda  quippe  flnis  est  corporis.  Et  ille 
bene  immolat  qui  sacriflcium  boni  operis  usque  ad 
finem  debitse  perducit  actionis.  Hinc  Joseph  inter 
reliquos  fratres  talarem  tunicamhabuissedescribi- 
tur  {Gen.  xxxvii).  Tunica  vcro  usque  ad  talum,  cst 
bonum  opususqueadconsummationem.  Tuncenim 
placet  Deo  nostra  conversatio,  cum  bonum  quod 


ceamusergonosmetipsosinlamentis,exstinguamus  C  inchoamus,  perseveranti  fine  complemus.  Bonum 


fletibus,  dignis  pccnitentiaefructibus,cuIpas,tempora 
indiilta  ne  pereant,  quia  qui  multos  a  suis  impieta- 
tibus  jam  sanatos  aspicimus^quidaliud  quam  super- 
nae  misericordiee  pignustenemus.Immeusam  miseri- 
cordiam  Conditoris  nostri  aspicere  dcbemus,  qui 
nobis  velut  in  signo  ad  exemplum  poenitentiae  posuit 
eos  quos  per  poenitentiam  vivere  post  lapsum  fecit. 
Perpendo  etenim  Petrum,  considero  latronem,  aspi- 
cio  Zacheum^  intueor  Mariam,  et  nihil  in  his  aliud 
video,  nisi  ante  oculos  nostros  posita  spei  et  pceni- 
tentiffi  exempla.  Fortasse  autem  in  fide  lapsus  est 


ergo  non  coepisse,  sed  perfecisse  virtus  est.  Noa 
inchoantibus  praemium  promittitur,  sed  perseveran- 
tibus  datur.  Semper  in  vita  hominrs  finis  qnaerendas 
est,  quia  Deus  non  respicit  quales  ante  fuerimus, 
sed  quales  circa  finem  vitae  erimus.  Unumquemque 
enim  Deus  de  suo  fine,  non  de  vita  praeterita  jndi- 
cat.  Persistamus  igitur,  charissimi,omni  cuminten- 
tione  in  divinis  obsecrationibus,ut  ea  quae  ei  placita 
sunt^  faciat  nos  cum  sua  benedictione  iDchoure,  et 
usque  ad  perseverantiam  bona  perducere  consum- 
mationis,  qui  est  a  et  co,  principium  et  finis,  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  qui  cum  Patrevivitct 


aliquis,aspiciatPetrum  qui  amare  flevit,quod  timide 

negaverat.  Aliuscontra,  proximum  in  malitia  cru-  D  regnat  Deus,  in  unitate  Spiritus  sancti  perinGnita 

delitatis  exarsit,  aspiciat latronem  qui  etinipso  mor-      saecula  seeculorum.  Amen. 

tisarticuload  vita;  primia  poenitendo  pervenit.  Alius 


LIBER  TERTIUS. 


PRiEFATIO. 

De  igne  purgatorio  et  de  adventu  Christi  ad  judi- 

cium  necnon  et  de  aeterno  cruciatu  tertius  hic  in- 

choat  libellus,  qui  ex  sanctorum  Patrum  opusculis, 

largiente.  Domino,  constat  esee  excerptus.  Exc«llen« 


tissimam  paternitatem  tuam  obnixe  deprecor  ut 
divinam  suppliciter  aeterni  Judicismsgestateminde- 
ficiensque  implores,  ut  una  tecum  a  tantis  merear 
eripi  malis,  et  ad  vitam  pervenire  perpetuam* 
Amen. 


933 


DE  VARIETATE  LIBRORUM.  —  LIB.  IIL 


»34 


CAPUT  PRIMUM. 


Quod  yro  guibusdam  levibus  culpis  ianis  purgatarius 
esse  ante  judicium  credenaus  esl. 

Pro  quibusdam  levibusculpisesseantejudicium 
purgatoriusigniscredendus  est,proeo  quod  Veritas 
dicit :  Quod  si  quis  in  Spiritu  sancto  blasphetniam 
dixerit,  nan  remittetur  ei  in  hoc  sxculo,  neque  in  fU" 
turo  (IfafiA.xn).  Inquasententiadatur  intelhgi  quas- 
dam  culpas  in  hoc  ssculo,  quasdam  vero  in  futuro 
posse  laxari.  Quod  enim  de  uno  negatur,  conse- 
quens  intellectus  patet,  quia  de  quibusdam  conce- 
ditur.  Sed  tamen  ut  prsiixithoc  de  parvis  minimis- 
que  peccatiSy  credendum  est  Oeri  posse.  Sicut  est 
assiduus  otiosusque  sermo,  immoderatus  risus,vel 
peccaUim  curx  rei  ramiUar]s,qui  vixsineculpaulla 


A  temporalesacsascularestenipore  tentationismaluo- 

rittenere  quam  Ghristum,  eum  in  fundamentonon 

habuit,  quia  hoc  priore  loco  habuit,  cum  inaedifica- 

tione  prius-non  sitaliquid  fundamenti.lgnisautem 

de  co  loco,  de  quo  est  locutus  Apostolu8,talisdebet 

intelligiyUt  ambo  pereumtranseant,  id  est  quisdi- 

ficant  super  hoc  fundamentum  auram^argentumet 

lapides  pretiosos,  et  qui  sdificant  )igna,fenum»sti- 

pulam.  Cum  autem  hoc  dixisset  adjunxtt :  Vnius^ 

cujusque  opus  quale  sit,  igtus  probabii  (/  Cor.  ni). 

Si  ciigus  opus   permanserit»  quod   supenedificavit 

meroedem  accipiet.  Si  cujus  autem  opus  exustum 

fuerit,  damnum  patietur,ipse  autem  salvus  erit,sic 

taroen  quasi  per  ignem.  Non  unius  ergo  eorum,  sed 

utriusque  opusignisprobabit.  Estquidemignisten- 


*^,  .     .       ..  .      ,  IX      j    1-         j     n  t^tio  tribuIationiSjde  quo  aperte  aho  loco  scnptum 

ab  ipsis  agitur,  qui  culpam  qualiter  declmare  de- B     .    „        is     ..        ..   /.  .      .        . 

*^        ^       ^  '^       ^  est :  Vasa  figuh  probat  fomaxy  et  homtnes  justos 

tentatio  tribulationis  (EccU.  xxvnV  Iste  ignis  in  hac 


beant,  sciunt :  aut  in  non  gravibus  rebus  error 
ignorantiffi,qu»  cuncta  etiam  postmortem  gravant, 
si  adhuc  in  hac  vita  positis  minime  fuerint  rclaxata. 
Nam  et  cum  Paulus  dicat  Christum  esse  fundamen- 
tum  atque  subjungatur:  Si  quis  superxdificaverit 
super  hoc  fundamentum  aurumf  argentumy  lapides 
preliosos,  lignum,  stipulam,  uniuscujusque  opus 
quale  sity  ignis  probabit,  Si  cujus  opus  manserity 
quod  superxdificaverii,  mercedem  accipiet.  Si  cujus 
opus  arserit,  detrimentum  patietur,  ipse  tamen  salvus 
erit,  sic  tamen  quasi  per  ignenl  (/  Cor.  iii).  Quamvis 
hoc  de  igne  tribulationis  in  hac  nobis  vita  adhibitio 
possit  intelligi,  tamen  si  quibus  haec  dign»  futurx 
purgationis  accipiat,  pensandum  sollicite  est,  quia 


lilum  dixit  per  ignem  possc  salvan,  non  qui  super  n      .      .^         •   ^  •       •  •       .. 

,      «,         xr  11U         j-n    X  L  estquidem,8ictamenquasiperignem,quiaurit 

hocfandamentumferrum,ffis,vel  plumbumajdificat,       ,  ,  ..,        1     ° .      ^ 

'^  *      dolor  rerum  quas   dilexcrat  amissarum^  sed  non 


intcrim  vita  facit,  quod  Apostolus  ait :  Si  accedat 
duobus  fidelibus,uai  scilicetcogitantiquaesuntDei, 
quomodo  placeat  Deo,  hoc  est  aedificanli  super 
ChrisFum  fundamentum,  aurum,  argentum,lapides 
pretiosos :  alteri  autem  cogitanti  quse  sunt  mundi, 
quomodo  placeat  uxori,  hoc  ost  a?dificanti  super 
fundamentum,  ligna,  fenum,  stipulam,  illius  opus 
non  exuritur^quia  non  ea  dilexit  quorum  amissione 
crucietur.  Exuriturautem  hujusopus,  quoniam  sine 
dolorc  non  pereunt,qua3  cum  amore  possessa  sunt. 
Sed  quoniamalterutraconditioneproposita,  eismal- 
let  carere  quam  Christo,  nec  timoreamittenditdlia 
d6seritCbristum,quamvisdoIeat  cum  amittit,8alvu3 

eum 


id  est  peccatamflJora,idcirco  duriora,atquetuncjam 
insolubilia,  sed  ligua,  feuum,  stipulam,  id  est  pec- 
cata  minima  atquelevissima,qus  facile  igne  consu- 
muntur.  Sciendum  tamen  hoc  est  quia  illic  saltem 
de  minimis  nil  quisque  purgationis  obtinebit,  nisi 
bonis  hocactibus  in  hac  adhuc  vita  positus,  ut  illic 
obtineat,  promereatur. 

CAPUT  II. 

Be  salvandis per  ignemyid  est  de  his  qui  superfunda" 
mentum,  quod  est  ChristuSj  aurum,  argentum,  la- 
pides  pretiosos,  seu  et  de  his  qui  lignum,  fenum, 
Mtiffulam  xdificant. 


subvertit,  neque  consumit  fundamenti  stabilitatem 
atque  incorruptione  munitum,  tale  aliquid  etiam 
post  hanc  vitam  fieri  incrcdibile  non  est.  Et  utrum 
ita  sit  quaeri  poiest,  et  aut  invenire  aut  lateronon- 
nullos  fideles  per  ignem  quemdam  purgatorium. 
(Quanto  magis  minusve  bona  pereuntiadilexerunt ; 
tanto  tardius  citiusque  salvari)  non  tamen  tales, 
de  quibus  dictum  est  quod  regnum  Dei  non  possi- 
debunt,  nisi  convenientcr  pcenitentibus  eadem  cri- 
mina  remittantur.  Convenienter  autem  dixi,  ut  ste- 
riles  in  eleemosynis  non  sint. 

CAPUT  III. 


De  his  qui  superaedificant  super  fundamentum, 
quod  est  Christus,  non  aurum,  argentum,  lapides  n  ^^  ^^^  *"  ^^^  purgatorius,  alter  itle  perpetuus, 
pretiosos,  sed  lignum,fenum,  stipulam  ;dchis  enim 


dictam  est  quod  per  ignem  salvi  erunt,cum  funda- 
menti  merito  non  peribunt.  Sic  est  intelligendum, 
ut  his  manifestis  non  videantur  esse  contraria. 
Ligna  quippe  et  fenum,  et  stipula  non  absurde  ac- 
cipi  possunt  rerum  saecularium  quamvis  licite  con- 
cessarum.Tales  cupiditatesautem  amitti,8ine  animi 
dolore  non  possunt.  Cum  autem  iste  dolor  urit,  si 
Chnstus  in  corde  fundamenti  habet  locum,id  est,  ut 
nihil  ei  anteponatur,  et  malit  homo,  qui  tali  dolore 
uritnri  rQbus  quas  ita  diligit,  magis  carere  quam 
Christo^per  ignem  fit  salvus.Si  autem  res  ejnsmodi 


m  quo  peccaiores  sine  fine  cruciantur. 

Alter  enim  est  ignis  ille  futurus,  de  quo  impiis, 
Domino  judicante,  dicendum  eet :  Discedite  a  me, 
malediclifin  ignem  sstemum.  Alter  iste  qui  purgato- 
rius  proprie  appellatur,  propter  eos  qui  per  eum 
salvi  fiunt.Perillum  enim  qui  futuhis  est  impiorum 
nullus  salvabitur,  quia,  juxta  quod  scripium  est, 
Ibunt  hi  in  ignem  aetemum.  Per  istum  autem  ignem 
qui  et  probat  et  purgat,  salvatio  promittitur  mani- 
festa,  de  quo  dictum  est  :Dies  enim  dedarabit,  quia 
in  igne  revelahitar,  et  uniuscujusque  opus  quale  sit^ 
ignis  probabit  (/  Cor,  in).  In  illum  enim  aeternom 


933 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  in.  —  MSCELLANEA. 


938 


ignem  soli8iiii0triDOvi8simact perpetaadamiMtioiie  A.  lum,mortuae8tin8einetip8a qui  rursum  ait  iSifidm 


miUeotur.  I8te  autem  ignis  purgatoriug  dexfceros 
probat,  sed  alios  eorum  sio  probst  ut  sdiflcium 
quod  siapra  Ghristi  fundamentiun  ab  eis  imrenerit 
eiBse  oon8truotum,non  exurat  atque  oonsumat. Alios 
aatem  alit,  id  est,  ut  qnod  supersdiflcaverunt  ar« 
deatydamnumque  inde  patiantur.  Salvi  fiant  auiem 
qui  Ghristum  in  fundamratostabiliterpositumpr»* 
oeHonti  charitate  teBuerunt.  Ab  iilo  enim  igne  per* 
pettto  nemo  salvabituri  quia  in  suppiicium  ater- 
num  iili  omnes  ibunt,  ubi  vermis  eorum  nen  mme- 
tur,  et  ignis  eorum  non  exsHngueUir, 

GAPUT  IV. 

^uad  hi  4iui  per  ignetn  purgaiorium  talvantury  non  uno 
eodemgue  ^>atio  crudalum  epiriius  tustinelmni» 


dicat  quis  se  habere^  opera  mitm  non  habeat,  «im* 
guid  poterit  fides  salvare  emn  ?  {kc.  ti.)  Porro  autem 
si  homo  sceieratus  propter  solam  fidem  per  igoem 
8alvatur«  et  si  sic  est  accipiendum  quod  ait  beatus 
PauluB  apostolus  :  tpse  auLem  salvus  erit^  sic  tarm 
quasi  per  ignem{I  Cor. iii)  ;ai  poterit  ergo  salvare  fidei 
sine  operibus,  et  falsum  erit  quod  dixit  ejus  coapo- 
stolus  Jacobus,  falsumque  erit  et  illud  quod  idem 
ipse  Paulus  :  Nolite,  inquit,  errare,  neque  fomicatO' 
res,  neque  idolis  servientes,  neque  adulterif  nequ 
molles,  neque  maseulorum  concuMtores,  neque  fures, 
neque  amri,  neque  ebriosi,  neque  maledici,  neque  ra- 
paces,  '^egnum  Dei  possidebunt  (/  Cor,  vi),Si  enim  in 
isUs  perseverantcs  crimInibus,tamenpropterfidem 


Sicut  non  omnes  reprobi  qui  mersuri  sunt  1n  igne  n  Christi  salvi  erunt,  quomodo  in  regno  Deinon  eruat  ? 


atoniOjUna  eademquesupplicii  qualitate  damnandi 
SuntySio  ottmes  qui  per  purgatorias  pcenassalvi  esse 
ereduniur  in  uno  eodemque  spatio  oruciatum  spiritus 
sustinebuntyUt  quod  in  reprobis  agitur  discretione 
pGDnarum,hoc  in  istis  qui  per  ignem  salvandisunt 
agetur.Sed  tanto  iilis  minus  vel  majus  ignis  purga- 
torii  exlen^etur  supplioium,  quanto  hic  minus  vd 
ampliuB  bona  transitoria  dilexerunt. 

CAPUT  V. 

Quod  alii  in  hac  vita  pamas  purgatorias,  alii  post 

mortem  patiuntur. 

Nos  quidem  in  hac  mortali  vita  esse  quasdam  pc»- 
nas  purgatorias  confitomur,sed  temporales  poenas. 
Aliiin  hac  vitatantum«alii  post  mortem,aIii  et  nunc 
et  tunc.  Verumtamen  ante  Judicium  illud  verissi-  t 
mum  novissimumque  patiuntur,  non  autem  omnea 
veniunt  in  sempiternas  quspost  illudjudicium  sunt 
futurs,qui  post  raortem  sustinent  temporales.Nam 
quibusdam  quod  in  isto  non  remittitur,  in  futuro 
sfficulo  neffiterno  suppIiciopuniatur»remittitur.  Pur- 
gatorius  aulem  poenas  nullas  futuras  opinetur,  nisi 
ante  illud  uKimum  tremendumque  Judicium,  et 
ignem  illum  in  quo  emnes  impii»Ghristojudicante^ 
mersuri  sunt,  «ntecedant. 

CAPUT  VI. 

(kmtra^eos  qui  per  fidem  sotam  abeque  bonis  operibus 
per  ignem  purgatorium  satvi  esse  credunlur, 

Gredunturaquibusdametjamhiy  quinomen  Ghri- 
sti  non  relinquunt,  etejuslavacroinEcclesiabapti- 
Mtttury  nec  oib  ea  ullo  schtsmate  vel  h«rest  praeel-  n 
duntur,hi  quautiscunque  sceloribus  vivant,qui  nec 
diLuantpQ8niteQdo,iiee  eleemoByms  redimantySed  !n 
eiB  naque  ad  vlthmnn  higos  vitie  diom  perfinacissime 
peraeverent  aalvi  per  ignem  fotari,licet  per  magni- 
todineiB  facinopum  et  flagitiorum  dintnmonin  me- 
reastor  stemo  igne  puniri ;  aed  qoi  boe  oreduitty 
lioet  oatiicdtci  sint,  tamesi  humana  quadam  benevo- 
lantiamihifallividentar.Eaenimfldessaivaiepotest» 
deqaaPaulnsapoetoiu8ait:in  Christo  Jesuneque  cir- 
cumcisio  quidquaam  valet  neque  prseputium^  sed  fides 
quMperditectionomoperQiasrfGta.  v).8i  aoteia  mala 
oparatoryproealdabiOySeoundnmJacobam  aposto* 


GAPUT  Vll. 

Quod  qui  pasnis  purgatoriis  sunt  deputaUpr9iis  m  kac 
vita  supplicante  Ecclesia  expiatur, 

Spiritus  illi  qui  non  tam  perfectii  sanetiteUf  hiAe 
eabeuntut  ire  in  paradisumstatimdispositioaemstt»* 
ramcorporum  possiatyBeo  tam  criminoss  «cdafiB»> 
biliter  vivuot,ut  ita  in  suia  oriroinibuepersevefeet, 
ut  oum  diabolo  et  angelis  ciius  damnari  meraaatiir» 
Ecclesia  pro  eis  hio  efOcaciter  suppiicante  a  poBnis 
oiedicinalibusei^iatitoorporastta  CttmbettaimiBo^ 
talitate  recipient,  oc  regni  oesiestifl  £eu>tipertieipes» 
in  eo  sine  ullo  deleetu  su»  beatitodinis  permaiiebaoi. 

CAPUT  VIII. 

Quod  aliqui  jusii,  ut  de  corpore  eaeunt  stutim  beate 
requie  susdpiuntur,  alii  flammis  purgokfrii  ee- 
cipiuntur. 

Suot  pIuresiaEocIesiajosti  q«ipefiiteani«8ola- 
tionemycontinuobeataparadisi  requiesaseipiantnr, 
exspeotaBtesin  magoo  gaudioiinmagniseoiigiiidei* 
tittm  ohoris,  oum  recepto  corpore  veniant  et  appa- 
reaat  ante  faciem  Dei.  At  vero  non  mnlti  proptar 
bona  quidem  opera,  ad  electoritm  sortem  pnBordi- 
natiysed  propter  mala  aliqua,  quibus  pollati  deco^ 
pore  exeunt,postmortem  severe  castigandi  excipiun- 
tur  flammisignis  purgatorii,et  vel  usque  ad  diemja- 
dioii  longa  hujus  examinatione  a  vitiorQm  sorde 
mundantur,  v^certe  prius  amicorumfldeliampreci- 
bus^eleemosynisjejuniisyfletibus^ihostissalftws 
oblationibus  absoluti  poenis,  et  ipsi  ad  beatoram 
perveniiint  requiem. 

CAPDT  IX. 

Quod  animae  fidetium  dgfunctorum,  n  cidpss  inssi»' 
biles  non  sunt,  pietate  suorum  vrventium  adjum-^ 
tur,  eum  pro  iltie  sacrificium  et  csetera  bma  #■ 
rttf»l«r. 

Tempus  iHud  inter  bominis  mortem  at  nitimsm 
resurreottenem  interpositQm  est  qaoanim«mfiI>dl' 
tis  reeeptacnlis  contfnean  tur,sicut  uiiaqaAqac  digna 
oflftyvel  requie  vel  leramna,  pro  eo  qnod  sortita  est 
in  carae  dum  viverct.  Neque  negandum  est  deftm- 
ctoi^am  animaspietatesoortmrViTentfamtiOttTdlevtri 

cum  proilfis  sacriflciummediiitoris  offerttrrte^dee- 
mosynnflunt.Sedeis  h«c  pTOSuut,  si  cum  viTercnt, 


937 


DE  VARIETATE  LIBRORDM.  —  LIB.  III* 


938 


bffic  sibi  ut  postea  prodessent  mefuerunt.  Estenim  A  Idem  vcro  frater  quidefunctusfuerat,noctequadain, 


qaidam  vivendi  modus,  nec  tam  bonus  ut  ista  non 
requirat  post  mortem.Est  vero  talis  in  bono^ut  non 
requirat  ista^est  rursus  talis  in  malo,ut  nec  bis  va- 
leat  cum  ex  vita  transierit.Quocirca  bic  omne  me- 
ritumoomparatuaquo  possit  post  hanc  vitam  relevari 
quispiam^  vel  gravari.Nemo  autem  se  prseparet  qui 
bic  neglexit  cum  obierit  Dominum  promereri.  Non 
igiturislaqus  prodefunctiscommendandis  frequen- 
tat  Ecclesia  illi  apostolics  sunt  adversa  sententiae 
qua  dictum  est :  Ormes  enim  astabimusante  tribunal 
Christi  ut  referat  unusquisque  secundum  ea  quse  per 
corpus  gessit,  sive  bonum  sive  malum  (Rom,  ziii). 
Quiaetiambocmeritumsibi  quisque  cum  in  corpore 
yiveret,comparavit,  ut  ei  possent  ista  prodesse.Non 


fratri  suo  germano  nomine  Gopioso  per  visiopeqi^, 
apparuiti  et  qua  die  tricesipaa,  cum  pro  sua  a^SQrl 
lutionesacra  bostia  fuerat  immolata  communlon^i^ 
se  recepisse,  etiam  a  poenis  se  jam  liberatun^  es^^ 
indicavit.  Tunc  res  apte  claruit;  quia  frater  qui  defun-; 
ctus  fuerat,  per  salutarem  bostiam  supplicium 
evasit. 

In  prffidicto  namque  legitur  libro,  quod  cum 
quadam  diebeatus  GermanusCapuanusepiscopus, 
pro  medicinali  corporis  sui  necessitatCiin  Angplares 
TbermaslavaretyPascbasium^sanctaB  Romans  Bedjj^^ 
diaconum  in  caioribus  stantem  vidit,  et  qui/dillip, 
faceret  inquisivit.  Gui  ille  pro  qua  causa  post  inor*, 
tom  in  hoc  pcenali  loco  esset  deputatus  indicavit,jq^ 


enim  omnibus  prosint.Et  quare  non  omnibus  pro-  ^  postmodum  dixit :  Quffiso  te,pro  me  Dominumde- 


sunt?  nisi  propter  dilTerentiam  vits  quamquisque 
gessit  in  corpore.  Gum  ergo  sacrificia  sive  altaris, 
sive  quarumcunque  eleemosynarum  pro  baptizatis 
defunctis  omnibus  oCreruDtur,pro  valde  bonis,gra- 
tiarum  actiones  sunt,pro  non  valde  malis  propitia- 
tiones  sunt^pro  valde  malis,etiamsi  nulla  sunt  adju- 
menta  mortuorum^  qualescunque  vivorum  consola- 
tionessunt.Quibusautemprosunt,autadhocprosunt 
ut  pit  plena  remissio,  aut  certe  ut  tolerabilior  fiat 
ipsa  damnatio.Idem  doctor  alio  loco  inter  csteraait: 
Qufftuor  sunt  quae  ac^juvant  heminespostmortem,id 
estoblatione?  sacerdotum^  orationesjustorum,  elee- 
mosyndBcbarorumJejuniaamicorum.Necistatamen 
adjuvantpostmortemillisquinoninbacvitabocpro- 
meruerint(Gr^^.).DebocenimbeatusGregoriuspapa 


precare,atque  in  boc  te  cognoscas  exauditum,si  buC; 
rediens  me  non  inveneris.  Qua  de  re  vir  Domini' 
Germanus  se  inprecibusstrinxit,et  post  paucos  dies 
rediens  jam  prsdictum  Pascbasium  in  loco  eodem 
minime  invenit,quia  autem  non  malitis  sed  igno- 
rantias  errore  peccaverat,  purgari  potuit  post  mor- 
tem  a  peccato.Quod  tamen  credemdum  est^  quia  ex, 
illa  eieemosynarum  suarum  largitate  boc  obtinuit 
ut  tunc  potuisset,promereri  veniam,  cum  jam  nibil 
potuisset  pperari.  {Greg.)  Si  insolubiles  culpaB  non^ 
fuerint(sicutjamsupra  dictumest)  ad  absolutionem 
prodesse  maximCjetiammortuis  victimasacrs  obla- 
tionis  potest,  qui  bic  vivendo  boc  obtinuerint ;  secl 
sciendum  estquia  illis  sacra  victima  mortuisprosit^: 
ut  eos  etiam  post  mortem  bona  adyuvent,  qua  bi^; 


aitrsicuIpssinsoIubilespostmortemnonsuDt^muIto-  C  pro  ipsis  ab  aliisfiunt.InterbfiBcautem  pensandum  . 


rum  solet  animas  etiam  pest  mortem  sacra  oblatio 
bostise  salutaris  adjuvare,  ita  ut  boc  nonunquam  ipsse 
defunctorum  animae  videantur  expotere.  In  quarto 
ejusdem  beati  Qregorii  Dialogorua^  libfo  legitur, 
quod  quidam  spiritus  pro  peccatis  suis  in  caloribus 
deputatus^quiquasibomovidebatur^cuidampraesby- 
lero  panem  sibi  porrigenti  ait :  Pro  peccatis  meis, 
Pater,omn]potenti  Deo  bunc  panem  o£fer,et  tunc  te 
exauditum  esse  cognosce,  cum  buc  veneris  et  mi- 
nime  me  inveneris.Inquibus  verbis  disparuit.Idem 
vero  presbyter  bebdomada  continua  se  pro  eo  in  la- 
crymis  afllixit,  salutarem  bostiam  quotidie  obtulit, 
et  post  iiluc  reversus,jam  minime  eum  invenit.Qua 
ex  re  quantum  prosit  animabus  immolatio  sacrse 


est,quod  tutior  via  sit,utbonum  quod  quisque  pos);.; 
mortem  suam  sperat  agi  per  ^ios,  agat,  dupi  yivit  j 
ipse  per  se.Beatius  quippe  est  liberum  exire,quam 
post  vincula  libertatem  quserere. 

CAPUT  X. 
Quod  aliquando  de  culpis  animas  justorum  solus 
pavor  egredietitis  purgat,  .  .. 

Plerumque  de  culpis  minimis  ipse  solus  pavor: 
egredientis  animas  justorum  purgat^sicut  de  quodam^ 
sancto  viro  narratur,  qui  ad  mortem  veniens  veber. 
menter  timuit,sed  post  mortem  discipulis  in  stola^ 
alba  apparuit,et  quod  sit  prseclare  susceptusindica- 
vit.  Legimns  enim  quod  idem  beatus  Pater  Grego^ 
rius  ad  purgationem  morientis  fratris,qui  tres  au- 


oblationis  ostenditur,cum  banc  et  ipsi  mortuorum  n  reos  absconsos  illicite  retinuerat^de  quo  jam  supra. 

»•«  *  4*1  M  XA*  *1*  1  *1  ^^         \  *        M  Jl  *1*.  _1_1*  *11*  X** 


spiritusaviventibus  petunt^etsigna  indicant  quibus 
per  ea  absoluti  videantur.  Nam  quidam  monachus 
Justus  nomine,  artis  medicinae  imbutus  (sicut 
beatus  Gregorius  papa  in  prsedicto  refert  libro)  du- 
ctus  fuit  ad  ignis  poenam,  pro  eo  quod  contra  vits 
regularis  auctoritatem  tres  aureos  absconsos  in  medi- 
camine  illicite  baberet.Post  dies  vero  trigintaobitus 
ejus,  placuit  prsdicto  venerabilipatriGregorio,qui 
tunc  monacbusineodem  monasterio  subi  vitsregu- 
laris  custodia  degebat,utperiIIosdies  triginta  nullus 
prdetermicteretiirdies,quo  nonpro  absolutione  illiuff 
salutaris  bostia  immolaretur,  quod  et  factum  est, 

Patboi..  CXVIIL 


dictum  est,  boc  consilium  dedisse  illius  monasterii. 
praelato  :  Vade,ait (Gre^.,  librAsDialog,)  etnullusex 
fratribus  se  ad  eum  morientem  jungat,nec  sermo- 
nem  consolationisexcujuslibeteorum  ore  percipiat; 
sed  cum  in  morle  constitutus  fratres  quaesierit,  ei 
suus  frater  carnalis  dicat^quod  pro  solidisquos  oc- 
culte  babuit,  a  cunctis  fratribus  abominatus  sit,  ut 
saltem  in  morte  de  culpa  sua  mentem  illius  amari- 
tudo  transverberet,atque  a  peccato  quod  perpetra*. 
vit,purget.Idem  vero  monacbuscum  pervenisset  ad 
mortem,  atque  anxie  quereret  fratribus  pommen- 
dariy  nuUusque  e  fratribus  ei  applicare  et  loqui 

30 


939 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PARS  IH.  —  MISCELLANEA. 


940 


dignaretur,  ei  carnalis  frater)  qui  tunc  aderat  ibi,  A  dubiococliportae,imopotiusip9umccclumaufereture 


cur  ab  omnibus  abominatus  esset,  indicavit.  Qui 
protinus  dereatu  suovehementer  ingemuit,atque  in 
ipsa  tristitia  e  corpore  exivit.  Nullatenus  enim  hoc 
beatuB  Gregorius  facere  juberet,nisi  ad  purgationem 
morientis  hoc  prodesse  cognovisset.  Huc  usque  de 
igne  purgatoriOy  abhinc  de  extremo  judicio  insi- 
stendum  est. 

GAPUT  XI. 

De  valde  tremendo  Chrisli  advenlu  ad  jtidicium, 

AudiamuB  quomodoprophetis  nuntiantibus(utan* 
nuntiari  hominibus  fas  fuit)  praedicetur  Ghristi  ad- 
ventus.  Ait  ergo  quidam  ex  eis  :  Deus  manifeste  ve^ 
nietf  Beus  noster  et  non  silebit,  Ignis  ante  ipsum 


medio  tanquam  si  tabernacula  alicujasvelaminacol- 
ligantur,  scilicet  ut  reparetur  et  transformetur  in 
melius.  Tunc  ergo  omnia  metus  habebit,  timorque 
ac  tremor  implebit  universa.  Tunc  etlam  ipaoB  an- 
gelos  formido  quassabit,  et  non  solum  angelos  sed 
fortassis  et  archangelos,  et  thronos  et  dominationea 
et  principatua  et  potestates.  Hoc  enim  in iicatnr  in 
eo  quod  dicit.et  virtutes  coelorum  movebuntor.  Ck)n- 
servi  enim  sunt  eorum  qui  judicandi  sunt,  et  vits 
hujus  posituri  rationem.Si  enimapudjudices  «eculi 
cum  civitas  una  judicanda  est,  pavent  cctere  et 
contremiscunt,  etiam  si  nihil  pericoli  metuant, 
quanto  magiscum  orbisterrsuniversusadjudicium 
veniet,  et  Judicandus  a  judice,  qui  teste  non  egeat. 


ardehit^  et  in  circuitu  ejus  procella  valida.  ForavtY  •.  quiargumentanonqusrat,  quioratoremcaussnon 


coelum  sursum,  et  terram  discemere  populum  suum 
(Psal.  xLiv).  Alius  vero  qui  et  pccnarum  species  no- 
bis  indicat,  hoc  est  Isaias,  audi  quomodo  dicat : 
Ecce  dies  Domini  veniet  insanabilis,  dies  furoris  et 
irx,  ut  ponat  orbem  terrx  desertum,  et  peccatores  per- 
dat  ex  eo  {Isa,  xin).  Stellae  autem  cocli  et  Orion, 
et  omnis  omatus  coeli  lumen  suum  non  dabit, 
et  obscurabitur  sol  in  ortu  suo,  et  luna  non  dabit 
lumen  suum ;  et  mandabo  universo  orbi  mala  ct  im- 
piis  peccata  eorum,  et  perdam  contumeliam  iniquo- 
rum^  et  injuriam  superborum  humiliabo.  Et  erunt 
qui  relicti  fuerint  pretiosi  magis  quam  aurum  ab 
igne^et  homo  pretiosior  erit  quamlapis  sapphirus. 


postulat.  Sed  his  omnibus  procul  amotis,  ipse  et 
gesta  et  verba  et  cogitationes  denudet,atque  in  me- 
dium  collocet,  et  cuncta  velut  in  talibus  quibusdam 
depicta  oculis  eorum  qu»  commiserunt,ea  atqueom- 
nium  qui  assistere  videntur  ostendat.  Quomodo  tunc 
commovebitur,  et  in  metu  erit  universa  creatura?... 

GAPUT  XII. 

Quod  secundus  Salvatoris  adventus  non  m  humilUaU 
ut  prius,  sed  in  gloria  demonstrandus  sit. 

Sicut  enim  fulgur  exit  ab  oriente  (dicente  in  Evan) 
gelio  Domino)  et  paret  usque  in  occidentemf  Ha  erU 
adventus  Fitii  hominis  {Maith.  xxiv).  Hoc  quoque 
sciendum  est  quod  secundus  Savatoris  adventus, 


Goelum  enim  quatieturet  tcrra  movebitur  a  funda-  .     ,       .....      .  ,.       i    •   j  «... 

..       ..r  •       rw'oi-Ai-       iion  in  humilitate  ut  prius,  sed  m  gloria  demon- 

mentis  suis,  propter  furorem  irae  Dommi  Sabaoth,        .       ,       ..  „.        .    *^       .  i.  _x  rx     •        *  j*,i. 
.     ,.  '  r    r  ...  .    a   ,  r«  strandus  sit.  Et  postpauca  mfertDommuBetdicit: 

m  die  qua  supervenent  furor  ejus  (Isa,  xm).  Sed  It 

et  Malachias^propheta  consona  his  loquitur,  dicens : 

Ecce  venit  Dominus  omnipotens,  et  quis  sustinebit 

diem  adventum  ejus?  aut  quis supportabit  conspec- 

tum  ejus  ?  Quoniam  ipse  ingreditur  ignem  con- 

flatorium,  et  sicut  paleam   ventilantium   sedebit 

conflans  etpurgans  sicut  aurum  etsicut  argentum 

{Malach.  rv).  Et  iterum  dicit :  Ecce  dies  Domini  ve- 

niet  ardens  ut  clibanus,  et  exuret  eos,  et  erunt  om- 

nes  alienigena!,et  omnes  qui  faciuntiniquitatem,  ut 

stipulam  incendet  eos  dies  illa,  quae  venit  dicit  Do- 

minus  omnipotens,  et  non  relinquetur  radix,  neque 

palmes  {Matach,  iii).  Aliusvcrovir  desideriorum  ita 

dicit :  Et  ecce  videbam  et  throni  positi  sunt  et  anti- 

quusdierumsedebat^etindumentum  ejus  candidum 


post  pauca 

Sol  obscurabitur  et  luna  non  dabit  lumen  sum;el 
stellss  cadent  de  cxlo  et  virtutes  calorum  comnme- 

« 

buntur  {Ibid.),  Non  diminutione  luminis  alioquin  le- 
gimus  solem  sep  tuplum  habiturum  luminis^sed  com- 
paralione  vers  lucis  omnia  videbuntur  visuri  tene- 
brosa.  Si  itaque  iste  sol,  qui  nunc  per  totumorbem 
rutilat,et  luna  quaesecundum  est  luminare,  etstells 
quse  ad  solatium  noctis  accensae  sunt,  omnesque 
virtutes  quibus  angelorum  muUitudinesintelligimus 
in  adventu  Ghristi  inter  tenebras  reputabuntur,  de- 
cutiatur  supercilium  eorum  qui  se  sanctos  arbitran- 
tes  prssentiam  Judicis  non  formidant«  et  tunc  [in- 
quit  Dominus)  parebit  signum  Filii  hominis  in  cdo. 
Signum  hic  autem  crucis  intelligamus  ut  \ideant, 


.  .        .11.       'f*      *       '    4  1  A         JuxtaZachariam  et  Joannem,Jud8ei  quem  cofflpun- 

ante  ipsum.  Judicium  constiluit  et  libri  aperti  sunt     Plf  gento^nnestnbusterrm.Plangenth.quimuma 


ipsum.JUdicium  constuuit  et  Jibri  aperti 
{Dan,  vii).  Et  paulo  post:  Et  vidi.  inquit,  in  visione 
noclis,et  ecce  in  nubibus  cceli  sicut  Filius  hominis 
veniebat,et  deusqueadvetustum  dierum  pervenit,et 
in  conspectu  ejus  ablatus  est,  et  ipsi  datus  est  prin- 
cipatus,  et  honor,  et  rcgnum,  et  omnes  populi,  tri- 
bus  et  linguffi  ipsi  servient.Et  potestas  ejus,  potestas 
sterna  quae  non  transibit,  ct  regnum  ejus  noncor- 
rumpetur.  Inhorruit  Spiritus  meus.Ego  Danieltcrri- 
tussum  in  his,  etvisioncscapitismeiconturbaverunt 
me  {Ibid,),  Gum  ergo  heeo  agi  coeperint,pandentur  slne 


patum  non  habent  in  coelis,  sed  scripti  sunt  in  teira. 

GAPUT  XIII. 

Qualiter  intelligendum  est,  quod  Christus  venturus  k 
caeto,  judicaturus  sit  vivos  et  mortuos. 

Jam  vero  deGhristo  confitemur  futurum,quoniam 
de  cobIo  venturus  est,  et  vivos  judicaturus  ac  mor- 
tuos.  Non  pertinet  ad  vitam  nostram  qu»  hic  geri- 
tur^  quia  nec  in  rebus  gestis  ejus  est,  sed  in  fioc 
saeculi  gerendis.  Ad  hoc  pertinet,  quod  Apostolui 
secutus  adjunxit :  Cum  Christus  apparuerit,  rito  ve- 


941 


DE  VARIETATE  LIBRORDM.  —  LIB.  III. ' 


942 


stra,  tunc  et  vos  apparebitis  cum  illo  in  gloria  (Co-  A  suspicamur^deducuntur  a^udicium^nisi  in  hac  vita 


loss,  iii).  Duobus  autem  modis  accipi  potest  quod 
vivos  et  mortuos  judicabit :  sive  ut  vivos  intelliga- 
mus,  quos  hic  nondum  mortuos,  sed  adhuc  in  ista 
carne  viventes  inventurus  est  ejus  adventus,  mor- 
tuos  autem  qui  de  corpore  priusquam  veniat  exie- 
runt  vel  exituri  sunt.  Sive  vivos  justos,  mortuos 
iigastos,  quoniam  justi  judicabuntur.  Aliquando 
enim  judicium  Dei  ponitur  in  malo,  unde  illud  est : 
Qui  autem  male  egeruni,  in  resurrectionem  judicii 
{Joan,  v).  Aliquando  autem  et  in  bono,  secundum 
quod  dictum  est :  DeuSy  in  nomine  tuo  salvum  me  fac, 
et  in  virtute  lua  judica  me  {Psal.  uii).Per  Judicium 
quippe  Dei  flt  ipsa  bonorum  malorumque  discretio, 
ut  liberandi  a  malo,  non  perdendi  cum  malis,  boni 


per  pcBuitentiam,  et  cstera  bona  opera  fuerint  ex- 
purgata.  Nam  et  otiosis  verbis  do  quibui  nos  mi- 
nime  cavemus  Dominus  dicit :  De  omni  verbo  otioso 
quod  locuU  fuerint  homines,  reddent  de  eo  ratianem 
in  diejudicii  [Matth.  xji).  Quid  nos  miseri  facturi 
sumus  in  illo  die,  qui  omnibus  malis  involuti  su- 
mus?Nec  desperemus^  sed  agamus  poenitentiam 
ut  nostra  deleantur  peccata. 

CAPUT  XVI. 

De  qemino  divino  judicio.  Et  quod  in  ultimo  judicio 
Christus  mitis  apparebit  etectis,  et  terribilis  repro- 
bis. 

Geminum  est  divinum  judicium.  Unum4]uod  et 
hic  judicantur  homines  et  in  futuro.  A1terum,quod 


ad  dextram  segregentur.  Propter  quod  ille  clamat :  p  propterea  hic  judicantur,  nec  illio  judicentur,  ideo 


Judica  me,  Deus  ;  et  quid  dixerit  veluti  exponens  : 

Et  disceme,  inquit,  causam  meam  de  gente  non  sancta 

(PsaL  xui). 

CAPUT  XIV. 

Quod  nullas  excusationes  pro  bonis  operibus  obtendere 
poterimus  in  diem  judxcii. 

Age  jam  ad  ultimum  judicium  venerimus  ab  eo 

judice  judicandi,qui  nec  falli  occultatione  criminum 

potest,  nec  ad  impunitatem  promerendam  muneris 

alicujus  oblatione  corrumpi,  cum  cceperint  omnium 

secreta  revelari,  et  non  solum  actus  et  verba  sed 

etiam  ips»  cogitationcs  ostendi,  quid  faciemus  sub 

tanti  judicis  m^estate?  quid  excusationis  obtondere 

poterimus?  qua  nos  defensionis  arte  purgabimus? 

quae  nobis  subventura  est  pcenitentia  quam  in  hac 

came  contempsimus  ?  quie  nos  defensura  sunt  opera  C 

bona,  qus  in  hac  vita  non  fecimus?  Ad  quos  apo- 

stolos,  aut  ad  quos  alios  sanctos  confugituri  sumus, 

quorum  exempla  simul  ac  verba  despeximus  ?  an 

forte  alrquid  ibi  fragilitas  corporis  excusabit  ?  Sed 

excusatione  eorum  reclamabunt  omnium  exempla 

sanctorum,  qui  fragilitatem  carnis  in  carne  viventcs, 

quod  fecerunt  utique  faccre  posse  docuerunt,  ma- 

xime  quia  nec  ipsi  peccato  sua  virtute,  sed  Domin^ 

miserantis  auxilio  restiterunt  :  qui  se  et  non  qus- 

rentibus,  ut  qusratur  atque  in  eum  credatur  osten. 

dit,  et  credentes  in  se  ne  a  peccato  vincantur  in- 

victa  protectione  defendit.  Quid  ergo  responsuri 

suniy  si  eis  Dominus  dicat :  Si  potuistis,  quare  non 

restitistis  desideriis  peccatorum  ?  si  non  potuistis. 

quaremeumcontrapcccatanonqussistisauxilium?  ])  judicio  duo  ordines  futuros  Domino  narrante  com- 

aut  vulnerati,quare  pcenitendo  non  adhibuistis  vul- 

neri  vestro  remedium  ?  Nunquid  ad  haec  obmutes* 

cemus  ?  Quid  autem  excusationis  restet  ?  Non  ha- 

bentibus  dicit :  Ligate  eos  manibus  et  pedibus  et 

mittite  eos  in  tenebras  exteriores,  ibi  erit  fletus  et 

stridor  dentium,  ibi  vermis  eorum  non  morietur  et 

ignis  eorum  non  exstinguetur. 

GAPUT  XV. 
Quod  etiam  minima  peccata  ieducuntur  ad  judicium 
futurum,  nisi  fuerint  in  hac  vita  per  pomilentiam 
deleta. 

Parva  etenim  peccata,  et  ea  de  quibus  etiam  neo 


que  quibusdam  ad  purgationem  temporalis  proficit 
poena.  Quibusdam  vero  hic  inchoat  damnatio,  et 
illic  perfecla  speratur  perditio.  In  judicio  reprobi 
humanitatem  Christi  in  qua  judicaturus  est  videbunt 
ut  doleant,  divinitatem  vero  ejus  non  videbunt,  no 
gaudeant.  Quibus  enim  divinitas  08tenditur,utique 
ad  gaudiumjdemonstratur.  Pro  diversitate  conscien- 
tiarum  et  mitis  apparebit  in  judicio  Christus  electis. 
et  terribilis  reprobis.  Nam  qualem  quisque  con- 
scientiam  tulerit^  talem  et  judicem  habebit,ut  ma- 
nenle  in  sua  tranquillitate  Ghristo,  illis  solis  terri- 
bilis  appareat,  quos  conscientia'  in  malis  accusat. 

CAPUT  XVII. 

Quod  in  judicio  futuro  duo  erunt  ordines  electorum^ 

et  duo  reproborum. 

Duo  sunt  ordines  electorum  in  judicio  (Uturo. 
Unus  judicantium  cum  Domino,  qui  reliquerunt 
omnia,  et  secuti  sunt  illum,  de  quibus  dicitur :  Vos 
qui  reliquistis  omnia,  et  secuti  estis  me,  in  regenera- 
tione,  cum  seder^  Fitius  hominis  in  sede  majestatis 
sux,  sedebitis  et  vos,  super  sedes  duodecim  judicantes 
duodecim  tribus  Israel  {Matth.  xix).  Alius  ordo  judi- 
caturus  a  Domino,  qui  non  quidem  omnia  sua  pa- 
riter  reliquerunt,  sed  de  his  tamen  qus  habebant 
quotidianas  dare  eleemosynas  pauperibus,  Christi 
curabant,  unde  audituri  sunt  in  judicio.  Venite,  be- 
nedicti  Patris  mei,  possidete  paratum  vobis  regnum  a 
constitutione  mundi.  Esurivi  enim  et  dedistis  mihi 
manducare,  sitivi,  et  potastis  me.  Nudus  eram  et  ves- 
tistis  me,  etc.  {Matth.  xxv.)  Sed  et  reproborum  in 


perimus  :  unum  eorum  qui  fidei  Christian»  myste- 
riis  initiati,  operafidei  exercere  contGmnunt,quibu8 
dicendum  est  in  judicio  testatur :  Discedite  a  me,mar 
ledicti,  in  iynem  setemum  qui  paratus  est  diabolo  et 
angelis  ejus.  Esurivi  enim  et  non  dedistis  mihi  man^ 
ducare,  etc.  (Ibid.)  Alterum  eorum  qui  fidei  myste- 
ria  Christians  vel  nunquam  suscepere^  vel  susoepta 
per  apostasiam  rejecere,  de  quibus  dicit :  Qui  ati- 
tem  non  credit  jam  judicatus  est  {Joan.  iii),  quia  non 
credit  in  nomine  unigeniti  Filii  Dei.  Qui  cum  nec 
verbo  tenus  Christum  colere  voluerunt,  neo  verba 
saltem  ejus  quibue  coarjpiantur  in  judicio  merentur 


943 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISG.  OPP.  PARS  II.  —  HOMIL. 


m 


audire.  Sed  ad  hoc  tamen  veniant  in  Judicium  ut  ^.  non  polerit  (Cass.).  Quia  ergo  et  VQjitlinB  mQrtii 


cum  eisy  qui  judicantur  peccatoribus  in  damnatio- 
nem  mittantur  stemam. 

CAPUT  XVIII. 

Quid  inter  se  differant  duo  electomm  ordines  in  judi- 
eio,  ei  d/iAO  reprohorumy  et  quid  unicuique  opporid^ 
tur  otdini. 

DuiQ  Buut  diiTerentis  vel  ordines  hominum  in  ju- 
dlcioi  boc  eat  electorum  et  reproborum,  qui  tamen 
dividuntur  in  quatuor.  Perfectorum  ordo  unus  eit, 
qui  cum  Deo  judicat,  et  alius  qui  judicatur.Utrique 
tamen  cum  Ghristo  regnabunt.  Similiter  ordo  repro. 
l^orumparti^ur  in  diiobu8,dum  hi  qui  intraEcclesiam 
suntmalijudicandi  8unt,et  damnandi.Qui  vero  extra 
Ecolesiam  inveniendi  supt  non  eunt  judicandi,  sed 
tantum  damnandi.Primus  igitur  ordo  eorum  qui  ju- 


tempus  ignoramus,  et  post  mortem  o|^er^  qq^ 

possumus,  superest  ut  ante  mortem  tempora  in- 

dulta  rapiamus.  Sic  autem  mors  ipsa  cum  venerit 

vincetur,  si  priusquam  veniat  semper  timeatur. 

CAPUT  XXI. 

Quam  disiricie  setemus  judex  venturus  sit  m  dieju: 
dicii,  et  quod  nimis  iremenda  sit  dies  illa, 

{Greg.)  Districtionem  venturi  judicis  Paulas  eon- 

siderans  ait :  Horrendum  est  inddere  tn  manum  Dei 

viventis  {Hebr.  x).  Hinc  Psalmista  exprimit  dicena: 

Deus  manifeste  veniet,  Deus  noster  etnon  sHelnt.  h 

conspectu  ejus  ignis  ardebit,  et  in  circuitu  ejut  tem- 

pestas  valida  (Psal,  xuv).  Districtionem  qnippe  t^n- 

t«  justitiffi,  tempestad  ignisque  comitantur.  Quit 

tempestas  examinat  quos  ignis  exurat.  Illum  ergo 


dioantur  et  per^jint,  opponitur  illi  ordini  bonorum  B  ^-g^^  ^.^^^^3  charissimi,  illum  ante  oculos  ponite, 


de  quq  sunt  qui  judicantur  et  regnant.  Secundus 

or4o  eorum  qui  non  judicantur  et  pereunt,  opponitur 

illi  ordini  perfectorum,in  quo  sunt  hi  qui  non  jadi- 

cantur  etregnant.  Tertiusordo  eorum  qui  Judicantur 

et  regnant.  Tertius  ordo  eorum  qui  judicantur  et 

regnanty  iUi  ordini  est  contrarius,  de  quo  sunt  qui 

judioantur  et  pereunt.  Quartus  ordo  eorum  est  qui 

ndn  judicantur  bt  regnant,opponitur  ilH  e  contrario 

quo  illi  8unt|  qui  non  judicantur  et  pereunt. 

GAPUT  XIX. 

De  peceato  quod  aut  hic  expiatur,  aut  in  futuro  reser- 

vatur  judicio. 

Neque  enim  frustraille  proprie  dicitnr  dies  judi- 

oii,  cum  venturus  eist  judexvivorum  et  mortuorum. 


et  quidquid  modo  grave  creditur,  in  ejus  compara' 
tione  levigetur.  De  illo  enim  die  per  propbetam  di- 
citur  :  Juxta  est  dies  Domini  magnus,  juxta  ei  velos 
nimis,  Yox  diei  Domini  amara,  tribulabiiw  ibi  fortis, 
Dies  irx  dies  iUat  dies  tributationis  et  angustiXt  dia 
calamitatis  et  miserix,  dies  tenebrarum  et  caliginit^ 
dies  nebulx  et  iurbinis,  dies  tubae  et  clangoris  (Soph.  i). 
De  hac  die  iterum  Dominus  per  prophetam  dicit : 
Adhuc  semel  et  ego  non  solum  terram,  sed  etiam  r»- 
lum  movebo  {Agg.  11).  Illum  ergo  diem  tota  intentiooe 
cogitate,  vitam  corrigite,  mores  mutate,  mala  tentan- 
tia  resistendo  vincite,  perpetrata  autem  Oetibns 
punite ;  adventum  namque  sterni  judicis  tantp  se- 


Sicutecontrario  judicaatur  hioaliqua.  et  temen  ai  „  curiores  quandoque  videbitis.  quanto  nunc  di»tri«- 
readttuntur.prof^toinfuturosajculononnooebunt.  ^  t»""*'"  '»'"»  *"°'°(^°p^t''^„*"'- 


Propterea  de  quibusdam  temporaiibus  poenis  quasi 

iu  hac  vita  peccantibus  irrogantur,  nec  servantur 

in  fine  ait  Apostolus :  Si  autem  nosmetipsos  judicare- 

mus,  a  Domino  non  judicaremur.  Cujp  judicamur  au^ 

tem,  a  Domino  corripimur,  ne  cum  thundo  damnemur 

(i  Cor.  XI). 

CAPUT  XX. 

Quod  qualis  hic  quisque  egreditutf  tatis  in  judicioi 
praesentatur,  excepto  guod  de  tevibus  cutpis  ignis 
purgatorius  anie  judicium  esse  creditur. 

{Greg.)  In   evangelio  dicit  Dominus  :  Ambulate 

dum  lucemhabetis  {Joan.  xii).  Per  prophetam  quo- 

que  ait :  Tempore  accepto  exaudivi  tejCt  in  diesalutis 


Quod  longanifnitatem  et  patieniiam  Dei  nullus  neqU- 
gat,  quia  districte  in  jwUdo  juiicabit. 
{Greg.)  Nemo  longanimitatem  Dei  negUgai.  Quii 
tanto  districtiorem  justitiam  in  judicio  exercebit 
quanto  longiorem  patientiam  ante  judicium  pr«ro- 
gavit.  Hinc  etenim  Paulus  dicit :  Ignoras  qumam 
benignitas  Dei  ad  pasnitentiam  te  fldducit  TSecundm 
autem  duritiam  tuam,  et  cor  imposniUns,  thiSQnriMf 
tibi  iram  in  die  irx  €t  revelationis  justi  judidi  Dd 
{Rom.  II).  Hinc  Psalmista  ait :  Deus  judex  justu, 
fortis  et  tonganimis  {Psal.  vii).  Dicturus  quippa  IoD' 
ganimem  praemisit  justum,  ut  quem  vides  peccata 


adjuvi  U  {Isa.  xlix).  Quod  Paulus  apostolus  expo-  delinquentium  diu  patienter  ferre,  scias  hnao  quan- 
neus  dicxi :  Ecce  nunc  tempus  acceptum,  ecce  nwwc  j)  doqueetjamdistrictejudicare.  Hincper  quemdam 
dies  salutis  {II  Cor.  vi).  Saiomon  quoque  ait :  Quod-      sapientem  dicitur  :  Altissimus  autem  est  patieni 


cunque  potest  manus  tua  facere,  instanter  operare. 
Quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  sapientia,  nec  scientia, 
erit  apud  inferos,  quo  tu  properas  {Ecclu  ix).  David 
quoque  ait :  Quoniam  in  sxculum  misericordia  ejus 
{Psal.  cxxxv).  Ex  quibus  nimirum  sententiis  con- 
stat,  quia  qualis  hinc  quisque  egreditur,  talis  in 
judicio  prsBsentatur :  sed  tamen  de  quibusdam  levi- 
bus  culpis  esse  ante  Judicium  ignis  purgatorius  cre- 
dendusest,sicutjamsuprascriptumest.Nemoigitur^ 
dum  in  hac  preesenti  vivit  vitayuegligat  operari  bona 
qu»  potest;  quia  post  hanc  vitam^  si  voluerit,  jam 


redditor.  Patiens  autem  redditor  dicitjir,  quia  pee^ 
cata  hominum  patitur  et  reddit.  (Aug.)  Nam  quos  dia 
ut  convertantur,  tolerat,  non  conversos  duiiiis  dam' 
nat  .Ergo  qui  eBtemo  vult  sine  fine  careresupplioOtM^ 
cesse  est  ut  Dei  sineintermissione  obediat  ptttoe^ 

GAPUT  XXIIL 
De  distantia  perpetuitatis  bonorum  sciticet  et  malef 

rum, 
Post  resurrecUonem  vero  factam  univ^  impl^ 
judicio  suo  ftnes  habebunt  civitatw  dp»»  0H*.Wilw 
Christi,  allera  diaboli ;  una  bonorum,  altert  vmo^ 


04S 


DE  VAHIETATE  LIBUORUM.  —  LIB.  III. 


946 


,  r 

rum ;  utraque  iamen  et  angelorum  et  hominum.  A  niias  scribunt  plenissime,  Et  comminatur  Deus  se 


Istis  voluntas,  illis  facultas  nonpoteritullaessepec- 
candi  vel  ulla  conditio  moriendi.  (Prosp,)  Istis  in 
sternavita  vere  feliciterque  viventibus,  illisinfeli- 
citer  in  sterna  morte  sine  moriendi  potestatc  duran- 
tibus,quando  utrique  sine  fine,sed  in  beatitudine  isti, 
in  mideria  veroilliy  utjamnecremuneratiprsmium 
Bniant,  nec  damnati  supplicium.  Quandoquidem 
propterea  ihcorruptio  etimmortalitasdabitur^etiam 
corporibus  miserorum.  ut  neo  ipsi  aetemam  poenam 
finianty  neo  ipsos  consumat  immortalis  pcena  sec} 
puhiot.  Ideo  beata  incorraptione  et  immortalitate 
justorum  corporadonabuniur,utet'ipsiin  gIoria,et 
in  ipais  gl<wia  teterna  permaneat. 

CAPDT  XXIV. 

De  ihferfw,  quod  subtus  terram  esse  creditur 

Nonnulli  hamque  in  quadam  terrarum  parte  in- 
femum  esise  putaverunty  alii  vero  hunc  sub  terra 
esse  existimanty  sed  tamen  hoc  animum  pulsat,  quia 
fdcirco  infernum  dicimus.  quia  inferius  jacet:  quod 
(erra  ad  coelum  est,  hoc  esse  inferiusdebetaterra. 
Chde  et  fortasse  per  Psalmistam  dicitur:  Liberasti 
animam  meam  ex  mferno  inferiori  (Psal.  lxxxv). 
Infernus  superior  terra,  infernus  vero  inferior  sub 
ierra  esse  videtur.  Et  Joannis  vox  ineasstimatione 
6oncordat,qui  cum  signatum  librum  septem  sigillis 
vidissse  se  diceret,  quia  nemo  inventus  est  diguus 
neque  in  ccelo  neque  in  terra,  nequesubtusterram 
aperire  librum,  et  solvere  signacula  ejus,  adjunxit: 
Et  ego  flebam  muUum  {Apoc.  v).  Quem  tamen  librum 


locum  ipsum  impleturum  cadaveribusmortuorumi 
ut  nequaquam  voceturTopheth  etBaal,  sed  vocetur 
Polyandron,  id  est  tumultus  mortuorum.Futuraergo 
supplicia  et  poen»  perpetuse,  quibus  peccatores  cm- 
ciandi  sunt,  hujus  loci  vocabulo  denotantur.  Dupli- 
cem  ease  gehennam  nimii  ignis  et  frigoris  in  Job 
plenissime  legimus. 

CSAPUT  XXVI. 

Quod  duplex  damnatorum  pcma  sit  in  gehenna,  id  est 
meritis  simul  et  corporis. 

Duplexdamnatorum  poenaestin  gehenn'a,quomm 
et  mentem  urit  tristitia,  et  corpus  flamma  juxtavi- 
cissitudinem,  ut  quimentetractavemntquodperfe- 
cerunt  corpore,  simul et  animo  punlantur  et corpore. 
B  Ignem  gehenns  ad  aliquod  non  habere^hoc  estha- 
bere,  lumen  addamnationem,utvideantimpiiunde 
doleant;  et  non  habereadconsolationemnevideant 
unde  gaudeant. 

CAPUT  XXVII. 

Quod  unus  gehennseignis,  non  cequaliteromneicmcibi 

peccatores, 

Unus  qUidem  est  gehenns  ignis,  s^d  non  un(6 
modo  omnescruoiatpeccatoxies  Uniusciuuspue  enim 
quantum  exigit  culpa,  tantum  illio  sentiet  poenflB. 
Nam  sicut  in  hoc  muhdo  sub  uno  sole  multt  coilsi»- 
stunt,  nec  tatnen  ejusdem  solis  ardoretaa  equaliter 
sentiunt,  quia  alius  plus  sBtuat  atquediusmihuM; 
ita  illic  in  uno  igne  non  unus  est  modus  inelendii^ 
quod  hip  diversitas  corporum,  hoc  illic  aglt  diVer- 


poatfttodxim  per  teonem  de  tribu  Juda  dicitaperiri.  q  gitas  peccatorum,  utignemnondissimilemhabeaht, 


ln  quo  videlicet  libro,  quid  aliud  quam  sacra  6cri- 
ptmti  aigaatur,  quaih  solus  Redemptor  noster  ape- 
rait,qui  homo  factus  moriendo,  resurgendo,  ascen-* 
dendo  cunotamystcria,  quse  in  ea  fuerant  clausa,pate- 
fecit.  Etnullusincoelo,  quianequeangelus,  nullus  in 
terfa,  quianeque  homo  vivensinoorpore.etnullus 
6ubtusterramdignusinventusest,quianequeanimtt 
corpore  exut®  ap^rire  nobis,  praeter  Dominum. 
Sfikcri  eloquii  secreta  potuemnt.  Gum  ergo  ad  sol- 
vendum  libram  nullus  subtuB  terram  inventus  dignus 
dicitur,  quid  obstet  nonvideo  ut  subtus  terram  esse 
iofernus  credatur. 

CAPUT  XXV. 

/>^  gehenna. 


et  tamen  eosdem  singulos  dissimiliter  exurat, 

CAPUT  XXVIII. 

De  pasnarum  distantia. 

Mitissima  sane  omnium  eorum  erit  poena,  qul 
prseter  peccatum  quod  originale  traxerunt,  nuUum 
insuper  addiderunt.  Tantoautem  ibi  quisqiie  tolera- 
biliorem  habebitdamnationem,  quanto  hicminorem 
habuit  iniquitatem.  Romanentibusitaqueangeliset 
hominibus  reprobis  in  aeterna  poena,  tunc  sancti 
scient  plenius,  quid  boni  eis  contulerii  gratia.tunc 
rebus  ipsis  evidentius  apparebit,  quod  in  Psalmo 
sbriptum  est:  Misericordiam  et  judidium  canta%cf 
tibi  Domtne  {Psal.  c).  Quia  nisi  perindebitammise- 


.  ,   ,.^^  ..  .    .,       ,.,   .  ricordism  nemo  liberabitur,  etnisi  pHerdebitumju- 

(Beda.)  Norten  gehenn»  m  vetenbus  Iibris  non  jj  ^j^.^^  ^^^^  damnabitur. 

invenitur,  sed*  primum  a  Salvatore  ponitur.  Quaera- 


mha  ergo  qus  sit  sermonis  hujus  occasio.  Idolum 
B&iai  fhisse  juxta  Hierusalem  ad  radices  montis 
Mbriae,  in  quibuB  Siloa  floit,  legimus.  Haec  valliset 
parvicampi  planitiesirriguaeratetnemorosa,  plena- 
que  deliciis,  et  lucusineaidolo  consecratus.Intan- 
tam  autem^^popoIUB  Israel  dementiam  venerat  ut 
deserendo-tbmpii  vfcinia,  ibi  hostias  immolaret,  et 
rigorem  religionis  delicia  vinoerent,  flliosque  suos 
iflcenderent  dsmoni  vel  initiarent;  et  appellabatur 
IiicasipseGehehon,  id  est  vallis  flliorum  Ennon. 
Hec  Regmn  vofuinen^  et  Paralipomenou,  et  Jere- 


CAPUT  XXIX. 

Quare  dicatur  ignis  inexstinguibilis. 

(C/iry5.)Ignis  autem  hic  quiin  praesenti  vitaeBt,con- 
sumit  cunctaquae  recipit.  Perpetuus  illeignis  quos 
susceperitsempercruciat,etpoen8e  suae  semperinte- 
grosservat.Proptcrea  enim  inexstinguibilis  dicitur, 
non  solum  quia  ipse  non  exstinguitur.sed  quia  nec  eos 
quos  susceperit  exstinguit,  nec  perimit.  Scriptura 
etenim  didicit,  quia  et  peccatores  induant  corru- 
ptionem,  scilicetnon  adhonoremvitasedaddiutur- 
nitatem  suplicii  profuturam.  Hujus  autem  pcen» 


947 


HAYMONIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PAIIS.  III.-MISCELLANEA. 


948 


vim  et  ignis  illius  potentiam  nuUa  vox  exponere,  A  ultravirescruciant^eteisvitssubsidiumezstingueii- 


nullus  sermo  poterit  explanare.  Nihil  est  enim  in 
rebus  corruptibilibus  sivebonissivemalisillisimile, 
verumtamen  ut  aliquam  imaginem  ignis  illius  vel 
ex  pcsna  hujus  capiamus,  illi  comparavimus. 

CAPUT  XXX. 
Qtu>d  sine  fine  sint  tormenta  malorum, 

Sicut  autem  finis  non  est,  gaudii  bonorum,  itaet 
finis  non  est  tormentorum  malorum.  Nam  cum  Ve- 
ritas  dicat :  Ibunl  hi  in  supplicium  xtemum^  justi 
autem  in  vitam  astemam  (Matth,  xxv),  quia  verum 
est  quod  promisit,  falsum  procul  dubio  non  erit, 
quod  minatus  est  Deus. 

CAPUT  XXXI. 
Contra  eos  qui  dicunt,  id  circo  Deus  peccantihus  settr- 


tes  servant,  ut  sic  vitam  terminus  puniat  quatenus 
semper  termino  cruciatus  per  tormenta  proferat,et 
sine  fine  definiens  duret.  Fit  ergo  miseris  mors  sine 
morle,  finis  sine  fine,  defectus  sine  defectu,  quia 
et  mors  vivit,  etfinis  semper  Incipit,  et  defic«re  de- 
fectus  nescit.  (Aug,)  De  hoc  inter  cstera  conspicuus 
doctor  Augustinus  ait*.  Nihil  est  pejus  in  morte* 
quam  esse  in  morte  sine  morte,et  mori  velle  et  mori 
posse. 

CAPUT  XXXIV. 

Quomod4)  anima  immortalis  sit  dum  constal  quod  in 

perpetuo  igne  moriatur, 

{Greg.)  Sicut  duobus  modis  vita  dicitur,  ita  duo- 
bus  modis  etiam  anima  debet  intelligi.  Aliad  est 


nam  minatus  est  paenam,  ut  eos  a  peccatorum  per-  B  namque  quod  in  Deo  vivimus,  aliud  vero  quod  in 


petratione  compescereL 

(Greg.)  Si  falsumest  quod  mindtusest,ut  ab  ipjusti- 
tiacorrigeret,etiam  falsa  est  pollicitus,ut  ad  justitiam 
provocaret.  Sed  quis  hocdicerevelinsanus  prssu- 
mat  ?  Et  si  minatus  est  quod  non  erat  impleturus, 
dum  asserere  eum  misericordem  volumus,  fallacem 
(quod  dici  nefas  est)  prssdicare  compellimur.  {Aug,) 
De  hoc  beatus  Augustinus  inter  cetera  ait :  Frustra 
itaque  nonnuIIi,imo  quidem  plurimi^sternam  dam- 
natorum  poBnam  et  oruciatus  sine  intermissione  per- 
petuos  humano  miBeranturafrectu,atqueitafuturum 
esse  non  credunt.  Non  quidam  Scripturis  adversando 
divinis,  sed  pro  suo  motu  dura  qusque  moliendo, 
et  in  leniorem  flectendo  sententiam  quae  putatur  in 
eis  terribilius  esse  dicta  quam  verius.  Num  enim  p 
obIivi8cetur(inquiunt)  misereriDeu8?aut  continebit 
in  irasuamisericordias  suas  ?  hoc  quidem  in  sancto 
legitur  psalmo.  Sed  de  his  sineuUo  scrupulo  intelli- 
gitur,  qui  vasa  misericordis  nuncupantur.  Quia  et 
ipsi  non  pro  meritis  suis,8ed,Deo  miserante,  de  mi- 
deria  liberantur.  Aut  si  hoc  ad  omnes  existimant 
pertinere,  non  ideo  necesse  est  ut  damnationem  opi- 
nentur  posse  finiri  eorum,  de  quibusdictum  est  sic : 
Ibunt  isti  in  supplicium  getemum :  nisi  et  isto  modo 
putetur  quandoque  habitura  finem  felicitas,  cum 
suhiungaiur:  JustiauteminvitamaBtemam{Matth.xv). 

GAPUT  XXXII. 


hoc  quoque  conditi  vel  creati  sumus,  id  est,  aliad 
est  beate  vivere,  aliud  essentialiter.  Anima  itaque  et 
mortalis  esso  intelligitur,  et  immorlalis.  Mortalis 
quippe,quia  beate  vivere  nunquam  desinit,et  naturae 
8U8B  vitam  perdere  non  valet,  nec  cum  in  perpetua 
fuerit  morte  damnata.  Illic  enim  posita  beata  esse 
perdet,  etesse  non  perdet.  Ex  qua  re  semper  co^- 
tur,  ut  et  mortem  sine  morte,  et  defectum  sine  de- 
fectu,  et  finem  sine  fine  patiatur,  quatenus  et  et 
mors  immortalis  sit,  et  defectus  indeficiens,  et  fiois 
infinitus. 

CAPUT  XXXV. 

QtUHi  animae  iniquorum  mox  ut  de  corpore  exeuni, 

ad  infemum  descendant. 

8i  esse  sanctorum  animas  in  canlo  attestatione  sa* 
cri  eloquii  credimus,oportet  ut  et  iniquorum  animu 
in  inferno  per  omnia  esse  credamus.  Quia  ex  rctri- 
butione  aBtcrnoB  justitiffi  ex  qua  jam  justi  glorian- 
tur,  necesse  est  per  omnia  ut  et  injusti  cruoiantur. 
Nam  sicut  electos  beatitudo  Istificat,  ita  credi  ne- 
cesse  est,  quod  a  die  exitus  sui  ignis  reprobos 
exurat. 

CAPUT  XXXVL 

Quod  animam  egredientem  e  corpore,  sive  sancti  angeli, 
seu  dsemones  acceperint,  secum  semper  sine  uUa 
permutatione  retineant. 


Scriptura  etenim  dicit :  In  quamcunque  partem 

cedderit  lignum,  sive  ad  austmm,  sive  ad  aquHo- 

.-       ,„  ^    ,.       ^       .  ^.  .  .  .      .    ,  *^^>  ihierit  {Eccle,  xi);  scilicet,  quia  cum  hominis 

{Greg.)  Hoc  recte  diceretur,si  distnctusjudex  non  jj  animam  mortis  tempore  egredientem  a  claustro  car- 


Quod  justum  sit  ut  culpa,  quae  cum  fine  perpetrala  est, 

sine  fine  puniatur. 


corda  hominum  sed  facta  pensaret.Iniqui  enim  ideo 
cum  fine  deliquerunt,  quia  cum  fine  vixerunt.  Nam 
voluissent  utique,  si  potuissent,  sine  fine  vivere,ut 
potuissent  sine  finepeccare:  ostendunt  enim^quiain 
peccato  semper  vivere  cupiunt,  qui  nunquam  desi- 
nunt  peccare  dum  vivunt.  Ad  magnam  ergo  justitiam 
judicantis  pertinet,  ut  nunquam  careant  supplicio, 
qui  in  hac  vita  nunquam  voluerunt  carere  peccato. 

CAPUT  XXXIII. 

Quod  in  illa  aetema  damnatione  mors  sit  sine  morte, 
et  mori  veH^  et  non  posse. 

{Greg.)  Supplicia  namque  aeterna  in  se  diverso8,et 


nis  sive  sanctus  seu  malignus  spiritus  acceperit,  in 
stcrnum  secum  sinc  ulla  permutatione  retinebity  ut 
nec  exaltata  ad  supplicium  proruat,  nec  mersa  ster- 
nis  suppliciis  ultra  ad  remedium  ereptionis  as- 
cendat. 

CAPUT  XXXVII. 

Quod  reprobi,  quomm  causa  communs  est  in  opere, 
ad.loca  etiam  communia  post  mortem  deduauntur» 

Si  autem  reprobi,  quorum  causa  communis  est  in 
opere,  ad  loca  etiam  communia  post  mortem  noa  de- 
ducerentur,  nequaquam  judex  veniens  dicturom  se 
messoribus  esse  perbiberet :  Colligite  %i%aniam,  eg 


919 


DB  VARlliTATE  LlBROllUM.  —  LIB.  IIL 


9B0 


ligate  eam  in  fasciculosadcomburendum{MaUh,xiii).  A 
Messores  quidem  angeli,  zizaniam  ad  comburendum 
in  fasctculos  ligant,  cum  paresparibusintormentis 
similibussociantjUtsuperbi  cumsuperbis,  luxuriosi 
cum  luxuriosis,  avari  cum  avaris,  faliacescum  fal- 
lacibus,invidi  cum  invidis^  iniideles  cum  infidelibus 
ardeant.  Gum  ergo  similes  in  culpaad  tormentasi- 
milia  adducuntur,  qui  eosinlocispoenalibusangeli 
deputant,  quasi  zizaniorum  fasciculosadcomburen- 
dum  ligant. 

CAPUT  XXXVIII. 

Quod  sicui  boni  bonos  in  requie.  ita  mali  malos 
recognoscunt  in  tormeniis, 

Sicut  autem  boni  bonos  in  requie,ita  malimalos 
la  tormentis  cognoscunt.  Si  enim  Abraham  Laza- 
rum  minime  recognovisset,  nequaquam  ad  divitem  B 
in  tormentis  positum  de  transacta  cjus  contritione 
ioqueretur  dicons,  quod  mala  receperit  in  vila  sua 
(Luc,  xvi).  Et  si  mali  malos  non  cognoscerent, 
nequaquam  dives  in  tormentis  positus  fratrumsuo- 
rum  et  jam  absentium  meminisset.  Quomodo  enim 
prsesentes  non  possetagnoscere  qui  etiam  per  absen- 
tiam  memoria  curavit  exorare?  Qua  in  re  et  illud 
quoque  ostendditur,  quia  et  boni  malos,  et  mali  co- 
gnoscunt  bonos.  Nam  et  dives  a  divite  Abrahara  co- 
gnoscitur,  cui  dictum  est:  Recepisti  bonainvita  tua, 
{Ibid.).  Et  clectus  Lazarus  a  reprobo  divite  est  co- 
gnitus^quem  mitti  precatur  ex  nomine  dicens:  Mitte 
Laxarum  ut  iniingat  extremum  digiti  sui  in  aquam^ 
ut  refrigerei  linguam  meam  {Ibid.)  In  qua  videlicet 
cognitione utriusque  partis  cumulus retributionis ex-  q 
crescit,  ut  boni  amplius  gaudeant,  qui  secum  eos 
Iffitari  conscipiunt  quos  amaverunt:  etmalicumeis 
torquentur  quos  in  hoc  mundodespectoDcodilcxe- 
runi,  eos  non  solum  sua,  sed  etiam  eorum  pcena 
consumat. 

CAPUT  XXXIX. 

Vtrum  aninue  sanciorum  oreni  pro  inimicis  suis,  qui 
in  cetemo  cruciantur  igne. 

(Greg.)  Orant  pro  inimicis  suis  animos  electorura 
eo  lempore  quo  possunt  ad  fructuosara  poenitentiam 
eonim  corda  convertere,  atqueipsaconversionesal- 
vare.  Quid  enimaliudpro  inimicisorandumest^nisi 
hoc  quod  Apostolus  ait :  Ut  det  illis  Deus  posniten- 
tiam  ad  cognoscendum  veritatem;  et  resipiscani  a 
diaboll  laqueis,  a  quo  captivi  tenentur  ad  ipsius  vo-  j) 
luntatem  {II  Tim.  ii).  Et  quomodo  pro  illis  tuncora- 
bitur,  qui  jam  nu.latenus  possunt  adjustitiaBopera 
ab  iniquitate  commutari?  Eadem  itaque  causa  est 
cur  non  oretur  tunc  pro  hominibus  sterno  igne 
damnatis,  quse  nunc  etiam  causa  est  non  oretur  pro 
diabolo  angelisque  ejus  sterno  supplicio  deputatis. 
Oa«  nunc  et  jam  causa  est  ut  non  orent  sanctiho- 
mines  pro  hominibus  infidelibus  impiisque  defun- 
ctis,  nisi  quia  de  eis  utique  quos  aeterno  suppiicio 
deputatos  jam  noverunt,  anteillum  judicis justi  con- 
spectum  orationis  suab  meritum  cessari  refugiunt. 
Quod  si  nunc  quoque  viventes  justimortuisetdam- 


natis  ii\justis  minimecompatiuntur,  cumadhucali' 
quid  judicabile  de  sua  causa  sese  perpeti  etjamipsi 
noverunt,  quaiito  districtius  tunc  iniquorum  tor- 
menta  respiciunt,  cum  ab  omni  vitio  corrupiionis 
exutijam  justitisB  viciiiius  atque  arctius  inhaere- 
bunt?  Sic  quippe  eorummcntesperhocquodjustis- 
simo  judici  inhaerent  vis  destructionis  absorbet,  ut 
omnimo  eis  non  libeatquidquidabilliuseternQere- 
guiae  subtilitate  discordat. 

CAPUT  XL. 

De  non  renatis  ei  eorum  crucialu. 

Quicunpue  vero  ab  illa  perditionis  massa^  qua 
facta  est  per  hpminem  primum  non  liberatur,  per 
unum  mediatorem  Dei  et  hominum,resurgentqui- 
dem  etiam  ipsi,  unusquisque  cum  sua  carne,  sed 
ut  cum  diabolo  ejusque  angefis  puniantur.  Utrum 
sane  ipsicumvitiis  etdeformitatesuorumcorporum 
resurgant,  quicunquo  in  eis  vitiosa  et  deformia 
membra  gestarunt,  inquirendo  laborare  quid  opus 
est?  Neque  enim  fatigare  nos  debet  incerta  eorum 
habitudo  velpulchritudo,  quorum  eritinccrtaetsem- 
piterna  damnatio.  Nec  moveat  quomodo  erit  in  eis 
corpus  incorruptibile  si  dolcre  poterit.  Namnonest 
vera  vita,  nisi  ubi  feliciter  vivitur,  nec  vera  incor- 
ruptio,  nisi  ubi  salusnullodolere  corrumpitur.  Ubi 
autem  infelixmori  nonsinitur,et,utitadicam,mors 
iosa  non  moritur,  et  ubi  dolorperpetuusuoninteri- 
mit  sed  affligit,  ipsa  corruptio  non  finitur.  Haec  in 
Sanctis  Scripturis  sccundu  mors  dicitur,  nec  prima 
tamen,  quae  suumcorpus  animarelinquere  cogitur- 
nec  secunda  qua  poenale  corpus  anima  relinquere 
non  permittitur  homini  accidisset,  si  nemo  ,pec- 
casset. 

CAPUT  XLl. 

Quod  ex  atigelis  facti  dcemones  propter  superbiam  de 
ccdis  projecti,  irreuocabili  percussi  sunt  pcsna. 

Daemones  vero  qui  nunc  sunt,  fuerunt  aliquando 
sine  peccato  creati,  et  ad  serviendum  Deo  suo  fe- 
liciterinstituti,  voluntate  propriadepravati  noluerunt 
permanere  quod  facti  sunt.  Et  cum  secontrasuum 
Creatorem  typo  superbioe  localis  hostiliter  extulis- 
sent,  de  superna  coeli  regione,  projecti  sunt,  quos 
divina  sentenlia  eosubjudiciocondemnavit,utquia 
noluerunt  perseverare  cum  possent,  nec  velint  re- 
parari,  necpossint.Siquidempraevaricationiseorum 
(quod  fuit  irrevoeabilisjudicii)animadversioneper- 
cussi  sunt,  etaddamnationemjustissimamprofecto 
pertinuit,  quod  voluntatem  redeundi  ac  facultatem 
penitus  amiserunt.  Sicut  econtrariovoluntatissan- 
ctorum  angelorum  fuit  ,quod  malis  sponte  cadentibus 
ipsi  in  sua  dignitate  manserunt. 

CAPUT  XLII. 

Quod  gehenna  non  propter  homines,  sed  propter  dia- 

holum  facta  esi. 

Non  autem  nos  ad  hoc  fecit  omnipotens  Deus,  ut 
nos  gchennae  tradat  ignique  perpetuo.  Regnumcce- 
lorum  proptcr  no3,  gchcnna  propter  diabolum  facta. 
Et  hoc  ita  esse  ex  Evangeliis  docebo.  Ipse  etenim 


951 


HAYMONIS  HALBERSTAT  FPISC.  OPP.  PARS  III.  —  MISCELLANEA. 


952 


Domintis  dicit  his  qui  a  dextris  sunt :  Venile,  bene' 
dicti  Patris  mei,  perczpite  regnum  quod  paratum  est 
vobis  a  ccmstitutione  mundi  (Matth,  xxv).  IUis  auteni 
qui  a  sinistris  sunt,  dicit :  Discedife  a  me,  maledicti, 
m  ighem  aetemum,  qui  paratus  est,  non  dixit  vobis, 
sed  diabolo  et  angelis  ejus  (Ibid,),  Sic  ergo,  propter 
diabolum  gehenna  ignis,  propter  hominem  regnum 
CQBlorum  a  constitutione  mundi  praBparatum  est 
Tantum  est,  ne  nosmetipsos  ab  ingressu  bonorum, 
persistendo  in  meiis  pertinaciter,  excludamur. 

CAPUT  XLIII. 

Quid  sU  reproborum  manus  et  pedes  ligari,  et  quid 
'  exteriores  tenebras,  et  quid  fletus  et  stridor  den' 
tium,  et  c3Stera. 

(Prosper,)  Dicet  autem  rex  ministris  in  futuro  de 
reprobis  :  Ligate  eos  manibus  et  pedibus,  et  mittite 
eos  m  tenebras  cxteriores ;  ibi  erit  fletus  et  stridor 
dentium,  ubi  vermis  eorum  non  morietur,  et  ignis  eo^ 
rum  non  exstinguetur  {Matth,  xxii;  Marc,  ix).  Et 
*quid  est  obmutescentes  manibus  et  pedibus  ligare, 
nisi  in  ffiternum  ubiDeumconfitcatur  actioneprivari? 
Sic  in  exteriores  tenebras  mitti  nihil  aliud  erit,  nisi 
a  Domino,  qui  est  mentium  lumen,  expelli.  Fletus 
autem  et  stridor  dentium  acerrimos  eorum  dolores 
ostendunt,  qui  supplicio  sempiternsc  mortis  addicti, 
non  vivendi  sensum  habituri  sunt,  sed  dolendi  quo- 
rum  continuus  gemitiis,  cruciatus  aeternus,  dolor 
summus,poenalis  sensus  torquent  animas  nec  extor. 
(pient,  puniunt  corp&ra  damnata  nec  finiunt.  Quos 
iAeo  sibi  deputatos  ignis  inexstinguibilis  non  exstin- 
guet,  ut  permanente  sentiendi  vita  posna  pcrmaneat, 
etad  dolendum  magis  quam  ad  vivendum  ffitcrniscor- 
poribus  compeditos  babeat  quos  in  flammis  vivacibus 
immortalitas  secundas  mortis  occidat.  Jam  vermis 
eorumnonmorieturjel  ignisnon  exstingueturfSLd  totam 
rcferuntur  damnati  hominis  pcenam  quem  inefTicacis 
pcenitentiffi  ignis  exurit,  et  consumentis  conscien- 
tfam  vermis  immortalitas  rodit. 

CAPUT  XLIV. 
Quod  nulla  sit  post  mortem  utilitas  posnitentix, 

Donec  enim  sumus  in  hac  vita,  fratres,  quanta: 
cunqiie  nobis  acciderint  peccata,  possibile  est  ablu 
omnia  per  pcenitentiam.  Cum  autem  abducti  fucri- 
nius  ab  hoc  saeculo,  ibi  etiam  si  valde  pcenitet  (et 
valde  eum  posnitebit)  sed  nulla  erit  utilitas  pceni- 
tentiae.  Et  licet  sit  stridor  dentium,  licet  ululatus  et 
fletus',Iicet  fundamus  preces  et  innumeras  obsecratio. 
nes,  et  si  proclamemus,  nemo  audiet,  nemo  subve. 
niet^  sed  ne  extremo  quidem  digito  aquam  quis  in- 
fundet  iinguac  tiostras  posit^  in  flammis,  sed  audie- 
mus  illud  quod  dives  ille  audivit  ab  Abraharo  :  Quia 
chaos  magnum  confirmatum  est  inter  nos  etvos,  et  neque 
hinc  iliuc  iransiri  potest,  neque  inde  huc  (Luc,  xvi). 
Dum  autem  in  hac  luce  vivimus,  veniam  nos  posse 
promereri  per  pojnitentiam  sciamus,  in  inferno  tan- 
tum  ut  diximus  pGenitentiae  medicamcnta  non  pro- 
derunt. 


CAPUT  XLV, 


Quaset  quanta  mala  habeanthiquiin  gehennadicun' 

tur  occidi. 

(P/'05p.)Omnesquiingehennadicunturoccidi,non 
id  cum  illis  agitur,ut  maximis  consumpti  doloribus 
aliquando  deficiantjSedut  in  illis  poenaliter  vivant. 
Haec  ct  his  similia  libenter  audire  vel  legere  debe- 
mus,  jugiier  ante  oculos  mentis  adducere,  futura 
credere,  sine  ulla  perturbatione  metuere.  Cogitare 
quale  malumsitab  illo  gaudio  divinae  contemplatio- 
nis  excludi,  beatissima  sanctoru  m  omnium  societate 
privari,  patriae  coelestis  extorrem  fieri,  mori  vitae 
beatae,  morti  vivere  sempiternaB,in  ignem  aeternum 
cum  diabolo  et  ejus  angelis  expelli.  Ubi  sit  mors 
secunda  damnatis  exsilium,  vita  suppliciumynon 
B  sentire  in  il!o  igne  quod  illuminat,  scntire  quod 
cruciat.  Exundatis  incendii  terribiles  crepitus  pati, 
barathri  fumantis  amara  caligine  oculos  obcaecari, 
profundo  gehennae  fluctuantis  immergi.edacissimis 
in  aeternum  dilaniari  vermibus,  nec  flniri. 

CAPUT  XLVL 

Quod  tanta  sint  in  infemo  iormenta,  ut  nuUa  wkd 
exponerct  nultus  valeat  sermo  exptanare. 

(Gr^^.; Beatus  enimGregorius  papa  in  libroMora- 
lium  nono,in  quo  de  verbis  sancti  Job  tractarevidetur, 
ubi  QiUAntequam  vadametnon  revertur  adterram, 
tenebrosam  et  opertam  mor tis  catigine(Jobx) /iia,de 
perpetuis  poenis  difflniens,  ait :  Quod  autem  terrse 
tenebrosae  nomine,  nisitetratartari  claustra  signan- 
tur,  quae  aetcrnae  mortis  caligo  operit,  quae  dam- 

C  natos  quosque  in  perpetuum  a  vitae  luce  disjungit 
nec  immerito  infernus  terra  dicitur,quiaquicunque 
ab  eo  capti  fuerint  stabiliter  ab  eo  tenentur.  Scri- 
ptum  quippe  cst :  Generatio  prasterit  et  cognatio  adve- 
nit,  terra  vero  in  xternum stat{^.ccLi).ViQciQ\^\MT 
inferni  claustra  tenebrosa  terra  nominantur,  quia 
quos  puniendos  accipiunt,  nequaquam  poena  trans- 
itoria,  vel  fantastica  imaginatione  cruciant.sed  ui. 
tione  dolida  perpetua  damnatione  servant.  Quaeali- 
quando  tamen  laci  appellatione  signantur,  propheta 
attestante,  qui  ait  :  Portaverunt  ignominiani  svam 
cum  his  gui  descendunt  in  tacum  {Bzech,  xxxi).  In- 
fernusergo  et  terra  nominatur^quiasusceptosstabi- 
liter  tenet,  et  lacus  dicitur,  quia  hos  quos  semel 
ceperit,  semper  fluctuantes  et  trepidos  tormentis 

Q  circumfluentibus  absorbet.  Sanctus  autem  vir  seu 
sua^  seu  humani  generis  voce  dimitti  sepostulat  ante- 
quam  vadat,  non  quia  ad  terram  tenebrosam,  qui 
culpam  deflet,  iturus  est,  sed  quia  ad  hanc  procui 
dubio  qui  plangere  negligit  vaditSicut  debitorisuo 
creditor  dIcit:SoIvedebitumpriu5quam  debitocon- 
stringaris:qui  tamen  non  constringitur  si  qdod  de- 
bet  solvere  non  moratur.  Ubi  et  recte  subditur  : 
Non  revertar,  Quia  nequaquam  ultra  misericordia 
parccntis  liberat  quos  semel  in  locis  poenalibus  ju- 
stitia  judicantis  damnat.  Quae  adhuc  subtilius  loc^ 
describuntur,  cum  dicitur : /crram  miserice  ettene- 
brarum.  Miseria  ad  dolorem   pertinetj  tonebr»  ad 


9o3 


DB  VARIETATE  LIBUORUM.  —  LIB.  IIT. 


034 


cscitatem.Ea  ergo  qusa  conspectu  districti Judicis  f^  scriptum  est :  Potentes  potenter  tormenta  paHetiturf 


expulsos  tenet,  miseriffi  et  tenebrarum  terra  perhi- 
betur.  Quia  foris  dolor  cruciat,  quos  divisos  a  vero 
lumine  intus  caecitas  obscurat.  Quamvis  miseris  et 
tenebrarum  terra  intelligi  et  aliter  potest.Nam  hsec 
quoque  terra  in  qua  nascimur.estquidem  miseriae, 
i^ed  tenebrarum  est.  Quia  multa  hic  corruptionis 
nostr»  mala  patimur,sed  tamen  inea  per  conversio- 
nia  gratiam  ad  lucem  redimus,  Veritate  suadente,. 
que  ait  :  Ambulate  dum  lucem  habetis^  ne  vos  tene* 
hrae  comprehendant  (Joan.xii).  Illa  vero  simul  mise- 
riffi  et  tenebrarum  terra  est,  quia  quisquis  ad  tole- 
randa  ejus  mala  descenderit,  nequaquam  ad  lucem 
ulterius  redit.  In  cujus  adhuc  descriptione  subjun- 
giiur.Vhi  umbra  mortis  et  nullus  ordo  {Job  x).Sicut 


et  fortioribus  fortior  instat  cniciatio  (Sap,  n).  fiincf 
in  Babylonis  damnatione  dicitur  :  Quantum  exal- 
tavit  se,et  in  deliciis  fuit,  tantum  date  ilii  tormenta 
et  luctum.Si  igitur  juxta  modum  culpffipoBnadistin- 
guitur,constat  nimirum  qnod  in  suppliciis  prdo  ser- 
vatur.Et  nisi  tormentorum  summa  meritorumacta 
dirimerunt,  nequaquam  judex  veniens  dicturum  se 
messoribus  esse  perhiberet :  Cotligite  zizania  et  H- 
gate  eam  fasciculis  ad  comburendum  (Matth.  xin). 
Si  enim  nulius  in  suppliciis  ordo  servabitur,  cur 
comburenda  zizania  in  fasciculos  ligatur?Sed  nimi- 
rum  fasciculos  ad  comburendum  ligareyCst  hos  qui 
ffiterno  igni  tradendi  sunt,partesparibu8  80ciare,ut 
quos  similis  culpa  inquinat,  per  etiam  poena  con- 


mors  exterior  ab  anima  dividit  carnem,  ita  mors  n  atringat^et  qui  nequaquam  dispari  iniquitate  polluti 


interipr  a  Deo  separat  animam.Umbra  ergo  mDrtis 
est  obscuritas  divisionis.  Quia  damnatus  quisque 
cum  ffiterno  igne  succenditur  abffiterno  luminetene- 
bratur.  Natura  vero  ignis  est,  ut  ex  se  ipso  et  lu- 
men  exhibeat^et  concremationem,sed  transactorum 
illa  ultrix  flamma  vitiorum  concremationem  habet, 
et  lumen  non  habet.  Hinc  enim  est  quod  Verit^s 
reprobis  dicit  :  Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem 
Memum.  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus 
(Mattk.  xxv).  Quorum  rursus  omnium  corpus  in 
unius  persona  significans^  dicit :  Ligate  ei  manus  et 
pedes,  ei  mitiite  eum  in  tenebras  exteriores  {Matth. 
2x11).  Si  itaque  ignis  qui  reprobos  cruciat,  lumen 
habere  potuisset,  is  qui  repellitur,  nequaquam  mitti 
in  tenebras  diceretur.Hinc  de  eis  Psalmista  BiiiSuper 


sunt,  nequaquam  dispari  tormento  crucientur, 
quatenus  simul  damnatio  conterat,  quos  simul  ela- 
tio  Bublevabat.  Quoque  nos  dissimiliter  dilatabat 
ambitio,  non  dissimilis  afQiotio  angustet :  et  per 
cruciet  flamma  supplicii,  quos  in  igne  hixnrts 
par  succendit  flamma  peccati.  Sicut  enim  in  domo 
Patris  mansionesmultffi  suntpro  diversitate  virtutiSi 
sic  damnatos  diverse  supplicio  gehennffi  ignibus  siib- 
jicit  disparitas  criminis.Quffisciiicetgehennaquam- 
vis  cunctisuna  sit,nectamencunctosunaeademque 
qualitate  succendit.Nam  sicut  uno  sole  omnestan- 
gimur,nec  tamen  sub  eo  uno  ordine  omnesffistua- 
mus,quia  juxta  qualitatcm  corporis  sentitur  etiani 
pondus  caIoris:sic  damnatisetunacstgehennaquffi 
af!icit,et  tamen  non  una  omnesqualitatecomburit. 


eos  cecidit  ignis  et  non  viderunt  solem  (PsaU  lvii).  C  Quia  quod  hic  agitdisparilitudocorporum,hocillic 


Ignis  autem  super  impios  cadit,  sed  sol  igne  can- 
dente  non  cemitur.Quia  illosquosgehennffiflamma 
devorat  a.visione  veri  luminis  Cfficat,utet  foriseos 
dolor  combustionis  cruciet,et  intus  poena  cfficitatis 
obscuret.  Quatenus  auctori  suo  corpore  et  cordede- 
liquenint,  simul  corde  et  corpore  puniantur.  Et 
utrobique  pcenas  sentiant,  qui  dum  hic  viverent 
piravis  suis  delectationibus^  ex  utroque  serviebant. 
Unde  bene  per  prophetam  dicitur :  Descenderunt  ad 
infemum  cum  armis  suis  (£2ecA.xxxii).Arma  quippe 
peccantium,sunt  membra  corporis,quibus  perversa 
desideria,quffi  concupiscunt,exsequuntur.  Unde  re- 
cte  per  Paulum  dicitur  :  Neque  exhibeatis  membra 
t^estra  arma  iniquitatis  peccato  (Rom.  vi).  Gum  armis 


exhibet  dispar  causa  meritorum.Quomodo  ergo  nul- 
lus  inessd  ordo  supplicii  dicitur,in  quibus  profBcto 
quisquejuxta  modum  culps  cruciatur?...Sed  san- 
ctus  vir  postquam  umbram  mortis  intulit,  quanta 
sit  confusio  in  damnatorum  mente  subjungit.  Quia 
ipsa  quoque  supplicia,  quffi  ordinata  per  justitiaiji 
veniunt^ordinata  procul  dubio  in  corde  morientium 
non  sunt.Ut  enim  paulo  superius  diximus,dainna- 
tus  quisque  foris  flamma  succenditur,intus  cfficitatis 
igne  devoratur:atque  in  dolore  positus  exterius  in- 
teriusque  confunditur,  ut  sua  deterius  confusione 
crucietur.  Repulsis  ergo  ordo  in  supplicio  non  erit, 
quia  in  eorum  morte  atrocius  ipsa  confusio  mentis 
sffivit.Quanta  enim  mira  potentia judicantis  ffiquita^ 


ergo  ad  infemum  descendere  est^cum  ipsis  quoque  j)  ordinat  ut  poena  animum  quasi  inordinata  conflin- 


membris  quibus  desideria  voluptatis  expleverunt 
ffiterai  judicii  tormenta  tolerare :  ut  tunc  eos  undi- 
fjue  dolor  absorbeat,  qui  nunc  suis  delectatipnibus 
Btibditi  undique  contra  justitiam  juste  judicantispu- 
gnant.  Mirum  vero  valde  est,  quod  dicitur,  ubi  nul- 
lus  ordo.  Neque  enim  omnipotens  Deus,  qui  mala 
bene  disponit,  inordinata  esse  ullo  modo  vel  tor- 
menta  permittit.  Quia  ipse  quoque  supplicia,  quffi 
ex  Iancejustitiffiprodeunt,inferrisineordine  nequa- 
quam  poJdsunt,quomodo  namquein  suppliciis  ordo 
non  erit,  dum  damnatum  quemque  juxta  modum 
criminis,et  retribulio  8equiturultionis?Hincquippe 


dat.  Vel  certe  ordo  abesse  suppliciis  dicitur,  quia 
quibuslibet  in  pcena  mgientibus  propriaqualitas  non 
servatur.Unde  et  protinus  subinfertur,et  sempiter^ 
nus  horror  inhabitans  in  hujus  vis  tormentis^  timor 
dolorem  non  habet,  et  dolor  timorem  npn  habet. 
Quia  nequaquam  mentem  metus  cruciat,  cum  pati 
jamcoeperitquod  metuebat.Infernum  veroetumbra 
mortis  obscurat,  et  sempiternus  horror  inhabitat, 
quia  ejus  ignibus  traditi,  et  in  suppliciis  dplorem 
sentiunt,  et  doloris  angustia  pulsati  semperpavore 
feriuntur  :  ut  quod  timent  toIerent,et  mrsus  quod 
tolerant  sine  cessationepertimescant.Dehisetenim 


08» 


HAYMQNIS  HALBERSTAT.  EPISC.  OPP.  PAnS  III.  —  MISCELLANEA. 


M6 


Bcriptum  est :  Vermis  eorum  non  ntorietur^  ei  ignis  A  idem  rex  in  camini  incendio  exploraret  illsa8,veB- 


€orumnon  exslinguelur  (Marc.  ix).  Hic  flamma  qnm 
succendit  illuminatyillic  (utsuperius  verbis  Psalmis- 
t®docuimus)ignis  qui  cruciat,  obscurat.  Hic  metus 
amittitur,  cum  tolerari  jam  coepit,quod  timebatur* 
niic  et  dolor  dilanlat  et  pavor  angustat.  Horrendo 
igitur  modo  erit  tuncrcprobisdolorcum  formidine^ 
damna  cum  obscuritate.Si  sic  videlicet  a  damnatis 
sentiat  pondus  summas  fiequitatis  debet,ut  qui  avo- 
luntateConditoris  nequaquamsunt  veriti  discrepare 
dum  viverent,  in  eorum  quandoque  interitu  ipsa  a 
suis  qualitatibus  etiam  tormenta  discordent.Quate- 
nus  qui  se  impttgiieDtcraciatu8aiigeant,etcumva- 
ria  prodeunt  multipliciter  sentiantur.  Qua  tamen 
supplicia  in  sediversos  etultravirescruciant,eteis 


tibus  deambulantes  vidit.Ubi  aperte  coUigiturqbia 
mira  dispcnsatione  Gonditoris,  ignis  qualitasindi- 
versa  virtute  temperata,et  vestimentanonattigit,et 
vincula  incendit:sanctisque  viris  et  ad  inferendum 
tormentum  flamma  friguit,  et  ad  solutionis  myste- 
rium  exarsit.  Sicut  ergo  electis  ignis  ardere  novit 
ad  solatium,et  tamen  ardere  ad  supplicium  neecit, 
ita  e  diverso  gehenuffi  flamma  reprobis,  et  nequa- 
quam  lucet  ad  consolationi8gratiam,ettamenlucet 
ad  pGBnam:ut  damnatorum  oculis  ignis  supplicii  et. 
nulla  claritate  candeat,etad  doloriscumulumdilecti 
qualiter  crucientur  ostendat.Quid  autem-mirum  si 
gehenns  ignem  credimus  haberesuppliciumsimul 
obscuritatisetluminis,  qando  experimentonoviaius 


vitffi  subsidium  exstinguentes  servant,ut  sic  vitam  n  quia  et  tedarum  flamma  lucet  obscura.  Tunc  edax 

..  «ii  1»  n ^ -.A ^ ^-_ 12^  j-.i-._i_i.:.    _i 


terminus  puniat,  quatenus  semper  termmum  cru- 
ciatus  per  tormenta  profBrat,  et  sine  fine  deflciens 
duret.  Fit  ergo  miseris  mors  sine  morte,  (inis  sine 
flne^defectus  sine  defectu,quia  et  mors  vivit  et  flnis 
semper  incipit,et  deficere  defectus  nescit.Quia  igi- 
tur  et  mors  perimit  et  non  exstinguit :  dolor  cru- 
oiat,sed  nuUatenus  pavorem  fugat:flamma  combu- 
rit;  sed  nequaquam  tenebras  discutit.Quantum  per 
notitiam  prsBsentis  vit®colligitursuppliciaordinem 
non  habent,  quia  non  suam  per  omnia  qualitatem 
tenent.  Quamvis  illic  ignis  ad  consolationem  non 
lucet,et  lamen  ut  magis  torqueat  ad  aliquod  lucet. 
Nam  sequaces  quoque  suos  in  tormento  secum  re- 
probi  flamma  iUustrantevisurisunt,quorumambre 
deUquerunt.  Quatenus  qui  eorum  vitam  carnaHter 


flamma  comburet,quo8  nunc  carnalis  delectatio  pol* 
luitTunc  infinite  patensinfernibarathrumdevorat, 
quos  nunc  inanis  elatio  exaltat  atque  qui  quoiii)et 
ex  vitio  hic  voluntatem  callidi  persuasoris  expleve- 
rint,tunc  duce  suo  reprobiad  tormenta  pervenient. 
Et  quamvis  angelorum  ethominumlongesitnatura 
dissimilis,  una  tamen  pcena  implicat,  quos  uno  in 
crimine  reatus  ligat.Quod  bcneacbreviterinsinuat 
propheta,  qui  ait :  Ibi  assur  et  omnis  muUiiudo  ejus, 
ei  in  circuitu  ejus  sepulcra  illius  (ETiech,  xxxii).  Quis 
namque  Assur  superbi  regisnominenisi  illeperela- 
tionem  cadens  antiquus  hostis  ezprimitur.quiproeo 
quod  multos  ad  culpam  pertrahit,  cum  sancta  sua 
multitudine  ad  inferni  claustradescendit?  Sepulcra 
autem  mortuos  tegunt,  et  quisalius  mortemacrius 


contra  prascepta  Gonditoris  amaverant,ipsorum  quo-  ^  pertulit,quam  is  qui  Gonditorem  suum  despiciens  \i 


que  interitus  eosinaugmentosuse  damnationis  affli- 
gat.Quod  profecto  EvangeliotestecoUegimusinquo, 
Veritate  renuntiante,  dives  ille  quem  contigit  ad 
sterni  incendii  tormenta  descendere,  quinque  fra- 
trum  describitur  meminisse:qui  Abraham  petiit  ut 
ad  eorum  eruditionemLazarummitteret,neiUuceo8 
quandoque  venicntes  perpojnamcruciaret  {Luc.  xvi). 
Quiigituraddoloris sui  cumulumpropinquorum ab- 
sentium  meminit,coastat  procul  dubio,quia  eos  ad 
augmentum  supplicii,  paulo  post  potuit  etiam  prae- 
sentes  videre.Quid  autem  mirum  se  secum  quoque  re- 
probosaspiciatcremare^  quiaddoloris  sui  cumulum 
eum  quem  despexerat  Lazarum  in  sinu  AbrahsB  vidit  ? 
Si  ergo  ut  pcena  cresceret  et  vir  electus  apparuit, 


tam  reliquit?  Quem  videlicet  mortuum  cum  humaoa 
corda  suspiciunt  qjus  procul  dubio  sepulcra  fiunt. 
Sed  in  circuitu  iUiussepulcrasuntejus.quiainquo* 
rum  se  mentibus  nunc  per  desideria  sepelit,  hos 
sibi  postmodum  per  tormenta  co^jungit.  Et  quo- 
niam  nunc  in  semetipsis  reprobi  inQ.lignos  spiritus 
iUicite  perpetrando  suspiciunt,  tanc  sepulcra  cum 
mortuis  ardebunt.Huc  usque  in  hoc  capitulo  verba 
sancti  Gregorii  paps  de  perpetuis  poenis  positasunt. 
Nunc  autem  Joannis  Ghrysostomi  eloquia  sunt  po- 
nenda.  Ait  autem  inter  cstera. 

Hujus  autem  poens  vim  et  ignis  leterni  poten- 
tiam  nuUa  vos  exponere,  nuUus  sermo  poterit  ex- 
planare.  NihU  est  enim  in  rebus  corruptibilibus, 


cur  non  credendum  sit  quod  videre  in  supplicio  eos  j)  sive  bonis  sive  malis.illi  simile,verumtamenutali- 


etiam,quoscontraDominum  dilexerat,possit?  Quare 
coUigitur,  quod  eos  quos  inordinate  nunc  reprobi 
dUigunt,miro Judicii  ordine  secum  tunc  in  tormentis 
videbunt :  ut  pconam  propris  punitionis  exaggeret, 
illa  auctori  praeposita  camalis  cognatio  pari  ante 
oculos  ultione  damnata.  Ignis  itaque  qui  in  obscu- 
ritate  cruciat  credendus  est,quia  lumen  ad  tormen- 
tum  servat.  Quod  si  approbare  testimoniis  in  sua 
expressione  non  possumus,  superest  ut  e  diverso 
doceamus.  Tres  quippe  Hebraeae  gentis  pueri  Ghal- 
daei  regis  imperio  succensis  camini  ignibus,  ligatis 
manU)us  pedibusque  projectisunt.Quostamencum 


quam  imaginemignis  Uliusetpcenaecapiamus^reco^ 
dare  quando  quis  febrium  nimio  ardore  succenditor, 
quae  angusti®,  qui  cruciatus  corporis  atque  anims 
insideant,  et  ex  hac  temporali  poena  metirequanta 
sint  illa  supplicia,quseaetemu8igni8inflammat,qua 
fluvius  igneus  percurrens  ante  illud  tribunal  horri- 
ficum,undi8  pcenalibus  irrogabit.Ibi  quid  agemus? 
quid  respondebimus?nihil  enim  nisistridordentium, 
nisi  ululatus  et  fletus,  et  sera  poenitentia,  cessanti- 
bus  undique  auxiliis  et  undique  invalescentibus  poa- 
nis,  sed  nec  solatium  quidem  usquam  uUunLNuUi 
enim  occurrent  oouUs  nostris,  nisi  soli  pcenarum 


057 


DE  VARIETATE  LIBHORUM.  —  UB.  III. 


958 


mini8tn,et  facies  ubique  dira  tortorum^et,  quod  est  B  lum  relaxati  fuerint  in  somnium  et  dormierint,  vi] 


omnium  tetriuB,nec  aeris  quidem  ipsius  eritullum' 
Boiamen  aiitlucis.C^rcumdabuntenim  nos  pcenarum 
loca,  tenebrffi  exteriores.  Sed  ignis  ille,  sicut  natu- 
ram  non  habet  consumendi^itanecilluminandi,sed 
ignis  obscurus  et  flamma  tonebrosa.  In  his  autem 
positis  quis  tremor,imo  qus  resolutio  viscerum^di- 
vulsioque  membrorum,  quas  aut  quant®  omnibus 
sensibus  truces  poens  nuUus  nunc  sermo  poterit 
explicare.  Suntenim  diversffi  ac  variae  pcenarum  fa- 
cies,etpro  peccatorum  quantitate  singulis  quibusque 
multiplicantur  pcBnee.  Quod  si  dicas,  quomodo  tot 
malis  sufBciet  corpus  ad  poenam,  finem  temporis 


dent  seinter  plurimrs  dapes  positos  epulis  copiosis- 
simis  perfrui^at  ubi  surrexerint^  nihil  sibigratiaeex 
delectatione  somnii  intelligunt  resedisse.  Ita  dives 
ilie  quasi  somnium  habuit  hujus  vit®  divitias,  ubi 
discessit  nihii  cumillo  nisiprffiteritorum  poBuitudo 
et  praesentiumpGBnapermansit.Hffic  recordare  nunc, 
amice,  et  iilum  gehenns  igncm,  his  qu»  te  nunc 
exagitant  flammis  libidinum  et  cupiditatis  oppone. 
Est  enim  hoc  mirabilequoddam  medicamenti  genus 
ut  ignis  ignibus  restinguatur.  Si  enim  restincti  non 
fuerint  isti  qui  nunc  te  exagitant,illo8  tibi  eeternos 
ignes  acriores  et  inexstinguibiles  reddent.  IUe  vero 


nescientem  ?  Gonsidera  qus  in  hac  vita  intcrdum  B  ig^is  quos  suseeperit  semper  cruciat^et  pcen®  suse 


accidunt  et  ex  his  parvis  magna  cogita:  quomodo 
interdum  videmusnonnullos  longissima  segritudine 
confici,  nec  tamen  eis  ex  eo  vit»  terminum  dari  ? 
Aut  si  corpusmortealiquandodissolvitur,sed  anima 
non  consumitur.Unde  constat  quod  cum  immortali- 
tatem  et  jamcorpus  acceperit^  nec  animam  pcenanec 
corpusultrajam  perimat.Nam  in  preesenti  quidem 
vita  evenire  non  potest,  ut  pcena  corporis  et  vehe- 
mens  esse  poterit  et  perpetua,  sed  alterum  cedit 
alteri,  quia  corporis  fragilitas  utrumque  non  pati- 
tur.  Ubi  vero  utrumque  corruptela  caruerit,  poena 
quidem  accepta  potestate  desffiviet,sed  nullum  finem 
incorruptio  qusesita  suscipiet.  Non  ergo  putemus 
quia  suppliciorum  nimietas  ipsa  dabit  finem  dolo- 


semper  integros  servat.  Propterea  autem  inexstin- 
guibilisdicitur,non  solumquia  ipse  non  exstingui- 
tur,sed  quia  nec  eos  quos  susceperit,  exstinguit  aut 
perimit.Ne  ergo  etiamnos  in  istosveniamus  animae 
cruciatus,  expergiscamur  aliquando,  dum  tempus 
est.  Et  ecce  nunc  tempusacceptum,nunc  dies  salu- 
tis,  nunc  est  poenitendi  facultas,  et  tempus  quo  et 
fructus  consequitur  poBnitentem.Rccordandffinam- 
que  suntnobis  multitudinespeccatorum^recordandae 
quoque  conscientiae  maculffi.Rogemus  Dominum  ut 
possimus  lugere  nosmetipsos,  et  peccatorum  no- 
strorum  pondus  resolvere  multitudine  lacrymarum. 
Et  ita  posthac  non  semper  flendum  est  et  nihil 
agendum.Apprehendamusigitur  aliquamvitam  Deo 


rum^sed  (ut  diximus)peccata  quidem  poenas  accen-  ^  placitam,et  ad  coelumduccatem,  ne  fortecum  malis 


dunt,  incorruptio  vero  animae  et  corporis  nulium 
suppliciis  terminum  dabit.  Dic  ergo  nunc  quanta 
tempora  luxurie,qus  deliciarum  spatia  comparare 
vis  talibus  poenis  ?Gentum  placet  annos  deliciis  de- 
mus,  adde  alios  centum  si  libet,adde  et  dccies  cen- 
tum  :quae  erit  ex  his  ad  aeternitatem  compensatio? 
Nonne  omne  tempus  vitae  hujus,quo  deliciis  frui  vi- 
demur,  et  indulgere  libidini,  quasi  noctis  unius 
somnium  ad  fleternitatis  comparationem  videtur  ? 
Deliciae  quidem  hujus  vit®  velut  umbra  pertranseunt, 
et  velociter  fugiant,  poenae  vero  perpetuo  manent. 
Nunc  autem  revoca  cogitationem  tuam  ad  illud  di- 
vinijudiciitribunalhorrendum,quod  ardens  fluvius 
flammeis  ambit  fluentis,  ubi  fletus  et  stridor  den- 
tium,  ubi  tenebrffi  exteriores,  ubi  ille  vermis  con- 


nostris  descendamus  ad  infernum,ubi  nemo  est  qui 
conflteatur  ei,et  ibi  patiamur  ea^quse  impii  patiun- 
tur,  cum  nullus  fuerit  jam  qui  exoret  pro  nobis. 
Dum  enim  sumus  in  hac  vita,  agamus  cuncta  quae 
possumus  bona  ;cum  autem  abierimus  )lluc,ubi  ne-. 
que  amicus,  neque  frater,  neque  pater  idoneus  erit 
ad  liberandum  eum,  qui  suppliciis  deputatur.Quo- 
modo  enim  qui  in  luce  est  accedit  ad  eum  qui  te- 
nebris  detinetur  ?  Ubi  cum  nuUum  sit  nobis  ex 
sanctorum  consolatione  refrigerium,eeternas  tamen 
expendimus  poenas  efTectibus  inextricabiles,  im- 
mortalibus  flammis. 

Ecce  qus  maneat  damnatos  poena  cognovimus, 
et  instruente  nos  sacro  eloquio,quantus  in  damna- 
tione  ignis,  quanta  in  igne  obscuritas,  quantusque 


8cienti®quinunquammoritur,etigni8quinunquam  C  in  obscuritate  pavor  sit,   nullatenus  ambigimus. 


extinguitur. 

Recordare  parabolam  Lazari  et  divitis  illius,  qui 
purpura  indutus  et  bysso,unam  nunc  aquse  guttam 
invenire  non  potuit,et  hoc  cum  essetin  ardoris  ne- 
cessitate  constitutus  (Luc,  xvi).  Dic,  quaso  te,  quid 
plus  habet  vita  i8ta,quam  somnium?Sicutenimqui 
in  metalliB  oondemnati,  vel  in  alia  qualibet  pcena 
positi,  cum  forte  post  multum  laborem  viteepaulu- 


Sed  hoc  prodest,si  lacrymis  nostris^  et  orationibus, 
jejuniis.  eleemosyni8,et  caeteris  bonis  operibus  no- 
stra  redimamus  peccata,  ut  a  poenis  liberati  perpe- 
tuis  ad  vitam  mereamur  pervenire  perpetuam  :pre- 
stante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum  Patre 
et  Spiritu  sancto,perinfinitavivitet  regnat  seecula. 
Amen. 


959 


HAYMONIS  HALBEnSTAT.  EWSC.  OPP.  PARS  m.  —  MISGELLANBA. 


960 


w  ••  » 


mm 


ANNO  DOMINI  OGCCLIV. 


8.  ANSCHARIUS 


HAMBURGfiNSIS  EPISG0PU6. 


VITA  SANGTI  ▲NStiBAfttt 

AUCTORE  S.  REMBERtO  EIUS  DlSCtPmxl  XT  6VCC£dS0KB 

(Apud  Mabill.  Annal.  Bened.,  tom.  VI.) 


PRiEFAtlO. 

Ad  Corheim  veteris  fnonachos. 


B 


1.  Dominis  sanotisBimis,  et  in  Ghristi  amoreprad-  A. 
eipua  veneratione  recolendis  ac  diligendis  Patribus 
ei  frairibui  in  saoratissimo  Gorbei»  (a)  monasterio 
Deo  miUtantibu8,fliii  atque  discipuli  reverendissimi 
Fatrls  ANseHARiiperennemperpetuAfelicitatisorant 
m  Bomino  dominantium  pacem  et  salutem. 

tHu  per  Domini  gratiam  pastoris  boni  muncre  dele- 
etaii)Prttdicationibus  et  exemplisinformati,  meritis 
et  intevcessionibus  suifulti ;  nunc  tandem  ejus  prse- 
sentia  deeolati,  satis  perpendimus,  quid  pro  nobis 
gemendum,  quidve  pro  eo  gratulandum  sit.Etenim 
veruB  De!  cullorabstinens  se  ab  omni  opere  malo,  et 
in  simplicitatis  modestia  permanens,  certam  de  se 
prwbuit  flduciam,  quod  hinc  sublatus,  ad  Deum, 
quem  semper  tota  devotione  dilexit,cuique  semper 
animo  intendebat,Bine  cunctatione  pervenerit-Unde 
pro  retributionis  ejufl  pr«mio  vere  nobis  gratulan- 
dum  credimus  ;pro  nostraautemdesolationeneces- 
sario  supplicandum:  ut  qui  humanitustantadestl- 
tuti  su mus  pastore,coBlitus divino  muniri  mereamur 
amilio Jttter  varias  etenim  pressurarum  angustias 
posiUi  veraciter  jam  sentimus  quid  amiserimus,  et 
quid  pr&  nobis  dolere  debeamus  satis  intelligimus. 
Vivente  enirn  ipso,  nihil  nobis  deesse  credebamus. 
Gjjuenamquesanctitatem  reges  honoriflcabant,  pas-  C 
tores  Bcolesiarum  veQerabantur,clerus  imitabatur, 
pepulusunivepsttsadmtrahatur  :etdum  illum  cuncti' 
sanotum  etjustum  pr«0dicarent;no8quoquetanqtram 
corpuseapitiSypro  ejus  bonitate  venerandi  ac  lauda. 
biles  videbamur.At  nunc  tanto  munere  frustrati,de 

(a)  Gorbeiffi  veteris  seu  Gallic®  monachis  hanc 
Vitam  a  Uemberto  huncupatam  esse,  ejus  lectio 
aperte  probat :  ut  mirum  sit  hac  in  re  allucinari 
Adamum,  quem  sec^uuntur  plerique  recentiores. 
Hunclapsum  correxit  Henscnenius,  et  post  eum 
Petrus  Lambecius.  Idpatetprscipueeznum.  3,  ubi 
Rembcrtus  hujus  cosnobii  monachos  alloquens: 
«Apudvo8ton8uratu8,inquit,atqueinmonastici8dis- 


nostris  meritiB  nonprffisumlmus.quihmfagistimiio 
corde  expavescimus,  ne  peccatis  promerenlibus» 
luporum  patere  incipidmus  morsibus.iltundusnam- 
que  in  maligno  positus,magid  ea  quKJustaet  sahcta 
sunt,  evertere,  quam  religiosa  qilffirX  erigere:  et 
inimicUB  humani  generis  dfabolus^qtiantCr  sahctfo- 
rem  ac  religiosiorem  quemqne  coiidp6xeHt*  dutefe 
vitam,tanto  majorl  conamine  advei^daqiialque  oBji- 
cit :  ut  ea  qiiad  sancta  suiat  destjruat,  et  h6  ailS  ^if 
imitentur,  caliida  suasione  ao  pravis  int€ntibii%'u8 
aufbrat.Nos  itaque  inter  formidolosa  petlc(il4'  ^Uspi- 
rantes,licetmultipliciamalatempot^lte'ftii3i'eliiitus, 
divinum  tameh  a^jutorium  nobid^li&etihdigtils^ndn 
defuturum  credimus.Ideoque  Vesti^am  deVotf^stmaixi 
sanctitatem  supplici  corde  rbgtoiutretpetrnfu^; uf 
memores  nostri  intet*eedere  pro  QObid^atfDtoi&ilii^ikh 
dignemini :  quo  nunc  nos  ejUs  mls^ffb^ia:  lidtf 
derelinquat  ;8eda4]utor  nosteir  benigtfi^SitotiS  tioiii 
cuncta  a  nobis  depellat:  sitque  nobiB'i^5f\D(KStiffi  iti 
tribulatione,qui  non  deseritBpefanted^ittile.De  ilKtf  s 
itatnxe  prssentia  pt^sumentes^spemqht^iroBtt^iittifi 
ejus  misericordla  cDlldcaiit^s,  et  quid  xToBitr  efotfttti- 
gei,  ve\  qualiter  itt  futurum  subsiiBt^  dte^ltttitf , 
illius  Judicio  derelinquentes  ;  pietatis  eJtfSgiWTafif 
toto  cordls  ao  mentis'atItectu'coIIatid%mtisl6t  grtfiB- 
camur,  quinobis  vel  adtempils^ttotoctitiC^ll^iftl 
patrono.  Vestm  quoque  Banctissitxrtt  pat^rfifi  tatt  gt^- 
tiarum  actioxies  immehsas'  referimtiB,  qtxitf  vi6$Btrb" 
benedcio  aclicentiatalem  meruiihtrff  P)iti^mlttl>eri$: 
cujusekempla  sfqtifs  imiUri'  voltteiflt,  tiottbMbiii* 

ciplinis  positus,  apudvosDeo  oblktus  obediexitiam 

gromisit,una  cum  aliisfratribusvestrisdireotuB  ad 
as  SaxoniflB  partes,in  quibus  coeptum  fieri  monas- 
terium  nomenque  mutuatum  a  looo  habitationis 
vestr»,ut  nova  Gorbeia  appellaretur.  nQuibus  verbis 
nihilclariusadduci  potest.  Eosdem  monachosallo- 
qui  pergit  auctor  in  tota  serie  libelli. 


m 


VITA. 


m 


quodann^pdq  io^  temi^  habebii  cojfVerBaiionam.  8i  A  rit,  quidqoedeeo  nobia  cogniiuDoeeXBtiterit,  vestr» 


^ui^doptrijMQ  ejua.recordatu8  fuerit»  viam  majxdato* 
^m  Qejl  siofi  ecrore.iQcedeyrfi  peterit  8i  quis  moQita, 
a^dt^o^rtatipjQia,  attenderit,  laqueoainimioi  prflecavera- 
8t^debitHHJusitflkqui9  sanctlssimiPatriamemoriam 
BloflP  ^Vl^Kt^  deprevimue  ;.et  qualiter  apud  no»vixer 


reverentisBcriptisintimare,  quo  et  diviaamclemen- 
tiam  iAbeato  viro  veatra  quoque  nobiacum  oollaudet 
affoctio,  et  imitari  volentibua  exemplum  aaiutia  fiat 
c\)ua  sanctisaima  devotio. 


mmmmm 


VITA  INGIPIT 


'tfm 


Pucr  a  lydiori^  inanilms  casliUui  rewcalur 

Anscharius. 


Za  ^C^ti^aimi  Paj^ris  Ansf harii  religionia  [in  f?i#, 
Corb,^  (^us  reiigioAia}  sanctitas,  divina  largiente 
gratia,  ab  ineunte  crescere  coepit  state^  et  per  sin- 
gula  «tatem  momenta  virtutum  multiplicavit  au^ 
menta.  Namque  abinfantia  (a)  spiritalibus  revelatio- 
nibus  ceUt^sJnspjratus»  et  per  Domini  gratiam  su- 
perna  visitationeestsspius  admonitus,  quomentem 
81^^ .  a  terreAls.  di^^ungens,  toto  corda  ccslesti bus 
inb.viret.  Quas  quidem  revelationes  ipse  quibusdain 
noatrum»  qiui  ei  famiiiariua  adhffirebant,innotuerat; 
ep.  lajpcien  tenore^  ne^.tempore  vit^  eu^  cuiquam  mar 
nifestarent»  Quae  noead  laudcmDominipostobitum 
ej^^i  buic^  operi  interserere  elegimus.  ut  quique^ 
legentc&  agpQScanti  quanla.gratiaDjominua  secvum 
sywmi  a  priini^ya.  aeMtc  corrigere,  ac  deinceps  suc-^ 


riam  cs^CcCredebati  ei  dixisse :  Fili,  vis  ad  mattem: 
Q  tuam  venire?  Gui  oum  iUe  respondisset,  inUandtev  so- 


v^lle,  ruraus  iUa  intuUt :  Si  noskrflBi  voluntatts  partl* 
cepa  esse  volueris,  omnemdebes  vanitatem  fugefre^ 
et  jocos  pueriles  dimittere,  ac  temetipsum  in.gravi*' 
tate  vita  custodire.  Valde  eoim  nos  detestamur  om* 
nia  quea  vana  et  otiosa  sunt;  nec  poteat  ia  nostro 
conventu  essei  quicunque  his  fuerit  deleotatus.  Poat 
hanc  itaquevisionem^  statimse  coepit  griavlBsagerev 
et  pueriUa  consortia  vitare :  leetione  autem,  medi- 
tatione,  caterisque  uUlitatibus  arotius  ae  occupare : 
ita  ut  socii  ejus  valde  mlrarentUr  quod  tamsubttd 
in  aUam  mutatua  sit  converaationem»  - 

Manachus  audita  Caroli  mortefit  fervenUor. 

3.  Gumque  post  hsec  apud  voa  tonsiiratus,  atquo 
inmonasticisdiscipUnispositusadolescentiorfttisset 


cedi^9tit>ua bQiu>rupi, op^ummeritis  clariUcare di-*  ^  factus, humana subrepente fragiUtatealiquantnlUm; 


gp^tu^  fvL^j^j.  Referebat  namque^  quod  ioi  tempore 
p^eriti«,8«S|  cium  quinqueiere  essetannorum,  ma- 
te^  suit  ii^I^ci  timorQ  admpdum  xeligiosa,  defuncta. 
fVL^rit,  a9  AQo  ix^mita  pgat  temppreipsum  pater  suus, 
c^oaa.diaoeAdi  Uttoraaad  scholain  miserit.  Ubi  cum. 
e^^iet  pfn^itua^  cq^^li^  ut  ae^ati  famiUare  est,  cum 
cp4S>dfk  8W9P^9riUtQr  agere*  et  diacursibus  inanibus  < 
atqif  e  jopi^^xiagis  operam  dare,  quam  discendae  disci- 
pll^a^.  iQstare*  Gumque  puerili  e^ati  taliter  deditus. 
eseet»  visum  est  ei  quadam  nocte,  quodesaetin  quo-r 
diE^m  .locOv  nimis  lutoso  et  lubricQ,  ita  ut  inde  non. 
ni^i  magna,difQcultat,e  exjre  valeret :  secus  illum 
verQ  IqcumesSjQ  yia^i  amppnissimam,  in  qua  videbat> 
pi:<)c^409^cp),i^a9i.quam.dam  dominam  omni  oraatu 


coapit  a  propositi  prioris  rigore  frigescere.  Ibterim' 
vero  conligiteum  domini  exceUentissimi  GaroU  im-' 
peratoris  obitum  audisse,  quem  ipee  antea  in  magna 
potentia  gloriosum  viderat,  atque  cum  magna  pru- 
dentia  regni  sceptra  laudabiliter  gubernasse  audie- 
rat.  De  tanti  itaque  imperatoris  excessu  ipse  nioiio 
terrore  atque  horrore  perculsus,  rursus  cmpit  ad  se 
redire,  et  admonitionis  sanct»  Dei  genitricis  ad  me- 
moriam  verba  reducere:   sicque  omni  postposita- 
levitate,  compunctionisdivinffiOCDpit  amore  langues- 
cere,  totumque  se  in  Dei  servitium  convertens,  ora-* 
tioni  et  vigiUis^  atque  absUnentiaB  operam  dabat. 
In  extasi  a  sancSis  ducitur  in  purgatarium, 
4«  Gumque  his  virtutum  exercitiis  veru8  atbleta. 


ei  honeatate  prseclaram  ;  plurea  vero  aliaa  feminas^D  ^^^  insisteret,  atque  in  hac  gravitate  permaaenti 


dealbataSf,  cum  quibus  erat  et.  mater  sua*  Gumque- 
eam  .recognp.visaQtft  CQBpit.veUe.ad  eam  acourrere: 
sed  loQO  iUo  CQBCipsQ  et  nimis  lubrico  non  facUe  exire . 
pqterat>.Glipjru^autem  Uie  feminarum  cum  eiappro- 
piaas^t,  visum.est.iUi^  eani>  qusQ  quasi  domina  alia- 
rum,  videli^^tM^f.qvia^^.  Ule  indubitanter  sanctam  Mar 

(«}  ^•Aneobarii'  patria  Bilet  aucioz)  uti  et  Gualdo 
poeta.  Coohfd^paeftiGallQA  tenel  opinio>,tani]uamet. 
natua  ibi.^it.;  Ajoipnius^^^au/itMOur/  (qui  aliquando 
niihi  visus  est  Jacbbus.Baro)  in  ms.  Ghronico  Gor- 
beiensi  Carbeix  oppido  opitmdum^dicii :  et  in  subur- 
bano  Folieto-ad^od  UBque  tempora  vicus  8.  Anscha>* 
ril  vocabatur,  forsan  quodibiolimsteteritpatema 
ejua  domus.  GerteveterisGorbeittmonacbistraditus 


mundns  iUi  mortuus  fieret,  et  ipse  mundo»  adve« 
niente  sancto  die  Pentecostes,  gratia  8piritus  sanetiy 
qu«  in  eadem  festivitate  super  apostolos  effusa  esi^- 
etiam  mentem  ilUus  (ut  credimus)  iUustrante  atque< 
exbUarante,  viaum,  est  iUi  eadem  nocte,  quod  quasi 
casu  subitaneo  mori  deberet,  et  in  ipso  mortis  arti-* 

est  puer, ;  Jam  aliquot  annis  ante  obitum  GaroH 
Magni,  utpatel  ex  sequentibua  i  ao  pFoi&do  aaie* 
annum  decimum  etatis:  nam  annoSfl  natuSrObiit. 
anno  Ghristi  865,  cum  attigiiset  annos  quatuor  eti 
sexaginta.  Falluntur  qui  eum  in  Frisia  ortum  etin' 
Gorbaianovamonachum  faotumasserunt:  siquidem^ 
jam  monaofaus  enit  annis  ampUus  doodecim  anto' 
tiorbei»  nove  condltionem* 


963 


S.  ANSCHARIl  HAMBURGENSIS  EPIS  COPI 


964 


cnlo,  sanctum  Petrum  apostoium,  et  teatum  Joaii-  A. 
Rem  Baptistam  in  adjutorium  sibi  invocasset.  Gum- 
que  anima,  utipsi  videbatur,  egrederetur  a  corpore^ 
ac  statim  in  alia  pulcherrima  specie  corporis  omni 
mortalitate  ac  sollicitudine  carentis  appareret ;  sub 
eodem  momento  mortisetadmirationisapparuerunt 
prafati  viri :  quorum  erat  unus  senior,  cano  capite, 
capilJo  plano  et  spisso,  facierubenti,  vultu  subtristi, 
veste  candida  et  colorata,  statura  brevi,  quem  ipse 
sanctumPetrum  esse,nemine  narrante  statim  agno- 
vit ;  alius  vero  Juvenis  erat,  statura  procerior,  bar- 
bam  emittens,  capitesubfuscoatquesubcrispo,  faoie 
macilenta,  vuHu  jocundo,  in  veste  serica,  quem  ille 
sanctum  Joannem  esse  omnino  credidit.  Hi  itaque 
eum  hinc  inde  circumsteterunt.  Porro  anima  ejus 
egressastatim  in  immensa  claritate,  qua  totus  mun-  n 
dus  implebatur,  sibi  videbatur  esse :  perquam  cla- 
ritatem  illum  nullatenus  in  aliquo  laborantem  sancti 
supradioti  miro  et  inefTabili  modo  ducentes,  cum 
pervenissent  ad  locum  quemdam,  quem  ipse  ignem 
purgatorium  esse,  nemine  narrante^certissime  scie- 
bat,  ibieumdimiserunt,  ubicum  muita  passus  esset, 
prsecipue  tamen  tenebras  densissimas  pressurasque 
immanissimas  et  sufTocationes  visus  est  tolerasse ; 
atque  omni  memoria  ablata,  hsc  solum  vix  cogitare 
sufficiebat^  quomodo  tam  immanis  posset  aliqua 
exsistere  poena.  Gumque  per  triduum,  ut  ipse  puta- 
bat,  ibi  cruciaretur,  quod  spatium  illi  mille  annis 
longius  propter  immensam  poenam  visum  est ;  rur- 
sum  rcdeuntes  jam  dictiviri,  iterumque  illum  hinc 
inde  circumstantes,et  longe  majori  quam  prius  ala- 
critate  Istantes,atque  in  omnibus  multo  suavius  in-  C 
cedentes,permajorem,si  dici  po8sit,claritatem  gres- 
suimmobilisineviacorporeaambulantes^ducebant. 

Dein  in  paradisum, 

5.  Et,  ut  verbisipsius  utamur :  «  Videbam,  inquit, 
a  ionge  diversos  sauctorum  ordines,  quosdam  vici- 
nius,  quosdam  vero  iongius,  ab  oriente  assistentes, 
ad  orientem  tamen  respicientes,  ipsumque,  qui  in 
orieute  apparebat,  collaudantes  ;  quidam  submissis 
capitibus^quidamsupinisvultibus,  pansisque  mani- 
bus  adorabant.  Gumque  pervenissemus  ad  locum 
orientis,  ccce  viginti  quatuor  seniores,  secundum 
quod  in  Apocalypsi  seriptum  est,  in  sedibus  seden- 
te3,servatointroitu  amplissemoapparuerunt:  quiet 
ipsi  revcrenter  ad  orientem  respectantes,  ineCfabiles  n 
Dominilaudespromebant.  Laudes  vero  incommune 
canentium  suavissimam  ipihi  refectionem  ingcre- 
bant;  sed  post  reversionem  ad  corpus  retinere  nullo 
modo  poteram.  In  ipso  vero  orientis  loco,  erat 
splendor  mirabilis,  lux  inaccessibilis^  nimiae  atque 
immenss  claritatis,  cui  inerat  omnis  colorpretiosis- 
simus,  omnisquejocunditas:  omnesverosanctorum 
ordines,  qui  un  dique  Iffitantes  circumstabant,  ab  ipso 
gaudium  hauriebant.  Qui  splendor  tant«  magnitudi- 
nis  erat,  utnec  initium  ejus,  nec  linem  contemplari 
valerem.  Et  cum  circumquaque  longe  vel  prope  re- 
spicere  poescm,  in  ipsa  immensitate  luminis,  quid 


intus  haberetur,  contemplari  non  poteram,  sed  Unt- 
tum  superficiem  cernebam :  ipsum  tamen  inibi  esse 
credebam^  de  quo  Petrus  ait:  In  quemdaidercau 
angeli  prospicere  {Pelr,  ii,  Kt),  Ab  ipso  namque 
claritas  immensa  procedebat,  ex  qua  omnis  longi- 
tudo  et  latitudo  sanctorum  illustrabatur.  Ipse  quo- 
que  quodammodo  erat  in  omnibus,  et  omnes  in  eo; 
ipse  omnes  exterius  circumdabat,  ipse  omnes  in- 
teriussatiando  regebat;ipse  superius  protegebat,ip8e 
inferius  sustinebat.  Sol  vero  et  luna  nequaquam  lu- 
cebant  ibi,  nec  coelum  ac  terra  ibidem  visa  sunt.  Sed 
neque  ipsa  claritas  talis  erat,  quae  oculos  contem- 
plantium  impediret,  sed  qusB  oculos  gratissimesatia- 
ret  Et  cum  seniores  sedentes  dixerim,  in  ipso  quo- 
dammodo  sedebant:  nam  nil  corporeum  erat  ibi,sed 
erantcuncta  incorporea,  licet  speciemcorporumha- 
bentia,  et  ideo  ineffabilia.  Girca  sedentes  vero  splen- 
dor  ab  ipso  procedens,  similis  arcui  nubium,tene- 
batur. 

Marlyrem  se  fore  intelligit;  qumodo, 

6.  i<  Gum  itaque  a  prsfatis  viris  coram  hac  im- 
mensitate  luminis,  ubi  mihi  majestas  Dei  omnipo- 
tentis^  neminemonstrante,  esse  videbatur,  prssen- 
tatus  fuissem,  vox  suavissima,  omni  sonoritate  cla- 
rior,  quia  mihi  omne  sseculum  visa  est  complevisse, 
ab  eadem  majestate  prodedens,  ad  me  facta  est  di- 
cens  :  Vade,  et  martyrio  coronatus  ad  me  rcverte- 
ris.  Ad  quam  vocem  omnis  conventus  sanctorum 
Deum  hinc  inde  laudantium^  conticuit,  atque  sub- 
missis  vultibus  adoravit.  Denique  speciem,  a  qua 
haec  vox  formata  esset,  prorsus  non  vidi.  Post  quam 
vocem  tristis  factus ;  quia  ad  saeculum  redire  compel- 
iebar,  sed  de  revertendi  promissione  secaras,cum 
prsdictis  ductoribus  exinde  remeabam :  qui  mecum 
tam  euntes,  quam  redeuntes  nihil  locuti  sunt,  sed 
tam  pio  aiTectu  in  me  respiciebant,  quemadmodum 
mater  unicum  fllium  contemplatur.  Sicqueadcor- 
pus  redii.In  eundo  vero  ac  redeundo,neclaborerat, 
nec  mora :  qnia  quo  tendebamus,  statim  aderamus. 
Et  licet  aiiqua  visus  sim  de  tanta  dulcedine  dulcedi- 
num  enarrasse,  fateor  tamen,  quia  nequaquam  stylus 

tanta  exprimere  potuit,  quanta  animus  sentit.  Sed 
nec  ipse  animus  sentit,  ut  fuit :  quia  illud  esse  mihi 
videbatur,  quod  oculus  non  vidit,  nec  auris  audivit, 
nec  in  cor  hominis  ascendit.  »  Ex  hacitaque  visione, 
quam,  sicut  ipse  dictaverat,  vcrbis  illus  enarravi- 
mus  ;  prffifatus  servus  Dei  et  perterritus  et  consola- 
tus,  ccepit  se  soUicitius  in  divino  exercere  timore, 
bonisque  operibus  de  die  in  diem  ardentius  inhajrere, 
spemque  de  Dei  misericordia  prfflsumere,  quod  qua- 
dam  ipse  disponeret  occasione,  et  ad  palmammar- 
tyrii  posset  pertingere.  Quod  tamen  quia  corporali- 
ter  gladio  imminente  non  contigit,  qualiterinmor- 
tificatione  crucis,  quam  jugiter  in  suo  corpore  pro 
Ghristi  nominis  honore  portavit,  Deo  miserante 
completum  sit,  cum  deobitu  illius  narrare  coBpen- 
mus,  latius  explicabimus. 


96S 


VITA. 


9G6 


Magister  scholas  a  Chruto  admonetur  de  canfessione  A 

peccatoram, 

7.  Post  bffic  vero,  cum  magisterfuisset  scholaead 
sanctum  Petrum(a),  eundo  vel  redeundo  ad  claus- 
trum,  oonsueludinem  sibi  fecerat  in  oratorio  beati 
BaptistieJoannis  secretiusinsistere.Itaquepost  duos 
annos  superiorisvisionis,  quadamnoctevisumestei, 
quod  ad  idem  oratorium  causa  orandi  dlvertissef. 
Gumque  oratione  surrexisset,  ecce  vir  per  ostium 
veniebat,  statura  procerus,  Judaico  more  vestitus, 
vultu  decorus;  ex  cujus  oculis  splendordivinitatis, 
velut  flamma  ignis,  Radiabat,  quomintuitus.omni 
cunctatione  postposita,  GhristumDominum  essecre- 
debat,  atque  procurrensadpedescjuscorruit.  Gum- 
que  prostratus  in  faciejaceret,illeutsurgeretimpe- 
ravit.  Gumque  surgens  coram  illo  reverenter  asta-  n 
rety  atque  prse  nimio  splendore  oculis  ipsiusemicante 
in  faciem  ejus  intendere  non  valeret,  blanda  voce 
illum  allocutus  estdicens:  Dic,  ait,iniquitatestuas, 
ut  justiflceris,  Gui  servus  Dei  respondit:  Domine, 
quid  necesse  est  tibi  dicere?  tuomnianosli,etnihil 
tc  latet.  Ille  autem  subsecutus  ait:  Scio  quidem 
omnia,  sed  ideo  volo  ut  confiteantur  mihi  homines 
peccata  sua,  utromissionemaccipiant.Guicumom- 
nia  quae  ab  infanlia  gesserat,  indicasset,  etillopost 
hsc  in  orationem  prostrato  ipse  erectus  astaret, 
dixit:  Noli  timere,  quia  ego  sum  quideleoinquita- 
tes  tuas.  Post  quam  vocem  ille  qui  apparuerat  re- 
cessit:  et  vir  Dei  excitatus  somno,  deflduciaremis- 
sionis  peccatorum  suorum  confortatus,  immenso  tri- 
pudiabat  gaudio. 

Fulberti  animam  rapi  videt  in  ccelis,  C 

8.  Quo  etiam  tempore  contigit,  quod  vestraereve- 
rentisnotissimumestyUtquidampuerulus  in  schola, 
Fulbertus  {b)  nomine,  asocio  suotabulapercussus, 
ad  mortemusqueperductus  sit.Proquareprsedictus 
servusDei  nimium  tristisefTectusestyquodsubcura 
magisteril  sui  tanta  negligentia  inter  subditos  sibi 
acciderit.  Verum  appropinquante  horaexitusipsius 
pueri,  vir  Domini  forte  sopori  deditus  lectulo  incu- 
babat,  cum  ecce  vidit  in  sommis  ipsius  animam  a 
corpore  sublatam  angelico  ministerio  ad  ccelum  de- 
ferri:  se  quoque  miro  et  ineffahili  minidterio,  Deo 
disponente,  pariter  comitari.  Gumque  coeli  secreta 
penetrassent,  pueri  prefati  animam  in  quamdam 
purpuream  mansionem  conspexitintroduci,etinter 
agmina  marlyrum  coUocari.Ibiqueei  datumestag-  ]) 
novisse,  quod,  quia  ipse  puer  vulnus  sibi  illatum 
satis  patientertuii t.  et  animam  fratris  usque  ad  mor- 
tom  diiigens,  pro  percussore  suo  nimium  benigne 
intercessit,  patientiam  et  benignitatcm  ejus  divina 
remunerante  pietatc,  inter  martyrum  choros  deputa- 
tus  sit.  Hoc  autem  tam  celerius  in  horamortisejus 

ei  demonstratum  est,  ita  ut  dum  is  adhuc  moreretur, 

(a)  Id  estinmonasterioGorbeiensiyCujusprsecipua 
baaiiica  in  honore  sanctorum  Petri  et  Pauli  atque 
sancti  Stephani  sacrata  est.  Prope  erat  oratorium 
aancti  JoannisBaptistaBjquod  modotenentRenedic- 
tinse  sanctimoniales,  at  vicinior  claustro  ecdesia 


venwandus  Pater  Wilmarus  (qui  cumeotuncscho- 
lam  puerorum  regebat,  et  hujus  rei  testis  preesens 
adest)  cum  pro  hoc  ipsoillumexcitans,  obitumdis- 
cipuli  nuntiaret;  ille  se  hoc  quoque  ante  scire  re- 
sponderit.  Quod  profectoDominigratiacausaconso- 
lationis  ei  videre  concessit,  ut  quia  pro  hac  re  ni« 
mium  tristabatur,  ex  salute  puerimoestitiamsuire- 
levaret  animi. 

E  Corbeia  migrat  in  novam,   ubi  fit  magister  et 

doctor 

9.  His  itaque  etaliisquamplurimisrevelationibus 
atque  visionibus  vir  Dei  coelitus  inspiratus,  quanta 
inter  vos  postmodum  sanctitatis  gratia  ac  bonitatis 
excreverit,  vestrorum,  quitunc  adfuere,  testimonio 
melius  comprobabitur.'Nobis  autem  ea,  quse  apud 
nos  gesta  sunt,  narrarecupientibus,  primaindagan- 
dum  videtur^  propter  eos  qui  hujusreiforte  minus 
conscii  sunt,  qua  occasione  a  loco  stabilitatis  suse 
huc  secesserit;  et  cum  apud  vos  Deo  oblatus  sit, 
ibique  obedientiam  promiserit,quoinstinctuadha8 
partes  emigraverit,  atque  ad  Episcopatus  officium 
apud  nos  sublimatus  sit.  Uoc  autem  ideo  scribere 
necessarium  duximus,  ne  forte  aliquis  levitati  as- 
signet,  quod  vir  Deidivinaecompunctionisinstinctu 
et  peregrationis  amore  pro  salute  animarum  susce- 
pit.  Goeptumestitaqueolimin  hispartibus,  videlicet, 
Saxonifle,  monasterium  fieri,quodauctoritateetma- 
gisterio  sanctitatis  vestrae  et  primo  fundatum,  et 
succedenti  tempore,  Deo  donante,  feliciterconsum- 
matum  est;  nomenquemutuatumalocohabitationis 
vestrae  accepit,  ut  vocaretur  novaCorbeia.  Adhunc 
ergo  locum  Dei  famulus  una  cum  aliisfratribusve- 
stris  primo  directus  est,  ut  inibi  oflficio  fungeretur 
docendi,  in  qua  re  ipse  peromnittamprobabiliset 
acceptus  inventus  est,  ut  omnium  electionepublice 
quoque  in  ecclesia  verbum  Dei  populis  praedicaret. 
Sicque  factum  est,  ut  ejusdem  loci  ipse  primus  et 
magister  scholae  et  doctor  fieret  populi. 

Qua  occasione  missus  in  Daniam  cum  Herioldo  rege, 

Ludovico  Pio  petente. 

10.  Post  haec  vero  contigit  ut  Herioldus  quidam 
rex,  qui  partem  tenebat  regni  Danorum,  ab  aliis 
ipsius  provinciae  regibus  odio  et  inimicitia  conven- 
tus,  regno  suo  expulsus  sit.  Qui  serenissimum  adiit 
imperatorem  Ludovicum,  postulans  ut  ejusauxilio 
uti  mereretur,  quo  regnum  suum  denuo  evindicare 
valeret.  Qui  eum  secum  detentum  tam  ipse,  quam 
per  alios  ad  suscipiendam  Christianitatem  cohor- 
taius,  quo  scilicet  inter  oos  ita  major  familiaritas 
esse  posset,populusqucGhrIstianus  ipsi  ac  suis  prom- 
ptiori  voluntate  in  adjutorium  sio  veniret,  si  uter-* 
que  unum  coleret  Deum;  tandem,  gratiadivinatri- 
buente,  ad  fldem  converlit,etsacrobaptismateper- 

sancti  Joannis  evangelistae,  quae  forsan  hic  intelli- 
genda. 

(b)  iHlbertum  vocat  Gualdo  inVitametrica,  sisana 
est  membranei  codiois  scriptura. 


%7  S.  ANSCHABII  HA^fmJftGENSFS  EPISCOPI  M* 

fusiim  ipsc  de  sacro  fonte  (a)  suscepit,  sibiqtie  in  j^in  cospta  voluntate  iinmobills  pefrmanebat.  Deniqtrer 


flliiim  edoptavit.  Qtiem  cumiterum  adsuareducere 
vellei,  et  ejus  auxilio  munitus  regni  sui  fines  repe- 
teret,  ce^pit  diligentiuB  qusrere,  si  quem  inveniret 
sanct^fe  devotionis  virum,  qui  cum  eo  ire  posset, 
eique  continuo  adhffireret  fieretque  illi  et  suis  ad 
corroborandam  suseipiendamque fidem  Domini  ma- 
gister  doctrin»  salutaris.  De  hoc  itaque  praedictus 
Augnstus  in  publlco  conventu  optimatum  8uorun!i, 
cum  sacerdotibus  cffiterisque  fidelibus  suistractare 
coepit,  et  ut  sibialiquemadtale  opusetvoluntarium 
ct  condignum  invenirent,  soUicitius  emnes  rogare. 

Hujus  peregrinatianemj  Wala  annuenUf  fratre, 

improbant, 

11.  Quod  cum  universi  abnuerent,  nullatenus  se 


cum  abbas  per  dies  singulos  ad  palatium  iret^ipse 
domi  residens  consortia  omnium  fugiebat,  et  in 
quadam  vinea  (^)  juxta  positasolitariumsibilocum 
eligens,  orationi  et  lectioni  vacabat. 
Autbertus  ipsi  adjungitur, 
42.  Erat  antem  etiam  tunc  cum  domno  abbate' 
quidam  frater  monasterii  vestri,  nomints  Antber- 
tu8,  qui  cum  eum  soUicitum  nimis  ac  ti^istem»  ^ 
quotidie  secrdtxus  sibiconsistereetnuiliusCDOLSCrtio 
vel  coUoquio  uti  videret,  ccepit  ei  compati.  Et  qua- 
dam  die  pergens  ad  locum,  ubi  in  supradicta  vined 
Bolus  sedebat,  cocpitab  eoinquirereyUtrumveraciter 
peregrinationem  Ulamvellet  sascipere.Quisperan^ 
eum  hoc  non  ob  compassionem,  sed  propter  astiit- 


quemquam  scire  tants  devoUonis  virum,quipere-  ^  tiam  magis  inquirere,  respondit:  Quid  vobis  euratf 
grinationem  tam  periculosam  pro  Ghristi  nomine      est  super  hoc^nolitementemmeamtaliinquisitione 


suscipere  veUet ;  exstitlt  tunc  temporis  venerabilis 
abbas  monssterii  vestri  Wala,  qui  memorato  impe- 
ratori  dizit,  unum  se  scire  monachum  in  monaste- 
rio  {b)  suo,  qui  multo  ardore  circadivinam  reUgio- 
nem  fcrveret,  ac  pro  Dei  nomine  multa  pati  desi- 
deraret:  cujusque  pariter  instutionem  ac  mores 
laudavit,  et  quod  ad  hoc  opus  satis  esset  idoneus 
indicauit,  se  tamen  nescire  testatus  est,  utrum  ad 
hanc  peregrinationem  tolerandam  voluntarius  csset. 
Quid  plura?  Jubente  rege  evocatusestad  palatium 
Anscharius,  cui  abbas  cunctaqueeactasunt,retulit, 
et  ad  quid  vocaretur,  aperuit.  Qui  se  ad  Dei  servi- 
tium  in  omnibus,  qusin  causaobedientiffiinjunge- 
rentur,  paratum  esse  respondit.Deductus  itaquead 


conturbare.  lUe  vero  nihU  omnimosedeceptionisin 
hac  re  protendere  testabatur :  sed  niagis  veraciter 
scire  velle,  utrum  ille  in  proposita  voluntate  dispo- 
nerel  perseverare.  Tunc  ipse  congratulans  ejus  be- 
nevolentise,  respondit:  Ego  interrogatus  sum  sipro 
Dei  nomine  veliem  in  gentes  peregrinas  ire  ad  prrn- 
dicandum  Evangelium  Ghristi,  cuipropositioni  ego 
nequaquam  reniti  ausus  sum,  imo  totis  viribus 
exopto^  ut  mihi  ad  hoc  detur  copia  eundi:  nulhis- 
qne  ab  hac  intentione  mentem  meam  immutai^ 
poterit.  Nunc  praefatus  frater  ei  respondit :  E^  ego 
te  nunquam  patiar  solum  ire,  sed  pro  Dei  amofe  te- 
cum  proficisci  cupio,  tantumutdomniabbatislicen- 
tiam  mihi  impetres.  Firmata  itaqne  inter  eos  hac 


prffisentiam  Augusti,  cum  ab  ipso  interrogaretur  C  religiosa  contentione,  redeunti  abbali  ips^  obvius 


utrum  pro  Dei  nomine,  causa  in  gentibusDanorum 
Evangelium  praedicandi,  comes  fleri  vellet  Hcrioldi, 
omnino  sevelle  constanterrespondit.Cuietiamcum 
abbas  intulisset,  nuUatenussetantumonusjubendo 
iUi  iroponere;  si  ipsetantumhocsuaspontceligeret, 
sibi  gratum  esse^  et  su®  auctoritatis  ei  licentiam 
dare,  quod  ille  nihilo  minus  se  et  eUgere,  et  modis 
omnibus  perficere  vello  respondit.  Denique  cum 
hfficpubliceprotestarentur.essetquecognitumomni- 
bu9  qui  in  domo  conversabantur  abbatis,  cccperunt 
multi  tantam  ejus  admirari  immutationem :  quod 
soilicct  relicta  patria,  et  propinpuis  suis,  fratrum 
quoque  cum  quibus  educatus  fuerat,dulcissimaaf- 
fectione,  alienas  expetere  vellet  natibnes,  et  cum' 


adstitit,  et  quod  sibi  socium  inventumhaberet,qui 
hujus  profectionis  comes  essevoluntariusvellet,  in- 
dicavit.  Cujus  personam  cum  abbas  requireret,  et 
ille  fratrem  Autbertum  nominaret,  multo  miraculo 
obstupuit,  nequaquam  putans  eum,  qui  et  nobilis 
prosapiae  in  sfficulo,  et  apud  eumtuncfamiUaris,ac 
post  eum  domus  ejus  procurator  habebdtnr,  talia' 
velle,  advocatum  tameneumsuporhocinterrogavit. 
Qui  respondit  se  nequaquampatiposse,  utilleBoIas' 
iret :  sed  pro  Ghristi  nomine  se  velle  ei  solatio  et 
adjutorio  fleri,si  suam  etfratrumhaberet  licentiam. 
Gui  domnus  abbas  se  daturum  Ucentiam;  si  Ule 
spontanee  hanc  profectionem  eligeret,  respondit, 
nuUum  tamen  eis  exfamiliasuacomitemdeputatu- 


jgnotis  ac  barbaris  conversari.  Multi  quoque  eum  pi  rum  ad  obsequium  servitii :  nisi  lorte  ipsi  aliquem 


super  hoo  detestari,  et  improperiis  lacessere;  qui- 
dam  a  proposito  revocare  conabantur.  8ed  vir  Dei 

(a)  Nempe  Mogontiaci  in  monasterioS.Albani,  et 
quiaem  anno  82o,  ut  constat  ex  Eginhardo  etexli- 
bn>  de  VitaLudovici  Pii,ubi  HerioIduscumuxoreDa- 
n(Hnimquenon  parvamanuMogontiaciapud  sanctum 
Albanum  cum  suis  omnibus  baptismatis  unda  perfu- 
sus,  plurimisque  muneribus  aoimperatoredonatus 
fuisse  perhibetur,  accepto  ouodam  comitatu  in  Fri- 
sia,  cujus  vocabulum  estRniustri.Theganusaddit, 
reginam  eius  uxorem  ab  Juditha  imperatrice  de  sa- 
cro  fohte  levatam  fuisse.  Herioldi  fratrem  Adamus 
addit  perperam. 

(6)  Id  est  in  Corbeia  veterii  adquam  proindejam 


ad  hoc  provocare  possent,  ut  suaspontecum  cisire 
vellet.  Hoc  autem  venerabilis  abbas  non  de  inaffe- 

se  receperat  Anscharius,  ante  aliquot  annos  in  no- 
vam  missus  docendi  gratia:  sed  forsan  Adalhardo 
abbate  mortuo  a  Wala  exinde  revocatus. 

[c)  Id  intelligo  de  vinea  palatio  vicina^  non  de  vi- 
neis  Corbeiffi  vetens,  de  quibus  anonymus  quidam 
de  destructionibus  eccleaiffi  Corbeiensis  apudChea- 
nium  tomo  II :  «  Appendebant  ad  Corbeiam  vines, 

3uffi  circa  monastenumerant.continenteain8eduo* 
ecim  bunaria  terrs.  etamplius:  ubi  poterantcol- 
ligii  modiimonagintade  vino,  et  amplius.  n  Nunc  in 
segetum  culturam  oessittotus  ager  monasteriocir- 
cumpositus. 


969 


VITA 


970 


clione  faciebat,  sed  quia  abominabile  el  injustum 
videbatur,  ntquis  invitus  intefpaganos  conversari 
cogQretur. 

Ambo  Daniam  petunt  cum  Herioldo,  CoUmix   bene 
acceptu  Ad  confinia  Danorum  perveniunt. 

13.  Post  hsc  itaque  ambo  deducuntur  ad  regem  : 
quorum  voluntati  et  desiderio  conddectatus,  ipse 
dedit  eis  et  ecclesiastica  (a)  ministeria.et  scrinia  at- 
que  tentoria,  cfeteraque  subsidia,  qus  tanto  itineii 
videbantur  necessaria :  et  cum  praefato  Herioldo  ire 
prscepitfdenuntianSyUt  ejus  fidei  maximam  impen- 
derent  sollicitudinem,  eumque  et  suos,  qui  simu^ 
oam  eo  baptizati  fuerant,  pip  exhortaiione,  ne  ad 
pristinos  reducerentur  diabolo  instigante  errores 
eontinue  laborarent ;  simulque  etiam  alios  ad  susci- 
piendam  Ghristianitatem  verbo  praedicationis  stre- 
nue  commonerent.  Dimissi  itaque  ab  imperatore 
nullum  habuerunt  socium^  qui  eis  aliquid  servitii 
impenderet :  quoniam  nemo  ex  famiiia  abbatis  cum 
eis  sua  sponte  ire,  nec  ille  quemquam  ad  hoc  invi 
tom  cogere  voiebat.Herioldus  quoque,cui  commissj 
fuerant,adhuc  rudis  et  neophytus»  ignorabat  quali. 
ter  servi  Dei  tractari  debuissent.  Sui  quoque  tunc 
nuper  conversi,  et  longe  aliter  educati,  non  multa 
super  eos  cura  intendebant.  Gum  gravi  itaque  dif- 
ficultate  hanc  suscipientes  peregrinationem^perve- 
nerunt  Goloniam,  ubi  tunc  temporis  venerandus 
antistes  Hadelbodus  compatiens  eorum  necessitati 
dedit  eis  navem  oplimam,  ubi  sua  reponerent,  in 
qu  a  erant  du»  mansiunculs  satis  optime  prsBparats, 
Hanc  itaque  predictus  Herioldus  conspiciens,elegit 
in  eadem  navi  cum  illis  manere,  ut  ipse  una,et  illi 
potirentur  altera  mansiuncula,  sicque  inter  eos  fa- 
miliaritaa  coepit  et  benevolentia  crescere  :  sui  quo- 
que  exhinc  servitium  eis  dillgentius  impendebant. 
Inde  ingressi  per  Dorstatum  (&),et  vicina  Fresonum 
transeuntes,  ad  confinia  pervenerunt  Danorum.  Et 
quia  interdum  pacifice  in  regno  suo  Herioldus  rex 
consistere  non  poterat,dedit  ei  memoratus  Augustus 
ultra  Albiam  beneGcium,  ut  si  quando  ei  necessa- 
rium  esset,  ibi  subsistere  posset. 

Pagands  erudiunt,  pueris  scholas  aperiunt.  Aulbertus 

Corbeiae  obit, 

14.  Prsfati  itaque  servi  cum  eo  positi  aliquando 
inter  Ghristianos,  aliquando  inter  paganos  consti- 
tuti,  coeperunt  verbo  Dei  inslstere;  et  quoslibet 
poterant  ad  viam  veritatis  monere.  Multi  enim 
exemplo  et  doctrina  eorum  ad  fidem  converteban- 
tur,et  crescebant  quotidie  qui  salvt  fierent  in  Domi- 
uo.  Ipsi  quoque  divino  inspirati  amore  ad  promul- 
gandam  devotionis  suse  religionem,coeperunt  curiose 

(a)  Id  est  ecclesiasticam  supellectilem,calicem,or- 
namenta  et  caetera  ad  usum  altaris,  quae  uno  voca- 
bulo  capellam  nominant. 

{b)  Onpidum  est  Batavorum  ad  Rhenum,  quo  se- 
cundo  uumine  Anscharius  cum  suis  in  Oceanum,ac 
deinde  in  Daniam  vectus  est  anno  827. 

(c)  Anno  scilicet  829,  siquidem  biennio  jam  apud 
Danos  moratus  erat  Anscharius  ex  num.U,tametsi 

Patroi.  GXVIIL 


A  pueros  quflerere  quos  -emerent,  et  ad  Dei  servitlum 
eduoarent.  Praefatus  quoquo  Herioldus  ex  suis  ali- 
quos  sub  eorum  cura  erudiendos  posuit,  sicque  fa* 
ctum  est,ut  scholam  inibi  parvo  tempore  statuerint  • 
duodecim  aut  eo  amplius  puerorum.  Alios  quoque 
hinc  inde  sibi  adsciverunt  servitores  et  adyutores : 
coepitque  eorum  fama  et  religio  in  Dei  nomine 
fructuosius  crescere.Gum  itaque  in  hoc  sancto  pro- 
posito  biennio  aut  eo  amplius  morarentur^  contigit 
jam  dictum  fratrem  Autbertum  inflrmitatis  gravari 
molestia.  Qua  de  causa  inde  sd  novam  Gorbeiam 
deductus,languore  diutino  ingravescente,  felici  (ut 
credimus)  transitu  in  tempore  Pa8chee,sicuti  et  ipsi 
antea  a  Domino  revelatum  fuerat,diem  inibi  clausit 
extremum. 

]g  Suecis  petentibus  praedicatores^  Anscharius  a  Ludo- 
vico  airigitur  ad  ipsos,  desiderio  patiendi  animatus 
ex  viso  coelesti. 

15.  Interim  vero  contigit  legatos  Sueonum  ad  me- 

moratum  venisse  (c)  Ludovicum,qui  inter  alia  lega- 

tionis  suae  mandata  clementissimo  Gsesari  innotue- 

runt,  esse  multos  in  gente  sua,qui  Ghristianffi  reli- 

gionis  cultum  suscipere  de&iderarent.Regis  quoque 

sui  animum  ad  hoc  satisbenevolum,utibi  sacerdo- 

tes  Dei  esse  permitteret :  tantum  ejus  munificentia 

mererentur,ut  eis  prsedicatores  destinaret  idoneos. 

Quos  religiosissimus  audiens  imperator,pluiimum 

exhilaratus,  denuo  qusrere  coepit  quos  in  illas  par- 

tes  dirigeret,  qui  probarent  utrum  populus  ille  ad 

credendum  paratus  es8et,sicuti  missi  illi  intimave- 

rant,  et  cultum  Ghristianee  religionis  illis  tradere 

C  inciperent.  Unde  faotum  eBt,ut  iterum  cum  memo- 
rato  abbate  vestro  serenissimus  imperator  tractare 
coeperit,  si  quem  forte  de  suis  monachis  invenire 
posset,qui  pro  Ghristi  nomine  in  illas  partes  ire  vel- 
let :  aut  certe  qui  cum  Herioldo  moraretur,  et  is 
qui  cum  eo  erat,servus  Dei  Anscharius  illam  susci- 
peret  legationem.Qua  de  re  contigit  ut  regio  Jussu 
abhine  ad  palatium  vocaretur.Guique  denuntiatum 
est,  ne  se  raderet  (d)  antequam  ad  prssentiam  im- 
peratoris  veniret.  Vir  autem  Dei  ad  quod  vocaretur 
omnino  praenoscens,  coepit  toto  cordis  fervore  in 
amore  Dei  exardescere,  et  omne  gaudium  existi- 
mare,  si  lucrandis  sibi  animabus  liceret  insistere. 
Si  quid  quoque  in  hujusmodi  profectione  contrarie- 
tatis  sive  adversitatis  ei  potuisset  accidere,  propo- 

yv  suit  animo  patienter  pro  Christo  tolerare  :  nihilque 
dubietatis  in  corde  pro  tali  gerebat  opere,quoniam 
visionis  divinae,quam  ante  praeviderat  oonsolabatur 
munere.  Siquidem  supradicto  tempore,  cum  apud 
vos  maneret,  et  jam  duabus  visionibus  coelitus  in- 
spiratus  habcretur,  quadam  nocte  visum  est  ei, 

huguB  legationis  mentio  nuUa  est  apud  ejus  sevi  au- 
ctores.  Sane  id  factum  oportuit  ante  annum  830, 
quo  Walach  abbas^  cum  quo  imperator  hac  de  re 
tractavit,  ab  eo  jussus  est  ad  monasterium  suum 
redire,ibique  regulariter  obversariyUt  loquitur  auo- 
tor  ille,  qui  Vitam  Ludovici  scripsit. 

(d)  Ergone  moris  erat  ut  monachi  regem  adituri 
tonsuram  renovarent,ut  apparerent  comptiores? 

8i 


m 


S.  ANSCHARII  HAMBt7RGENSIS  EPISGOPI 


»12 


« 


quod  venisset  in  quamdam  domum,  ubi  plures  ex  Jj^ 
ordine  Praedicatonim  ad  praedicandi  officium  praa- 
parati  astabant :  coram  quibus  subito  in  excessu 
mentis  raptus,videbat  immensi  luminis  claritatem 
super  solis  radium  de  coelo  emissam  se  circumful- 
sisse.  Gumque  miraretur  quid  hoc  esset ;  vox  quo- 
que  pene  similis  illi,  quam  in  prima  visione  se  au- 
disse  narraveratyfacta  est  ad  eum,dicen8  :  Dimissum 
est  peccatum  tuum.  Qui  ille  divino,  ut  credimusi 
afdatusSpiritu,  respondit,dicens  :  Domine,quid  vis 
ut  faciam  ?  £t  iterum  vox  sonuit,  dicens  :  Vade  et 
annuutia  gentibus  verbum  Dei.  Hanc  itaque  visio- 
nem  servus  Deii  pertractans  animo^lsetus  gaudebat 
in  Domino,  videns  jam  ex  parte  impletum,  quod 
sibi  imperatum  fuerat,  et  ad  majorem  Jaboris  sui 
cumulum  etiam  Sueonibus  verbum  Dei  nuatiare 
cupiena. 

Wilmarum  socium  sortitur,  Gislemaro  in  Dania  subs- 
iitulo,  A  piratis  spoliatur, 

IG.Gumitaqueante  praesentiam  Gssaris  adductus, 
interrogatus  ab  eo  fuisset,  utrum  legationem  istam 
suscipcre  vellet,  libera  voce  respondit,  se  paratum 
ad  omnia  quae  iili  pro  Ghristi  nomine  sua  auctori- 
tat&  decrevisset  injungere.  Tunc  Dei  providentia 
socium  il]i  ex  vestra  fratemitate  venerabilis  abbas 
inveiiit  nonnum  (a)  Witmarum,  tanto  operi  satis 
condignum  et  voluntarium.  Porro  cum  Herioldo 
esse  disposuit  Patrem  devotissimum  Gislemarum, 
flde  et  operibus  bonis  probatum,  atque  in  zelo  Dei 
ferventissimum.  Suscepit  itaque  legationem  sibi  a 
Gsasare  injunctam,  ut  in  partes  iret  Sueonum,  et  C 
probaret  uirum  populus  ille  ad  credendum  paratus 
esset,  sicuti  missi  supradicti  innotuerant.  In  qua 
legatione,  quanta,  quamque  gravia  perpessus  sit 
maia,  melius  ipse,  qui  interfuit,  prcedictus  Pater 
Witmarus  (6)  intimare  poterit.  Nobis  boc  tantum 
narrasse  sufliciat,  quod  dum  in  medio  fere  essent 
itinere,in  piratas  oiTenderunt.  Et  cum  negotiatores, 
qui  cum  eis  ibant,se  viriliter  defenderint,  et  primo 
quidem  victoriam  ceperint ;  in  secundo  tamen  ab 
iisdem  piratis  devicti  ac  superati  sunt,ita  ut  naves 
et  omnia  quae  habebant,  eis  tulerint,  et  ipsi  vix  pe- 
dibus  ad  terram  Aigientes  evaserint.  Ibi  itaque  et 
munera  regia,  quae  illuc  deferre  debuerant,  et  om- 
nia  quae  habuerant,  perdiderunt,  excepto  parum 
quid,  quod  forte  prosilientes  e  navi  secum  auferre  et  r\ 
asportare  poterant.  Inter  quae  et  pene  quadraginta 
libros,  quos  ad  servitium  Dei  sibi  aggregaverant, 
illis  diripientibus  amiserunt.  Hoc  itaque  facto  cum 
quidam  reverti,quidam  in  antea  ire  disponerent,ser^ 
vus  Dei  a  ccepto  itinere  nuila  ratione  flecti  potuit, 

(o)  S.  Benedictns  praecipit  abbatem  domnum  vo- 
cari,  priores  nonnos,  guod  intelligitur  patema  reve- 
rentia,  in  Regulae  cap.  63. 

(b)  Ergo  in  vivis  etiam  tum  supcrstes  erat  Wit- 
marus,  m  veterem,  ut  videtur,  (Jorbeiam  jam  re- 
veraus. 

-  (<:).Biorn  vocat  Adamus  in  Historiffi  lib.i,cap.l6. 
qui  auctor,cap.  50,notat  situmBircae  oppidi  his  ver- 


quin  potius  in  Dei  ppnens  arbitrio  quid  illi  contiti- 
geret,nequaquam  redire  disposUit,  antequam  liuta 
Dei  dignosceret,utrum  in  illis  partibus  licentia  prs- 
dicandi  fieri  posset. 

A  Sueonias  rege  benigne  exceptus,  eahtersiorteAi,  gen- 

tis  aggreditur  feliciter, 

17.  Gum  gravi  itaque  dif(icultiBit&  pedibtis  post  hoc 
p^r  longissimam  viam  incedentes,  et,  ubi  congnie- 
bat,  interjacentia  maria  navigio  tniiiseuntes,*tan- 
dem  ad  portum  regni  ipsorum,  qui  Byrea  dicitnr, 
pervenerant :  ubi  benigne  a  rege'eoram,quiBernf(i?) 
Voeabatur,  suscepti  sunt,  misBis  ejns  referentibtrB, 
qua  de  causa  advenerint.  Gognita  itaque  legatione 
.eorum,  et  cum  suis  de  htyusmodi  negotio-pertrac- 
tans  fldelibus,  omnium  pari  voto  stqtie  cottBeiisu 
dedit  licentiam  eis  ibi  manendi  ist  Evangeliitm  Ghri- 
sti  pr8edicandi:concessa  libertatejut  quteQnqiie  vel- 
lent,  eorum  doctrinam  expeterent.  Itaque  alaieri 
eorde  servi  Dei,  videntes  prospereea  qtis  bptave- 
rant,  successisse,  populis  ibi  conBtitatis  verbum 
salutis  annuntiare  coeperunt.  Plures  qooque  eralit, 
qui  eorum  legationi  favebant.Multi  etiam  apud  eos 
captivi  habebantur  Ghristiani,  qui  gaudebant  Jam 
tandem  se  mysteriis  posse  participari  :  probdtum- 
que  est  omnia  ita  veraciter  constare,  sicuti  misdi 
ipsorum  serenissimo  Gasari  innotuerunt^et  baiptis- 
mi  gratiam  nonnulli  devote  expetebant.  Inter  qtios 
j)raefectuB  vici  ipsius  et  consiliarius  regis^admodam 
illi  amabilis,  Uerigarius  nomine,  sacri  baptismattB 
donum  suscepit,atque  in  Ode  catholica  flrmissimUB 
extitit.  Ipse  namque  in  hsreditate  sua  eccleaBlaih 
fabricavit,  et  in  Dei  servitio  semetipsum  religiosiB- 
sime  exercuit.  Hujus-viri  diversa  exstant  inefgnia, 
et  ejus  invictffi  fldei  multa  probantur  indicia,  qu)» 
in  sequentibus  evtdentius  exponemus. 

Rem  ad  imperatorem  refert  Amcharius. 

iS,  Peracto  itaque  apud  eos  altero  dimidio  anno, 
preefati  servi  Dei  cum  certo  suae  legationis  experi- 
mento,et  cum  littcris  regia  manu  moi^  ipsorum  de- 
formatis,  ad  serenissimum  reversi  sunt  Augustum; 
qui  hoDorifice  et  cum  maxima  pietatis  benevolentia 
ab  eo  8uscepti,narraverunt  quantaDomiilus secum 
egerit,  et  quod  ostium  fidei  in  illis  partibus  ad  vo- 
cationem  gentiura  patefactum  fueril.Hoc  itaque  de- 
votissimus  audiens  imperator,  immei^so  laetificaba- 
tur  gaudio :  pariterque  recoleils,qiiiaB  Jam  olTm  apild 
Danos  circa  Dei  cultum  concepta  fu€frant,et  laudtt 
et  gratias  omnipotenti  Domino  i*eferens,ardore  fid%i 
succ^nsus  qua^rere  coepit,  quomodo  in  p^u^as 
Aquilonis,  in  fine  videlicet  imperii  sui,  ^eddtn  ccte- 
stituere  posset  episcdpalem  :  unde  congriitfm  es^t 

bis  :  «  Birca  est  oppidum  Gothorum  in  medioSae- 
oniae  positum,  non  longe  ab  eo  templo  qubd  b^e- 
berrimum  Sueones  habent  in  cultu  debrutojCbeoIa 
dicto.  In  quo  loco  sinus  quidam  cjjus  freti,  quod 
Baltitum  vel  Barbaram  dicitur,  !n  boreftto  tieffefeila, 
nortum  facit  barbaris  gentibus,'  quae  boc  tttKte  dif- 
tusi  habitant,  optabilem.Hactends  fn&til»  refictum 
Biorko  vocabulum.  » 


»73 


VITA 


874 


episcopp  ibi  .cODftistenti  .ca,u8a  pmdicationis  illas 
frequentius  adire  partes,  et  unde  etiam  Qmnes  ill« 
barbars  nationesfaciliusuberiusque  caperevalerent 
divini  mysterii  sficrameni^a.  Cum  itaque  pro  biy us- 
modi  spllicitudiaeGuravigilanti  instaret.quibusdam 
fidelibus  suis  referentibus  ei  innotuit  quod  cum  glo- 
rioss  memoriae  pater  suus  Carolus  Augustus  omnem 
Saxoniam  ferro  perdomitam  et  jugo  Cbristi  subdi- 
tam  per  episcopatus  divisit,ultimam  partemipsius 
provincioB,  qviaB  erat  in  Aquilone  ultra  Albiam,  ne- 
mini  episcpporum  tuendam  commisit,  sed  ad  boc 
reservare  decrevit,  ut  ibi  archiepiscopalem  consti- 
tueretsedem :  ex  qua  Doqiini  gratia  tribuente  etiam 
successio  lldci  in  exteras  proficeret  nationes.Quade 
reprinoitusetiam  ibiecclesiam  per  quemdam  episco- 
puni  Galliae,  Amalarium  (a)  nomine,  consecrari  fecit. 
Postea  etiam  ipsam  parochiam  presbytero,  Heridach 
nomine,  specialiter  gubernandam  commisit :  nec 
oianino  voluit  ut  viciniepiscopi  aliquid  potcstatissu- 
jper  eum  locum  haberent.  ,Quem  etiam  prcsbyte- 
rum  consecrari  disposuerat  episcopum,  sed  velo- 
cior  ejus  de  hac  luce  transitus  boc  ne  fieret,impe- 
divit. 

Sedem  Hammaburgia  Carolo  de^ignatam  a  Ludovico 
erectam  obtinet.  Archiepiscopus  consecratur, 

^19.  Post  obitum  itaque  tant(B  memoriae  Augusti, 
fiUoejus,supradiotovidelicet  imperatore  Ludovico, 
m  sede  regni  ejus  collocato  suggerentibus  quibus- 
daai,  partemillam  provinci£,quiD  ultra  Albiam  erat, 
In  duo  divisit,  et  duobus  vicinis  episcopis  (6)  interim 
coinmendavit.  Non  enim  satis  attendit  patris  sui  su- 
per  hoc  constitutionem,  aut  certe  omnimodis  igno- 
ravit.  Ita  vero  facta  occasione,  qua  jam  fides  Christi 
.  in  partibus  Danorum  atque  8ueonum  per  gratiam 
Dei  fructificare  cceperat,  cognito  patris  sui  voto,  ne 
quid  ejus  studii  imperfectum  remaneret,  una  cum 
consensu  episcoporum  ac  plurimo  synodi  conventu, 
in  prsfata  ultima  Saxonias  regione  trans  Albiam,in 
civitate  Hammaburg  sedem  constituit  archiepiscopa- 
]em,cui8ubjaceret  univorsa  Nordalbingorum  Eccle- 
sia,etadquam  pertineret  omnium  regionum  aquilo- 
nalium  potestas,ad  constituendos  episcopossivepre^ 
sbyteros  in  iJlas  partespro  Christi  nomine  destinan- 
dos.Adhancergosedem  domnumetPatrem  nostrum 


^  An^charium  prasdictus  imperator  solemaiter  conse- 
crari  (c)  fecit  archiepiscopum,  per  manus  Drogqnjis 
Metensis  praesulis  et  summs  sanctaeque  palfitinaD  di- 
gnitatis  tunc  archicapellani,  astantibus  arcbiepiscQ- 
pis,  Ebone  Rhemensi,  Hetti  Treverensi,  et  Otgario 
Magontiacensi,una  cum  pluribus  aliis,in  conyejitu 
imperii,  praesulibus  congregatisKassiatentibuBqqo- 
que,  et  consentientibus  ac  pariter  consecrantibiis 
Helingaudo  et  Willerico  episcopis :  a  quibus  jai^a 
dictas  parQchiae  illius  partes  commendatas  coepera^. 
Et  quia  dicecesis  ilia  in  pcnculosis  fuerat  locis  cons- 
tituta,  ne  propterbarbarorumimminentemssvitiam 
aliquo  modo  dep6rirct,etquiaomnimodisparvaerat, 
quamdam  cellam  in  Gallia,  Turholl  (d)  vocat2im,ad 
eamden  sedem  perpctuo  servituram  ejus  legatio|nl 

-j  tradidit. 

A  Gtegono  IV  confirmatus,  constiiuitur  legatusSe- 

ptentrionalium, 

20.  Et  ut  hasc  omnia  perpetuum  suae  stabilitatis 
retinercnt  vigorem,  eum  honorabiliter  ad  sedem  di- 
rexit  apostolicam,  et  per  missos  suos  venerabiles 
Berooldum  etRatoldum  episcopos,ac  Geroldumillu- 
strissimum  comitem  {e),  omnem  hanc  rationemsan- 
ctissimos  papae  Gregorio  intimari  fecit  confirman- 
dam.  Quod  etiam  ipse  tam  decreti  sui  auctoritate, 
.quam  etiam  pallii  datione,  more  praedecessorum 
suorum  roboravit,  atque  ipsum  in  praesentia  consti- 
tutum  legatum  in  omnibus  circumquaque  gentibu^ 
Sueonum  sive  Danorum,  necnon  etiam  Sclayorum, 
aliarumque  in  Aquilonis  partibus  gentium  constitii- 
tarum,  una  cum  Ebone  Rhemensi  archiepiscopo,  qui 
C  ipsam  legationem  ante  susceperat,  delegavit,  et  ante 
corpus  etconfessionem  sancti  Petri  apostoli  publi- 
cam  evangelizandi  tribuit  auctoritatem,  et  ne  ho- 
rum  quidquam  in  futurum  irritum  fieret,  omnem  re* 
sistentem  et  contradicentem,  vel  quolibet  mpdo  hi^ 
sanctisstudiispiissimiimpcratorisin8idiantem,ana.- 
thematis  mucrone  percussit,  atque  perpetuaiuitione 
reum  diabolica  sorte  damnavit.  Porro,  ut  praemi^i- 
mus,  eadem  legatio  auctoritate  Paschalis  papae  (p 
Eboni  Rhemensi  archiepiscopo  prius  commenda^a 
fuerat.  Siquidem  ipse  (ut  credimu^s)  divino  afllaLt^s 
Spiritu,  pro  vocatione  gentium,  et  maxin^e  Danorum 
quos  in  palatio  saeplus  viderat,et  diaboliQQ.jleceptQS 


(a)  Trevirensem  scilicet,  ni  fallor^alium  abAma- 
larioBQriptorelibrprumdedivinis  Offioii8,qui  auctor 
Romam  profectus  est  anno  831,  ex  libro  do  ordine  ]) 
Antiphonarii  can.  58  ;  quo  tempore  ecclesiae  Trevi- 
rensi  ab  anno  aecimo  praesidebat  Hetti  Amalarii 
successor,  de  quo  numero  sequenti.  LudovicusAu- 
gnstus  in  praeccpto  suo  po3tcareferendo(Pa^ro(o(?ia! 
iom.CW)  aitepiscopum  guemdam  ex  remotis  Gatiiss 
7Ktrfi6«5,nommeAma]arium,Hammaburgiecclesiam 
consecrasse,  nnlla  sedis  ejus  mcntione  facta. 

(fc)  Nimirum  Bremensi  et  Ferdensi,  Willerico  et 
Heligaudo^  de  qutbus  infra. 

(c)  Id  contigit  anno  832,  mendosc  apud  Adamum 
anno833,  si  quidem  testante  eodem  auctore,Anscha-' 
riys  obiit  anno  005,  ppiscopatus  anno  vicesimo 
qnarto. 

(d)  Cella  Turholtenais,  nunc  oppidum  Thuroltani 
comitattts  caput  Flandriae  contignum,  Anscbario  con- 


cessa  est  anno  833^  testante  Adamo  inlib.  i,  cap.17. 
Gellae  istius  fit  mentio  in  Vita>S.BavdniS(^cul6ii. 

ie)  Cujus  loci,  incertum.  Exstat  qui^em  episto}a 
formata  WolfeoniSfConstantiensis  episcopi,  ad  Ber- 
naltum,  Argenlariensem  episcopum,apud  Sirmon- 
dum  in  tomo  III  Gonciliorum  Galliae :  qui  Bernaltus 
apud  Guillimannum  omittitur.  At  cum  epistolailia 
data  sit  anno  SiTjetUtho^haud  dubie  Bernaltisuc- 
cessor,consiiioAquisgranensianno8198ubscripBis8e 
dicatur,  de  alio  Bernoldo  hiclocus  intelligendusest. 
Geroldus  comes  erat  Pannonici  limitis  praefectus^  ex 
Eginhardo.ad  annum  826. 

(/}  Paschalis  hac  de  lcgatione  litteras  refert  Phi- 
lippus  Caesar,  et  ex  eo  Henschenius,  quibnd  pontif^x 
Eooni  potestatem  facit  in  partibus  Aquilonis  disseiii^i- 
nandiEvangelii  una  cum Halitgario  minisiro.Quod 
BaroniuB  revooat  ad  annum  923. 


m 


S.  ANSGHARII  HAMBURGENSIS  EPISGOPI 


976 


errorc  dolebat ;  ferventissimo  ardebat  desiderio,  et  A  vitium  Dei  educaret.  Quorum  quosdam  ad  cellam 


pro  Christi  nomine  se  suaque  omnia  ad  salutem 
gentium  tradere  cupiebat.  Gui  eliam  domnus  impe- 
ratorlocum  unum  ultra  Albiam,qui  vocaturWela- 
nao  (a),  dederat^  ut  quoties  illas  in  partes  pergeret, 
locum  subsistendi  ibi  haberet.  MuUoties  itaque  ipse 
ad  eumdem  venit  locum^  et  pro  lucrandis  animabus 
multa  in  Aquilonis  partibus  dispensavit,acplurimos 
religioni  Ghristianorum  adjunxit,  atque  in  fide  ca- 
thblica  roboravit. 

Gauzbertum  episcopum  adjutorem  accipit,  aliosque 

ex  Corbeia  veteri. 

21.  Verum  post  ordinationem  domni  et  Patris  no- 
stri  Anscharii  superius  comprchensam,  visum  est 
illis,  de  eadem  legatione  inter  ?e  conferentibus  ne- 


prsdictam  Turhott  nutriendos  posuit :  fueruntque 
cum  eo  hic  ex  societate  vestra  sancti  Patres  nostri 
et  magistri,  quorum  doctrina  et  institutione  felici- 
ter  nobiscum  religionis  divin®  crevit  opinio. 

Hammaburgoa  piratisvastatOy  omnium  rerumjaetU' 
ram  fert  patienter  Anscharius, 

22.  Verum  cum  hsec  in  utraque  parte  laudablliter 
et  Deo  digne  agerentur,  contigit  ex  improviso  pL 
ratas  advenientes  Hammaburgensem  civitatem  na- 
vigio  circumdedisse.Quod  cum  inopinateet  subitanee 
accidisset,  spatium  non  fuit  pagenses  congregandi ; 
quippe  cum  et  comes,qui  eo  tempore  praefecturam 
loci  illius  tenebat,  illustrissimus  vir  Bernariustunc 
deesset;  domnus  vero  episcopusibiposituscuinhia 
cessarium  esse,  ut  aliquis  illi  ordinaretur  adjutor,  g  qui  aderant  in  urbe  ipsa,  vel  in  suburbio  manenti- 


qui  in  partibus  Sueonum  ministerii  episcopalis  of- 
Ilcio  fungeretur  :  quoniam  in  regione  tam  longe  po- 
sita  prssens  adesse  deberet  pontifex,  et  ipse  solus 
ad  utrumque  locum  minus  sufticeret.  Cum  consensu 
itaque  et  voiuntate  praedicti  imperatoris,  verierabilis 
Ebo  quemdam  propinquum  suum,  Gauzbertum  [«/., 
Gautbertum]  nomine,  ad  hoc  opus  electum,etpon- 
tificali  insignitum  honore,  ad  partes  dircxit  Sueo- 
num ;  cuique  ministeria  ecclesiastica  et  necessarios 
sumptus  tam  ex  sua  quam  ex  datione  regia  abunde 
tribuit,  cumque  quasi  vice  sua  {b)  qui  ibidem  praadi- 
caadi  officium  prius  auctoritate  apostolica  suscepis- 
set,  legatum  in  gentibus  Sueonum  esse  constituit, 
cui  etiam  postea  clementissimus  Augustus,  sugge- 
rente  eodem  venerabili  praesule  Ebone,cellaniquam 


bus,  primo  quidem  audito  adventu  eorum  locum 
ipsum  continere  voluit,  donec  majus  veniret  auxi- 
lium ;  sed  impellentibus  paganis,  et  civitate  jam 
ob3essa,cum  eis  resisti  non  posse  con8picit,quomodo 
pignora  sanctarum  reliquiarum  {d)  asportareniur, 
prseparavit.  Sicque  ipse  clericis  huc  et  illuc  fiiga 
dispersis,  etiam  sine  cappa  sua  vix  evasit.  Populi 
quoque  a  loco  ipso  exeuhtes  et  hac  illacque  palan- 
tes,  plurimis  aufugientibus,  quidam  capti,  plerique 
etiam  perempti  sunt.Denique  hostes  direpta  (e)  civi- 
tate,  et  omnibus  quse  in  ea  vel  in  vico  proximo 
erant  spoliatis,  cum  vespertino  tempore  eo  adven- 
tassent,  noctem  ipsam  cum  sequenti  dieetnocteibi 
consederunt :  sicque  succensis  omnibus  ac  direptis, 
egressi  sunt.Ibi  ecclesia  miro  opere  magisteriodo- 


ipse  in  loco  memorato  Welanao  construxerat,  quasi  ^  mni  episcopi  constructa,  una  cum  claustris  mooa- 


locum  refrigerii  tradidit,  ut  scilicet  ad  ipsiusmini- 
sterium  officii  perpetua  stabilitate  deserviret.  Prae- 
dictus  ilaque  Gauzbcrtus,  quehi  ipsi  consecrantes  ho- 
nore  aposlolici  nominis  Simoncm  (c)  vocaverunt,ad 
partes  veniens  Sueonum,  honorilicc  ct  a  rege  et  a 
populo  susceptus  est,  coepitque  cum  benevolentia  et 
unanimitate  omnium  ecclesiam  inibi  fabricare,  et 
publice  Evangelium  fidei  praedicare  :  fiebatque  gau- 
dium  salutis  Christianis  ibi  degentibus, et  de  die in 
diem  numerus  credentium  augebatur.Interimquo- 
que  domnus  et  pastor  noster  in  dia^ccsi  sibi  com- 
missa  et  in  partibus  Danorum  strenue  suum  imple- 
bat  offlcium,et  exemplo  bonae  convcrsationis  multos 
ad  fidei  gratiam  provocabat.  Ccepit  quoque  ex  gente 


stcrii  mirifice  compositis,  igni  succensa  est.  Ibi  bi- 
bliotheca,  quam  serenissimus  memoratus  imperator 
eidem  Patri  nostro  contulerat,  optime  conscripta, 
una  cum  pluribus  aliis  libris,igni  disperiit;  sicque 
omnia,  quae  inibi  aut  in  ecclesiasticis  n^inisterits, 
aut  in  aliis  thesauris  et  facultatibus  habuerat ;  ant 
pro^datione  aut  igne,hostili  impetu  direpta  sunt,ut 
quasi  nudumeum  dimiserint.Quippecum  penenihil 
exinde  prius  elatum  sit,  nec  tunc  quidem  aliquid 
subventum^nisi  quod  quisque  fugienscasu  arreptum 
secum  forsitan  exportare  potuit.  Pro  quibus  om- 
nibus  domnus  et  Pater  sanctissimus  nuUatenusvel 
animo  molestabatur,  vel  labiis  peccavit ;  sed  cum 
omnia  fere,  quae  ab  initio  episcopatus  aggregare  vel 


Danorum  atqueSclavorum  nonnullosemerepucros,  D  in  fabricam  sedificiorum  componere  potuerat,  uno 
aliquos  ctiam  cx  captivitate  redimere,  quos  ad  ser-      velut  momento  perdidit,illud  beati  Job  sspius  ver- 


(a)  Vulgo  WehisGM  /fVrfWinfraHammaburgum. 

(b)  Non  tamen  assidueabanno823usqueadidtem- 
pus  in  iilis  partibus  perseveravit  Ebo.  Certe  in 
sua  dicecesi  Rnemensi  versabatur  anno  827,  quo  Lu- 

.  dovicus  Augustus  eum  misit  ad  monasterium  Der- 
vense,tunc  a  seecularibus  clericis  occupatum,utdi- 

.  lijjenter  consideraret  an  locus  aptus  esset  ad  mona- 

;  stumm  ordinem  observandum fUipaietex,  diplomate 
Ludovici  ipsius. 

;  (c)  Uinc  patet  moris  aliquando  tum  fuisse,  ut  epi- 
scopis  in  consecratione  sua  nomen  mutaretur,  sic 
«anctus  Willibrodus  a  papa  Clemens  dictus  est. 


(d)  Ncmpe  sanctorum  Xysti  etSiricii  confessorum 
pontiflcum  Rhemensium,  ex  Adamo  in  lib.  i,  cap. 
23,  in  quorum  honorem  coenobium  postea  constituit 
in  prsedio  Ramsolano,  quod  Ikia  matrona  ipsi  tr&di- 
derat,  haud  longe  ab  Uammabui^o.  Reliquias  istas 
Anscharius  ab  Ebone  acceperat,  una  cum  corpore 
sancti  Martiniani,quod  apud  Helingastad  reposuit; 
et  cimiliis  beati  Remigii,  quse  cum  ingenti  bonore 
Bremae  servavit. 

(e)  Id  anno845reponuntAnnalesFuldensesetMet- 
tenses,  rectius  quam  Adamus  et  Krantsius  anno840. 


&77 


VITA 


918 


bis  replicabat :  Dominus  dedit  D&minus  abstulit;  sicul  A 
Domino  placuit,  ita  factum  est :  sit  nomen  Domini 
benedictum  (Job  i,  21). 

Gauzbertus  a  Sueonibus  vexatur,   Nithardus  peri- 

mitur. 

23.  His  itaque  ita  peracti8,cum  domnus  episcopus 
cum  suis  in  multis  esset  pressuris  et  calamitatibus, 
et  fratres  congregationis  ejus  una  cum  sanctissimis 
pignoribus  varia  loca  circumeundo  huc  illucque  va- 
garentur,et  nusquam  sederent  quieti ;  pravalescente 
iniqui  machiuatione  contigit  etiam  diabolico  instin- 
ctUyUt  populus  Sueonum^fervore  zeli  accen8us,prae- 
fatum  Gauzbertum  episcopum  insidiose  persequi 
csperit :  factumque  est,  ut  ad  domum,  in  qua  ma- 
nebat,  unanima  conventione  pars  quaedam  populi, 
causadireptioniSyirruerit,et  nepotem  quidem  ipsius,  B 
Nithardum  nomine,  gladio  peremerit,  et  odio  Ghri- 
'stiani  nominis  percussum  Dei  (ut  credimus)  marty- 
rem  feccrit.  Ipsum  vero  cum  cseteris  sociis,  qui  si- 
mul  aderant,  ligaverunt,  et  diripientes  omnia  quas 
apud  eos  invenire  potuerunt,  contumelia  et  oppro- 
briis  alTectos  a  fmibus  suis  expulerunt;  quod  tamen 
non  regio  jussu  factum^sed  populari  tantum  cons- 
piratione  est  perpetratum.  Divinse  vcro  majestatis 
clementise  hoc  nequaquam  inultum  abire  passaest : 
sedpene  omnesqui  adfuere,quamlibetdiversa  modo 
in  parvo  tempore  puniti  sunt :  de  quibus  multa  dici 
poterant;  sed  ne  fastidium  legentibus  inferamus, 
unius  tantum  mentionem  curavimus  facere,  ut  qua 
poena  csteri  evindicati  fuerint,  ex  hujus  perditione 
patefiat.  '  n 

Sueones  puniuntur, 

24.  Quidam  namque  in  terra  illa  potens  exstitit, 
cujus  niius  in  eadem  conspiratione  cum  aliis  fuerat, 
et  qus  sibi  de  spoliis  inibi  caplis  provenerant,  in 
domum  patris  sui  contulit.  Post  quod  factum  coepit 
substantia  illius  minui,etpecoraacfamiliadeperire: 
ipse  quoque  fllius  divina  ultione  percussus  intcriit : 
sed  et  uxor  ejus  cum  filio  ac  fiiia^non  multo  inter- 
jacente  spatio  obiit.  Cum  itaque  se,  excepto  filio 
parvulo,  umnibus  bonis  suis  defraudatum  videret, 
CQBpit  miser  deorum  iras  expavescere^  et  quod  hsec 
omnia  alicujus  Dei  offensione  pateretur,  mente  tra- 
ctavit.Qua  de  re,sicut  ibi  moris  est,quemdam  adiit 
divinum,  rogans,  ut  cujus  Dei  oiTensam  haberet,et 
qualiter  eum  placere  deberet,  ipsi  indicaret.  Agens  n 
itaque  ille,  qus  oirca  cultum  hujusmodi  observare 
Bolebat,  omnes  deos  illorum  ipst  placatos;  Deum 
vero  Ghristianorum  illi  omnimodis  infensnm  :  Chri- 
atas,  inquit,  sic  te  habet  perditum;  et  quia  quodli- 
bet  eorum,  quod  illi  consecratum  flierat,  in  domo 
tua  manet  conditum,  ideo  venerunt  super  te  omnia 
mala  hffic,  qu®  passus  es  :  nec  poteris  ab  his  libe- 
rari,donec  illud  in  domo  tua  manserit.Hoc  ille  au- 
dito,  mente  pertractans  sollicita  quid  illud  esse  pos- 
set,  de  fllio  suo  recordatus  est,  quod  ex  spoiiis  su- 
pradictis  quemdam  librum  in  domum  suam  adve- 
xerit.  Qua  de  re  horrore  oimio  percussus,  et  quia 


sacerdotis  tunc  inibi  deerat  praesentia ;  quid  ^e  eo' 
dem  libro  faceret  omnimodis  nescius,  secum  illum 
longius  retinere  nuUatenus  ausus  est.  Tandem  vix 
reperto  consilio,  in  conspectu  eum  populi,  qui  in 
eadem  villa  manebat,  attulit,  et  quae  passus  8it,retu- 
lit.  Gumque  se  omnes  ignaros  consilii  super  hac  re 
dicerent,  et  tale  aliquid  in  domo  sua  recipere  vel 
habere  pertimescerent;  ipse  eum  diutius  apud  se 
retinereobstupescens,honestecompositum  ad  quam- 
dam  ligavit  ssepem,  denuntians  ut  quicunque  vellet, 
eum  inde  sumeret,  et  pro  reatu  commisso  Domino 
JesuGhristo  voluntariam  satisfactionem  vovit.  Quem 
librum  quidam  Christianorum  exinde  sublatum  in 
sua  advcxit  domo,ex  cujus  ore  etiam  ista  cognovi- 
mus  :  qni  postea  magn®  fldei  et  devotionis  exstitit, 
ita  ut  psalmos  apud  nos  postea  memoriter  sine  lit- 
teris  didicerit.  Taliter  ergo  et  cffiteri,  sive  morte, 
sive  peste,  et  damno  rerum  suarum  puniti  sunt;  et 
liquido  omnibus  patuit,quia  qui  sanctum  Deipon- 
tificem  et  suos  inhoneste  tractare  et  spoliare  prae- 
sumpserant,  gravissimam  Domini  nostri  Jesu  Ghri- 
sti  senscrint  ultionem. 

Post  annos  septem  Ardgarium  ad  eos  mittit  AnS" 

ckarius. 

25.  Post  haec  itaque  locus  ille  seplem  fere  annis 
sine  sacerdotali  fuitpraesentia:pro  qua  re  domnus 
et  pastor  noster  Anscharius  nimio  moerore  anxitis 
Christianse  religionis  Hdem  ibi  cceptam  perire  uon 
sulTerens,  et  maxime  pro  fllio  suo  quem  suprame- 
moravimus,  Herigario  condolen8,quemdam  anacho- 
retam,  Ardgarium  nonune,illas  in  partes  direxit,et 
ut  specialius  eidem  adhsrei*et  precepit.  Ipse  itaqne 
eo  adveniens,officiose  sus»eptus  est  ab  ipso  Heri- 
gario,  et  Ghristianis  qui  ibi  aderant,  magnum  suae 
praesentiae  exhibuit  gaudium.  Cceperuntque,  sicuti 
primo  fecerant,  ea  quae  Dei  sunt,devotequaBrere,et 
ritum  Ghristianitatis  lubcnti  animo  custodire.Nemo 
quoque  incredulus  ejus  praedicationis  audebat  re- 
sistere,  quia  qua  poena  mulctati  fuerant,  qui  servos 
Dei  inde  expulerant,  mente  pavida  meminerant. 
suggestione  quoque  praefati  nerigarii,regis  qui  tunc 
erat  jussu  et  licentia,  publlce  coepit  Dei  celebrare 
mysteria.  Qui  videlicet  fidelissimus  vir  Herigarius, 
tempore  quo  sacerdotalis  ibi  deerat  praesentia,mul- 
ta  ab  ittfidelibus  sustinuit  opprobria :  sed  largiente 
divina  gratia,  signis  coelestibus  ejus  petitione  veras 
fidei  declarata  sunt  praeconia.  Ex  quibus^  ut  promi- 
simus,  aliqua  hic  interserere  curavimus,  quo  eju*i 
fldei  invictus  declaretur  animus. 

Herigarius  et  ipse  multa  passus,  patrat  miracula. 

iS6.  Quadam  namque  vice  ipse  in  quodam  sedebat 
placito,  scena  in  campo  ad  coUoquium  parata :  ibi 
cum  intor  aliaslocutioncs  illi  deos  suos  laudassent, 
quorum  favorc  prospera  sibi  multa  provenirent,  et 
illi,quod  solus  a  consortio  omnium  inani  fldeaber. 
rarct,  improperarcnt;  ipse,  ut  erat  spiritu  fervcns, 
respondissc  dicitur  :  Si  tanta  est  de  divina  msges- 
tate  dubielas,  quod  tamcndubium  esso  nullompdo 


m 


S.  ANSCHARII  HAITBIHIGENSIS  EPISCOPI 


ddberet,  pfob^mud  miracalis,  qui  sit  msy orts  poten-  A 
t!«,Vc6tri  multi  quod  dicitis  diivanmeussolusom- 
dipoiensDominus  JesusChristus.Ecce  tempus  adest 
pluvi^  (dlquidem  pluvia  tunc  imminebat),  invocate 
vos  nomina  deortim  vestrorum,  ne  pluvia super  vos 
dedcendat,  et  invocabo  Dominum  meum  Jesum 
Chri8tum,ne  aliqua  stilla  pluviie  me  eontingat^etsi 
quis  in  hac  parte  se  invocantes  exaudierit,  ipse  sit 
Deus.  Hac  itaque  facta  inter  se  conventione,cum  ilH 
omnes  in  una  parte  sederent,  ipse  vero  cura  uno 
puero  in  altera,  ccepit  unusquisque  eorum  invocare 
Deum  8uum,ille  quoque  invocabat  Dominum  Jesum 
Ghridtum.  Et  descendens  immensa  de  codIo  pluvia 
ita  omnes  illbs  aquis  infudit,  ot  quasi  in  flumine 
ciim  vestimentisjactati  videreutur,etiam  foiia  ramo- 
rum  de  umbraculo  ibi  facto  superipsosdecidentia,  n 
virtute  divina  illos  oppressos  ostenderent;  super 
ipsum  vero  ct  pUerom  qui  cum  eo  erat,  nec  una 
descendit  plUvise  gntta.  Quo  facto  confusis  illis  et  ad- 
mirantibus  :  Etce,  inquit,videtis  qui  sit  Deus  :  no- 
iite.  itie,  infelices,  ab  ejus  cultura  revocare,  quin 
potius  ab  erroribus  vestrisconfundamini,ctverita- 
tis  viam  discite. 

Ejusdem  alia  miracula. 

27.  Alio  quoque  teinpore  contigit,  ut  dolorem  in 
tibiasnasuBtineret  nimium,ita  ut  non  aliquo  modo 
se  movere  a  loco  in  quo  erat,posset,nisi  portaretur. 
Gum  hanc  ergodiutiussustineretmole8tiam,cGepe- 
runt  multi  ad  eum  causa  visitandi  venire ;  et  quidam 
adhortationibus,quo  pro  salute  sua  diis  sacrificaret, 
commohere;  quidam  improperiis,  quod  sine  Deori' 
esset,  lacessere,  et  idcirco  eum  salute  carere.  Cum 
itaque  hsc  s»pius  agerentur,et  ipse  constanter  ma- 
lis  eomm  suggestionibus  resisteret;  postremo  non 
ferens  eorum  calumniam,  respondit,  nequaquam  se 
B.  vanis  simulacris  auxilium  petere  velle,  sed  a  Do- 
mino  suo  Jesu  Ghriste,  qui  posset  in  momento,  si 
vellet,eum  ab  inflrmitate  sua  sanare.  Et  accitis  illico 
domesUcis  suis^ut  ad  suam  eum  deferrent  eoclesiam 
pra3cepit ;  ubi  positus  coram  cunctis  qui  astabant, 
supplices  ad  Dominum  preces  effudit,  dicens :  Do- 
mine  mi  Jesu  Christe,  ut  sciant  hi  miseri^  quia  tu 
es  Detis  solns,  et  non  est  alius  praeter  te,  da  mihi 
servo  tuo  in  hac  faora  pnstinam  corporis  sanitatem ; 
iit  videnies  inimici  magnalia  tua,de  suis  erroribas 
confundantur,  et  ad  agnitionem  tui  nominis  conver- 
tantur.  Fac,  qussso,  quod  peto  propter  nomen  san-  ^ 
ctnm  tuum  quod  est  bdnedictum  in  saecula;  ne  sit 
confusio  confldentibus  in  te,Domine.Postquamvo- 
cem,  divina  eum  medicante  gratia^  confestim  sanis- 
simus  est  redditus,  et  de  ecclesia  pcr  semetipsum 
egressus,  pro  salutc  sua  Dco  gratias  agebat,  et  in 
Gbristi  Gde  convalescens  magis  magisque  incredu- 
los  confundebat. 

Avoundus  rex  cum  Danis  Bircenses  oppuguai. 

28.Peridemferetemporisaccidit,ut  etiam  quidam 


rex  Sueofium,  nomine  Avbnndus  (a).  ejectoB  tegno 
suo,  apud  Danos  exsui  foerit.  Qui  fines  regni  quon* 
dam  sui  denuo  repetere  cupiens,  oaspit  ab  ipsis  au* 
xilium  quffirere:  spondens  quod,si  se  Bequerentur, 
multa  eis  donaria  possent  provenire.  Proponebat 
enim  eis  vicum  nominatum  Byrca,  quod  ibi  muIU 
essontnegotiatoresdivites,et  abundantia  totius  boni, 
atque  pecunia  tbesaurorum  multa.  Ad  illum  itaque 
vicum  se  illos  promittebat  ducturum,ubi  sine  exer- 
citus  sui  damno,  multo  suae  necessitatis  fnierentur 
commodo.  Illiergo  promissis  muneribus  del«)ctati,et 
thesaurorum  acquisitione  avidi^in  auxilium  ejus  ex- 
pcditorem  ad  pugnam  hominum  viginti  et  unam  na- 
vos  impleverunt,etcum  eo  destinaverunt.Ipse  vero 
de  suis  naves  habebat  undecim.  Exeuntes  ergo  de 
Danis,  ad  vicum  insperatcvenerunt  memoratum,et 
fortc  tunc  rex  ipsorum  longius  inde  aberatict  prin- 
cipes  ac  populi  muUitudo  congregari  non  poterant. 
Tantu  m  supradictus  Herigarius  prsefectus  hiyusloci, 
cum  cis  qui  il)i  manebant  negotiatoribus  et  populis; 
pra?sens  aderat.  In  magna  ergo  angustia  positi,  ad 
civitatem  quae  juxta  erat,  confugerunt;  cceperunt 
quoque  diis  sui5,irao  dsmonibus,  vota  et  sacriOcia 
promitlere  et  ofTerre^quo  eorum  auxilio  in  taliser- 
varentur  periculo.  Sed  quia  civitas  ipsanon  multum 
firraa  erat,  et  ipsi  ad  resistendum  pauci;  misemnt 
adeos  legatos,  dexteram  et  fcedus  postulantes.Qui- 
bus  rex  prsefatus  mandavit.ut  pro  redemptione  ip- 
sius  vici  centum  libras  argenti  persolverent^  sioque 
pacem  habcrent.  Quod  illi,  ut  petebat,  statim  mi- 
serunt,  et  a  rege  jaradicto  susceptum  est. 

Herigarius  auctor  est  ut  Bircenses  Chrislum  invo- 

cent. 

29.  PorroDani  graviterhujusmodi  conventioaem 
ferentes,quia  non  sicuti  disposuerant  actom  fuifisel, 
cceporunt  velle  super  eos  subito  irruere,  et  locum 
ipsum  Amditus  depraedari  atque  inccndere,  dioentes 
unum  quepaiibet  negotiatoreni  plus  ibihabere,(iu&m 
sibioblatum  fui8set;et  nuUo  modo  se tantam calum- 
niam  sullerre  posse.  Gum  hsc  ergo  interee  agerent, 
et  ad  diripiendam  urbem,  in  quam  confugerant»  ae 
praapararent,  hoc  quoque  illid  innotuit.  Unde  rursus 
pariter  congregati,  cum  nuilo  modo  vires  hab^Ml 
resistendi,  nullaque  eis  spies  esset  refugii,ad  vota  et 
sacrificia  majora  diis  suis  offerenda  seinvicem  co- 
hortabantur.  Coutra  quos  iratus  fidelis  Domini  Heri- 
garius  :  Maledicta  sint,  inquit,  a  Deo  nostro  vola  el 
sacrificia  vestra  cum  idolis  vestris.  Quandiu  voUis 
dsmonibus  servire,  et  vos  ipsos  ad  perniciem  vesiri 
votis  inanibus  in  paupertate  redigere?  Eoce  molla 
obtulistis,  et  ampliora  vovistis,  insuper  et  eeotuBn 
libras  argenti  dedistis,  quid  profuit  vobis?  Eeee  om- 
nia  qus  habetis,  veniunt  diripere,  uxores  vestraa  ei 
Alios  vestros  ducent  captivos,civitatem  et  vicii^igin 
succendent,  et  vos  gladio  peribitia.  Quid  ergo  vobis 
prosunt  simulacra  vestra?  Ad  quam  vocem  illic  om- 


(a)  Sic  codices  ms.,  uti  et  Gualdo  poeta.  BoUando  Anaundus^  seu  Anoundus. 


flft4 


VITA 


089 


nes  perterriti,  et  quid  agerent  nescii,  unanimiter 
responderunt :  Salus  nostra  et  consilium  sit  in  tua 
delrberatione,  et  quidquid  nobis  suggesseris,  sine 
dubio  faciemus. Quibus  ille :  Si,inquit,vota spondere 
-  vultis,  vovete  et  reddite  omnipotenti  Deo  qui  regnat 
in  coelis^  et  cui  ego  in  oonscientia  pura  et  fide  recta 
deservio.  Ipse  omnium  Dominus  est ;  in  voluntate 
ejus  omnia  sunt  posita,  neo  est  qui  ejus  ditioni  pos" 
8it  resistere.  Si  itaque  ejus  auxiiium  toto  corde  pe- 
tieritiSyOmnipotentiam  ipsius  vobis  non  defuturam 
sentietis.  Accepto  igitur  ab  eo  consilio,  tunc  unani- 
mes  et  voluntarii  exeuntes,  sicut  ibi  consuetudinis 
erat,  in  campum,  pro  liberatione  sibi  jejunium  et 
eleemosynas  Domino  Cbristo  devoverunt. 

0^0.  facto  liberantur  ab  hoslium  incursu. 

3G.  loterim  rex  prafatus  cum  Danis  agere  coepit, 
lit  sorte  perquirerent  utrum  voluntate  deorum  loous 
ipse  «kb  eis  devastandus  esset.  Multi,  inquit,  dii  sunt 
ibi  potentes,  ibi  etiam  ecclesia  olim  constructa  est, 
et  cttltura  Gbristi  a  multis  Gbristianis  ibi  excolitur, 
qui  fortissimus  ^st  deorumi  et  potens  sperantibus  in 
se,  quoGunque  modo  vult  auxiiiari.  Necessario  ergo 
gusrendum  est,  utruin  divina  ad  hoc  voluntate  in- 
citeminu  Quod  illi,quia  sic  apud  eos  mori  erat,ne- 
quaquam  abnuere  potuer\int.  Qu«situm  est  ig^tur 
8ortibu8,et  iQventum  quod  pum  sua  boc  prosperitate 
nequaqyaip  perficere  possent,  neque  locum  ipsum 
eorum  deprtpdationi  a  Deo  concessum.  Iterum  quae- 
Qitum  est,  in  quam  partem  ituri  essent,ubi  sibi  pecu- 
ni^m  ^cquirereqt,  ne  vana  spe  frustrati  ad  sua  va- 
cui  remearent.  Gecidit  por?,  quod  ad  urbem  quam- 
dam  longius  inde  positam  in  finibus  Sclavorum  ire 
deberent.  I}oc  ergo  Dani  divinitus  sibi  imperatum 
credentes,  a  loco  memorato  recesserunt ;  ad  urbem 
^psam  directo  itinere  properarunt,  irruentes  super 
guietos  et  secure  habitantes^  improvise  illam  urbem 
fLrmis  ceperi^nt,  et  captis  in  ea  spoliis  ac  tbesauris 
multis,  ad  sua  reversi  sunt.  Hex  vero  ille,  qui  ad  eos 
prffidandos  venerat^  pace  cum  eis  fcederata,  argen- 
tjtim  quod  ab  eis  acceperat,  reddidit,  et  apud  eos  ali- 
quandiu  resedit,  vplens  genti  sus  reconciliari.  Sic- 
que  Domioi  gratia,  propter  fldem  servi  sui  Heriga- 
rii^populum  illius  loci  ab  hostium  incursu  liberans 
bonis  suis  restituit. 

Herigariui  incolas  hortatur  ut  Christo  credant ;  dein 

pie  moritur. 

31.  Quo  facto  ipse  in  conventu  publico  eamdem 
rem  proposuit,  et  ut  quis  Deus  esset,  intentius  pro- 
viderent  monuit,  dicens  :  Heu  miseri,  vel  jam  nunc 
intelligite,  quod  yanum  sit  a  dsBmonibus  auxilium 
petere,qui  non  possunt  in  tribulationibus  subvenire ! 
SuBcipite  fidem  Domini  mei  Jesu  Ghristi,quem  pro- 
bastisverumPeumesse,qui  vobisnullum  habentibus 
refugium  sus  miserationis  tribuit  auxilium.  Nolite 


A  ultra  culturam  superstitiosam  quaerere,  et  inani  sa- 
crificioidolavobisplacare.VerumDeum,quiomnium 
quae  in  coelis  et  in  terris  sunt,  dominatur,  colite,  et 
ipsi  vos  subjicite ;  ipsius  omnipotentiam  adorate.De- 
nique  post  haec,  tanto  alacrior  quanto  frequentibus 
Domini  beneficiis  in  flde  robustior  factus^  publice 
ubicunque  aderat,  partim  exsultando,  virtutetn 
Domini  et  fidei  gratiam  cunctis  nuntiabat.  Sicque 
bonum  certamen  usque  ad  flnem  suab  perduxit  vitaB : 
consummatoque  boni  operis  cursu,languore  ingra- 
vescente,  astante  jam  dicto  Ardgario  sacerdote  di- 
vinae  commendatus  clementiae,  communione  sacra 
percepta,  feliciter  in  Ghristo  obiit :  de  cujus  fidei  con- 
stantia  multa  adhuc  dici  poterant ;  sed  quia  brevi- 
tati  studuimus,  haec  dicta  sufficiant. 

B  Frideburgis  in  fide  constans,  vinum  in  viaticum  reser- 

vari  curat, 

32.  Illis  quoquetemporibus  apudeosmatronaquae-! 
dam  fuit  valde  religiosa,  quam  nulla  unquam  im- 
proborum  perversitas  a  fidei  suae  rectitudine  per- 
vertere  potuit.  Gui  frequenter  in  quacunque  neces- 
sitate  positae,  ut  more  eorum  idolis  sacriflcaret, 
suggestum  est ;  sed  illa  immobilis  fidei  su®  munia 
non  reliquit^  vanum  esse  dicens,  a  simulacris  mutis 
et  surdis  auxilium  quaerere,  et  abominaJ^ile  sibi  vi- 
deri,  ut  his  quibus  in  baptismo  renuntiaverat,  denuo 
intenderet ;  et  sponsionem  quam  Ghristo  promiserat, 
falleret.  Si  enim,inquit,  malum  est  hominibus  men- 
tiri,  quanto  magis  Deo  ?  et  si  bonum  est  inter  ho- 
minesfidem  oonstare,quanto  magis  qui  fldem  Domini 

p  accipit  nullatenus  debet  ab  ea  immutari  ?  Dominus, 
inquit,meus  Jesus  Ghristus  omnipotens  est.Ipse  mi- 
hiySi  in  ejusfldeperseveravero,etsanitatem,etomnia 
quibus  indiguero,praestare  poterit.Praedicta  religiosa 
femina,  Frideburg  nomine,  in  bonitate  vitee  et  fldei 
constantialaudabiliSfdies  vitae  suae  usquead  tempus 
produxit  senectutis.  Gum  jam  appropinquaret  dies 
mortis  suae^  et  post  discessum  domini  Simonis  nulluff 
tunc  ibi  adesset  sacerdos ;  ipsa  amore  sacrificii, 
quod  audierat  viaticum  (a)  esse  Ghristianorum,  de 
vino  aliquantulum  in  quodam  fecit  reservari  va- 
sculo,  et  fili»  suae  in  fide  commendans,  ut  si  quando 
ei  ultimum  tempus  instaret,de  ipso  vino,  quia  sacri- 
flcium  non  habebat,  ei  in  os  distillaretur :  ut  vel  sic 
Domini  gratrae  exitum  suum  commendaret.  Ulud  ita- 
que  vinum  tribus  fcre  annis  apud  eam  conservatum 

D  est;  sicque  contigit  illuc  praedictum  adventasse  sa- 
cerdotem  Ardgarium.  Quo  ibi  posito,  ipsa,  quandiu 
vires  habuit,  religionis  suae  devotionem  exercuit, 
missarum  solemnia  et  salutaria  monita  sedulo  ab  eo 
exquirens.  Verum  inter  haec,  languore  se  praBOCCU- 
pante,  ccepit  infirmari :  sollicita  de  obitu  suo  memo- 
ratum  ad  se  accersiri  fecit  presbyterum,  et  accepto 
de  ejus  manu  viatico  optato,  feliciter  migravit  ad 
Dominum. 


(a)  Hdkic  locum  pro  viatico  sub  utraque  specie  no- 
tavi  in  praBfatione  saeculi  tertii,  num.  75.  Longe  ab 
hujus  matronae  religionedefecerant  sacculo  undecimo 


Frisones  quidam,  quos  Aquaticos  vocat  Baldericus 
in  Ghronici  Gamcracensis  lib.  iii,  cap.  22. 


»83 


S.  ANSCHARII  HAMBURQENSIS  EPISCOPI 


984 


Res  8uas  pauperibus  dislribui  jubeL  Pilia  ejus  idex-  fi. 
sequente  pecunia  non  decresciL 

33.  Ipsa  vero  eleemosynis  intenta  semper,  quia  in 
Sfficuli  rebus  dives  erat,  filiaB  suae  prsdicts  Gathls 
nomine  i^junxerat,  ut  post  suum  ex  hac  luce  disces- 
sum,  cuncta  quas  illius  erant,  in  pauperes  dispensa- 
rat.  Et  quia  hic  pauperes  minus  inveniuntur :  Post 
obitum,inquit,meum,  cumtibi  primumopportunitas 
evenerit,  venditis  omnibus,  quse  bic  dispensata  non 
fuerint,  sume  tecum  argentum,  et  vade  Dorstadum  ; 
ibi  sunt  ecclesi»  plurimas  et  sacerdotes  ac  clerici» 
ibi  indigentium  multitudo.  Illo  adveniens,  quaere  qu^ 
ie  doceant  iideles  quomodo  ea  dispenses,et  pro  ani- 
mae  meae  romedio  omnia  distribue.  Post  excessum 
itaque  matris,  filia  quse  mater  jusserat,strenue*ad- 
implevit :  arreptoque  itinere  perveniens  ad  Dorsta- 
dum,  religiosas  exquisivit  ibi  feminas,  quas  cum  ea  ^ 
loca  sancta  circuirent,  et  quid  cuique  dispensare 
deberet,  eam  instruerent.  Gum  quadam  die  dispen- 
sand^  causaloca  pancta  circuirent,  et  medietasjam 
distributa  esset,dixit  sociis  suis :  Nunc  lassae  sumus, 
melius  est  ut  aiiquid  de  vino  ematur,  ut  refocille- 
mur,  et  sic  demum  ccepta  peragamus.  Datis  igitur 
ad  hoc  quatuor  denariis,  et  viribus  resumptip^quod 
ccBpere  peregerunt ;  quibus  completis,  ipsa  ad  hospi- 
tium  suum  rediens,  saccum,  in  quo  argentum  fuerat, 
in  quodamloco  vacuum  posuit :  sedlargientesuperno 
munere  denuo  ipsum  locum  adiens,sicut  ante  fuerat 
plenum  invenit:  quae  tanto  obstupefacto  miraculo' 
ascitis  ad  se  feminis  quae  secum  prius  ierant,  quod 
sibi  contigerat  ostendit,  coram  quibus  quid  inibi 
esset  computans,  tantum  invenit  quantum  illo  ad-  C 
duxit,  exceptis  quatuor  denariis.  Gonsilio  itaque  ab 
eis  accepto,  ivit  ad  sacerdotes  qui  ibi  probabiliores 
videbantur,  et  ipsum  miraculum  eis  innotuit.  Qui 
gratiam  Dei  pro  tanta  ejus  bonitate  laudantes,  quod 
ejus  labori  ac  bonae  intentioniDominus  ea  retribuerit, 
intimabant.  Quia  cum,  inquiunt,  matri  tuee  obediens 
iuisti,  et  fidem  tuam  circa  eam  illibatam  servasti, 
et  eleemosynas  illius  strenue  implesti,  Dominus 
omnium  bonorum  retributor  pro  necessitatis  tuae 
subsidioistatibicontulit,  ipseestomnibussufticiens 
nullius  indiget :  ipse  omnia  quae  pro  ejus  distributa 
fuerint  nomine,  in  coelesti  regno  recompensabit. 
Quod  ita  esse  ne  aliquo  modo  dubitares,  et  ne  te 
censuB  d»ti  distributio  poeniteret,  hoc  te  Deus  mira. 
culo  certificare  dignatus  est.  Hoc  jam  signo,  quod  r^ 
mater  tua  cum  Domino  salva  sit,  flrmiter  crede :  hoc 
miraculo  admonita,  tu  quoque  pro  Christo  tua  dare 
ne  timueris. 

Ardgarius  e  Suecia  redit  in  solitudinem, 

34.  Igitur  post  excessum  praedicti  viri  Herigari. 
jam  memoratus  sacerdos  Dei  Ardgarius,  amore  so. 

(a)  Id  contijjisse  anno  849  docet  Ghronicon  Saxoni- 
cum  his  verbiB  :  «  Anno  dominicae  Incarnationis  849 
LcudericuB  Bremensis  Ecciesiae  tertius  episcopus 
obiit ;  cui  successit  Ansgarius  monachuft,  Hamma- 
burffensis  primusarchiepiscopus.sub  quo  coaduna- 
tio  facta  est  Bremensis  et  Hammaburgensis  paro- 


iitariae  quam  antea  duxerat  vitffi  ab  iUiB  partibuB 
egressus,  locum  suum  repetiit ;  sicque  denuo  Chri- 
stiani  inibi  positi  sacerdotali  sunt  praesentia  destitoii* 
Quare  manifesto  patuit  indicio,  quod  ad  corroboran' 
dum  fldem  praefati  viri  Herigarii,  necnon  supradictae 
matronae,  pariterque  ut  exitum  eorum  divinae  com- 
mendaret  clementiae,et  q  uod  fideliter  desideraverani, 
mysterium  videlicet  sacrae  communioni8,pro  uliimo 
viatico  perciperent,  jam  dicius  anachoreia  Ardgarius 
ad  illas  partes  destinatus  fuerii. 

Ludovico  Pio  mortuo  Anscharius  rebus  necessariis  des- 
ti^ilur,  Deseritur  a  sociis^ 

35.  Verum  inter  haec  superius  comprehensa.ooa- 
tigit  bonae  memoriae  Ludovicum  serenisBimam  impe- 
ratorem  divino  ordinante  judicio  vita  praeaenti  de- 
cessisse.  Post  cujus  obitum  cum  de  regni  divisione 
magna  fieret  perturbatio,  pastoris  quoque  nosiri 
aliquando  labefactari  ccepit  legatio.  Nam  cum  cella 
Bupradicta  Turbolt  in  partem  cessiBsei  venerandi  re- 
gis  Garoli,  ipse  eam  a  servitio  quod  pater  suus  dis- 
posuerat,  amovit ;  et  vobis  bene  cognito  dedii  Regi. 
nario.  Pro  qua  re  cum  a  fratribus  suis  gloriosissimis 
regibus,  ei  a  multis  quoque  aliis  saepius  fuissei  ad- 
monitus,  ot  ipse  eorum  petitioni  nullaienus  assenti- 
ret,  jam  dictus  Pater  noster  iunc  ccepii  aiteri  neces^ 
sitatibus  et  indigentiis.  Unde  contigit,  ut  ei  fratres 
vestri  qui  tunc  cdm  eo  hic  aderant,ad  vesiram  so- 
cietatem  redierini ;  et  multi  quoque  alii  causa  pau- 
pertatis  eum  dereliquerint.  Ipse  tantum  cum  paucis 
qui  cum  eo  subsiiterani,  prout  poierai,  se  agebat : 
et  iicei  in  paupertate  degens,  injunctum  sibi  ofO- 
cium  nequaquam  deserere  voluit. 

Ludovico  Gsrmanix  rege  agente  accijjit  Bremensem 
episeopatumj  probante  condlio. 

36.  Dominus  quoque  humilitatera  ejus  et  paiien- 
tiae  foKitudinem  conspiciens,  quia  cor  regis  in  manu 
Domini  est,  clementissimi  Domini  et  senioris  nostri 
Ludovici  regis,  qui  post  patrem  suum  hujas  regni 
gubernacuia  suscepit,  ad  hoc  animum  incitavit,  ui 
quaerere  inciperet,  unde  ei  solatium  subsistendi  fa- 
cere  posset,  quo  legationis  suae  mandaium  perficere 
posset.  Et  quia  in  hac  provincia  cellam  nullam  huic 
Jegationi  habebat  congruam,  erat  autem  ibi  juxta  epi- 
scopatus  Bremensis  Ecclesiae  tunc  desolatus  pa- 
store  (a),illum  ei  dare  disposuit.  Unde  publicocon- 
ventu  episcoporum  caeterorumque  fidelium  suorum 
tractare  cum  eis  cocpit,  utrum  hoc  ei  facere  camo- 
nica  auctoritateliceret.Domnus  enim  ei  pasior  no- 
ster  hoc  sibi  periculosum  esse  aliquo  modo  formi- 
dans,  et  ne  a  quibuslibet  naevo  cupidiiaiis  reprehen- 
deretur^  caute  providens,  non  facile  huic  dispositioni 
assentiebat.  Jubente  itaque  rege  haec  eadem  res  in 
concilio  episcoporum  ventiiata  esi.  Qui  multis  pr»- 

chiae.  »  Gonsentit  liber  donationum  ab  Adamo  ci- 
tatus  in  lib.  i,  cap.  24,  ubi  haec  unio  facta  perhibe- 
tur  ((  anno  Luthewici  secundi  nono,  »  quo  «  Aosga- 
rius  ab  Aldrico  clerico  ct  comite  Reginbaldo  legatis 
Gsesaris  ductus  in  episcopatum  esi.  » 


988 


VITA 


m 


cedentibus  exemplis  probaveruntbenepoBse  fleri,at  i  exstitit.  Qua  de  causa  postmodum  in  Wormatiaoi- 

.       ,*  •      .«1  ,  •  1«       <         <•  1  !i_A>  ^^^iiz^  j..<.v...^    ~^n.iu..«     T  ..J^..:>^    ..:i!>_.x  ^i. 


quia  dioecesis  illa,  ad  quam  ipse  ordinatus  fuerat, 
admodum  parva  erat  (nam  nonnisi  quatuor  bapti- 
smales  habebat  ecclesias),  et  hec  ipsa  multoties 
jam  barbarorum  incursibus  devastatayista  ei  causa 
Bolatii  adjungeretur. 

Ferdemi  episcopo  reddita  parU  diascesis,  ipse 
Hammaburgensem  relinet  sedem. 


vitate  positis  duobus  regibus,  Ludovico  scilicet  et 
LothariOyCoram  muita  episcoporum  utriusque  regni 
Irequentia,  praesente  venerabili  Patre  nostro,  hffic 
eadem  res  exposita  est.Quod  cum  ab  omnibus  bene 
ita  ordinatum  probaretur^ut  prsdictus  quoquepon- 
tifex  Guntharius  hocipsum  suaauctoritate  firmaret, 
cuncti  rogaverunt.  Qui  primo  quidem  fortiter  his 


37.  Verum  ne  in  aliquo  scrupulum  Ferdensispa-  -  «^eniti  ccepit,  justura  non  esse  multipliciter  osten- 


teretur  episcopu8,quodetiam  partemde  suo  episco- 
patu  uUra  Albiam  sumptam  ipse  cum  BremeBsitota 
simulparochiaretineret,  statuerunt  ut,  sicut  tem- 
pore  domini  Ludovici  primo  fuerant,  episcopatus 
ipse  etBremenBisetFerdensisrestituerentur,  et  ipse 


dens  ut  sedes  suffraganea  in  archiepiscopalem  se- 
dem  verteretur ;  nec  se  debere  honorem  sedis  su» 
in  aliquo  minuere  :po8tremo  tamen  et  ipsis  regibus,' 
et  cunctis  eimul  episcopis  ibi  aggregatis,  pro  hoo 
ipso  eum  rogantibus,  et  omnino  causa  necessitatis 
id  licitum  fore  dicentibus,  respondit,  si  apostolica 


teneret  Bremen8em,ex  qua  mijor  pars  dioecesissuffi 
BumpU  erat,quffi  etiam  tunc  eratprffisentiapastoris  ^  auctoritate  firmaretur,  ex  se  quoque   ratum  esse. 
H««nUtA.  n.,n  Hprrptn  ita  ah  ftniiirnnm  r.nryf^t\u,\i^.  ^  MissURomam  legalis,  Nicolaus  l  ratam  habethanc 

unumem,  Legatio  septentrtonaltum  regionum  An- 


desolata.  Quo  decreto  ita  ab  episcopis  constituto, 
ipse  jubente  rege,  Bremensem  suscepit  dicecesim 
gubernandam.  Porro  partem  parochie,  qus  ultra 
Albiam  ad  se  pertinere  debebat,)Valdgarius  recepit 
tunc  Ferdensis  episcopus.Quod  cum  ita  aliquandiu 
essetjiterum  diligentius  ipsa  re  in  alio  concilio  epi- 
scoporum  ventilata,  visum  est  eis  non  bonum  esse 
ut  8ede8,ad  quam  ille  ordinatus  fuerat,ab  alio  epi- 
scopo  teneretur  (nam  Hammaburg  tunc  in  partem 
cesserat  Wadgarii) ;  potestatem  quidem  regis  esse 
dicenteSyUt  dioecesim  parvam  et  admodum  captiva- 
tam  augeret,  locum  tamen  ad  episcopalem  dignita- 
tem  auctoritate  apostolica  firmatum^nuUatenusim- 
mutandum.Unanimo  ergo  consensu,  cum  voluntate 
regis  priedicti  piissimi  Ludovici,epi8Copi  ibiconsti- 


schario  conceditur, 

39.  Quo  responso  accepto,cum  etiam  omnessuf- 
fraganei  ejus  hsc  eadem  consensissent,  piissimus 
rex  jam  dictus  Ludovicus  cupiens  et  patris  suielee- 
mosynam  in  omnibus  augmentare,et  quod  ipse  dis- 
posuerat,  per  omnia  ratum  fieri ;  reverendissimum 
Salomonem  Gonstantis  civitatis  episcopum  prohoc 
ipso  ad  sedem  direxit  apostolicam,  cum  quo  etiam 
domnus  et  Pater  noster  Anschariu8,quiaipse  per  se 
non  poterat,niium  suum  fratrem  nostrum  Nordfri- 
dum  misit  presbyterum,qui  officiosissime  a  sancto 
Buscepti  papa  Nicolao,  iegationis  suae  mandatum  ei 
plane  et  dilucide  retulerunt.Qui  prudenter  et  solli- 
cite  ea  qu»  ab  ipsis  dicebantur,mente  pertractanSj 


tuti  cen8uerunt,ut  sedem  ad  quam  consecratus  fue-  C  ^^  d^q  inspirante  pro  lucrandis  animabusgentilium 


rat,  Pater  noster  Anscharius  reciperet ;  et  si  quid 
ultra  Albiam  ex  Ferdensi  ipse  retineret  dioecesi,  ex 
Bremensis  Ecclesis  parochia  illius  sedis  restitueret 
episcopo.  Quod  ita  et  regio  jussu,  et  eynodali  epi- 
scoporum  decreto,  ipsius  quoque  Waldgarii  memo- 
rati  Ferdensis  episcopi  voluntate  et  assensu  perfe- 
ctum  est. 

Eam  unumemprimo  improbat  Cotoniensis  antistes, 

38.  Porro  cum  haec  a^erentur,  Golonia  civitas,ad 
quam  Bremensis  parochia  suifraganea  erat,eo  tem- 
pore  absque  benedictione  episcopali  degebat,  quod 
quia  diuturnum(a)ex8titit,illud  etiam  sine  illius  loci 
pontificis  praesentia  necessario  decemendum  fuit. 
Postea  tamen  consecrato  ad  eum  locum  venerabili 


hancconstitutionemjustam  esse  decernens^volunta- 
tem  regis  nostri  sua  auctoritate  firmavit.Denique  ut 
ipsam  rem  diligentius  ab  eo  elucubratam  manifestius 
aperire  possimus,verba  ipsius  interponere  decrevi- 
mus,  Gum  enim  causam  legationis  ejus  et  cstcra 
superius  comprehensa  piene  et  breviter  recapitulas- 
set^denique  subjunxit  :4(Gugus  delegationis  et  aucto- 
ritatis  et  pallii  acceptionis  pagina  nobis  est  a  Ludo- 
vico  filio  nostro  per  Salomonem  sanctissimum  epi- 
Bcopum  destinatajuxta  morem  sanct»  Ecclesis  Ro- 
mans  bullata.  Per  cujus  tenorem  paginae  haec  ita 
fuisse  comperimus,sicut  pietas  nobis  jam  fati  regis 
per  fidelem  virum,  Salomonem  scilicet  episcopum, 
intimavit.  Unde  nos  yestigia  tanti  pontificisetprae- 


prasule  Gunthario,hoc  ipsum  domnus  etPater  no-  D  decessoris  nostri  sequentes  Gregorii,omnemqueibi 
Bter  ei  suggerere  studuit ,  ut  sua  quoque  auctoritate  Deo dignam  statutam  providentiam  agno8cente8,ma- 
firmaretur  cui  tamen  rei  ipse  admodum  contrarius     gnorum  principum  votum,  Ludovifci  videlicet  div» 


(a)  Annis  fere  decem  :  nam  Guntharius  de  ista 
unione  primum  litem  movit  anno  857  ;uti  Hensche- 
nius  reoteprobat  ex  Annalibus  Fuldensibu8,in  qui- 
bus  Ludovicus  mense  Februario  colloquium  habuisse 
traditurinGonfluente  castello  cum  Lothario  nepote 
auo,  tempore  vero  Quadragesims  plaoitum  habuisse 
apud  Vang^onum  civitatem,qu8B  est  Wormatia.Qua 
de  placitoseu  conventu  infra.  Res  tamen  a  Nicolao 
papa  I  confirmata  est  anno  sequenti,auo  hec  legun- 
tur  in  Ghronico  Saxonico  ms. :  «  Eodem  anno  Bre- 


mensisatqueHammaburgensis  parochis  coadunatio 
facta  est  ultimo  tempore  sancti  Ansgarii  ex  auctori-> 
tate  Nicolai  papae,qui  tam  ipsum  (|uam  ejus  succes- 
sores  legatos  et  vicarios  constituit  in  omnibus  gen- 
ttbus  Sueonum,Danorum  atque  Sclavorum,quod  et 
ante  Gregorius  papa  concessit.»  Gontra  hanc  unio- 
nem  recUmatum  rursus  pontificatu  Formosi  papae, 
cujus  litterffi  hac  de  re  haDentur  in  gratiam  Her- 
manni  archiepiscopi  Goloniensis< 


m 


S.  ANSCHARII  HAMBUftGENSIS  EPISCOPI 


968 


recordattonfs  Augusti.etsquiYoci  ejiis  ftH>  excetten- 

tissimi  regiSytam  hujus  apostoHcae  auctoritatis  prae- 

cepto,  quam  etiam  palHi  datione,more  prsdecesso- 

rum  nostrorum,  roborare  decrevimus :   quatenus 

tanta  ftmdatus  auctoritate  praenominatus  Anscha- 

riuSjprimusNordalbingorum  archiepiscopus,  et  per 

ipsum  successoresejus  hicrandis  plebibus  insisten- 

teSiadversus  tentamenta  diaboH  vaHdiores  existant. 

Ipsum  quoque  fiHum  nostrum  jam  dictum  Ansch»- 

rium  lcgatum  in  omnibus  circumquaque  gentibus 

Sueonum,  sive  Danorum,necnon  etiam  Scla^wum, 

vei  in  Cfrtcris  ubiounqneiHis  in  partibus  constitutis 

divina  pietas  ostium  aperuerit,  publicam  evangeH- 

zandi  tribuimus  auctoritatem^ipsamque  sedem  Nord- 

albingorum,  Hammaburg  dictam,  in   honor^  sancti 

Salvatoris   sancta;(][ue  ejus  intemerats  genitricis 

M^riaB  con8Ccratam,archiep{scopalem  deinceps  esse 

decernimus.  Atque  ut  strenui  praedicatoris  episcopi 

post  deceasum  crebro  dicti  Anscharii  archlepiscopi 

pprsona  tanto  ofQcio  apta  eHgatar  semper  successura, 

jaub  divini  judicii  obtestatione  statuimus.  Verum 

.quia  Carolus  rex,  frater  sepe  dicti  regis  Ludovici, 

post  decessqm  imperatoris  patris  sui  pis  memoriaB 

I^udovici,  abstulit  a  prsnominato  loco,  qui  dicitur 

Mammdburg,  monrsterium  quod  appeHatgr  TurhoU, 

utpote  quod  post  partitionem  inter  fr^trea  suos  in 

Tegao  suoco^jacerevidebatur,  situm  in  ocoidentali 

Franda,quod  ille  genitor  suus  ad  supplementum  et 

victum  episcopo  et  clencis  e^jue  dedorat ;  ccDpere, 

jBicut  fertur,  omnes  ministri  altaris  recedere :  defi- 

oientibufl  quippe  necessariis  sumptibus,ab  ipsis  re- 

4)esBeruDt  geoiibus,  et  eadem  ad  gentes  legatio  per 

Jbujiismodi  factum  defecit :  ipsa  quoque  metropoHs 

Hammahurg  pene  deserta  facta  eat.  Igitur  dum  hso 

ageFentur,mortuu8  est  dioeceseos  Bremensis  episco- 

4pus,  qn»  huic  contigua  esse  dicitur.  Gumque  sspe 

4ictu8  rex  et  hanc  diGscesim  vacantem,et  illam  no- 

vellam  institutionem  cerneret  deficientem,  insuper 

jet  utramque  hanc  Ecclesiam  Deipermittenteocculto 

judioio,  per  barbarorum  sasviUam  admodum  attenua- 

.tam ;  quarere  ccBpit,  q^^iter  prsdicta  Bremensis 

JiCctoBia  pr^dicta  npvell»  archiepiscopali  uniretur 

,«c  subderetur  sedi,nostro  hoc  votum  roborante  de- 

.OPetp.Unde  per  sape  nominatum  venerabilem  mls- 

.sum»  fiaiomonem  videlicet  Constantiae  civitatis  epi- 

jMsopiitm,  nobis  hoc  relatum  est  confirmandum,  ac 

posMiIatum  est  npstra  auctoritate  roborandum.Nos 

igitur  id  subtili  perpendentes  examine,  animadver- 

timvs  prpptier  dn^tanieim  necessitatem^etanimarum 

lucra  in  gentibus   demonstrata,  utile   fore.  Omnia 

enim  qus  proficua  EccIesiaB  probantur  existere,  et 

divinis  non  resultant  praeceptionibus,  Hcita  et  fa- 


(a)  Nicolai  Httcr»  inteer®  referuntur  apud  Phi- 
Hppum  Gffisarem,BoIlandum,  et  in  historia  episco- 
porum  Hammaburgensium. 

(6)  Nimirum  non  duae,sed  una  ecelesia  hac  unio- 
ne  facta  est  Hammaburgi  et  Bremffi,unaque  archie- 
niscopi  sedes  tametsi  antistites  visi  sunt  protuHsse 
Bremam. 


A  cienda  esse  non  dubttamus  rmaxime  in  tam  noveH» 
Gfaristianitatis  plantatione,in  qua  varii  solent  cven- 
tuscontingere.Quamobrem  auctoritate  omnipotentis 
Dei,et  beatorum  apostolorum  Petri  et  Pauli,  et  hoc 
nostro  decreto  decernimus,secundum  revercndissi- 
mi  regis  Ludovici  votum,ipsas  prsdictasdioeceses, 
Hammaburgensem  videlicet  et  Br^ensem,  non 
deinoeps  duas,  sed  unam  esse  et  vocan,  subiqne 
sedi  qua3  predecesaoris  noqtri  decreto  anshiepiseo- 
pali  est  munere  sublimata;  restitutti  cbii^taxat  de 
Bremensis  EcclesiiB  reji^us  episcopatui  Ferdenai  pari^ 
inde  ablata  NuUus  vero  archiepiscopua  Colopiensis 
ullam  sibi  deincepa  in  eadqm  dioecesi  vindicet  pote- 
stiitem.  Quin  imo  et  ipsi  et  omnibus  omnioo  saii- 
demus  ver®  reUgioniscultpribus^ut  saora  hac  lega* 
£  tione  fungentibus  aciyutorio  et  solatio  8iat,qHa(enu8 
gratia  hujus  beneflcii  plenam  mercedem  rec^re 
mereantur  ab  eo  qui  dixit:  Ite,  doceU  amnes  geni^s 
(MaUh.  xxviii,  19),  etc. ;  Qmcunque  reeeperii  vos,  mc 
recipit  (Matih.  x,  40).  Itaque  omnia  a  dilecto  fiHo 
nostro  rege  Ludovioo  ad  hop  Oep  dignum  officinm 
deputata,  nostra  etiam  pia  ejus  vota  auetoritate  fir- 
mamus.  Et  quia  casus  prsteritorum  nos  cautos  fa- 
oiunt  in  futurum,  omnem  quoque  adversantem,vel 
6ontra^icentem,atque  pns  nostris  his  studiis  quoli- 
bet  modo  insidiaatem  ,anathematis  mucroae  percuti- 
mus,  atque  perpetuae  ultionis  reum  diabolica  sorle 
damnamus  :utculmen  apostoHcum,  moreprsdeces> 
sorum  aostrorum,cau8amque  Dei  pro  affsctu  zelanles 
ab  ad versis  hinc  inde  partibus  tutius  muniamur (a).  » 

40.  His  itaquedeoretisatqueinstitutionilmspapae 

^  sanctissimi  Nioolai,  Bremensis  Ecctesiaadyunctaet 

unita  sedi  Hammaburgensi,  qua  prius  metropoHs 

constituta  fuerat,  facta  est  arcfaiepiscopalis  (d}. 

Anscharius  Horico  Danmm  fegiftuniliaris,  ciim  efus 

cottsensu  ecdesiam  construU^  Christian^  rei^gienfs 

concessa  liberteUe. 

4i.  Yerum  quia  de  dicaceseps  iUius  rationeiiafir- 
matahffic  pr®ocoupando  diximus(multum  enlmtem- 
poris  (c)fuit  exquo  s^dem  jllam  gnbernandimi  Qoace- 
pityprjusquam  aqctoritate  apostoHca.nrmQq^etar}  ad 
ea  qu8B  priusgesta  sunt  redeamus.Namque  euscepta 
Bremensi  parochia,  iterum  spiritu  ccepit  fei^yere  in- 
timo,  quia  jam  tunq  quid  daret,  habebat,  ai  quid 
pQ,sset  in  partibus  panorum  pro  Ghristi  elaborarp 
nomine.Unde  frequentius  Horicum(<f)adireiquitaac 
j)  splus  monarc]I;iiam  regni  tenebat  Danorum,  et  mu- 
neribus  eum,  et  quibusojiaque  ppterat  obsequiis, 
conciliare  stud^it :  uj;  sif a  jicentia^  prsdicatiQnis 
officio  in  regno  ejus  frui  valeret.Aliquotiesnamque 
regia  etiam  legatione  ad  eum  mittebatur,et  que  ad 
foedera  pacis  >ei  utriusque  regni  utiiitatem  pertine- 

(c)  Annis  fere  deoem  ez  supra  notatis  ad  iinm.98. 

(d)  Horuc  seu  Erious  aliis  yocatttr,Godefiidi  reaia 
anno  810  c«si  fiiius»  quem  <oum  Rorac  aei^  RocicDO 
Herioldi  cegifi  fratre  male  oonfusnm  fui^  prot^st 
Henschenius. 


980 


VITA 


bant|  fttrenue  ei  fldeliier  i^ragebat.  Oua  de  re  co-  A  vaoro  ealutari,  puri  et  immaculatt  vitn  oterBs  )a» 


gnita  iide  et  bonkate  saocU  viri,  predioiQs  HoriouB 
rex  multo  eum  afTectu  coapit  venerari,  et  libenter 
cgus  consiHouti,  ac  familiariseimum  in  omnibusba- 
bere:  ita  ut  ot  inter  secreta  sua,  dum  de  negotiis 
regni  cum  consiliariis  tractaret,ip8i  lioeretinteressa 
Ea  quoqne  quae  inter  popuium  bujue  terre,videHoet 
Saxonum,  ao  regnum  ipsius,  oausa  foBderis  debe^ 
bant  oonstitui,  non  aliter  nisi  de  iide  illius  volebat 
firmari :  boc  sibi  dicens  omnimo-  fldisaimum  esse, 
quod  iile  ei  et  laudasset  et  spopondisaet.  Hao  itaque 
familiaritate  potitus,  coepit  etiam  illi  persuadere,  ut 
iieret  Christianus.  Ille  quoque  omnia  qua  ei  ex  dif- 
vina  intimabat  Scriptura,  benigne  audiebat,  et  bona 
prorsus  ac  vere  salutaria  esse  Jaudabat,  seque  his 


Duas  absque  aliqna  retardatione  intrarcai.  Moitl 

quoque  apud  eos  inflrmitatibus  detenti,  cum  se  fru«- 

stra  idolis  pro  salute  sua  sacriflcasse  videmt,  ei  a 

propinquis  snts  desperarentur ;  «id  Domini  miseri^ 

cordiam  con  fugientes  Ghristianos  se  fierit  devovebant 

oumque  accito  saeerdote  baptismi  gratiam  percepis- 

scnt,  statim  incolumes  divina  largitate  fiebaDt,  8i&' 

que  orevit  in  eodem  loco  Dei  miseratio,  et  ad  fldem 

Domini  conversa  est  multitudo. 

Anscharius  peHia  Horici  lidenHa^  recusante  Gauxberio, 
legaiionem  ad  Suecos  iterum  suscipiL 

43.  Inter  hffic  vero  domnus  et  Pater  noster  Ao- 

scharius  etiam  pro  gente  Sueonum,  eo  quod  sacer- 

dotis  pr«sentia  tunc  desolati  essent,  nimio  condo* 


plurimumdeleotari,aclibenterChri8tivellegratiam  ^  ^^^^  affectu,  a  prafato  poscere  coepit  rege  Horieo 
promereri.  Cui  post  talia  vota  Pater  sanctissimus      ^ibi  in  omnibus  familiarissimo,  utisui  auxiliofinee 

illius  regni  petere  posset.  Qui  oum  maxima  bener 
volentia  hanc  quoque  petitionem  ejus  suecipiens, 
ita  SK  per  omnia  facturum  promisit.  Qoa  de  caus^i 


patienter  suggerere  eoBpit,ut  Ghristo  DOmino  con*- 
eederet  hano  benevolentiam,  quod  ei  gratissimum 
foret,  ut  in  regno.suo  ecclesiam  Qeri  permitter6t,ubi 
sacerdos  omni  tempore  prfiesenft  adesset,  et  verbi 
divini  semina,  ao  bapiismi  gratiam  quibuscunque 
suscipere  volentibus  traderet.Quod  ille  benignissimo 
concessit  affectu,  et  in  portu  regni  sui  ad  hoo  aptis- 
simo,  et  huic  regioniproximo;  ScUasteiek{a)  vocato, 
ubi  ex  omni  parte  conventus  fiebat  begotiatomm, 
ecclesiam  illi  fabricare  permisit,  tribuens  locum  in 
quo  presbyter  maneret :  data  pariter  licentia,  ot 
quicunque  vellet  in  regno  suo,  fieret  Ghristianus. 
BapUsmus  cur  a  quibusdam  dilatue,  ab  aliie  redpius 

cum  sanitate  cerparis. 


domnus  episcopus  noster  cum  prefato  ccepit  Gaus- 
berto  pontifice  de  hoc  ipso  tractare,  necess$iriui|i 
esse  diccnsy  ut  iterum  probaretur,  si  fortegens  illa 
divinitus  monita  sacerdotes  secum  manere  patere- 
tur,  ne  fides  Ghristi  illis  in  partibus  ccepta,  eorum 
negligentiaaliquando  deperiret.  PredictusveropoA- 
tifez  Gauzbertus,  qui  et  Simon,  se  inde  expulsum, 
rursum  iocum  illum  repetere  non  ausum  req[>ondit: 
nec  id  valde  proficuum  fore  posse,  imo  magis  pe^ 
riculosum,  si  denuo  priorum  reminiscentes,aliquid 
perturbationiscirGaeumexcitarentaSibi  magis  coq- 


42.  Hac  ergo  domnus  episcopufl  noster  acoepta  C  gruum  videri,  ut  illc  ire,qui  hanc  legationcon  primo 


liceniia,  stalim  quod  diu  desideraverat  perfecit  i  et 
constituto  ibi  presbytero,  gratia  Dei  in  eodem  looo 
fructuoeius  crescere  ccepit.  Multi  namque  ibi  antea 
erant  (^ristiani,  qui  vel  in  Gorstado  vel  in  Hamma- 
burg  baptizati  fuerant :  quorum  t[uidam  prtmoroa 
ipsius  vici  hal)ebantur^  et  gaudebaiit  facultatem  aibi 
datam  Christianitatem  suam  obeervandi.  Quorum 
exem.pio  multa  quoque  aiii  et  viri  et  femine,  relieta 
superstitiosa  idolorum  cultura,adildem  Domini  con- 
versi  baptizabaatur.  Factumque  est  gaudium  mag- 
num  in  ipso  loco :  ita  ut  etiam  gentis  bujus  homines 
absque  ullo  pavore»et  (quod  antea  non  Hcebat)et  nego- 
tiatores  tam  hinc,  quam  ex  Dorstado  vicum  ipsum 
libere  expeterent,ethacoccasione  facultaa  totiusboni 


susceperat,  quique  benignissime  ibi  babitus  fuerat. 
Ipse  verocum  eo  nepotem  suum  mittere,  qm  ibi  ei 
locus  prsdicandi  inveniretur,  remaneret,  et  sacer- 
dotali  apud  eos  ofHcio  fungeretur.  Hoc  itaque  ratum 
inter  se  decernentesycoram  prssentia  ciementissimi 
regis  venerunt  Ludovici,  causamque  h^jusoemodi 
ei  retulerunt,  atque  utejus  licentia  ita  fieri  penait- 
teretur  exond)ant.Qui  sciscitatus  'Utrum  ipsi  in  faac 
voluntate  concordee  fuiaseat,  responsum  a  venera- 
biliGanzbertopontificetaleacoepit:  In  Dei,  inquii, 
servitio,  nossomperconcordes  et  fuimus  et  sumue, 
etistud  unanimoconaenau  itafierio»pimus.ltjuiue 
serenissimus  rex  in  Dei  causa  semper  yoluntarius, 
secundum  quod  inter  eos  oonvenerat,  leotionem 


inibi  exuberaret.  Et  cum  multi  inibi  baptizati  super-  u  bancpro  Ghristi  nomine  pastori  nostro  iigunxit  reli- 


vixerint,  innumerabilis  tamen  albatornm  multitudo 
exinde  ad  regna  conscendit  coEilorum.  Quia  libenter 
quidem  signaculum  crucis  recipiebant,  ut  catecbu- 
meni  (6)  flerent,  quo  eis  ecclesiam  ingredi,  et  sacris 
officiis  interesse.liceret:  baptismi  tamen susceptio- 
nem  difFet^ebant,  ho^  8ibii)onumdvjudioantes,utin 
linevitaB  susb  baptizarentur;  quatenus  purificati  la- 

(a)  De  hoo  emporio  superius  actum.  8ieaswieh,BevL 
SiestvicumfOUm  Angelorum  8edes,naB^dacatu8SIes- 
wtci  titulus,  4e  Sleswieh. 

(6)0uo  rituetiam  saBcuk)  nono  fierent  catechumeni, 
lege  epistolam  Jess»  AmbiaMisisepiflODpi*  ruJn  ea- 


giosissimo,  sus  qimque  partis,  siouti  et  ^patjer  eju0 
fecerat,  ad  regem  Sueoaum  tmandata  ei  commxt- 
tens. 

Visione  coslesti  animatur. 
44.  Igitur  devotissimus  Pater  noster  ad  faoc  iter 
prsparare  se  coopit,  et  ut  quantocius  hoc  expleret, 
ferventiori  ibcitabatur  spiritu.  Siquidem  et  hoo  cob- 

dem  fusius  exponit,  quae  Angustinus  prsstringit  his 
verbis:  «  Signabar  jam  signo  crucis,  et  condiebar 
mus  sale  jam  indeab  utero  matris  mefle,  »in  lib.  i. 
Gonfessionum,  cap.  11. 


m 


S.  ANSCHABII  HAMBURGIS  EPISGOPI 


m 


Htus  sibi  injunctum  credebat,  visione  quadam  imbu- 
tus,quam  antea  viderat.  Visum  namque  est  ei,quod 
pro  ipso  itiuere  valde  esset  soUicitus,  et  quod  ad 
quemdam  deveniret  locum,  in  quo  erat  structura 
ffidificiorum  magna,  et  mansiones  divers»,  ubi  ob- 
vius  sibi  quidam  factus  locutus  est  ei,  dicens :  De 
itinere  quo  sollicitaris,  et  de  his  quae  sunt  in  corde 
tuo,  ne  supra  modum  contristeris :  quiahic  est  qui- 
dam  propheta,  qui  te  de  his  omnibus  oertum  red- 
det ;  et  ne  aliqua  menti  tus  super  hoc  insideat  du- 
bitatio,  dicam  tibi  quis  sit  ille  prophfita.  Abbas  qui- 
dam  clarissinius  Adalhardus  ipse  nunc  est  propheta 
a  Domino  ad  te  missu8,qui  tibi  ea  quo  proventura 
sunt,  annuntiabit.  Quoilleaudito  exhilaratusanimo, 
visus  est  illi  respondisse:  Domine,  ubi  inveniam 
eum  ?  Et  ille :  Tu,  inquit,cum  labore  invenies  eum, 
necestlioitum  tibi  cuiquam  insinuare.  Tunc  visum 
estei,  qqodiretpercircuitummansionisipsum  qufle- 
rendo,  et  in  mente  sua  tractaret.  Si,  inquit,  non 
interrogatus  a  me  annuntiaverit  mihi  qu®  sunt  in 
animo  meo,  tunc  verum  illum  prophetam  compro- 
babo.  Ad  quamdam  ergo  pcrveniens  mansionem, 
speciosissimam,  vidit  eum  ibi  in  solio  suo  sedentem, 
et  etatim  recognovit.  Ille  quoque  confestim  pronun- 
tians,  intentus  in  eum  dicere  quoque  ccepit :  «  Au- 
dite,  insuls,  et  attendite,  populi  de  longe.  Dominus 
ab  utero  vocavit  te,  de  ventre  matris  tues  recordatus 
est  nominis  tui,  et  posuit  os  tuum  quasi  gladium 
acutum  :  in  umbBa  manus  suse  protexit  te,  et  posuit 
te  quasi  sagittam  electam ;  in  pharetra  sua  abscon- 
ditte,  et  dixit  tibi :  Servus  meus  es  tu,  quiain  fe 
gloriabor.  »  Quo  dicto,  extento  brachio  manum  dex- 
teram  ad  eum  ocepit  erigere.  Ille  autem,hoc  viso,  ad 
genua  ejus  accessit,sperans  eum  se  velle  benedicere. 
At  ille  subjunxit :  «  Dedi  te  in  lucem  gentium,  ut 
sis  illis  in  salutemusque  ad  extremum  terrsB.  Reges 
videbunt,  et  consurgent  principes,  et  adorabunt 
Deum  tuum  et  sanctum  IsraeKquia  glorificavit  te.  » 
Hanc  ergo  visionem  servus  Dei  cum  ante  profectio- 
nem  illam  longe  vidipset,  certum  tenebat  animo^Dei 
se  imperio  ad  partes  illas  incitari ;  et  maxime  in 
verbo  quod  dictum  est  illi :  Audite,  insulae,  quia 
omnis  fere  patria  illa  in  insulis  est  constituta.  Et 
quodsubjunctum  est:  Eris  illis  in  salutem  usque  ad 
extremum  terraa,  quia  finis  mundi  in  Aquilonis  par- 
tibus  in  Sueonum  conjacet  regionibus.  Denique  ver- 
bum,  quod  cum  propheta  Jeremia  in  fine  oominuta- 
tum  est,  soilicet,  quia  glorificahit  te,  ardorem  desi- 
derii^  illi  maximum  nutriebat,quia  palmam  martyrii 
olim  sibi  promissam  hoc  significare  putabat. 

Sueonum  regi  ab  Horico  commendatus,  venit  in 
SueciamcUemonum  instinctinctu  inseturb<Uam. 

45.  Profectionem  itaque  hanc  suscepturus,  Jam 

(a)  Ita  etiam  Gualdo.  Olaum  vocant  auctoresrecen- 
tiores. 

(6)  Hinc  AdamusdeSueonum  veterum  superstitio- 
nibus  ajgens  in  cap.  233:  »  Colunt  et  deos,  inquit- 
ex  hominibus  factos,  quos  pro  ingentibus  factis  im- 
mortaiitate  donant,  sicut  in  Vita  S.  Anscharii  iegi- 


A  dicti  regis  Horici  ftiiasum  pariter  et  signum  Beeam 
habuit,qui  regi  Sueonum,  nomine  Olef (aj.partis  sua 
mandatum  tale  intimari  jussit,  servum  Dei,  qai  ex 
parte  regis  Ludovici  missus,  fines  regni  ejus  pete- 
ret,  sibi  per  omnia  cognitum  fore,  ac  se  in  vita  saa 
nunquam  tam  bonum  vidisse  hominem ;  nec  in  quo- 
libet  mortalium  aliquando  tantam  fidem  invenisse, 
ideoque  cognita  ejus  sanctissima  bonitate,  omnia 
qutt  illi  in  regno  suo  causa  ChristianaB  religioais 
disponere  vellet,  se  ei  ooncessisse :  ipsumque  pe< 
tere,  ut  similiter  in  regno  suo  ei  permitteret  calta- 
ram  Cbristianitatis,  quam  optabat  statuere,  quia 
ipse  nihil  aliud  quam  quod  bonum  et  rectum  foret, 
vellet  perficere.  Susceptum  itaque  peragens  iter, 
viginti  ferme  diebus  navigio  transactis,  pervenit  ad 

n  Byrcam,  ubi  invenit  regem  et  multitudinem  popoli 
nimio  errore  confusam.  Instigante  enim  diabolo, 
adventum  beati  viri  omnimodis  prssciente,  cootigit 
eo  ipso  tempore,  ut  quidam  illo  adveniens  diceret, 
80  in  conventu*deorum,  qui  ipsam  terram  possidere 
credebantur,  adfuisse,  et  ab  eis  missum,  ut  hsc 
regi  et  populis  nuntiaret.  Vos,  inquiunt,  nos  vobis 
propitios  diu  habuistis,  et  terram  incolatus  vestri 
cum  multa  abundantia  nostro  a^jutorio  in  pace  et 
prosperitate  longo  tempore  tenuistis ;  vos  quoque 
nobis  sacrificia  et  votadebita  persolvistis,  grataque 
nobis  vestra  fuerunt  obsequia.  At  nunc  et  sacrificia 
solita  subtrahitis^  et  vota  spontanea  segnius  offer- 
tis ;  et,  quod  magis  nobis  displicet^alienum  Deum 
super  vos  introducitis.  Si  itaque  nos  vobis  propilios 
habere  vultis^  sacriflcia  omissa  augete,  et  vota  ma- 

C  jora  persolvite,  alterius  quoque  Dei  culturam,  quc 
contraria  nobis  docetur,  ne  apud  vos  recipiatis,  et 
ejus  servitfo  ne  intendatis.  Porro  si  etiam  plures 
deos  habere  desideratis,  et vobis  nos  non  sufficimos, 
Bricum  quondam  regem  vestrum  nos  unanimes  in 
«collegium  nostrum  (6)  adsciscimus,  ut  situnuB  de 
numero  deorum.  Hoc  ergo  diabolioum  mandatam 
publice  denuntiatum,  in  adventu  domni  episcopi 
mentes  cunctorum  perturbabat,  et  error  nimiosac 
perturbatio  corda  eorum  omnium  confuderat.Nam 
et  templum  in  honore  supradicti  regis  dudum  de- 
functi  statuerunt,  et  ipsi  tanquam  deo  vota  etsa- 
crificia  offerre  coeperunt. 

Amieis  dissuadentibus,  regem  ad  eputas  invitat,  qui 
legationem    approbcU,  sortium    conditione  mt^* 
])     posita, 

46.  Adveniens  itaque  illuc  domnus  episcopos,  ab 
amiois  suis,  quondam  ibi  cognitis,  qusrere  ccepit, 
quomodo  regem  super  hac  re  interpellaret.  Qui 
omnes  toto  adnisu  contradicentes,  asserebant  oibil 
omnino  ea  vice  legationem  cjus  proficereposse:  sed, 
si  quid  haberet  pretii,  ea  ratione  eum  daredebere, 

tur  Hericus  rex  fecisse^  omnibus  scilicet  diis  attri* 
butos  sacerdotes,  qui  sacrificia  populi  offerant  >• 
Ubi,  si  bene  h^jus  loci  sensum  expressit  Adamus, 
Hericusrex  praecessorem  oognominem  suum  in  de^ 
rum  numerum  retulisse,  eique  sacra  et  flamioes  di- 
casse  iatelligendus  est. 


993 


VITA 


994 


ut  vivus  inde  evaderet.  Quibusille  '."Non,  inquit,  A  factum  unusexprimoribuSyamicusdomniepiscopi, 


pro  vit«  me^e  redemptione  aliquid  hicdaturussum: 
quia  si  Dominus  meus  ita  disposuerit,  pro  ejus  no- 
mine  paratus  sum  hic  et  tormenta  subire,  et  mor- 
tem  pati.Gum  ergo  pro  hac  re  in  maxima  essetpo- 
situs  anxietate,  tandem  accepto  consilio  regem  ad 
sjaum  invitavit  hospitium.  Gui  convivium  exhibens, 
dona  qus  potuit  obtulit,et  legationis  suae  mandata 
retulit :  nam  et  antea  per  missum  Horici,  et  per 
fideles  domni  episcopi,  quiibi  manebant^causa  ad- 
ventus  ipsius  eidem  regi  denuntiata  fuerat.  Delecta- 
tus  itaqueet  claritatis  ipsius  benevolentia^etmune- 
rum  datione,  se  quidem  qus  ille  suggesserat  gra- 
taater  velle  respondit.  Antea  tamen  hic,inquityfue- 
runt  clerici,  qui  populari  seditione  hinc,  non  regio 


statim  ei  innotuit,  et  ut  consolaretur  animo  admo- 
nuit,  dicens  :  Gonfortare,  viriliter  age,  quia  Deus 
voluntati  et  legationi  tua  non  abnuit.  8icque  ipse 
fiducia  sumpta  spiritn  interiori  laetiHcatusezsulta- 
bat  in  Domino. 

Placiti  etiam  accedit  consensus. 

48.  Deinde  cum  dies  placiti  advenisset,  quod  in 
praedicto  vico  Byrca  habitum  est,  sTcut  ipsorum  est 
consuetudOfprflpconis  voce  rex  quae  esset  eorum  le- 
gatio,  intimari  fecit  populo.  Quo  illi  audito,  sicut 
erant  antea  crrbreconfusi,diver8a  sentire  ettumul- 
tuare  cocperunt.  Quibus  ita  perstrepentibus,  consur- 
gens  unus,  qui  erat  senior  natu,  in  medio  plebis 
dixit :  Audite  me,  rex  et  populi :  de  cultura  ipsius 


jussu.  ejecti  sunt.  Quapropter  et  ego  hano  legatio-  g  d^j  pluribus  nostrum  bene  est  jam  eognitum,  quod 


nem  vestram  confirmare  nec  possum,  nec  audeo, 
priusquam  sortibus  deos  nostros  consulam,  et  po- 
puli  quoque  super  hoc  voluntatem  interrogem.  Bit 
missustuusin  plaeito  mecum  proximo,et  egoprote 
loquar  populo,  et  siquidem  diis  fautoribus  illi  tuae 
consenserint  voluntati,  quod  quaesiisti  prosperabi- 
tur :  sin  autem,  et  hoc  tibi  notum  fuciam.  Sio 
quippe  apud  eos  moris  est,utquodcunque  negotium 
publicum  magis  in  populi  unanima  voluntate  quam 
in  regia  consistat  potestate. 

Anscharius  divina    inspiratiane  eonfirmatur.  Sortes 

favent  coeptis  ejus. 

47.  Hoc  ergo  pastor  noster  devotissimus  responso 
regis  accepto,  totum  se  ad  Dsmini  convertit  refu- 


in  se  sperantibus  magnumpossit  faceresubsidium. 
Nam  multi  jam  nostrum  saepius  et  in  marinis  peri- 
culiSy  et  in  variis  necessitatibus  hoc  probaverunt, 
Quare  ergo  abjicimus,  quod  necessarium  nobis  et 
utile  scimus?  Aliquando  nempe  quidam  ex  i^obis 
Dorstadum  adeuntes,hujusreligionis  normampro- 
futuram  sibi  sentientes,  spontanea  voluntate  susci- 
piebant.  Nunc  multae  interjacent  insidiae,  et  pirata- 
rum  infestatione  periculosum  valde  nobisiter  illuci 
factum  est.  Quod  ergo  tam  longe  positum  prius  quae- 
rebamus,hic  nobis  modooblatum^quarenonsusci- 
pimus?  et  qui  hujus  Dei  gratiam  nobis  in  muUis 
utilem  probavimus,quare  servos  ejusnobiscumma- 
nere  non  libenter  assentiamus  ?  Attendite,  popuii, 


gium,  jejuniis  et  orationibus  vacans,atque  in  con-  1  consilium  nostrum,  et  nolite  abjicere  utilitatem  ve« 


tritioneet  afQictlone  cordis  seipsum  in  conspectu 
Dei  bumilians.  Verum  ipso  inter  has  pressurarum 
angustias  posito,  cum  dies  placiti  appropinquaret, 
quadam  die  intersacra  missarum  solemnia,  dumsa- 
cerdos  altari  astans  mysteria  sacra  benediceret,  illi 
in  terra  prostrato  coelestis  infusa  est  inspiratio.  Si- 
quidem  Spiritus  sancti  dono  interius  roboratus,  et 
fiducia  maxima  in  anima  confortatus,  cognovitsibi 
omnia  proventura  uti  vellet.  Unde  eidem  sacerdoti 
sibi  in  omnibusfamiliarissimopostmissamdenun- 
tiavit,  nibil  trepidationis  se  habere  debere,  quia 
gralia  Dei  secum  comitaretur.Guiinterrogantiquo- 
modo  id  sciret,  divinitus  sibi  inspiratumrespondit. 
Quam  mentis  ejus  illustrationem  frater  ille  satisre- 
cognovit,  quia  taliter  eumconsolaridivinitusmultis 


stram.  Nobis  cnim  quando  nostros  propitios  non  pos- 
sumus  habere  deos,  bonum  est  bujus  Dei  gratiam 
habere,qui  semper  in  omnibus  potest  et  vult  ad  se 
clamantibus  auxiliari.Hoc  ergo  itaperorante,omni8 
multitudo  populi  unanimis  efTccta,  elegit  ut  secum 
et  sacerdotes  essent,  et  quae  eompetebant  mysteriis 
Ghristi,  sine  ulia  contradictione  fierent.  Rex  itaque 
a  placito  surgens.  statim  cum  misso  domni  episcopi 
suum  direxit  nuntium,  maodans  populi  unanimita- 
tem  ad  suam  voluntatem  conversam,  sibique  per 
omnia  placere :  necdum  tamen  se  plenam  ei  licen- 
tiam  concedere  posse,  donec  in  alio  placito,  quod 
erat  in  altera  parte  regni  sui  futurum,  idipsum  po- 
pulis  ibi  positis  nuntiaret.  Tunciterum  bonae  memo- 
riffi  Pater  noster  consueta  sua  sibi  requirens  subsi- 


antea  probavit  indiciis.  Hanc  ergo  animi  ejus  fidu-  D  dia,divinam  clementiam  intehtius  exorabat.  Et  ecce 


ciam  statim  rei  confirmavit  eventns.  Nam  rex,  con- 
gregatisprimo  principibus  suis,de  hac  Patris  nostri 
legatione  cum  eis  tractare  coepit,  qui  sortibus  (a) 
quaerendum  statuerunt,  quae  supec  hoc  deorum  vo- 
luntas  esset.  Exeuntes  igitur  more  ipsorum  in  cam- 
pum  miserunt  sortes,  ceciditque  sors  quod  Dei  vo- 
luntate  religio  Ghristianorum  ibi  fundaretur.  Quod 


placiti  tempus  advenit,  et  rex  praeconis  voce  lega- 
tionem  domni  epi8Copi,atque  omnia  pariter  quaein 
priori  placito  dicta  et  acta  fuerant  intimari  fecit. 
Divina  ergo  providentia  largiente,  omnium  corda  ita 
adunata  sunt,  ut  prioris  placiti  consensum  cuncti 
laudarent,  et  se  quoque  his  assentiri  velle  mudis 
omnibus  faterentur. 


(a]  More  Germanis  famiIiari,auotoreTacitoinlib. 
de  Moribus  Germanorum.  Et  Julius  Gaesar apud  Ger- 
manoseamfuisse  consuetudinem  tradit, «  ut  matres- 
familias  eorum  sortibusetvaticinationibu^  declara- 


rent,utrum  praelium  commiti  ex  usu  e§9et,  neene,» 
in  lib.  I  de  Bello  Gallico.  Lege  Acta  SS.  Vulframni 
et  Vuillebrodi. 


m 


S.  ANSCHARII  HAfifBUfiGBNSIS  EPISCOPI 


m 


EeekiUB  eamifneniae  accipU  faeuUaim 

49.  Hoc  itaqQe  focto,  convocato  ad  se  r«x  domno 
episoopo.qu»  ftierantgesta  retulit.  Skque  omnium 
nnankna  voluntateet  consensu  decreviti  ut  apud  eos 
et  ecclesiie  fabricarentur,  et  sacerdotes  adessent ;  et 
quicunque  vellet  de  populo,  absque  contradictione 
fleret  Ghristianus.  Dotnnue  autem  et  pastor  noster 
praedictum  nepotem  venerabilis  Gauzberti  episcopi, 
Erimbertum  nomine,  manibus  regis  commendavit 
ut  suo  auxilio  et  defensionemunitus^divinamyste, 
ria  ibidem  ageret.  Gui  etiam  rez  in  prsfato  vico 
alrium  unum  adoratoriumdeditfabricandum.Dom- 
nus  quoque  episcopus  presbytero  ad  habitandum 
alter-um  cum  domo  emit,  priebensque  idemrexbeni- 
gnissimum  circadomnum  episcopum  di]ec(ionis8ue 
&vorem  iidelissimum  quoque  in  omni  pMe  sui 
circa  GhristiansQ  religionis  cultum  se  fore  vcDe  pro 
misit.  Sicque  per  Domini  gratiam  rite  omnibus^pe 
ractis,  domnus  episcopusad  sua  reversus  est. 

Passiatiis  consideraiione  discit  tolerare  aduersa, 

50.  Porro  angustiam  maximam  mentis,  quam  in 
ipso  perpesBus  est  itinere,  dum  illud  iter  pararetur, 
Domino  revelante,  Pater  noster  sanctissimus  ante 
prsscivit.  Visum  namqueestillf  quadam  nocte,quod 
tempus  esset  passionis  Domini,et  quod  illo  praesens 
adessetyCum  Dominus  Jesus  Ghristus  a  Pilatoduce- 
returad  Herodem,etrur8us  abHerode  ad  Pilatum; 
denique  cum  a  Judsiset  militibus  sputa  etoppro- 
bria  patiens,  per  omnia  merobra  verberibuSyUt  ipsi 
videbatur,  afflceretur ;  ipse  non  sufferens  eio  iilum 
puniri,accQrren8,opposuit8e  post  dorsumejusver- 
berantibu8,omniaqueverbera,qu8eiIliinfligebantur, 
ipse  in  corpore  8U0  8UBciperet,ezceptoquodstatura 
procerior,  capite  illo  eminentior  videbatur,  et  idcirco 
Ulad  defendere  non  poterat.  Hanc  itaque  visionem 
miles  invictus  Ghristi,  quid  signlflcaret  prius  non 
cognovit,  quam  de  hoc  itinere  reversus  mente  tra- 
ctavit,  quanta  opprobria  et  irrisiones  ibi  sustinuerit, 
et  in  quantaangustia  fuerit,quantasqueblasphemia8 
in  Deum  iilatas  ibi  sustulerit.  Nam  quantum  ad^j^e 
pertinuitanimam,ibiiIIesinedubio  pro  Ghristo  pas- 
sasest^etibi  Ghristus  in  servo  suo  prins  eibiillata 
denuo  Bustinuit  iniproperia.  Porroquodcaputilliue 

'  defendere  non  poterat,  hoc  signifloare  putabat,  quia 
eaput  Christi  Deus,  quod^  presBiones,  quas  sancti  in 
hoc  mundo  pro  Cbristo  sustinent,  partim  etiam  ad 
ipsam  Dei  pertineant  majestatem  :  quas  ipse  in  ee 
quodammodo  compatiendo  suscipiens,  ad  tempus 
quidem  tolerat,  eed  quandoque  districte  Judicat. 

Curlandos  de  Danis  victores  Sueci  opjmgnant, 

•  1.  Nec  prsetereundum  quoque  videtur  qualiter 
virtus  Domini  post  hanc  profectionem  jam  dictis 

ia)  Adamo  Gurlandia,  qu»  gens,  uti  ipse  ait  cru- 
delissima,  clngitur  mari  Baltico  et  sinu  Livonico  ; 
contigua  Livonis,  Samogiti»,  Lituaniae. il(o/o  orbe 
ibi  responsa  petuniurfinquM  Adamus  in  lib.iii,  cap. 
75,  maxime  ah  Hispanis  et  Grascis,  qui  et  addit  in- 
colas  vestitu  nmachico  induto  esse. 


X  SoeonSbtts  patefaela  eit  CeuB  ^^im  quedain  loo^ 
ab  eis  peBHayVoeata-GhQri^a^^SueoQumpriQcipaiui 
olim  Bnb(jeota  fumit;  sed  jam  tunc  diaecat,qQod 
rebeUando  .eis  aul^iei  dedignabatlir.  Denique  Dam 
soienteetemporeBupradictcquoddomausej^iaoopQe 
Jam  in  partee  Sueon»m  advenerat,  navium^ngiea- 
gata  multitudine  ad  eamdem  pmexerunt  patriaiii, 
volentes  et  bona  eorum  diripere,  ot  sibi  eoe  sokju- 
gare.  Regnum  vero  ipsum  quinque  babebat  cWita- 
tes.  Populi  itaque  inibi  manentes,  cognito  eorum 
adventu,  oonglobati  in  unum  coeperunt  viriliter.reai- 
stere,  et  sua  defendere  :  daiaque  sibi  victoria,  me< 
dietate  populi  Danorum  oaode  pro8trata,aiedia  quo* 
que  navium  eorum  diripuerunf,  auro  et  ai^nto 
spoliisque  multis  ab  eis  acceptis.  Quod  aadieDS 

|.  pFBedictuB  rex  Olef  populuBque  Sueonupi,  voleatos 
sibinomenacquirere,  quod  facerepossent,qQfiDaQi 
noB  fecerant;  et  quia  sibi  etiam  antea  subjeoti  fuo 
rant,  innumerabili  congregato  ewrcitu,  illas  adle- 
runt  partes.  Et  primo  quidem  improviae  ad  quam- 
dam  urbem  regni  ipsorum,  vocatam  Selburg{b)t  ia 
qua  erant  Bept«n  milia  pugnatorum,  deve&iented, 
penitusiilam  devastando  etspoliandosaccenderuot. 
Exinde  confortati  animo,  dimissis  navibos,  iter 
quinqae  dierum  arripientes,  ad  aliam  urbem  ipso- 
rum,  quae  Apulia(c)  dicebatur,  efTero  corde  propera- 
bant.  Erant  autemin  ea  urbe  quindecimmilliabel- 
latorum.  Gum  itaque  illo  advenissent,  conclusis 
ipsis  in  civitate,  isti  a  furis  urbem  debellare  illi 
de  intus  cajpere  viriliter  repugnarerilUintrinsecus 
defendebsnt,  isti    exterius    impugnabant,  sicque 

C  transierunt  dies  octo,utomni  die  a  maDe  usquead 
vesperam  dimicantes  bello  instarent,  et  multi  binc 
et  inde  caderent,neutra  tamen  pars  victoriom  obti- 
neret. 

Diis  frustra  invocatis,  ad  Christum  se  couveriunL 
52.  Gum  ecce  nono  die  popuIasSueoQam  diutiat 
csede  fatigatus,  cccpit  angustiari,  et  timido  corde 
expavescens  hoc  solum  cogitare  quomodo  inde 
evaderet.  Hic,  inquiunt,  non  proficimus,  et  naves 
nostrae  longe  absunt.Nam  quinque  dierum,utpr£- 
diximus,  iter  erat  ad  portum,  in  quo  naveseoram 
stabant.  Gum  ergo  quidsibi  esset  agedum,Dimittm 
turbatl  omnimodis  nescirent^  quarendum^rtibus 
statueruntyUtrumdii  eorum  vellentauxiliari,utvel 
victoriam  caperent,  vel  vivi  inde  evaderent.  Missis 

f\  itaquc  sortibus,  neminem  deorum  qui  eis  subsidio 
esse  vellet,  reperire  potuerunt.  Quod  cum  denun- 
tiareturin  popuIo,uIuIatuset  gemitusimmensusex- 
citatus  est  in  castris,  omnisque  virtus  ab  eisrecessit. 
Quid,inquiunt,infeiices  acturi  sumus?  diireccss^ 
runta  nobis,  et  nulIuseoruma(^utorestnostri!Quo 
fugiemus?  Ecce  navea  nostraB  longius  sunt  posila 

(b)  Seburffum  sive  Selburgum  etiamnumaddexte- 
ram  ripam  Uuinae  fluvii  arx  est  ducisCurIandi«,ut 

Botavit  Hens<^enius. 

(c)  Gualdoni  ^i^puim.  Hensebeoius  suspicBturesae 

Pilam  urbem  in  cmAniis  CwrlaQdi«  et  Samogi* 
tiae. 


Wl 


VITA 


908 


fi]fgientibusque  nobisisti  insequeates  usque  ad  inter-  A. 
Qecionem  nos  delebunt;  quid  ergo  nobis  erit?  Gum 
itaque  in  tania  essentangustia  positi^quidam  nego- 
tiatorum  memores  doctrinffi  et  institiitionis  domni 
episcopiy  suggerere  eis  coeperunt.  Deus,  inquiunt, 
Qiristianorum,  multotiesad-se  clamentibus  auxilia- 
tur»  et  •potentiesimus  est  in  acUuvando.  Qusramus 
an  ille  nobiscum  esse  velft,  et  vota  illi  placita  libenti 
animo  spondeamus.Omnium  itaque  rogatu  eupplici 
missa  sors,  et  inventum  quod  Ghristus  eis  vellet 
auxiliari.  Quod  cum-publice  denuntiatum  cunctis 
innotuissetyOmnium  corda  ita  subito  roborata  sunt, 
ut  confestim  ad  urbem  expugnandam  intrepidi  vel- 
lent  accedere.  Quid,  inquiunt.  nobis  nunc  formi- 
dandum^  quidve  pavendumest?  Ghristusestnobis- 
cum,  pugnemus  et  viriliter  agancusy  nihil  nobis  ob-  n 
stare'poterit :  nec  deerit  nobis  certa  victoria,  quia 
potentissimum  deorum  nostri  udjutorem  habemus. 
Googlobati  ergo  omnes  laeto  et  forti  animo  ad  de- 
bellandam  profecti  sunt  urbem. 
yictoriam  obtinenl  fasdere  factp  ^jejunia  vovent ;  elee* 

mosynis  vacant, 
53.  Cumque  in  circuitu  astantes  pugnam  inire 
vellent,ab  his  qui  intrinsecus  erant,  postulatum  cst 
ut  copia  eis  daretur  loqnendi.Quod  cum  rex  Sueo- 
num  annuisset,  illi  subsecuti  sunt :  Nobisjampax 
msLgi8  4]uam  pugnaplacet,  et  fcedus  vobiscum  inire 
cnpimus.Etprimoquidemquidquid  ex  spoliisOano- 
rumprsterito  annoin  auroetarmisacquisivimus,vo-* 
bispro^munere  fcBderisdamus.Deindepro  unoquoque 
bominum  in  hac  urbe  constitutorum  dimidiam  li- 
bram  argenti  offerimus  ;  et  insuper  censum,  quem  G 
antea  sdiebamus  vobis  dare,  persolvimus  :  et  datis 
obsidibus,abhinc  subjecti  et  obedientes,  sieutantea 
fuimuB/vestro  imperio  esse  volumus.Gum  haec ita- 
que  oblata  fuerint,  necdum  tamen  animi  juvenum 
sedari  poterant  :  verum  alacriores  facti,  et  absque 
metu  imperterriti,  pugnare  tantum  desirantes,  -se 
armis  urbem  et  omnia  quas  haberent,  vastaturos, 
ipBoaque  captivos  abducturos  dicebant.  Hex  vero  et 
prinoipes  scmiori  concilio  dextras  ab  eis  aocipientes, 
fcBdue  iniorunt,  et  thesanris  innumerabilibu8,atque 
obsidibus  triginta  sibi  collatis,cumgaudioad  saare- 
jrersi-sunt.  Deniquepace  intereos  foederata.  statim 
SueonesGhristiDomini  nostri  omnipotentiam  coUau- 
dantes,  ejusque  magnificentiam,quod  vere  magnus 
esset  Buperomnes  deos jtotisviribus  prsdicantes^uid  q 
ipsjrper  quem  tantam  obtinuissent  victoriam,  vovere 
deberent,  soUicite  querere  cosperunt.  Unde  a  Ghri- 
9(?i^tsedocti  negoiiatoribusquisimul  aderant,Chri- 
sto  Doiqaino  placitum  devoverunt  jejunium,ita  ut^  ad 
aoa  peversi;  postquam  domi  septem  dies  essent  dios 
septeii^a  eame  omnes  pariter  abstinerent,  sed  et 
post^hoc  ^juadroginta  diebus,  evolutis,  ipsi  quoque 
unankHaeonveatione  quadraginta  sequentes  simili- 

*'^ta) 'Xniino  scilicet  ^4',  ut  scribitur  in  Annalibus 
Fuidensibus,  BeHiniaiiisi  M^ilsibtis,  et  in  librode 
Gestis  Nortmannorum,  quorum  dux  Gudurm>fratre 
HbrK^i^i^gis  natus,  po8t  pirkficas  infestationes  fn 


ter  a  oarne  abstinentiam  agerent.Quod  et  factum  est, 
omnesque  qui  ibi  adfuerant,  hoc  slatutum  libenti 
perfecerunt  animo  :  multi  etiam.post  hac  reverentia 
et  amore  Ghristi  apud  eos  •jejuniifl,  qu.i»  Christiani 
observabant,  insistere  incipientes,  et -eleemosynis 

(namquehocGhristogratumdidicere},qupsUbetpau- 
peres  adjuvaro  coQperunt.  Sicque  favore  omnium 
prsdictus  Erimbertus  sacerdos-libereapud  eos  qu» 
Dei  sunt  agere^et  cunctis  Ghristi  poteniiam  landen- 
tibus,  religionis  divins  in  illis  partibus  devotio  au^ 
gmentum  sui  ab  illo  tempore  sine  ullius  4;ontradi- 
ctione  ccepit  habcre. 
ilorico  juniore  patri  succedente,  ecdesise  aditusocclt^ 

sus,  dem  rege  volente  concessus :  alterius  candendw 

facultas  data, 

54.  Inter  hajc  vero  divino  eontigit  judieio,  ut  pira- 
tarum  infestatione  memoratus»Horous  rex,  quibtts- 
dam  propinquis  hm'us  regnum  ipsius  invadere  oo- 
nantibus,  bello  interemptus  (a}sit:oum  quopariter 
omnes  primores  terrffi  iilius,  qui  olim  domno  epi- 
seopo  familiares  et  amici  habebantur,gladio  interie- 
runl.  Deinde  post  hffic  constituto  in  rcgno  ipsius 
Horico  juniore,quidam  iIlorum,quo8  ille  tunc  habe- 
batr  principesjet  minus  antea  domnocogniti  fuerant 
episcopo,  persuadere  ei  coepcrunt  ut  ecclesia  apud 
eos  facta  destrueretur,  et  religio  Ghristianitatis  ibi 
coepta  annihilaretur,  dicentes  deos  suos  sibi  iratos 
esse,  et  quodideo  tanta  eos  mala  invenerint,  quia 
alteriusetincognitiDei  culturam  apud  se  rec^perint« 
Qua  de  re  comes  prffifati  vici,  Scleaswich  videlicet, 
nomine  Hoviyqui  huic  celigioni  prscipue  resistebat, 
et  ad  destruendam  Chriatianitatis  lldem  regem  pro- 
Tocabat,  ecclesiam  ibi  factam  jussit  claudi,  religio- 
nemque  Ghrisiiahitatis  ibidem  prohibuit  observari  : 
undeet  presbyterqui  ibi  aderat,  perseontionis  acer- 
bitate  compulsus,  inde  reccessit.  Pro  hac  itaque  re 
domnusepiso^^pusnimiumsollioitusettristiseffectus 
fuerat ;  quia  nullum  tumo  enm  Horico  juniore  de  ami- 
cis  habebat,quos  antea  largissimis  donationibus  sibi 
familiares  acquisierat„per  quos  eum  adDomini  vo- 
luntatem  coneiliare  posset.  Unde  quia  humano  desti- 
tutus  fuerat,  ad  divinum  solito  more  concurrit  auxi- 
lium.  Nec  spes  sna  eum  fefellit.Gonsolatus  est  quippe 
eum  Dominus  spiritali  in  animo  consolationeiet  cer- 
tosomnino  factus  est,  quod  nullo  modo,  ut  hostes 
Ghnsti  machinarentur  religio  ibi  coepta  deperiret : 
quoditaDominoannuente  non  multo  post  conti^t. 
Nam  cum  pro  hac  sola  eadem  causa  ad  prffidictum 
regem  ire  disponeret,  Domini  prffiveniente  grati^, 
idem  rex,  expulso  prius  de  vico  memorato Jam  dicto 
eomite,ita  ut  nunquamposteain  ji^uagratiflnnredire 
potuerit^addomnum  episoopum  suum  gratis  direxit 
legatum,mandans  ut  sacerdotem  suum  ad  propriam 
remittereiecolesiam :  nonseminus  quam  seniorem 
Horicnm  Ghristi  velle  gratiam  promereri  asserens, 

partibus  Gallicanis  p&tratas  in  patriam  i^diix,-Heri 
eum  {>atrtiOm  oppngnavit,  tantamque  c«dem'  fSsoit 
per  tridiium,  ut  de  stripe  regia  Godefridi  nullus  nisi 
nnus'  puer  ^etiian^ret. 


dM> 


S.  ANSCHARIl  HAMBUR6ENSIS  EPISGOPl 


4606 


doninique  cpiscopi  amicitiam  obtinere.  Quo  facto, 
cum  ipso  quoque  reverendissimus  Pater  noster  ad 
ejusdem  regis  praBsentiam  cum  adjutorio  Burchardi 
illustrissimi  comitis  venisset,  qui  etiam  antea  apud 
Horicum  seniorem  adjutor  illi'in  omnibus  fuerat,  et 
apud  regem  utrumque  benepoterat,quiapropinquu8 
erat  ipsorum,  tanta  gratia  a  juniore  susceptus  est 
Horico^  ut  statim  ei  omnia  qus  antecessor  suus 
causa  Ghristianitatis  in  regno  suo  fieri  permisserat 
ipse  quoque  concederet.  Insuper  etiam,quod  antea 
nefandum  paganis  videbatur,  ut  clocca  haberetur  in 
ecclesia  consensit.  In  alio  quoque  vico  regni  sui, 
Eipa  vocato,  similer  locum  ubi  ecclesia  fabricare- 
tur^tribuit:  etut  ibi  sacerdos  priesens  adesset^sue 
potestatis  licentiam  dedit. 

MinUtri  varii  ad  Sueones  missi, 

55.  Oenique  dum  heec  agerentur,  prsdictus  vene- 
rabilis  Gauzbertus  episcopus  ad  gentem  Sueonum 
quemdam  misit  prsbyterum,  nomine  Anfridum,qui 
ex  gente  Danorum  oriundus  erat,  et  a  domno  Ebone 
ad  servitium  Domini  educatus  fuerat.  Qui  cum  illo 
advenisset,  memoratus  Erimbertus  sacerdos  exinde 
reversusest,  et  ille  ibi  cummultaomniumambitione 
tribus  demoratus  est  annis  aut  amplius.  Post  hoc 
vero  audito  domini  Gauzberti  obitu.  ipse  quoque 
exinde  rever8us,et  apud  nosaliquandiuconversatus, 
aggravescente  dolore  defunctus  est.  Quo  facto  dom- 
nusepi8Copus,non  su£ferens  fidemGhristianitatis  ibi 
coeptam  perire,  suum  illuc  misit  prebyterum,  no- 
roine  Raginbertum,  qui  cum  satis  ad  hoc  idoneus, 
et  tantffi  profectionis  valde  esset  voluntarius,  et  ad 
portum  memoratum  Sleaswich  pergeret,  diabolica 
machinationey  in  yia  Danorum  latrocinantium  insi- 
diis  circumactus,  et  his  quae  habebat  spoliatus,  die 
Assumptionis  sanctffiMarisipse  quoque  in  bone  vo- 
luntatis  cursu  feliciter  consummatus  est.  Quod  cum 
Domni  episcopi  animum  nimio  affecisset  moerore, 
nequaquam  tamen  a  coepta  retrahi  potiut  voluntate: 
verum  in  hoc  opus  allum  ordinavit  episcopus  Pre- 
sbyterum,  ex  gente  Danorum  progenitum,  nomine 
Rimbertum  {a),  quem  cum  ad  illas  partes  pro  Ghristi 
nomine  destinasset,  benigne  ibi  a  rege  et  populo 
susceptus,  divina  apud  eos  mysteria  largiente  Do- 
mino  libere  hactenus  celebravit.  Denique  etipsi^  si- 
cut  et  ceteris,  quos  inter  paganos  ante  CQnstituerat, 
denuntiavit  sacerdotibus,  ut  nullius  aliquid  concu^ 
pisceret,  neque  peteret :  sed  ut  magis  oxemplo  beati 
Pauli  apostoli,  ipsi  quoquo  manibus  laborarent,  et 
victu  ac  vestimento  comtenti  essent,  pie  eos  adhor- 
tatus  est:  quibus  tamen  ipse  et  sequacibus  eorum, 
quidquid  necessarium  habebant,  insuper  et  si  quid 
pro  amicis  acquirendis  dandum  erat,>de  suo  abun- 
danter  ministrabat. 

Anscharius  ab  Bbone  identidem  canfirmatur.  Adversa 

fert  sequo  animo. 

56.  Porro  inter  has  multiplices  variasque  angu- 
stiarum  pressuras  quas,  uti  commemoravimus,  de 


A  eadem  legatione,  ut  predictum  est,  semper  inspl» 
ratione  roboraretur,  ne  a  coepto  desisteret  opere;  ta- 
men  omni  quoque  Ebonis  memorati  Rhemensis 
archiepiscopi,qui  hanc  legationem  primo  susceperat, 
non  modice  eum  in  hac  causa  et  devotio  mentis  et 
fervor  consolabatur  animi  :  si  quidem  ipse  intimo 
pro  vocatione  gentium  flagrans  spiritu  Jugiter  eum 
ad  fideigpratiam  in  partes  istas  promulgandam  inci- 
tabat,  et  ut  ccepta  non  desereret,  slrenue  commo- 
nebat.  Gujus  verbis  exhartationis,  et  max*mo  ardore 
mentis,  quo  ad  hoc  fervebat,  iste  beatus  virprovo- 
catus,  indubitanter  oflicii  sibi  commissi  curam  age- 
bat :  nec  aliqua  unquam  incommoditatis  adversitate 
a  coepto  opere  averti  poterat.  Et  licet  innumera  fue- 
rint  prsedicti   pontiflcis  suasoria  monita,  quibus 

1  Pater  noster  intimo  consolabatur  gaudio,  illius  f  a- 
men  semper  recordabatur  sermonis,quem  dehujus 
legationis  causa  in  ultimo  collocutionis  suse  babuere 
tempore.Nam  cum  domnus  episcopus  noster,dinu- 
meratis  multis  qus  sibi  contigerant  angustiis,  quid 
de  eadem  legatione  sibi  videretur  ipsum  requireret, 
qualemque  consolationem  sibi  super  hoc  dicere  vel- 
let^  ab  eo  sollicite  exposceret,  ille  quasi  prophetico 
afQatus  spiritu,  respondit.  Gertus  8um,]nquit,quia 
quod  nos  pro  Ghristi  nomine  elaborare  ccepimus, 
fructificare  habet  in  Domino.Nam  ita  est  fides  mea, 
et  sic  firmiter  credo,  immo  veraciter  scio  :  quia,  et 
si  aliquando  propter  peccata  quodammodoimpedl- 
tum  fuerit,quod  nos  in  illis  coepimus  gentibus,  non 
tamen  unquam  penitus  extenuetur,  sed  fructiflcabit 
in  Dei  gratia  et  prosperabitur,  usquequo  pervenlat 

C  nomen  Dominiadfinesorbisterre.Hfficitaquefides 
fuit  eorum,  hac  voluntate  exterarum  gentium  flnes 
petierunty  hujus  religionis  amore  pro  Domino  certa- 
verunt,a  quo  et  praemium  laboris  sui  sine  dubxo  per- 
cepturi  sunt.  Hvgus  devotionis  voluntas  ab  animo 
Domini  et  Patris  nostri  nunquam  reces8it,et  pro  sa- 
lute  gentium  nunquam  orare  cessavit :  quin  potitts 
cum  assidua  fere  piratarum  infestatione,  qu«  ex 
gentibus  jam  dictis  veniebat,  parochia  illiua  in  cir- 
cuitu  vastaretur,  ac  familia  diriperetur;  ille  tamen 
pro  adversaniibus  et  insidiantibus  sibi  jugiter  exo- 
rabat,et  pro  conversione  eorum  qui  aibi  malefacie- 
bant,  apud  Dei  misericordiam  sine  cessatione  rogai 
bat ;  petens  ne  statueretur  ilUs  in  peccatum,  quod 
ignorantes  Dei  justitiam,  errore  diabolico  decepti, 

Q  Ghristianorum  rebus  essent  infesti.  Cujus  soUidtu- 
dinis  causa  in  tantum  fervebat^ut  etiam  in  innnni- 
tatepositusuovissima,jam  dict»  suffi  legationis  cau- 
sam  nunquam  antea  tractare  et  disponere  omiserit, 
qoousque  ultimum  exhalaverit  spiritum  vitc.In  quo 
religionis  ardore  a  ssculo  8U8ceptus,credimus,quod 
maxima  secum  comitantefideliummultitudine,quos 
ex  genteDanorum  atqueSueonumDomino  lucratus 
fuerat,  initium  boni  certaminis  illius;  divinaremu- 
nerante  clementia,  in  die  resurrectionis  otnnium, 
gloriose  et  feliciter  regna  penetravit. 


(a)  Rimbertus  iste  presbyter  alius  est  a  Rimberto      quibus  duobus  alius  acceditRaginbertus  presbyteTi 
diaconOjAnscharii  discipuloysuccessoreetpraecone;     de  quo  supra. 


iOOl 


VITA 


1002 


Anaschariusmmachttsprtfbus;  episcopus  sanctorum  A.  convallelacrymaruinprocrealus8ii?elquidquidbohi 


cemulus,  Cilicio  assidue  uliiur,  Amat  solitudinem. 

57.  Sane  quia  de  logationis  ejus  causa  et  cura, 
qua  alios  servare  cupiebat,  multa  jam  diximus ; 
qualis  in  semeiipso.  et  pro  salute  proprise  anim^e 
exstiterity  qualiterque  corpus  suum  affiixerit,  Jam 
nunc  tempus  in  omni  dovotionis  suas  studio  efful- 
scrit,  vobis  optime  cst  compertum.  Tamen,  utaudi- 
tum  habemus,  ipse  adolescens  et  juvenissenibuset 
grandievis  mirandus  videbatur  et  imitandus.  Jam 
vero  sumpto  apudnosepiscopatu,hoc  omnimoquod 
in  monasterio  inchoaverat,  modisomnibusaugmen- 
tare,  et  vitam  omnium  sanctorum  imitari  studuit, 
specialius  tamen  beati  Martini.  Cilicio  namque  ad 
carnem  non  solum  in  die,  sed  etiam  in  nocte  usus 


habuerit,  non  a  se,  scd  ab  eo  a  quo  omne  datum 
optimum  et  omne  donum  perfectum  est,acceperit? 
8i  igitur  ulterius,  inquit,  ab  ullatentatus  fuerisce- 
nodoxiae  peste,  istud  inmentemreducensmemorare 
unde  progenitus  sis,  et  cum  Dei  gratia  liberaberis. 
Quod  ita  et  factum  est.  Jam  vero  postquam  senult, 
noD  adeo  potu't  de  cibo  abstinere:  potus  tamen  ei 
semper  aqua  fuit,  nisi  quodproptervanamgloriam 
vitandam  magis,  quam  aliquam  suavitatemcapien- 
dam,  aliquantulum  ipsi  aquae  quam  hibituruserat, 
de  potu  [f.  de  vino]admisceret.  Quiatamen  insene' 
ctute  sua  solitanequivitutiparcimonia^studuithoo 
eleemosynis  et  orationibus  multisque  aliis  bonid 
compensare.  Hujus  rei  gratia  multos  redemit  captl 


est,  et  magnopere  populis  verbum  Domini  pra^di- p  vos,  quibus  libertatem  dedit;  nonnullos  tamen 


cande  studebat  prodesse.  Intcrdum  tamen,  ut  semet- 
ipsum  in  divina  exerceret  philosophia,in  solitudine 
manobat:  ad  quod  opus  cellamaptam  sibi  constru- 
ctam  habebat.  quam  appellabat  quietum  locum  et 
amicum  moerori.  Ubi  cumpaucisdemoratus,quoties- 
eunque  a  prasdicatione  et  ecclesiasticis  officiis,  ab 
inquietudine  paganorum  liber  esse  poterat,  habita- 
vit:  itatamen  ut  nunquam  proprium  commodum 
et  Bolitudinis  amorem  gregis  sibi  commissi  praapo- 
neret  utilitati. 

Parcus  in  victu,  oh  id  vana  gloria  tentatus,  divinitus 
eo  vitio  Itberatur,  Senex  parcimoniam  supplet  elee- 
mosynis  • 

58.  Porroquousquejuvcntutis  aliquatenuspotitus 
est  roborOy  persaepe  panem  in  pondere  et  aquam  in 


eorum  ad  Dei  servitium  educandos,  litteris  divinis 
instruerejussit, 

Devotionis  studio  libros  scribit  Jnscliarius,  Lacrymis 
deditus.  usus  ad  hoc  Scripturas  senteniiis, 
59.  Porro  ad  devotionemsibiin  Dei  ambreacueQ- 
dam  quam  studiosusfueritjtestantur  codioesmagni 
apud  no8,quo8  ipse  propriamanupernotas  (a)coii- 
8crip8it,quisolammodo  illacontinere  noscuntor^qufli 
ad  laudem  omnipotentis  Dei  pertlnentyet  adpecca* 
torum  redargutionem,  ad  laudem  quoque  beate  et 
stern(B  vite,  et  terrorem  gehetin»;  et  quidquid  ad 
compunctionem  pertinet»  et  lamentum.Testessunt 
et  fratree  apud  nos  (6)  et  innovaCorbeiadegenteB, 
quos  pro  hoc  operefrequeQlerpostulavitrquiqneille 
nonnuUa  hujuscemodi   conscripta  miserant.  Bed 


— ,  g. ^^  r .- ^ -j -„  ^—  — 

mensura  sumebat;  maxime  quandiu  solitudine  ei  ^  nunquam  illi  aatesse  poterat^  quin  omncm  vitam 


uti  licitum  crat.  Quo  tempore  non  modice,  ut  ipse 
afflrmabat,  a  spiritu  tentatus  est  cenodoxisB.  Slu- 
dcbat  namque  inimicus  humani  generis  peste  Jam 
dicta  animam  illius  inflcere,  et  magnus  ipse  oculis 
suis  videbatur,  quia  taliter  abstineret.  Qua  de  re 
tristis  factus,  et  ad  Domini  pietatem  in  oratione 
conversus,  postulabat  ut  sua  eum  gratia  ab  hac 
pernioiosissima  impietateliberaret,  quod  et  factum 
est.  Cumque  pro  hac  re  sollicitius  intentus  esaet 
precibus,quadam  nocte  sopori  deditus,  vidit  se  quasi 
usque  in  c^Ium  rapi,  et  totum  ssculum  ac  si  in  te- 
terrinam  vallem  coUectum ;  ex  quotamenetbeato- 
rum  animse,  licet  raro,  angelico  ministerio  rapie- 
bantur,  et  ducebantur  in  coelum,  in  qua  videlicct 


suam  in  luctu  et  lacrymis  exigere  vellet.  Nam  licet 
illi  compunctio  cordislacrymasexcitaret,  non  tamen 
ei  unquam  sufQcientes  videbantur,  nisi  quodinul- 
timo  ffitotis  suffi  anno  hanc  gratiam  diu  questtam 
Domlno  largiente  promeruit,ut  quotiescunque  vellet, 
ploraret.  Denique  ex  ipsis  compunctivis  rebus,  ex 
sacraScriptura  sumptis,per  omnes  psalmospropriam 
aptavitoraUuncuIam(c),  quodipse  pigmentavocitare 
solebat:  ut  ei  psalmi  hac  de  causa  dulcesserent.  In 
quibus  videlicet  pigmentis,noncOmpositionemyer- 
borum  curabat,  sed  compunctionem  cordis  tantum 
qusrebat:  in  quibuspigmentisaliquandoDeilaudot 
omnipotentiam,  etjudicium ;  aliquandosemetipsnm 
vi tuperat ;  aliquando  sanctos,  qui  Deo  obediunt,  bea- 


tenebrosa  valle,  ostensum  estei  ctiamquasisemen-  D  tificat;  aIiquandomiserosetpeccatoreslugct,qiiibu8 


tinum  quoddam,  ex  quogenus  humanumducitori- 
ginem.  Gumque  hec  omniaadmiranset  horrescens 
aspioeret,  jussus  est ut  attenderet,  quoinitio  in  hanc 
vitam  veniret;  ac  dictum  est:  Unde,inquit,homini 
ulla  jactantia  esse  poterit,  qui  de  tam  vili  origine  in 

(a)  Quales  scilicet  adinvenit  Giceronis  libertus,  ut 
ceieritatem  lingae  manus  scribentis  assequeretur. 

(6)Id  est  in  ecclesiaBremensi,  inquaproindemo- 
nachi  ex  inatitutione  Anscharii  collocati  sunt. 

(c)  In  vetustis  Psalmorum  libris  post  singulos  psal- 
mos  habentur  singul»  orationes^  ut  in  libro  illo 
quem  sanctus  Rotbertus,  abbas  Molismensis,  detulit 

PAim,  CXVTII. 


omnibus  semetipaum  semper  deteriorem  dicebat. 
Quae  tameu,  aliis  canentibus  cumeOjflnitopsaimo, 
ipse  solus  tacitus  ruminare  solebat.  NecuIIi  eama- 
nifestare  volebat.  Quidem  tamen  nostrum,  qui  ei 
familiarissimus  erat,  magna  vi  precumvix  obtinuit 

Gisterium.  Id  observatum  aliquando  a  monacfhis 
Orientis,  utloco  versus  Gloria  Patri,quem  Occiden- 
tates  postunumquemquepsalmumcanebant,  oratio 
dicerctur,  teste  Cassiano  in  llb.  ii  Institutionum, 
cap.  9.BedfiBtribuunturejusmodipigmenta  Scintilla 
dicta^  similia  etiam  Alcuino, 


33 


1003 


ANSCHARII  HAMBURQENSIS  EPISCOPl 


100  f 


ab  eo,  ut  ei  ipsa  pigmenta,  sicutillecantaresolitus  A  ^t  dispensator  eleemosyns  suae  deeBset,  ipse  Bine 


ferat,  dictaret.  Qu»  tamenjpseconscriptaviventeeo 
nemini  innotuit,  sed  post  obitumejusquicusquele- 
gere  volentibus  exhibuit. 

Psalmos  pro  loco  et  lempore  varios  recitabat. 
■60.1nter  psalmos  autem  cantandum  (a)frequenter 
etiam  manibus  operari  solebat,  namhistemporibus 
rete  operabatur.  De  ipsis  vero  psalmis  dispositum 
habuit,  quos  in  die,  quos  in  nocte  cantaret;  quos, 
dum  se  ad  missampraeparabat,cantaret;quoSydum 
disealcealus  adlectum  irevolebat.Maneautemsem- 
pcr  quando  se  calceabat,  etlavabatmanus,litanias 
cantabat :  et  sic  ad  ecclesiam  profectus,  tres  aut 
quatuor  missas  celebrari  faciebat,  ipse  astans  et 
offlcium  agens:  statuto  tamen  legitimo  (6)terapore 


mora  quod  daret  haberet.  Studebatenimilludbaati 
Job  dictum  per  omnia  implere,  utnecsaitemoculos 
viduffi  aliquando  exspectsj^e  faceret:  eicque  etocu- 
lus  caeco  et  pes  claudo  et  pater  pauperum  omnimo 
esse  studebat.  In  Quadragesims  verotemporequa- 
tuor  pauperes  quotidie  in  Brema  ad  escam  suscipi 
jubebat,  duos  scilicet  viros  et  duas  feminas,  et^drifl 
quidem  ipse  cum  fratribus  pedeslavabat;  femioafl 
antem  in  praedicto  hospitali  pauperum,  vice  illius, 
quffidam  Deo  sacrata  quam  ipse  in  Dei  voluntateet 
religionis  amore  probatam  habebat.  Denique  cum 
parochias  more  episcopali  circuiret,  antequam  ipse 
ad  convivium  accederet,  pauperes  prscipiebat  in- 
troduci :  quibus  aquam  etiam  ad  manus  lavandas  ex- 


in  die  publicam  missam,  nisi  aliqua  eiincommodi-  -g  hibebat,  eteulogiis  datis  miscebatW^etmensaante 


tes  accidisset,  ipse  cantabat. 

Liberalis  in  pauperes,  xenedochium  dotat  in  gratiam 
pauperum.  Omnium  curam  gcrit.  Sacculum  portat 
in  zana.  In  Quadragesima  reficit  pauperes  quatuor, 

et  eis  ministrat. 

61.  In  eleemosynis  vero  dandisquam  ipsclibcra- 
lissimuB  ftierit,  quis  enarrare  poterit,  cum  omnia 
qus  habebat  in  Domini  voluntate,  necessitatem  pa- 
tientibus  subministrare  cupiebat?  Ubicunque  enim 
aliquem  in  necessitate  positum  sciebat,  ex  quanto 
poterat  eum  adjuvare  satagebat.  Et  non  solum  in 
propria  parochia,  sed  etiam in longinquis  regionibus 
positis  subsidiumsuiadyutoriiministrabant:  specia- 
liustamenhospitale  pauperum(c)in6remaconstitu- 
tum  habebat,  ad  quod  decimas  de  nonnullis  villis 


ipsos  posita,  sic  demum  ad  convivium  suum  cum 

hospitibus  arcedebat.(/^  Et  utmisericordisBacpieta- 

tis  ejus  viscera  cxemplis  approbemus,  v  idimus  quon- 

dam,  cum  inter  multosalioscujusdamvidusliiiuiii 

in  longinqua  regione  captivum  abductum,  inSueo- 

num  videiicet,  pretio  redemptum,  ipse  secum  ad 

propria  reduxisset ;  etcum  ipsum  matersuagaudens 

videret  reversum,  (sicut  mos  est  feminarum}  pr» 

gaudio  in  conspectu  astans  lacrymata  fuisset;  ipse 

quoque  episcopus  compunctus  nonminus  flere  coe- 

perit,  statimque  filium  ipsum  viduae  libertatedona- 

tum  matri  reddidit,  domumque  gaudentes  ire  per- 

misit. 

Futura  pramoscit;  in  agendis  Deum  consuUt.  Bre- 
mensis  Ecclesios  seforepastorem  castitus  prosdiscU, 


disposuit,  ut  ibi  cumquotidianasusceptionepaupe-  C     62.  Et  quia  convsrsatio  cjus,  secundum  beatum 


rum  {Bgroti  recrearentur.  Per  omnem  episcopatum 
suum  decimas  animaIiumetomniumreddituum((i), 
decimasque  decimarum,  quse  ad  eum  pertinebant, 
in  pauperum  expensionem  distribuebat :  et quidquid 
argenti  vel  cujusIibetcensusiIliproveniebat,inusus 
indigentium  decimabat.  Insuper  in  quinto  anno 
omnium  animalium,  licetanteadecimatafuerint,ad 
eleemosynarum  dationem  iterum  ex  intcgro  deci- 
mationem  faciebat:  de  argento  etiamquodadeccle- 
sias  in  monasteriisveniebat,quartamparlem  adhoc 
ipsum  destinabat.  Curam  ergopupillorumetvidua- 
rum  maximam  semper  habebat,  et  ubicunqueana- 
choretas  esse  sciebat,  sive  viros,  sive  feminas,  fre- 
quentibus  visitationibus  et  donis  ipsos  in  Dei  ser- 


Paulum  apostolum  [Phil.  iii,  20),  semper  erat  io 
coclo,  nonnunquam  ipse  ccelestibus  revelationiboa 
(sicut  jam  praefati  sumus,  licet  multa  omiscriaius) 
illustrabatur  in  terra,  ita  ut  fere  omnia  quseipro- 
ventura  crant,  antea  semper,  sive  per  somnium, 
sivc  per  intimam  revelationem  in  mente,  sive  per 
excessum,  ipsi  cognita  flerent.  Nam  quod  diximus 
ficri  in  mente,  hujusmodi  esse  putamus,  sicut  in 
Actibus  apostolorum  legitur:  />txtY,inqQit,Spmfiu 
Philippo  (Act.  VIII,  29).  Ad  omniaenim  qu»  forte 
prfficipua  definire  debebat,  spatium  cogitandihabere 
volebat;  et  nihil  temere  disponebat,  antequamgra- 
tia  Dei  illustratus,  ipse  in  mente  sua  sentiret  quid 
melius  esset:  sicquesupernavisitationecertificatua 


vitio  confortabat.  et  necessariis  subsidiis  adjuvare  f.  in  mente,  sine  cunctatione  quue  agenda  erat.di8po- 
studebat.  Habebat  quoque  in  zona  propria  semper  nebat.  Porro  ea  quse  per  somnium  videbat,  Bicizti 
sacculum  cumnummis,ut,  si  quandoegensveniret,     jam  superius  multa  comprehensa  sunt^  tam  vera 


(a)  Sic  iEgyptii  monachiopusmanuumetpsalmo- 
rum  orationes  pariter  excrcebant,  apud  Cassianum 
in  ejusdem  libri  cap.  13  et  H.  Sic  sanctus  Adal- 
hardus  in  Statutorum  lib.  ii,  cap.  4,prsecipitutqui 
in  coquino!  ministerio  luborant,  psaimossineinter- 
missione  cantent,  id  est  recitent.  Quo  sensu  etiam 
ista  vox  hoc  in  loco  usurpatur. 

(/;)  Ergonon  quotidie,sedsolemnioribusduntaxat 
diebus  sacris  operabatur  Anscharius. 

[e)  Eo  in  loco  postea  institutumcoilegiumduode- 
cim  canonicorum,  et  tcmplum  sub  nomine  S.  Ans- 
pharii,  eliam  nunc  perstans,  testePhilippoCaesare, 


qui  cum  adhuc  dtxaBoXix^;  essct,  ibidem  caoopi- 
cum  egit  et  pastorem:  postea  conversus  hiyuB 
prsecipue  sancti,  uti  ipse  credidit,  precibus  ac 
meritis,  cujus  Vitam  studiose  ac  dihgenter  per- 
quisierat. 

(d)Idipsum  ordinaverat  Adalhardus  abbas  apud 
Corbeiam  vetcrem,  ut  ex  Statutis  ipsiua  constat. 

(e)Id  est  potum  praebebat.  Hoc  sensuTerbummi- 
scere  frequens  est  apud  auctoresmedicstatis.  Vide 
Glossarium  V.  CI.  Garoli  Fresnii. 

(f)  Abhinc  usque  ad  num.  68  infra,Qualdo  poeta 
transilit  prosaicam  orationem. 


1005 


VITA 


1Q06 


erant,  ut  nunquam  ea  cassata  reminiscamur.  Nam 
ut  ad  probationem  hujus  rel  omissa  (a)  referamus, 
antequamad  Bremensem  invitareturEcclesiam,  qua- 
dam  nocte  visum  est  ei  quod  venisset  in  quamdam 
regionem  amoenissimam,  in  qua  invenit  beatumPe- 
trum  apostolum.  Cumque  illum  admiraretur,veniunt 
quidam  homines  petentes,  ut  ipse  beatus  videlicet 
Petrus  eis  pastorem  et  doctorem  destinare  deberet. 
Quibus  cum  ille  respondissetilsteest^quemdebetis 
habere  pastorem,  domnum  episcopum  coram  se 
stantem  proponens ;  visum  est ipsi  quod  terrs  motus 
fieret  magnus,  et  ipse  in  terram  cecidisset,  et-quod 
venissetvoz  super  eum,et  magna  suavitasinmente, 
unctio  videlicetSpiritus  sancti.itaut  se  quasiinno- 
vatum  sentiret  in  gratia  Ghristi,  Vox  vero  qusvenit, 
quasi  benedictionem  super  eum  fudit.  Post  hfficite- 
rum,8icut  ipsi  videbatur  Jam  dicti  viri  admonuerunt 
apostolum,  quo  eis  doctorem  quemlibet  destinaret 
(contrarii  enijn  esse  videbantur  iis  quffi  ille  cis  ante 
proposuerat);  quibusillequasiindignando  respondit: 
Nonne  dixi  vobis  quia  hic  esse  deberet,  qui  in 
praesentiarum  stat?quid  dubitastis?nonneaudistis 
vocem  super  eum  Spiritus  sancti  ad  hoc  delapsam, 
ut  eum  vobis  consecraret  pastorem?  Quo  dicto, 
somno  expergefactus,  quod  tricnnio  ante  viderat 
quam  ad  Bremensem  regendam  invitaretur  eccle- 
siam,  certus  omnino  factus  est,  quod  alicubi  in  no- 
mine  Domini  ire  deberet  :  sed  quo,  nesciebaU  Post- 
quam  vero  regio  jussu  ad  Bremensem  ecclesiam 
venit,  et  eam  in  honore  sancti  Petri  consecratam 
didicit,  et  nonnullos  quoque  invenit,  qui  eum  non 
libenti  reciperent  animo,  recordatus  est  visionis 
sus :  hacque  de  causa  consensit,  ut  illam  regendam 
^uBciperet  dioecesim.Non  aliter  nunquam  se  hoc  fa- 
ccrc  voluisse  attestando  dicebat. 

TurhoUi  nuirit  pueros  Nortmannicos.  Prasvidet  Begi- 
narii  pxnam  ob  eos  inde  abductos. 

63.  Eo  quoque  tempore  quandoceliam  prasdictaoi 
Turholt  habuerat,  quoniam  omnis  ei  cura  de  voca- 
tione  gentium  erat,ut  eis  in  sua  legatione  prodesse 
potuisset,  nonnullos  pueros,  ex  Nortmannis  vel 
itelavis  emptos,ineadem  cella  causa  discendiadsa- 
cram  militiam  nutriendos  posuerat.  Quorum  quos- 
dam  pnedictus  Reginarius,  quando  illi  cella  ipsa 
data  est,  inde  abstulit,et  ad  suum  servitium  misit. 
Qua  de  causa,  cum  nimium  esset  domnus  episcopus 
anxiatU8,postpauIulumvisumest  illiquod  venisset 
in  quamdam  domum,invenis8etqueibi  et  veneran- 
dum  regem  Garolum  et  ipsum  Reginarium.  Quos 
ipse,  ut  ei  videbatur,  de  iisdem  pueris  increpavit, 
asserens  quod  eos  ad  Dei  omnipotentis  servitium 
nutrire  dispoauerat,  non  ut  Reginario  servirent. 
Quo  dicto  visum  est  ei,  quod  idem  Reginarius,  le- 
vato  pede  suo  ad  os  calcitraret  doihni  episcopi. 
Denique  hoc  facto  mox  visum  est  ei,  quod  Jesus 
Christus  prope  eum  a8taret,diceretque  regi  praefato 


f^  pariter  et  Reginario  :  Gujus,  inquit,  hic  hominem 
vos  tam  turpiter  dehonestatis?  scitote,  quia  iste 
Dominumhabet,et  vos  de  hac  causa  non  eritis  im- 
mulctati.  Quo  dicto  ipsi  exterriti  facti  conturbati 
sunt  :  domnus  vero  episcopus  evigilavit.  Quod  illi 
ostensum  quam  verum  fuerit,  testatur  ultio  divina, 
quae  super  ipsum  venit  Reginarium.Namnonmulto 
post  iram  regis  meruit,  et  cellam  ipsam  una  cum 
omnibus,  qu«e  ex  parte  regis  habebat,  perdiditi  ncc 
ulterius  in  gratiam  pristinam  redire  potuit. 

De  grege  quam  soUicUus ;  in  prxdicailone  suavis, 

et  severus. 

64.  Verum  de  pastorali  ejus  gratia  qualis  quan- 
tusque  exstiterit,  praeterisse  ne  videamur;  in  illo 
certe  probavimus,  quam verum  sit,  quod  beatus  Gre- 

B  gorius  in  flgura  pastorum,qu]  in  Nativitate  Domini 
super  gregem  suum  vigilabant,  de  pastoribus  Ec- 
clesiae  dixit:Quid  est,  inquit.hoc,quodvigilantibus 
pastoribus  angelus  apparuit,  eosque  Dei  claritas 
circumfulsit?  nisi  quod  illipraecaeteris  videre  subli- 
mia  merentur,  qui  fldelibus  gregibus  prffiessesolli' 
cite  sciunt?Dumque  ipsi  pie  super  gregemvigilant, 
divina  super  eos  gratia  largius  coruscat.  In  omni 
enim  actione  illius  gratiam  Dei  cum  eo  comitasse 
multis  experimentis  probavimus.Nam  quod  ipsesu- 
per  gregis  sui  custodia  sollicitus,  multa  sublimia 
videre  promeruit,  et  in  mente  supema  f^quentius 

'  visitatione  inspiratus  sit,  superius  jam  in  multis 
comprehensum  ostendimus.  Denique  etiam  exterius 
gratia  Dei  in  eo  largius  coruscante,  sermo  quoque 

n  praedicatione  illiusmulta  suavitate  perfusus,  partim 
erat  horribilis  :  ut  certo  probaretur  judicio,  infu- 
sione  spiritali  verba  ejus  moderari :  in  quo  miscens 
terroribus  blandimenta,  vim  divini  praetenderetju- 
dieii,  in  quo  veniens  Dominus  terribilis  peccatoribus, 
et  blandus  apparebit  Justis.  Hac  quippe  gratiain 
verbis  et  vultu  admirandus  erat:itauteumpotentss 
et  divites,  maxime  tamen  contumaces  et  protervi 
terribilem  attenderent ;  mediocres  vero  quasi  fratrem 

**  complecterentur :  pauperes  autem  quasi  patrem  piis- 
simo  venerantur  affectu. 

Prohibet  laborem  in  die  festo,  Deus  transgressores 

jmniens. 

65.  Porro  licet  signa  virtutum,velut  instrumenta 
Jactantiae,  caute  fugeret,  tamen  eo  non  quaerenteet 

D  haec  ipsa  non  deerant :  quod  evidenti  probatum  est 
indicio,quia  scilicet  mandatum  Dominiexoreillius 
in  irritum  prolatum  non  cessit.  Nam  cum  quodam 
tempore  in  Frisia,  in  pago  Ostergao  [a/.,08targao], 
in  die  Dominica  praedicaret  populo,  et  inter  alia 
prohiberety  ne  quis  in  die  festo  opus  servile  exer- 
ceret,  quidam  illorum,  utsunt  contumacesetstolidi, 
domum  reversi,  quia  serenus  erat  aer,  in  pratum 
euntes,  collecto  feno  acervos  feceruut.  Quibus  factis, 
advesperascente  die,  omnes  illi  acervi,  qui  eadam 


(a)  De  Remberti  successoribus  designatione  ciliqua      cap.  6,  quffi  Rembertus  ipse  modestiae  causa  deleviase 
bio  addita  erant,  ut  patet-ex  Vit»  sancti  Remberti      Viaetur, 


1007 


ANSCHARII  HAMBURGENSIS  EPISCOPI 


lOOA 


die  facti  fuerant,  divinitusigniconsumpti  8unt,iIl8o>'A  <^t^  <2^  cofuwnmationeai  sxcuU  {Matth,  xxvni,  26^ 


sis  illispermanentibusqui  in  anterioribusdiebusin 
medio  prsparati  constabant.  Quo  facto,  populi  in 
circuitu  manentes,  fnmum  a  longe  cernentes,  hostes 
adesseputantesytimueruntvalde:  seddiligcntius  rei 
veritatem  perscrutantes,  contumaciam  nonnullorum 
probaverunt  essemultatam. 

Capiivorum  liberationem  procurat» 
66.  Nec  silendum  arbitramur  quia  cum  quodam 
tempore  gens  Nordalbingorum  plurimum  deliquisset 
quorumdellctumhujusmodi  erat,  videlicet  cumnon- 
nulli  miseri  captivi  de  Christianis,  qui  apud  barbaros 
afQigebantur,  inde  efTugerent,  et  adChristianosve- 
nirent  ad  prsedictos  Nordalbingos,  qui  proximi  no- 
scuntur  esse  paganis  ;  ipsi  eos  capiebant,et  in  vin- 


Tanta  prosperitate  et  gaudio  inier  illud  perfecit,  ul 
quidam  cum  eo  comitantes  dioerent,  iMinqiMia  se  ia 
vita  sua  tam  bonum  et  tam  suave  iter  egisBe. 
Oleo  sanat  sgretos.  Vanam  gtariam  fiigit. 
67.  Quanti  vero  oratione  illias  et  unctione  elei 
sanati  sunt,  enumerare  non  possamus.  Hoc  enim 
multorumassertionecomperto,  certatimad  eumnon 
soium  de  ipsius  dioBcesi,  sed  etiam  de  longiiiqiio 
venire  solebant  JBgrotantes,  medicinam  ab  eo  salu|is 
poscentes.  Ipse  tamen  hasc  omnia  semper  ocealtart 
maluit  quam  vulgari.  Nempecum  dehcfjusmodivir- 
tutum  signis  aliquando  coram  eo  flepet  senno,  ipse 
cuidam  suo  dixit  familiari  :  8i  dignus  essem  apud 
Deum  meum,  rogarem  quatenus  unum  mibi  cooce- 


culis  ponebant:  quorum  alios  iterum  paganis  ven-  «  deret  signum,  videlicet  ut  de  mesua  gratia  faeepet 
debant,  alios  suo  mancipabant  scrvitio,  aut  aliis      bonum  hominem. 


Christianis  venundabant.  Cum  igitur  hoc  domno 
innotuisset  episcopo,  et  de  hac  re  nimium  anxius 
esset,  quod  in  sua  diascesi  tantum  ncfas  contigis- 
set ;  sed  qualiter  id  emendari  potuissct,  non  satis 
ratione  coiiigebat :  quoniam  in  hoc  nefandisbimo 
Bcelere  erant  plurimi  irretiti,  qui  potentes  apud 
eos  et  nobiles  habebantur.  Deniquo  cum  de  hac 
re  nimium  esset  anxius,  quadam  nocte  divina  ei 
apparuit  consolatio.  Videbatur  namque  illi,  quod 
Dominus  Jesus  esset  in  praesenli  saeculo,  sicut 
olim  fuit,  quando  suae  praesentiae  doctrinam  et 
exempla  populis  praedicabat  :  visumque  est  ei^ 
quod  csset  cum  multitudine  fidelium,  et  quod 
ipse  domnus  episcopus  cum   co  in  eodem   esset 


Martyr  toia  viia,  Affecius  dysenieria,  Tristaiur  o^ 
martyrium  sihi  pra^epiufn, 
68.  Praeterea  cum  talis  ei  esset  vita,  in  iDilrmi* 
tate  tamen  corporis  proprii  peneassidue  laborabat. 
Omnisquippe  vita  ejus  fere  martyrium  fuit,  quippe 
in  laboribuspiurimisinfradioecesim  propnara,pro- 
pter  incursiones  et  depraedationes  barbaromm,  nec- 
non  et  contradictioncs  malignantium  insuper  et 
cruciatione  propria,  quam  sibi  ipse  in  corpore  euo 
pro  amore  Christi  nunquam  cessavit  inducere.Sed 
quid  facimuB,  qui  post  tot  duloia  et  salubria  iUud 
cogimur  referre,  quod  sine  nostro  luclu  non  vale* 
mus  explicare?  Nam  aetatis  swe  anao  sexageeimo 
quarto,episcopatus  vero  trigesimo  quarto,  gravi  cce- 


itinere  laetus   et    gaudens  :  ct  ut  ipsi  videbatur,  ^  pit  corporis   morbo   laborare,  dysenteria   sciHcet 

jugi,  qua  cum  per  multos  dies,  meDsibua  videlleet 
quatuor  et  amp1ius,acriterIaboraret,  et  se  ad  mor- 
tem  urgcri  sentiret,  somper  Deo  gratias  agetmt, 
minoremque  ipsum  iaboremesse  dicebat,quamstta 
mererotur  iniquitas ;  illud  beati  Job  saepius  decan- 
tans  :  Si  bona  suscepimus  de  manu  Dei,  guare  mala 
non  suscipiamus  ?  {Job  iti,  40.)  Tamen  se  propter 
supradictas  visiones  martyrio  potius  quam  taliiniir- 
mitate  credcbat  consummari,  tristis  admodumfiic- 
tus,  sibimetipsi  et  pecoatis  suis  ccBpit  reputare,  qnod 
quaai  spe  certissima  sua  esset  culpa  defraudatuSy 
illud  Psalmigraphi  saepius  decantaas:/t»/m  es,  Do- 
minCy  et  rectum  judicium  tuum  {Psal.  cxvuiy  137). 
Quem  videlicct  mmrorem  cum  8uofldelisaimo(a)di« 


erat  in  omnibus  contumacibus  terror  divinilus 
illatus,  et  ereptio  flebat  oppressorum,  et  quies  ma- 
gna  in  omnibus,  ita  nihil  contrarietatis  in  ipso 
videretur  esse  itinere.  Post  haoc  itaque  visionem 
conflrmatus,  ad  praedictum  populum  suum  ipse  para- 
vit  perfectionem,  ea  videlicet  voluntatc^ut  et  mise- 
ros  qui  irrationabiliter  servituli  addicti  fuerant  et 
venditi,  quoquo  pacto  liberaret ;  et  ne  in  posterum 
aliquis  tantum  malum  committere  audcrct,cum  Do- 
mini  gratia  prohiberet.  In  qua  profectione  tantam 
illi  Dominus  gratiam  concessit,  tantumque  auctori- 
tatis  ejus  contumacibus  terrorem  incussit,  ut  licet 
essent  nobiles  et  mele  potentes,  nullus  tamcn  illorum 
suoimperio  auderot  contradicere :  sed  quaercbantur 


miscri  ubicunque  venditi  fuerant :  et  donati  liber-  ])  scipulo,  qui  ei  consciu8,quaerendorevelaret;eteum 


tate,  dimitlcbantur,  ut  irent  quocunquc  vellent.In- 
super  ne  ulla  fraus  in  futurum  pro  eadem  reobten- 
derctur,  convcntionem  talcm  fecereunt,ut  non  jura- 
mento  ncc  testibus  se  ullus  eorum,qui  in  pracdicta 
rapacitate  maculatifuerant,defcnderet ;  scdjudicio 
omnipotentis  Dei  se  committeret,  aut  ipse^  qui  pro 
tali  scelere  impetebatur,  aut  certe  captivus  quem 
alius  impetebat.Hoc  ergo  facto  in  ipso  itinere  Do- 
minus  veraciter  exhibuit,  quod  Cdelibus  pollicitus 
est,  dicens  :  Ecce  cgo  voliscum  sum  omnibus  dtebus 


ipse  consolari  intentius  studuisset,dicens,quodnon 
ei  promissum  fuisset,  ut  gladio  trucidaretur  aut 
igne  cremaretur,  aut  in  aquanecaretur;  sed  ut  cum 
corona  martyriiad  Dominum  veuiredebcret;  nulla- 
tenustamen  consolationem  recipere  potuiLDeiuque 
cum  saepius  de  eadem  re  cum  discipulosuo,qui  ei 
conscius  penein  omnibua  fuit,  coUoqueretur;  etsuia- 
mopere  eum  consolari  voluisset,  ad  memoriam  cjus 
revocare  studens,  quantam  in  Dei  servitio  sastiauo- 
rit,  quantamque  corporis  sui  pertulerit  molestiam. 


(a)Rembertum9oilicet,hi:gu8Vitffiscriptorcm,utiexplicatAdamusin  lib.  i,  cap.  3i, 


1000 


VITA. 


1010 


••t  quod  etiftm  ipea  inflrmitas  novissima  gravis  ni-  A  cebat.  Illucedcente  vero  jam  dictas  festivitatie  die, 


mtum  et  diuturaa  etsatis  ipsi  pro  martyrio  reputari 
poiuisset ;  ipse  tamen  nullo  modo  consolationem 
recipiens,  sed  in  supradicto  manebat  moerore. 

A  Deo  conforUUur,  Privilegia  sibi  concessa  describi 
eurat,  exsecuHonem  regi  commendans, 

69.  Unde  faotum  est,  ut  Dominus  servum  suum, 
non  jftm  ut  prius  per  somnium,  sed  apertius  conso- 
lari  dignatus  sit,  quatenus  tanto  mcBrori  suse  gratiae 
^rffietaret  remedium.Nam  oum  quadam  die  ad  mis- 
sam  in  oratono  oonsistens,  pro  boc  ipso  nimium 
^olHcitus  esset;  subito  in  excessum  mentis  raptus 
audivitvocem  quasi  vigilans,  quae  ipsum  vebementer 
increpabat,  quod  nullatenus  de  Dei  promissione  du- 
bftare  debuisset,  quasi  aliqua  iniquitas  Dei  potuisset 
pietat6myinoere.Firmis8imecrede,inquit,et  nulla-  g 
tenus  dubites,  quia  utrumque  tibi  Deus  sua  gratia 
faeiet,  id  est  et  peccata  dimittet,  pro  quibus  modo 
Bollioitus  es,  et  omnia  quae  promisit,  implebit.  Qua 
eonsolatione  suscepta,  ipse  quoque  consolabatur  se- 
metipsum.  Bt  exinde  sollicitius  quaeque  in  dicBcesi 
Bua  procurando  coepit  disponere :  insuper  privilegia 
apoetolioffi  sedis^  que  erant  de  legatione  ejus  facta, 
in  multis  lib^llis  jussit  describere,  et  pcr  omnes 
pene  domini  Ludovici  regis  episcopos  destinare  (a). 
Ipsi  quoque  regi  Ludovico,  filioque  ejus  aequivoco, 
hoo  ipsura  dirigens,  addens  et  sui  nominis  litteras, 
'  quibUs  pOstuIavit,  ut  baec  in  memoriam  baberent, 
simnl  etiam,  prout  dictaret  res,  adjutorio  essent  : 
quatenue  legatio  ipsa,  Dei  auxiliante  gratia,  et  ipsis 
nk^uvantibus,  fructificare  et  crescere  in  gentibus 
potuisset. 

Optat  mori  die  Purificationis  beatas  Marix,  in  cujus 
vigilia  trei  cereos  accendi  jubet,  In  die  festo  missis 
pro  se  dietis,  mtssdon  publicam  exspectat  jejunus, 

70.  Porro  cum  jam  per  tres  menses  continuos 
prndicta  laboraret  infirmitate,etEpiphaniaDomini 
transiBset,  optare  coepit,  quatenus  eum  in  Purifica- 
tio&e  sonctaa  Mario  ad  Domini  gratiam  transire  lice- 
ret.  Qoa  ergo  festivitate  appropinquante^  praecepit 
eiero  et  pauperibus  convivium  praeparare,  ut  in  ipso 
flaftctissimo  die  epularentur.  Jussit  etiam  ut  tres 
flerent  cerei  magni  ex  sua  speciali  cera.  Quibus  fa- 
ctis,  in  i|)da  vigilia  prasdict®  festivitatis  fecit  eos 
anie  se  ferri,  et  nnum  ante  altare  sanctae  Mariae  ac- 
cendere  preecepit,  alterum  vero  ante  altare  sancti 


pro  eo  missas,  sicut  quotidio  soliti  fuerant,  cuncti 
qui  adfuere  sacerdotes,  cclebrarunt.  Ipse  vero  ordi- 
nare  coepit,  qualiter  ad  populum  ileret  sermo,  asse- 
rens  se  nihil  eodem  die  gusitaturum^  donec  publica 
finiretur  missa.  Qua  fmita,  cum  parumper  come- 
disset  et  bibisset,  per  omnem  diem  studiosius  suos 
commonere,  et  ad  Domini  servitium  accendere  stu- 
duit,  nunc  communiter,  nunc  sigillatim  quemque, 
prout  poterat,  ad  divinum  animans  servitium^ 
maxime  tamen  ejus  cura  et  sollicitudo  fuit  de  sua 
legatione  ad  gentes.  Noctem  quoque  sequentem  in 
talibus  admonitionibus  perduxit  continuam. 

Litaniis  dictis^  post  missas  vialicum  recipit,  Ingemi- 
nat  preces  pro  se  et  pro  aliis.  Moritur, 


71.  Fratres  vero  qui  aderant,  cum  litaniam  face- 
rent,et  psalmos  ex  more  pro  ejus  exitu  decantarent, 
admonuit  ipse,  ut  etiara  hymnum  ad  laudem  Dei 
compositum,  id  est  Te  Deum  laudamuSf  pariter  can- 
tarent :  fidem  quoque  catholicam  a  beato  Athanasio 
compositam.  Mane  vero  facto  omnibus  qui  aderant^ 
sacerdotibus  sacra  solemnia  missarum  pro  eo  cele- 
brantibus,  Dominici  corporis  et  sanguinis  commu- 
nione  percepta,  elevatis  manibus  precabatur,  ut 
quicunque  in  eum  quoquomodo  peccasset,  divina  ei 
hoc  pietas  dimitteret.  Deinde  versiculos  istos  coepit 
frequentius  repetere.  Secuhdum  miseric^rdiam  tuam 
memento  mei  tu,  propter  bonitatem  tuam,  Domine ; 
et :  Deus,  propilius  esto  mihi  peccatori ;  et :  In  manus 
tvas,  Domine,  commendo  spiritum  meum,  Cum  haec 
p  ipse  saepius  repeteret,  et  frequenti  anhelitu  jam  ea 
frequentare  non  valeret ;  cuidam  fratri  praecepit  ut 
haec  eadem  vice  illius  frequentando  cantaret.  Sicque 
oculis  in  ccelum  intentis,  Domini  gratiae  commen- 
datum  spiritum  exhalavit  (6). 

,Lugent  omnes.  Epilogus  ejus  elogii. 

72.  Cujus  corpore  ex  more  curato,  feretroque  im- 
posito,cum  ad  ecclesiam  deferretur,iterari  visus  est 
luctus  omnium,  et  vox  una  plangentium,  maxime 
tamen  clericorum,  orphanorum,  viduarum,  pupillo- 
rum  et  iodigentium.  Quamvis  enim  de  illius  salute 
non  sit  dubitandum,  quis  religiosorum  aut  fidelium 
se  a  fletu  continere  poterit,  cum  ille  nos  desolatos 
reliquerit,  in  quo  solo  pene  omnium  antiquorum 
vigebant  exempla  sanctorum?  Siquidem,  ut  ab  ipso 


Petri,  tertium  ante  altare  sancLi  Joannis  Baptistae,  D  electorumomniumcapiteincipiamus^Cbristummo- 


optans  ut  ipsi  eum  de  corpore  susciperent  egredien- 
tem,  qui  in  supradicta  visione  olim  ejus  fuerant 
ductores.  Caeterum  praedicta  infirmitate  ita  erat  fa- 
tigatus  et  attritus,  ut  pene  jam  in  corpore  ejus  nihii 
remaneret,  exceptis  ossibus  nervis  ligatis,  et  corio 
tectis.  Attamen  ipse  semper  in  Domini  laude  se  exer- 

(a)  Huc  spectare  videtur  Anscharii  epistolain  fine 
hujus  Vitae  relata,  qua  haec  privilegia  episcopis  Ger- 
manicis  commendavit. 

(b)  «  Obiit  anno  Domini  865,  indict.  xiii,  qui  est 
Luthewici  secundi  vicesimus  sextus,  sepulluscjue  est 
iu  basilica  sancti  Petri  ante  altare  jsaucla!  Dei  geni- 


pem  inops  ipse  secutus  est,  cum  apostolis  omnia 
dereliquit,  et  cum  sancto  Joanne  Baptista  primaevum 
tempus  a  turbarum  frcquentia  remotum  ducens, 
monasterii  solitudinem  expetiit  :  vidclicet  cum 
temporis  processu  quotidianoprofectu  excrevisset, 
et  de  virtute  in  virtutem  ivisset,  vas  electionis  ad 

tricis  Mariffi,  »  inquit  Adamus  in  lib.  i,  cap.  31.  AI- 
bertus  Stadensis  et  Chronicon  Saxonicum  eumdem 
annum  signant :  «  Sedit  omnes  annos  triginta  qua- 
tuor,  cujus  depositio  summa  veneratione  colitur  iii 
Non.  Februarii,  »  ex  Adamo. 


1011 


ANSCHARII  HAMBURGBNSIS  EPISCOPI  VITA. 


«013 


portandumChrislinomencoramgentibuscumbeato  A  ®^  nuditate  :  prffiter  illa  quae  extrinBecus  aunt,  ins- 


apostolo  Paulo  deputatus;  pascendarum  Ghristi 
ovium  postmodum  curam  cum  principe  apostolorum 
Petro  suscepit :  in  quo  regimine  qualem  se  quan- 
tumque  exhibuerit,  hoc  vel  maxime  probare  videtur, 
quod  inter  coelum  et  terram  medius,  inter  Deum  et 
proximum  sequester,  nunc  divinae  visioni  et  coBlesti- 
bus  revelationibus  intererat,  nunccommissorum  sibi 
actos  et  vitam  disponebat :  ad  quas  active  et  contem- 
plative  geminas  alas  ideo  ipse  sufnciebat,quia  cum 
mundicordes  soli  juxta  Evangeliorum  fldem  Domi- 
num  credantur  visuri,ipsevirgo  ab  eo  electus,cum 
sancto  apostolo  et  evangelista  Joanne,  et  mente  et 
corpore  virgo  in  svum  permansit ;  et  tanta  insuper 
ad  cunctos  charitate  tenebatur,ut  cum  beato  proto- 


tantia  ejus  quotidiana,  sollicitodo  omnium  Ecclesia- 
rum.  Quis  infirmabatur,  et  ipse  non  fuit  inBrmos? 
quis  scandalizabator,  et  ipse  non  urebatur  ?Qoi  ergo 
tot  ac  tantis  est  pro  Domino  et  corporis  adversitati- 
bus,  et  animi  sstibus  excoctus,  quomodo  martyr 
esse  jure  negabitur?  Nam  si  sola  vita  per  passionem 
terminata  martyrio  deputaretur,  nequaquam  sanc- 
tum  evangelistam  Joannem  calicem  suom  Dominus 
bibiturum  esse  testaretur,  quem  minime  vitam  mar- 
tyrio  flnivisse  scimus.Proinde  si  illum  joxta  domini- 
cam  sententiam  inter  martyrum  numerum  ascriben- 
dum  esse  non  dubitamus,  de  eo  quoqoe,  qoem  prs- 
misimus,sanctoplaneac  beato  admodom  viro  omni- 
no  ambigere  non  debemos.  Martyr  enim  foit,  qoia 


martyre  Stephano  etiam  oraret  pro  suis  persecutori-  *»  juxta  Apostolum  et ipsi  mundus  et  ille  mundo  cruci- 

1  A%  %fl  •  *1Y*  *V**  J^     O  A      ^M  A  Jt*fl  **J  ^*l-1*a  M  m 


bus.  0  vere.beatum  et  omni  laudis  prfficonio  dignis* 
simum  virum,  quem  talem  ac  tantum  imitari,  quem 
solum  plurimorum,  tot  simul  habere  virtutes  conti- 
git  1  qui  mente  sanctus  et  corpore  castus,  cum  vir- 
ginibus  agnum,  quocunque  ierit,  sequetur :  qui  sem- 
per  in  oonfessione  Ghristi  perseverans  gloriosum 
admodom  inter  confessores  locum  habebit :  qui  in 
sublimi  illa  cum  apostolis  Judicum  sede  in  regene- 
ratione  sessurus  est,  ac  mundum,  quem  contemp* 
serat,  judicaturus^  et  cum  martyribus  justitise  co- 
ronam  et  palmam  martyrii  adepturus. 

Martyr  quomodo. 

73.  Martyrii  duo  genera  esse  constat,  unum  in 
pace  Ecolesiffi  occultum,alterum  persecutionis  arti- 


fixus  erat.  Martyr  fuit,  quia  inter  diaboli  tentamenta, 
inter  carnis  illecebras,  inter  persequentas  paganos, 
inter  obsistentes  Ghristianos  semper  imperterriios, 
et  immobilis,  et  invictus  in  Ghristi  confessione  usque 
ad  exitum  vitae  permansit.  Martyr  fuit,  quia  dom 
ixipTup  testis  dicator,  ipse  divini  semper  verbi,  et 
Ghristiferi  nominis  exstitit  testis.  Qua  in  re  nemo 
miretur  eum  ad  hoc,  quod  summo  ipse  desiderio 
optabat,  ct  sibi  repromissum  putabat,  martyrium 
non  pervenisse  ;  quia  nec  hoc  sib^  poUicitum  joxla 
hujus  nominis  interpretationem  probator.  Et  oerte 
poterat  in  accepto  corporis  martyrio  aliqoa  forte 
soffi  menti  elatio  subrepere :  quod  ut  caveretor,  hoc 
divina  prudentia  et  spopondit  et  concessit ;  videlicei 
ot  meritis  sois  nihil  minoeretur,  et  humilitaii,  qo» 


culo  ingroente  manifestum  :  utrumque  voluntaie  ^  omnium  est  custos  virtutum,  provideretor. 


tenoit ;  ad  alterom  elTecto  pervenit.  Quia  enim  quo- 
tidie  semper  lacrymas,  vigilias,  jejunia,  carnis  ma- 
cerationem,et  desideriorum  oarnalium  mortificatio- 
nem  in  ara  cordis  Deo  mactabat,martyrium  profecto, 
qood  paois  tempore  non  potoit,  voto  consecutus  est. 
Quia  vero  ad  apertum  corporis  martyrium  persecu- 
toris  sibi  animus  non  defuit,  quod  opere  minus  po- 
tuit,  volontate  adeptus  est.  Quamvis  hoc  quoque  mar- 
tyrium  opere  eum  habuisse  omnino  negare  nequea- 
mus,  si  tantos  e^jus  pro  Domino  labores  juxta  Apo- 
stolum  attendamus,  in  itineribus  sepe,  periculis 
fluminum,  periculis  latronum,  periculis  ex  ge- 
nere,  periculis  ex  gentibus,  periculis  in  civitate, 
periculis  in  solitudine,  periculis  in  mari,  periculis 


74.  Quocirca,  quia  jam  ex  his  que  superios  com- 
memoravimos,  claret  quant»  vir  iste  sanctitatis, 
quanti  apud  Deum  meriti  fuerit ;  restat  ut  sicot  ipse 
Ghristi  imitator  in  omnibus  fuii,  sio  nos  quoque  eJDS 
imitatores  esse  studeamos.  Sic  quippe  fieri  quibit, 
ut  et  ipse  semper  usque  ad  consummationem  secoli 
nobiscum  vivere  possit  in  terris,einon  post  prssentb 
vitae  transcursum  cum  eo  in  ccelis  vivere  mereamur. 
Vivet  namque  nobiscum  in  terris,  si  eum  vits  san- 
ctitas  et  doctrinse  recordatio  nobis  repraeseniat : 
vivemus  nos  cum  ipso  in  coelis,  si  ejus  exempla  se- 
quentes,  ad  eum  semper  toto  desiderio  et  tota  viriute 
tendamus,  ad  quem  nos  ille  prfficessii  Jesum  Ghri- 
stum  Dominum  nostrum,  qui  cum  Patre  et  Spiritu 


in  falsis  fratribos  :  in  labore  et  srumna^  in  vigiliis  D  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  sfficola  sffico- 
moliis»  in  fame  et  siii,  in  jejoniis  moltis,  in  frigore      lorum.  Amen. 


1013    ANSGHARII  HAMBURGENS.  EPISG.  DE  VITA  ET  MIRACULIS  S.  WILLEHADI.    1014 


VITA  SAIVCTI  WILLEHADI 

EPISCOPI  BREMENSIS  PRIHI, 

Auctore  sancto  Anschario. 


(Mabill.  Annal.  Bened.  tome  IV.) 


PROLOGUS  AUCTORIS  (a).  A 

Gum  Banctorum  laudes  et  actus  religiosa  fide- 
lium  depromit  affectio,  Chrislum  profecto  in  eis 
praedicare,  Christum  nititur  glorificare.Ipsius  enim 
facti  sunt  virtute  victores,  cujus  gratia  probati  fue- 
rant  in  bona  conversatione  fideles.  Gratia  namque 
Dei  secundum  Apostolum  sunt  sancti  quod  sunt.Et 
quia  gratia  ipsius  semper  est  bona,per  hanc  quoque 
fiunt  homines  voluntatis  bons.  Ipsa  quoque  Dei  flt 
gratia,  ut  ipsa  bona  voluntas  qus  jam  coepit  esse, 
augeatur  in  bono  :  et  ita  crescendo  multiplicetur, 
quo  poBsit  justus  quilibet  divina  implere  mandata ; 
qua  voluerit,  plene  perfecteque  voluerit.  Laudandi 
itaque  sunt  sancti  propter  bona  merita  ipsorum, 
quinimo  magis  in  eis  Christus  est  laudandu8,cujus 
gratia  perceperunt,  ut  boni  ac  sancti  flerint.  Qusb  g 
tamen  laudis  prsconia  cum  multis  in  hac  vita  pie 
religioaeque  viventibus  fldelium  devotione  merito 
impertiantur ;  melius  tamen  ac  rationabilius  post 
bene  peractam  ac  feliciterconsummatamhujussse- 
culi  periculosissimam  vitam  sanctis  exhibentur  ho- 
minibus.Quia  tunc  potissimum  sanctltatem  cujus- 
que  convenit  extollere  ac  prsdicare.quando  nec  qui 
laudatur  elatione  tentari,nec  laudans  adulatione  po- 
terit  notari.Unde  et  mos  sancts  Ecclesiffi justissimus  ' 
inolevit,  ut  sanctorum  qui  in  hac  vita  miraculis  et 
fldei  devotione  ac  bonorum  operum  perfectione  clari 
acIaudabilesexstiterunt,posteorum  discessum  con- 
versatio  ac  religiositas  describatur  :  ut  posteri  ha- 
beant  in  quo  exemplum  virtutis  imitentur^habeant 
etiam  in  quo  gratiam  divinae  miserationis  contuean-  ^ 
tur  :  nec  desperent  se  posse  qu®  forte  impossibilia 
videbanturyCum  haic  in  illis  cernant  impleta,  quse- 
que,  ut  ipsi,  fragili  hic  carne  circumdati,  mira  at- 
que  eximia  divina  adjuti  gratia  perpetrarunt.  Cum 
vero  hsc  a  fldelibus  cunctis  Jure  impendenda  sint 
sanctis,  illius  videlicet  supern®  patris  beatissimis 
civibus;  diligentius  tamen  hoc  unusquisque  illis 
exhibere  debebit,  quorum  patrociniis  specialius  se 

(a)  Philippus  Gaesar  hinc  numerat  caput  primum, 
eamdemque  capitulorum  seriem  producit  usque  ad 
finem  libri  de  Miraculis. 


tutari  atque  adjuvari  nempe  indubitanter  atque  fide. 
liter  credit.Unde  ct  nos  beati  patris  nostriWilehadi, 
primi  Bremensis  Ecclcsiae  episcopi,  religiosam  ct  in 
omnibus  Dco  devotam  dignum  uximus  conscribere 
vitam  :  quo  triumphum  virtutis  ejus  enarrantes,  et 
divinam  praedicemus  in  eo  gloriam,  et  exemplum 
sanctitatis  ejus  ad  imitandum  aliis  proponamus. 

CAPUT  PRIMUM. 

he  patria  ejtis,  et  quid  in  ea  egerit. 

Fuit  itaque  vir  venerabilis  de  gente  Anglorum  ex 
Nordhumbris,  nomine  Wilehadus,  qui  ab  infantia 
sacris  eruditus  litteris  ac  spiritalibus  instructus  dis- 
ciplini9,studiose  in  Dei  coepit  culturavivere,etjeju- 
niis,  vigiliis  atquo  obeecrationibus  die  noctuque  in- 
tentus,in  Dei  omnipotentis  servitio  devotus  exstitit : 
fueruntque  ejus  acla  cunctis  illic  habitantibus,sicut 
honesta  et  bona,ita  quoque  amabilia  et  laudabilia. 
Quique  etiam  succedente  aetate,  cunctorum  favore 
per  electionis  gratiam,ibidem  ad  honorem  est  pro- 
vectus  sacerdotalem  :  quod  ille  sanctitalis  merito, 
ac  praecipuis  bonorum  operum  exercitiis  magis  ac 
magis  semper  exornare  atque  augmentare  studebat. 
Deniquc  accepta  consecratione  presbyterii,  audivit 
quod  Fresones  atque  Saxones  populi  hactenus  in- 
creduli  atque  pagani,relicta  idolorum  cultura,  fidei 
catholic®  quodammodo  jam  coepissent  ambire  mi- 
nistcria,ac  baptismi  sacramento  xetustatis  cuperent 
maculis  emundari.  Hoc  itaque  audito,  magno  vir 
Dei  replctus  cst  gaudio :  et  intimo  succensus  amore 
inhiantcr  quajrcre  CGepit,quaIiter  pro  Dei  amoreil- 
las  in  partes  sese  transferret.Bt  quia  divino  instin- 
ctus  Spiritu  scrvus  Dei  hnjuscemodi  zelo  de  die  in 
diem  exardescebat,  non  potuit  lucerna  accensa  la- 
tere  sub  modio  in  tenebris ;  sed  posita  est  super 
candelabrum,  ut  luceret  palam  omnibus,  qui  vel 
tunc  vel  futuri  erant  in  domo  Domini.Accessitergo 
ad  regem  qui  tunc  temporis  in  gente  Anglorum  do- 
minabatur,nomineAIachrat(6),etquoadDominie8set 

{b)  Rectius  quam  apud  Joannem  a  Leidis  Alachart, 
apud  Surium  corru[)tOi4/a^/iiw/ttm.  IsapudTurgotum 
in  lib.  II  de  Ecclesia  Dunelmensi,  cap.  4,  et  apud 


ms 


ANSCHARII  HAMBURGENSIS  EPISGOPI 


1(M 


Bervitium  zelo  accensus,  illi  lacrymaibliter  intima-  A  subsidii  sperare  solatium.  Quo  audito  geQS  fera  et 


vvt,  petivitque  ut  ejus  permissu  atque  licentia  ad 
prsdicandum  verbum  Domini  patrias  jam  prsdictas 
sibi  a4ire  licerei.Qut  comperta  ejus  sanctissimavo' 
luntate,  coavocato  ad  se  episcoporum  aliorumque 
Dei  servorum  non  minimo  conventu,  coram  omni- 
bus  ejus  ferventissimam  insinuavit  devotioncm,om- 
niumque  pari  consensu  (quippe  quia  et  cunctis  jam- 
pridem  ejusdem  beati  viri  probabilis  sanctitas  fuit) 
eum  supernae  commendatum  gratis  ad  pr«dictalo- 
ca  causa  prsBdicandi  verbum  Domini  destlnavit. 

CAPUT  II. 

Quomodo  in  Fresiam  venerit,  el  quomodo  res  ei  pro- 

cedere  ibi  casperit, 
Quam  ille  peregrinationem  libentissimo  susci  piens 


idololatriis  nimium  dedita^  in  ira  magna  pariter 
omnes  excitati,stridebant  dentibua  in  eum,diceiites, 
non  debere  profanum  longius  viyere ;  imo  reum 
esse  morti8,qui  tam  sacrilega  contra  deos  suos  in- 
victissimos  proferrepraesumpsisscteloquia.  Quidam 
tamen  inter  eos  saniori  consilio  suadebant  csteris, 
dicentes.ignotam  sibi  hanc  esse  religionis  normam» 
utrum  ex  divina  sit  voluntate  proposita  ;  virum  quo- 
que  ipsum  nuiii  prorsus  obnoxium  crimiQi,qua  de 
re  ned  oportere  eum  tam  dubia  nece  perire,  verum 
magis  mittendame3sesortem(c},quo  demonstraretur 
coelitus^an  dignus  esset  interitu  :  sin  alias  utdimit- 
terent  eum  libcrum,  et  ipsi  in  nulio  pcBnitus  noxii 
probarentur.  Factum  est  ergo  uti  persuaserant,  ac 


.        _       .  ^.  j       *    j-    ^     *  T>  secundummorem  eentiliummissaestsorssupereo, 

animo,  quantocius  mare  quod  erat  adjacenstrans-  B    .  .  j  ,    .      .  ^  .^  ...  ,.  . 

vivere  an  mori  debuisset.  Gubernante  itaque  divina 


meavit,  venitque  in  Fresiam  ad  locum  qui  dicitur 
Docyncyrea  (a),  quod  est  in  pago  Hostracha ;  ubi  et 
domnus  BoniFacius  episcopus  jam  olim  martyrio  co- 
ronatus  fueraUIbi  ergo  cum  per  prsBdicationem  me- 
morati  martyris  multi  antea  ad  fidem  instructi  fue- 
rant,cum  magno  ab  eis  est  honore  susceptus :  ibi* 
que  docens  ea  quae  Dei  sunt,multo  tempore  habita- 
vit.Nam  et  plurimi  nobilium  infantes  suos  ipsi  ad 
erudiendum  ibidem  tradiderunt :  quos  ille  tam  ver- 
bo  doctrinflB,  quam  exemplo  piae  conversationis  ad 
divinum  jugiter  incitabat  amorem,  multosque  er- 
rantes  olim  a  fide  ad  veram  et  catholicam  revocavit 
scientiam,seque  maximum  lumen  supernasclaritatis 
eodem  in  loco  exhibuit;  gentilium  quoque  quam- 


Providentia,  sors  mortis  super  eum  cadere  non  po- 

tuit.Quapropter  nec  noccre  illi  in  aliquo  sunt  ausi : 

sed  initoconsilio.dimiserunteum  a  se  abireillaesum. 

CAPUT  IV. 

Qtumodo  plagis  et  gladio  coesus  miraculose  sermius 

sit. 

Qui  inde  transiens  venit  Thrianta  (d),ibiqQe  dum 

prfedicaret  verbum  Domini,pIurima  multitudo  gen- 

tilium  credidit,ac  baptismi  aacramentum  pcrcepit. 

Quo  in  loco  ipse  diutius  immorans,et  non  credentes 

instruerCjetiam  credulos  in  via  veritaiis  tam  verbis 

quam  et  exemplis  sedulus  corroborare  studebat  : 

ceeperuntque  plurimi  bonam  vitam  magistri  [supple 

diligere],  et  errores  gentilium  odio  habere,  et  Chri- 


?!!T!!^l"^:!fi!!!l".!f!l!°T'''®  pnBdioationisin-  ^  ^y^^^^  ^^^^  proQtebantur  religionem  devotain- 

tentione  venerari.Unde  contigit  ut  quidam  discipa- 
lorum  ejus,  divino  compuncti  ardore,  fana  in  mo- 


structam  ibidem  baptizavit. 

CAPUT  in. 

Quomodo  oecidendus,  et  sorte  divinitus  liberatus  sit, 
Inde  vero  procedens  transivit  fluvium  Loveke^bj) 
venitque  ad  locum  qui  dicitUr  Humarcha,  ibique 
barbaris  coepit  nomen  Domini  preedicare.ac  persua- 
dere,  ut  relicta  superstitione  idolorum,  unius  verl 
Dei  notitiam  susciperent,quo  pcr  sacri  baptismatis 
ablutionem  peccatorum  suorum  veniam  promereri 
potuissent :  dicens,in8anum  esse  et  vanum,a  lapi- 
dibuB  auxilium  petere,et  a  simulacris  mutis  et  surdis 

Simeonem  Duneknensem,  de  Regibus  Anglorum, 
Alchred  Moloni  anno  865  in  regnum  Northanumbro- 
rum  successisse  meraoratur  :  nono  aulem  anno  re- 
gni,  fraude  suorum  primatum,  exsilio  imperium  mu- 
tavisse,  Hinc  tempus  quo  Willehadus  in  Frisiam 
trajecit  expendendum. 

(o)  De  oppido  Docken  adBurdinem  amnem,dictum 
in  Vita  S.  Boniracii  ad  annum  754.Paulo  ultra  Bur- 
dinem  visitur  fluvius  Lavica.de  qno  infra.Exordium 
prfidieationis  S.  Willehadi  in  Frisia  desumit  Ada- 
mus  ab  anno  martyrii  S.  Bonifacii,  id  est  ab  anno 
754  :  siquidem  Willehadum  tam  in  Frisia  quam  in 
Saxonia  per  annos  triginia  quinque  hoc  munus  ob- 
iisse  afflrmat.  Verum  serius  in  Gfermaniam  profec- 
tus  est  WiliehaduSfUt  patet  ex  Alchredi  principatus 
initio,  cujus  assensu  e  patria  disccssit. 

(6)  Surius  edidit  fluvium  Lavinca.  Liudgerus  epi- 
scopus  dicitur  a  Carolo  Magno  doctor  cotistilutus  in 
gente  Fresonum  a6  orientale  parte  fluminis  Labekif 


rem  gentilium  circumquaque  erecta  ccepissent  ever- 
tere.  et  ad  nihilum,  prout  poterant,  redigere.  Qao 
facto  barbari  qui  adhuc  forte  increduii  perstiteraDt, 
furore  nimio  suocensi  irruerunt  super  eoa  repeote 
cum  impetu,  volentes  eos  funditus  interimere :  ibi- 
que  Doi  famulum  fustibus  caesum  multis  admodvm 
plagis  afFecere.Quorum  etiam  unu8,evaginato  gladio 
super  servum  Dci  irruit,coDatuseicaputab8cidere. 
Verum  beatus  vir  ipso  in  tempore  capsftm  (e)  cum 

super  pagos  quinquefqv4>rum  hsec  sunt  vocabula  Eug- 
merchij  etc;  qui  pagus  non  alius  videtur  quam 
Uumarcha  hic.  Fluvium  Laviceun  seu  Laubacum, 
D  vernacule  Lawers  nunc  vocant,  etiam  Joannes  a 
Leidis  in  Chronici  Belgici  lifo.  iv,  cap*  7,ubi  de  S. 
Wiliehado  :  qui  et  Humarcham  Hucmerk  inlerpre- 
tatur. 

(c)  Sortium  usum  Germanis  maxime  familiarcm 
fliissc  docet  Tacitus  de  Germanis,quod  Adamus  ad 
Saiones  prascipue  trahit.  Lege  Acta  S.  Willibrordi 
et  S.  Wilframni  episcoporum. 

(d)  Joannes  a  Leidis :  Posthasc  venit  in  TrenUmiam, 
id  est  Drenterlant  :  qui  locus  hodie  quoque  Drente 
dicitur,  teste  Philippo  Gaesare. 

(e)  Phylacteria  vocant  antiqui  reliquiarium  c  collo 
dependens.Quanquam  etiam  capsa  et  chrismarium 
oodcm  sensu  loguntur  in  Vita  S.  W*ilfridi  episcopi, 
ad  annum  709. 


1017 

sanctifl  reliqaife  in  oollo  auBpeBsam  babebat :  cum- 
que  iotuB  ferienUe  super  coilum  ^ub  deoideret,  oor- 
rigiam  quidem  capse  pnecidit,  ipsum  vero  in  nullo 
penitus  vulnerare  potuit.  Quo  miraculo  pagani  ex- 
territi,  ipsum  ac  socios  ejus  illssos  abire  passi 
sunt,  neo  ulterius  in  aliquo  eis  molesti  esse  pre- 
.sumpaerunt. 

CAPUT  V. 

Quomodo  a  Carolo  imperaiore  Saxoniam  missus  sit. 

Post  h(ec  vero  gloriosissimus  Francorum  rex  Ca- 
rolus,  qui  jam  multoties  in  gente  Saxonum  elabora- 
verat  quo  ad  fidem  Gbristians  religionis  converte- 
rentur ;  sed  illi  adversi  semper  cordibus,  susceptam 
fidem  saiipius  deserentes,  pristinis  magis  implicaban- 
tur  erroribus ;  audita  fama  viri  Dei,  ad  se  eum  ac- 
oersiri  prscepit.  Quem  ad  se  venientem  bonorifice 
ac  reverenter  suscipiens,  ejus  confabulationi  ac 
doctrinffi  libenter  animum  attendebat,  probatumque 
sanctis  moribus  ac  fidei  non  fict®  constantia,  misit 
inpartes  Saxonisadpagum  quidiciturWigmodia(a): 
quo  inibi  auctoritate  regali  et  ecclesias  instrueret, 
et  populis  doctrinam  sanct®  praedicationis  impen- 
derct,  atque  viam  salutis  stems  libere  cnnctis  illic 
babitantibus  nuntiaret.Quod  ille  ministerium  devote 
suscoptum  ofnciosissime  peregit :  ac  pertransiens 
cunctam  in  circuitu  dioecesim,  multos  ad  fidem 
Christi  evangelizando  convertit,  ita  ut  in  secundo 
anno  tam  Saxones,  quam  et  Fresones  in  circuitu 
commorantes,  omnes  se  pariter  fieri  promitterent 
Ghristianos.  Hoc  itaque  factum  est  anno  Incarnatio- 
nis  Domini  780  (b),  regni  vero  memorati  principis 
Garoli  quartodecimo,  qui  tamen  imperiali  necdum 
fuerat  apice  sublimatus,  quem  postea  per  manus  re- 
verendissimi  Leonis  apostolici  imperatorem  Rom» 
consecratum,  anno  regni  ejus  tricesimo  quarto,  ca- 
.  tholica  Europae  consistens  Cbristi  venerata  pariter 
et  grotulabunda  suscepit  Ecdesia.  Si  quidem  impe- 
rialis  potestas,  qus  post  Gonstantinum  piissimum 
Augustum  apud  Gr»oo8  in  Gonstantinopolitana  ha- 
otenns  regnaverat  sede,  cum  deflcientibus  jam  inibi 
viris  regalis  prosapie,  feminea  magis  directione  res 
administraretur  publica ;  temporibus  ipsius  per  ele- 
ctionem  Romani  populi^  in  maximo  episcoporum 
aliorumqae  Dei  servorura  concilio,  ad  Francorum 
translatum  est  dominium  :  quoniam  et  ipse  eam- 
dem  quae  caput  imperii  fuerat,  et  multas  alias  tunc 
in  orbe  videbatur  tenere  provincias,  ob  quod  et  jure 
Caesarea  dignus  esset  appellatic^.  Pnefaio  itaque 
regni  ejus  tempore  servus  Dei  Willebadus  per  Wig- 
modiam  ecclesias  coepit  construere,  ac  presbyteros 
super  eas  ordinare,  qui  libere  populis  salutis  ac  ba- 
ptismatis  conferrent  gratiam. 

« 

(o)  Pfailippus  putat  esse  tractum  illum  trans  Vi- 
snrgim  Saxonicum,  qui  iam  Verdensem  et  Bremen- 
sem  rpiscopatus  babet.  uoaferdiplomaCaroli  Magni 
Bupra.  {Yide  Patrologim  tom  XCVII.) 

[h]  Anno  780  id  refert  Eginbardus,  qui  omnium 
onentaliumpartium  SaxoMi^  Carolo  Magno  occur- 


DB  VITA  ET  MIRAGULIS  S.  WILLEHADl. 


1018 


A  CAPUT  VI. 

Quofnodo  WidHandi  persecutumm  fuiferit,  et  quid 

socii  ^ui  passi  sint^ 

Verum  sequenti  anno,  instigante  diabolo  totiuB 
boni  invido,  quidam  exstitit  perversioris  couBilii 
Widikindus,  qui  rebellare  contra  regem  visusCaro- 
lum.multam  secum  Sazonum  multitudinem  aggre- 
•gavit :  qui  etiam  unanimiter  eos  qui  in  fide  C^risti 
stnbiles  videbantur  persequi  acpunire;  sorvosquo- 
que  Dei  per  loca  quaaque  vagantes  dispergere,atque 
a  finibus  suis  effbgare  coeperunt.  Qua  persecutione 
commota  servum  Dei  contigit,  secundum  mandatum 
Domini  praecipientis  :  Si  vos  persecuti  fuerint  in  una 
cimtaU,  fugiu  in  aliam  (Matth.  x,  15) ;  de  Wigmo- 
dia  transire  in  Utriustn  [Corb.,  Utristi) ;  iblquecon- 
B  scendens  navim,mare  circa  Presiam  transfretavit : 
sicque,  opitulante  Christi  gratia,  persecutioQem 
eorum  evasit.Porro  SaxonescrudeHtatem,quam  ciroa 
magistrum  nequiverant,  in  discipuloB  ipms  eiarde- 
scente  ira  ferventius  exercuerunt.  Siquidera  Foloar- 
dum  presbyterum  cura  Emmingo  comite  in  pago 
denominato  Leri,  Benjamin  autem  in  Cibfariustri, 
Atrebanum  vero  clericum  in  Thiatmare8gao,Gferwa- 
lum  quoque  oum  sociis  suis  in  Brema,odio  norainis 
Cbristiani  gladio  peremerunt.  Et  ipsie  qaidem  ita 
ad  regna  coBlestia  efftisione  proprii  sanguinis  felioi- 
ter  evocatis,  persecutionis  tamen  procella  diutius 
postmodum  rebellantibu?  desaevit  SftX0Bii!Ht8. 

CAPUT  VII. 

Quomodo,  durante  persecuHone,  Romam  profeetus  sit, 
C  et  in  Fresiam  redierit. 

Quo  facto  vir  Dei  cognoscens  nuUam  sibi  tunc 
temporis  praedicandi  opportunitatem  inesse,arrepto 
itinere,  Pippinum  Langobardorum  regem  adiit,sio- 
queprosperooursuRomam  pervenit:  ubi  consisteiis, 
multislacrymiset  precibus  ad  sedem  saqratissimam 
beati  Petri  apostolorum  principis  se  eunetamque 
fldelium  turmam  sedulns  ao  devotus  divinao  com- 
mendabat  clementia ;  illos  praecipue,  quorum  eura 
maxime  oordi  erat,  ne  forsan  suscepta  in  parUbus 
Saxoni®  Ghristianitas  machinatione  diabpUca  tunc 
penitus  annullaretur.  Inde  autem  dLScedens,etcon- 
solatione  venersLbilis  papaa  Adriani  non  modioe  cor- 
roboratus  servus  Dei,  gaudens  repedabat  in  Fran- 
ciam.  Quo  itinere  contigit  divinam  in  eo  etiam  ope- 
0  ratam  fuisse  virtutem.  Namque  minister  viri  Dei, 
vocabulo  Aldo,  qui  alimenta  procurabat  magistri, 
quamdam  habebat  patenam  ligfieam,quas  vulgo  scu- 
tella  vocatur,  quam  jugiter  mundam  ec  nitidam  ad 
mensam  ipsius  coram  eo  ponere  solitus  erat,quam 
praBfatus  minister  quodam  die  oasu  fraotaan  reperit. 
Tempore  itaque  refeotionis  cum  eam  vir  Dei  requi- 

risse  od  Obacrum  fluvium^  ubi  maxima  eorum  mul-' 
titudo  in  loco  qui  Horheim  appellatur,  sotita  itmuto- 
tione  baptizata  dicitur  :  non  quod  omnes,  sed  quod 
ex  iis  multi  baptismum  ficle  susceperint.  Exstat 
bi:gus  sucgumenti  epistola  Adriani  paps  ad  Carolum 
Magnum  ordine  80  in  codioe  CaroUno  (Vide  ibid.). 


1019 


ANSCBARII  HAMBUUGENSIS  EPISCOPI 


10« 


reret,  ministdr  negligeniiam  quae  contigerat  nequa-  A 
quam  ei  celare  voluit ;  eed  hanc  fractam  fuisse  nar- 
ravit,quam  illead  se  qualis  erat  statim  deferri  prs- 
cepit.  Sed  minister  ad  locum  ubi  jacebat  rediens, 
qumn  antea  fractam  reliquerat,  ac  si  nibil  unquam 
detrimenti  babujciiyintegram  reperit  Quam  allatam 
coram  ipso  Iffitus  ac  bilariB  posuit,  qui  antea  treme- 
bundus  et  pavens,iram  just»  correptionis  pertimuit. 
Quod  ob  gratiam  sancii  viri  coelitus  factum  non  du- 
bifatur  :  quamvis  ipse  elationem  fugiens  magis  in 
abscondito  quam  publice  id  fieri  cupiverit.Igitur  ab 
itinere  concepto  reversus,  transivit  ad  locum  qui 
dicitur  A8ternacha(a) :  ibique  discipuli  ejus,qui  pro. 
ter  metum  persecutionis  passim  dispersi  fuerant,  ad 
eum  sunt  denuo  copulati.  Quos  ilie  benigna  conso- 
latione  refocillans,  ut  pro  fide  Cbristi  constanter  in  n 
omnibus  se  agerent,  pie  admonere  studuit.  Quique 
in  eodem  loco  duobus  fere  annis  demoratus,  elegit 
solitariam  inclausus  ducere  vitam  :  ubi  etiam  non 
mediocriter  vivens,  cum  lectioni  atque  orationi  ope- 
ram  daret,  tum  prflecipuescriptioni  interdum  deditus 
erat.  Namque  scripsit  ibi  Epistolas  beati  Pauli  in 
uno  volumine,  aliaque  quamplurima,  qufls  a  succcs- 
soribus  ipsius  ob  monimentum  sanctae  recordationis 
ejus  servata,  hactenus  manent  inconvulsa.  Multi 
quoque  in  eodem  loco  exemplis  ejus  et  monitis  ad 
meliorem  sunt  vitam  correcti,  et  ad  servitium  Do- 
mini  non  igpiaviter  accensi. 

CAPUT  VIII. 
Ordinatio  sancti  Willehadi  in  episcopum. 
Post  haec  autem  iterum  venerandus  Domini  sacer-  (j 
doa  regem  adiit  Carolum»qui  tunc  forte  in  cflLStello 
consederatSaxoniffi  Eresbur^b),  proponensvoluntatis 
sufle  devotissimam  in  prseparatione  Evangelii  pacis 
affectionem,  atque  ipsius  in  hoc  cequissimam  requi- 
rens  prfleceptionem.  Qui  pro  consolatione  laborisac 
prflBsidio  subsequentium  ejus^dedit  ei  in  beneficium 
quamdam  cellam  in  Francia,  quae  appellatur  Ju- 
stina :  pr«cepitque  ei  ut  iterum  pro  nomine  Christi 
cceptam  repeteret  parochiam.  Quod  ille  gratanter  ac 

(a)  Id  est  in  monasterium  Asternacense,recentio- 
ribus  Epternacensc.  Adamus : « Ipse  Willehadus  cum 
LiudgeroRomamvenit,ubi8anctis8imipapaBAdriani 
consoIationerelevati,Liudgeru8  in  montem  Casinum 
recessit  ad  confessioncm  sancti  Benedicti;  Willeha- 
dus  in  Galliam  ad  sepulcrum  sancti  repedavit  Wille- 
brordi.Itaque  biennio  uterque  reclusi,contemplativaB  n 
vitae  operam  dabant.  »  Legesis  Acta  sancti  Willi- 
brordi  et  sancti  Liudgeri. 

(b)  Eresburg^  Saxonia;  oppidum  ad  Wiseram  flu- 
vium,  Carolo  Magno  frequentatum. 

(c)  Nimirum  anno  785,  testante  Eginhardo,  qui 
Witikendum  in  Attiniaco  villa  Campaniae  Rhemensis 
baptizatum  fuisse  tradit.*Adamus  regni  Caroli  an- 
num  18  recte  notat.  Lege  ea  de  re  epistolam  Adriani 
papae  ad  Carolum  Magnum  in  tomo  111  Hist  Franc, 
quae  est  ordine  91  inter  pontificias. 

(d)  Eumdem  signat  diem  Carolus  Magnus  in  diplo- 
raate  superius  adducto.  Aonum  vero  787  slatuere 
necesse  esl,  tum  quia  Willehadus  ordinatusestepi- 
scopus  post  annos  septem,  quam  in  Saxoniam  dire- 
ctus  est  a  Carolo,  ex  auctons  sententia  infra,  dire- 


religiose  suscipienB,  rursus  venit  Wigmodiam,  et 
fidem  Domini  publice  ac  strenue  gentibus  praedica- 
bat.  Ecclesias  quoque  destructas  restauravit,  proba- 
tasque  personas  qui  populis  monita  salutis  darent, 
singulis  quibusque  locis  praeesse  disposuit.  Sicque 
ipno  anno,  divino  ordinante  instinctu,  gens  SauLonum 
fidem  Cbristianitatis  quam  amiserat,denuo  recepit. 
Sed  et  totius  mali  auctor  incentorque  perfidifle  Widi- 
kindus  eodem  anno  (c)  regi  se  subdens  Carolo,  ba« 
pUsmi  est  gratiam  consecutus,  sicque  ad  tempus  se- 
data  sunt  m8Ja,qufle  illius  fuerant  ingesta  pernicie. 
Post  hflec  vero  cum  omnia  pacifica  viderentur,et  sub 
leni  Jugo  Christi  Saxonum  ferocia,  licet  ooactajam 
mitescerent  colla;  memoratus  prflecellentissimus 
princeps  in  Wormatia  positus  civitate,  servum  Dei 
Willehadum  consecrari  fecit  episcopum  tertio  Idus 
Julii  ((f ),  constituitque  eum  pastorem  atque  rectorem 
superWigmodiam,  et  Laras,  etRuistri(^),  etAsterga, 
necnon  Nordendi  ac  Wanga  :  ut  inibi  auctoritate 
episcopali  et  praeesset  populis,  et,  uti  cceperat,  do« 
ctrina  salutari  operibusque  eximiis  speculator  desu- 
per  intentus  prodesse  studeret.  Sicque  ipse  primus 
in  eadem  dicecesi  sedem  obtinuit  pontificalem.  Quod 
tamen  id  tam  diu  prolongatum  fuerat,quia  gens  cre- 
dulitati  divinaeresistens^cum  presbyteros  aliquoties 
secum  manere  vix  compulsa  sineret,  episcopati 
auctoritate  minime  regi  patiebatur.  Hac  itaque  de 
causa  septem  annis  prios  in  eadem  presbyter  est 
demonstratus  parochia ;  vocatus  tamen  episcopus(/), 
et  secundum  quod  poterat  cuncta  potestate  praesiden- 
tis  ordinans.  Percepta  vero  consecratione  pontifi- 
cali,  ccepit  in  omnibus  etiam  devotus  se  agere,  et 
virtutum  studia  quae  prius  exercuerat,  multiplicius 
augmentando  cumulare. 

CAPUT  IX. 

Continentia  ejusj  et  alia  pia  opera. 

Namque  a  primaevis  temporibus  magnae  vir  iate 
fuit  continentiae,  ac  devote  Domino  omnipotenti  ab 
ineunte  servivit  aetate.  Vinum  et  siceram,  ao  onme 
unde  inebriari  potest,  non  bibit.  Esca  autem  ejus 

ctus  est  autem  ineunte  anno  780,  supra  cap.  5,  tum 
quia  exacto  praelaturae  biennio  mortuus  est  anno 
789.  (^rte  hanc  ordinationem  Chronicon  Moisacense 
reponit  anno  787,  his  verbis  :  «  Beatus  Wiradus 
(legendum  Wilhadus)  ordinatus  est  eoiscopus  in  Idi- 
bus  Juiii  superWimoda,etsuperKiusieri,et  Asterga, 
et  Cara,  vel  Sordedi,  et  Wangia  :  et  ibi  docuit  vcr^ 
bum  Dei,  et  baptiza^nt  eos  in  primis.  » 

(e)  Rustri,  Fnsiae  orientalis  seu  comitatus  Emb- 
deni  populi,medio  sinu  Jada  appellato  dividuntur  in 
partes  duas,  e  quibus  qui  eis  Jflulam  Rustri  et  Rus- 
tringi ;  qui  trflins  Jadam  Buljadae,  id  esttrans-Jadani» 
Stacuanaif  Stedingii  cognominantur.  Asterga  Tero 
comitatui  Embdano  inolusa,  Ostringa  yulg[o  dicitnr. 
Lege  Ubbonis  Emmii  librum  II  Rerum  Frisicarum. 

(f)  En  WUlehadus  ante  e^iscopalem  conseoratio- 
nem  dictus  est  episcopus,  nimirum  ob  episcopalia 
munia,pr8edicationem  sciiicet,bapti8mi  collationem, 
presbyterorum  vsLriis  in  locis  institutionem,  et  alia 
td  genus.  Hinc  argumentum  sume  cur  sancti  com- 
plures,  praecipue  m  Belgio,  episcojn  dicantur,  qui 
tamen  nusquam  conseorati  sunt  episcopi. 


1021 


DE  VITA  ET  MIRACULIS  S.  WILLEHADI. 


1822 


erat  panis  ei  mel,  olera  et  poma.  Namque  ab  esu  A 
carnium,  a  lacte  et  piscibus  temperabat:  nisi  quod 
memoratusapostolicusAdrianuscijaminnovissimo 
propter  valitudines,  quas  in  oorpore  tolerabat  fre- 
quentes,  quo  piscem  comederet  praecepit:  cujus 
aactoritati  ipse  obtemperans^paululum  indulgentius 
in  hac  parte  agere  ccepit.  Preterea  nullus  fere  dies 
transiit,quo  non  sacra  missarum  solemnia  cum  ma- 
gno  fletu  ao  contritione  cordis  celebraret.  Intentus 
erat  jugiter  lectioni  atque  meditationi  sanct»  do- 
ctrin»,  psalmodis  quoque  pariter  studiosissime  in- 
vigilansyita  ut  pene  quotidie  psalterium,  aliquando 
etiam  duo  vel  tria  decantaret.  His  itaque  et  aliis 
bonornm  o~perum  exercitiis  vir  Dei  sufrultus,magnam 
populis  in  suimet  ostentatione  gratiam  Domini  pr»- 
tendebat :  sicque  doctrina  ejus  duplici  prsBfulgebat  n 
oraculo,  dum  quod  prsdicabat  ore,  confirmabat 
exemplo.  Pertransivit  itaque  in  circuitu  suae  dioece- 
sis  vir  istebeatus,  conflrmans  populum  Ghrisiianum 
qui  olim  baptizaius  fuerat,  et  prffidicationis  verbo 
multorum  ad  viam  salutis  errantium  corda  compun- 
gens.  iEdiflcavit  quoquo  domum  Dei  mirse  pulchri- 
tudinis  in  loco  qui  dicitur  Brema,  ubi  et  sedem  esse 
oonstituit  episcopalem,  ac  dedicavit  eam  Kalendis 
Novembris,  die  (a)  Dominico,  in  honorem  Domini  no- 
stri  Jesu  Christi,  sub  invocatione  sancti  Petri  apo- 
stoli. 

CAPUT  X. 

Quomodo  in  Plexem  [h)  aBgrotaverit  et  mortuus  sitj 

Bremx  autem  sepultus. 

Post  haec  vero  cum  studio  piae  intentionis  cunctam  p 
in  circuiiu  perlusiraret  parochiam,  ac  docens  ea 
quae  Dei  sunt  plurimos  in  flde  corroboraret,  perve- 
nit  ad  locum  qui  dicitur  Pleccateshem,  ibique  consi- 
stens,  gravi  coepit  corporis  febre  vexari,  et  de  die 
in  diem  languor  crescebat  fortissimus,  ita  ut  cum 
eo  positi  discipuli  illius  de  vita  ejus  ulteriore  jam 
desperare  coepissent.  Quorum  unus,  qui  beato  viro 
forte  familiarius  loqui  solebat,  nomine  Egisriki^P/it- 
Uppo,  Egisrik],  accedens  ad  eum,  quasi  deobitu  ejus 
trepidaiione  metuereni,  ei  lacrymabiliter  ac  quae- 
stuose  innotuit ;  intentans  etiam  plebis  commissffi 
destitutionem  admodum  periculosam^  quae  sub  pa- 
storis  regimine  tunc  tandem  divino  cultui  parere 
videbantur.  Noli,  inquit,  venerande  sacerdos,  quos 
nupm*  Domino  acquisisii,  tam  cito  deserere ;  noU 
populum  vel  clerumtuostudioaggregatumtam  ma-  D 
ture  relinquere,  ne  grex  adhuc  infldetenellus  lupo- 

(a)  Anno  proinde  780,[qui  litteraDominicaliDprae- 
ditus  erat. 

(6)  In  textu  Plecateshem.  Adamo  in  villa  Pleceazzem 
quae  sita  est  in  Rustris,  Surius  edidit  Bkckensee. 
nano  looo  haeret  nomen  Plexem.  Et  est  ibi  in  Visurgi 
infra  Aremam  et  novum  eorum  portum  Fegesack  se- 
cara  navium  statio,  inquit  Philippus  Cesar. 

(c)  Anno  eodem  789,  postocto  aies  quam  Bremen- 
sem  ecdesiam  dedicaverat,  supra  cap.  9.  Confer  ca- 
put  1  libri  de  Miraoulis.  Et  tamen  in  ms.  Choronico 
Saxonibo  €|jus  obitus  reponitur  anno  790. 

(d)  Gorpus  ejuB,  inquit  Adamus,  Bremam  deporta- 


rum  pateat  morsibus  devorandus;  noli  nos  humiles 
clientulos  tufle  sanctitatis  defraudare  prsesentia,  ne 
videamur,  sicut  oves  non  habentes  pastorem,  erra- 
bundi  vagari.  Cui  beatus  vir  in  hec  compunctus 
verba  respondit :  Noli,  flli  mi,  me  a  Domini  mei  diu^ 
tius  avocare  conspeciu,  noli  mihi  temporalis  mole- 
stiam  vit®  quaestuosis  depromere  vocibus :  nec  hic 
longtus  vivere  appeio,  nec  mori  periimesco ;  tanium 
Deum  meum,  quem  toto  corde  semper  dilexi,  cui 
tota  intentione  servivi,  precari  volo,  ut  mercedem 
bonse  remuneraiionis,  qualem  ipsi  placuerit,  mihi 
pro  laboribus  meis  clemens  ac  propitius  conferre 
dignetur.  Oves.autem  quas  mihi  credidit, ipsi  tuen- 
das  committo  :  quia  et  ipse,  si  quid  boni  facere  po- 
tui,  illius  potius  virtute  percgi.  Non  deeritejuscle« 
mentia,  cujus  misericordia  omnis  plena  est  terra. 
Pia  ergo  devotione  vir  Domini  coelo  semper  intentus, 
et  oraiionis  suae  ad  Deum  jugiter  vota  prsmitiens, 
sexto  Idus  Novembris,  die  Dominico  (c),  posi  solis 
ortum,  confessor  Domini  pretiosus  in  Ghrisii  re- 
quievit  nomine.  Cujus  ad  exscquias  plebs  undique 
devota  accurrens,  patrem  ac  dociorem  beaiissimum 
cum  laudibus  et  hymnis  ad  sedcm  devehunt  Bre- 
mensem :  ibique  eum  in  basiliea  nova  (d)  quam  ipse 
aediflcaveratfCum  honore  ei  revereniia  condigna  se- 
pultur®  tradiderunt. 

CAPUT  XL 

Miracula  circa  eum  post  mortem  ejus,  tam  in  sua 
guam  altera  in  quum  translatus  est  basiliea. 

In  quo  loco  multis  ei  evideniibus  persffipe  demon- 
siraium  esi  signis  quod  isdem  beatus  vir  vere  Do- 
mini  sit  miles  elecius :  qu»  tamen  incuria  et  negli- 
gentia  praetermissa,  non  suni  alicubidescripta:  licet 
non  pauci  exstiterunt  qui  se  scisse  faierentur  divi- 
nam  in  eodemlocossepius^apparuissseviriuiem.Sed 
et  in  alteram  ppsiea  translaius  ipse  basilicam  (e)iem- 
poribus  successoris  ipsius  bons  memoriae  Willerici 
episcopi,  cum  inibi  quamplura  eiiam  per  divinam 
dicatur  operaius  potentiam,  non  sunt  ab  aliquo  re- 
condita  memoris,qu8e  multorum  asscrtioveraci  pro* 
bat  impleia  miraculo.  Non  esi  tamen  occultandum 
silentio,  quod  a()  gloriam  beati  viri  divinitus  pate- 
factum,  hactenus  in  Bremensi  conservatum  manet 
ecclesia.  Si  quidem  baculus  hominis  sancii,  quem 
episcopali  more  ipse  gesiare  consueverat,  post  ob- 
itum  ejus  fldelium  devotione  in  quadam  fuerat  arca 
repositus.  Gontigit  autem  domum,in  quahaeceadem 
arca  degebai,  subitaneo  flagrare  incendio,  et  cum 

tum,  in  basilica  S.  Petri  quam  ipse  sdificavit,  se- 
pultum  est.  In  Chronico  Saxonico  eam  eoclesiam  vi 
IdusNovembris,dieDominicodedicassememoratur, 
(0)Huc  speciant  Adami  haecverba  ex  lib.  i,  cap.  \9 : 
<c  Villericus  tres  Bremaeerexit  ecclesia8,quarum  pri- 
mam,  scilicet  domum  S.  Petri,  de  ligno  lapideam 
fecit,  et  corpus  S.  Villehadi  exinde  translatum,  in 
orieniali  quod  fecii  oraiorio  recondidii.  Narranique 
posteri  hoc  facium  pro  timore  piraiarum,  qui  pro- 
pter  viriuiem  miraculorum  confessorisnosin  corpus 
auferre  maluerunt.  »  Unwanus  archiepiscopus  ca- 
pellam  S.  Willohadi  combustam  reparasse  dicitur. 


im 


ANSGHAnil  HAMBUnOBNSIS  EP1SG0PI 


M34 


dOEDo  pairiter  eiii^m  areaeum  omoiibtt»qwmiu«  re-  A 
.eondita  fiieraniypenitQsest  coQ9umpta.6ed  baoulum 
ipsum  in  nullo  funditus  ignis  attingore  potuit :  ve- 
pum  in  medio  ignis  ita  eat  repertus  incolumis,  ut 
nec  Bignum  quidom  ardoris  in  eo  ullum  apparucrii. 
Unde  Deua  omnipotons  in  sanctifl  suis  vere  est  lau- 
dandus,  qui  in  minimie  ctiam  rebus  meritum  ipao- 
rum  suis  declarat  Ildelibus.  Aliud  quoque  contigit, 
quod  ffique  beaium  virum  magni  coram  Domioo 
fuisse  meriii  praemonsirat.  Calicem  quippe  e^8, 
eum  quo  sacrificinm  Domino  quotidie  [a/., continue] 
Qilepre  solebat,  in  quodam  loco  reconditum  disct- 
pulorum  ejus  fidissima  conservabai  aiTectio.  Ubi 
eiJam  cqm  ingesius  ignis  cuncia  conaumeret,  ac  si 
quid  forte  meialll  Aierat  opere  fabricaiumy  oalore 


UquQfactum  ddflueret ;  ipse  cum  easet  argBBteu», 
omnino  inieger  est  reperttta.  6i  veremiranda  iaeo 
Domini  potesias  apparuit,  ut  qui  vero  igne  diviai 
amoris  vivens  accenaus  fuerat,  in  ejus  reliquias  post 
moriem  ipeius  ierrenus  ignia  non  valeret.  Greatura 
enim  Oreaioris  subjeota  imperio,  eiiam  vim  aaturae 
perdit^  cum  jusaum  domioaDiis  atteadit:  nec  potefii 
aliquid  deirimenia  quamvisnaiuradictanteperfioeffe, 
cum  viB  ttoiuBC^jusqae  naturie  in  Oreatoris  pendeai 
.omaipoieniissima  voluntate.  ManeitaDiem  ia  epieco  • 
patu  beatufl  WiUebadueelectuaDomiDi  pontifexan- 
DiB  duobus,  raensibus  tribus,  diebna  (a)TigiBti  sei, 
ei  peracio  boni  eeriamtnis  eursu  felioiter  migrfltvit 
ad  Dominum :  oui  eei  botior  ei  gloria  ei  poteelas  ei 
imporium  per  infiniia  Bifeoula  seBCuloram..  Ameo. 


(a)  Eumdem  calculum  prsfert  Adamus,  hoc  ad-  *^  quinque.  Obiii  autem  eenex  et  plenus  dierum  ui 
dito :  «  Prs^icaviique  tam  Fresis  quam  Saxonibus  Fresia,  in  viUa  Plecazze,  qus  siia  est  ia  Ruslris.  » 
posi  mariyrium  S.  Bonifacii  omnes  annos  triginta 


■A«.i 


INCIPIT  DE  MIRACULIS  IPSIUS. 


PRiEFATlO  S.  ANSGARII. 

Dono  omnipoientis  Dqi,  qui  graiuiia  pietatis  su» 
prffiordinaiione  quosque  in  Ecclesia  sancia  pastores 
conatiittit  ac  dociores,  Ansoariub  Bremensis  Eccle- 
si»  prassul,  universis  per  orbem  concordi  fratemi- 
taie  degenii  fldelium  sociotaiiy  pacem  ei  beatitudi- 
nem  in  Qirisio  orai  sempiiemam. 

Laudes  Dei  quas  sanciorum  ejus  acia  miranda  te- 
staniur,  non  debere  dleniio  praBteriri,  muliotfes  jam 
exempiia  Patrum  addiscimus :  qui  plurima  eorum 
qu®  Domini  pieias  per  servos  suos  in  hoc  exercuit 
sflBCuIO/ studiosius  Htieris  eommendavere,  qus  non 
solum  viveniium  religiosam  porienderentflanctiia- 
tem,  vemn:  eiiam.perenni  viia  cum  Gbrisio  regnaii- 
tium  immorialem  prflBmonsirareni  gloriam.  Revera 
enim  q\ii  hinc  iranslaii,  adhuc  iamen  miraculis  ei 
diversarum  ope  viriuium  hic  populis  adesse  cernun- 
tur,  magnam  nobJs  sus)  glorificaiionis  dignitaiem 
ostend.unt»  ei  quanti  apud  Deum  sini  meriti,  luce 
olarius  ndelium  paiefaciunt  cordibus.  Sed  ei  ma- 
gnum  caihoHcfle  in  hoc  fidei  deciaraiur  indicium, 


-ubique  prflssens  eat»  potentia  etmi^efitate^kffiaiom 
meriium  ipsorum  remunerantis,  in  omni  loco  demi- 
naiionis  ejus  fideHbus  aiiffragari  creduntur.  Quod 
muliis  jam  et  evidentibus  sflepius  patefactum  constat 
remediis :  quia  plurimi,  sive  inier  tempestates  ac 
procellas  fluciuum^  seu  inier  siia  quoque  discrimina 
C  posiii,  ad  invocaiionem  cujuslibei  sancii  subiio  ae 
diviniius  senserunt  adjutos.  Unde  ei  qua  Dominus 
per  sancios  suos  roirflLnda  dignaius  fuerit  operari, 
jure  ad  notiiiam  plurimorum  [supplis  deduountur], 
ui  posteris  in  memoria  maneat  8pei,quod  prfores  ob 
gratiam  perceperunt  fideL  Quapropter  nosira  quo- 
que  humiliiasea  quae  in  diebus  nostris  perpotentiam 
divinflB  operaiionis  ad  ostendenda  merita  beati  pon- 
iificis  et  confessoris  Willehadi  patefeu^ia  claruerunt, 
liiieris  indagare  censuit :  ut  qufls  in  antiquis  oHm 
veneraiajureprflBdicavimussanctis,  nunc  in  tempo- 
ribus  nosiris  ab  eo  qui  hujus  nosirflB,  Bremensis  vi- 
delicet  EccIesiflB,  primus  exsiitii  pontifexi  innovaia, 
toto  cordis  gaudentes  adni^u  suscipiamus  pariier  ac 
collaudemus  miracula.  Non  enim  immemor  Deus 


dum  quod  invisibiliter  divina  peragii  subHmiias,ac  n  adhuc  populi  sui  deseruiiquos  redemit:  verum  in- 


si  oculis  conspiciat„  indubiianier  coeliius  factum 
GhriBtiana  non  diflldit  credulitas ;  ei  sanciorum  Acia 
depuiai  meriiisy  quAB  in  eis  fiunt  locis,  ubi  sacratis- 
eimflB^  eorum  condiiflB  et  habentnr  et  venerantur  re- 
liquiflB.  Qttia  licet  solus  omnipoiens  sii  Deus  Israel, 
qui  dai  virtuiem  ei  foriiiudinem  plebi  suab^  tamen 
mirabilis  Ipse  in  sanctis  suis  prffldioaiur  et  coliiur, 
quorum  precibus  fii  eio  meriiis,ut  prodigia  et  signa 
majesias  opereinr  divina.  Nec  tamen  solummodo 
ibi  sancli  prodesse  cernuntur  ubi  temporaliter  in 
cineribus  suis  ac  reHquiis  prffisenies  fore  videntur : 
verum  ubicanque  fideliter  invoeaii,  per  eum  qpi 


ter  innumera  ptLganorum  infesiantium  discrimma, 
omni  pene  solatio  destiiutis  haoc  supernfls  visiiatio- 
ais  voiuit  impendere  graiiaar,  utde  divina  malio 
ceriius  prflesumerent  clementia,  qui  tsmtusi  iainqiie 
Deo  acceptutn  pain>ftum>  in  8{>l¥tt«i  >vel«t^breor- 
pore^  secum  manare  cogtiovissent :  tM  tixnerent 
licei  vastaiam  denuo  inheUifltre  patriam^  iu^ua 
sibi  adesee  sanelisaiini  PautriB  non  diffidemiifiiierita 
Imo  leeti  desertaa  repeterent  <fe4ee;  qtid9  4ibet  ho- 
stiHs  incursio  fecerit  exauIea,.bbniBCXUberatfi«8^- 
vina  rursus  reconciliaverii  henigniias :  neo  despe- 
ieBt,8ibipr«8idiaraaQeliini  O0mibuiia^t!m»«gu8 


iOJS 


DE  VITA  BT  MIRACULIS  S.  WILLEHADl. 


1026 


virtotem  tam  «Hiltlplieem  in  «ftnaiidis  vari«  vexa-  j^  promerui.  Quod  factum  illa  adrairaU  cunctla  illi 


torara  Benserent  flagrare  eorponbus. 

CAPUT  PRIMUM. 

Tempva  miraculorum  S.  Willehadu 

Anno  itaque  Incamationifl  Domini  860,regnivero 

domini  nostri  sereniaaimi  priacipis  Ludovici  vicesi- 

mo  octavo,  indictione  octava,  in  ecclesia  Bremensi 

coeperunt  divinitue  agi  miracula,  et  de  die  in  diem 

aemper  multiplicius  cresoere,  iU  ut  jam  longe  late- 

qu^  pcr  populoa  rumor  increbresceret  plurimus  ve* 

re  divinam  in  eodem  looo  apparuisse  gloriam,  et 

merita  beati  Willehadi  in  eadem  basilica  requie- 

acentishonorabili  virtutumflore  pullulare.  Qu»  cum 

per  multorum  ora  volutarentur,  et  tam  in  pr«sentia 

Doetri»  quam  etiam  absentibus  nobis,  publice  multi 


astafitibuB  confestim  enarravit,  et  quod  vere  illu- 
minata  fnerit,  multorum  testimonio  approbatite  pa- 
tefecit.  Sicque  hso  virtus  in  populo  ad  clarifioatio- 
nem  Dei  publice  manifestata  est. 

Rursus  de  pago  Emisga  feminaquaedam,  nomine 
Wimod,  Bovem  annis  escitatem  perpessa,cum  quo- 
dam  die  vespertino  tempore  ad  ecdesiam  conveni- 
ret  predictam,  ibique  faota^oratione  post  vesperas 
hospitium  ubi  erat  mansura  repeteret,  subsequen- 
tt  nocte  ei  quod  ex  amisso  luraine  safutis  ibt  esset 
remedium  perceptura,  in  visu  est  denuntiatum. 
Gui  rei  ipsa  ex  voto  utcunque  credula  ecclesiam 
statim  adire  studuit,  ibique  merita  sancti  toto  in- 
vocans  corde,  divina  adjuta  gratia,  luminis  quod 

Am{*/kpnf   fwtAArkff  nrfiAifim     f\nf\A    offam    ofl     <v1rti*tfifin 


Doatri»  quam  etiam  absentibus  nobis,  publice  multi      amiaerat  rccepit  officium.  Quod  etiam  ad  gloriam 
ibidem  sanitatis  adipiscerentur  commoda,  decrevi.  B  oei  multorum   attestatione  continuo   patefactum 
mus  haBO  eadem  litteri»  comprehensa  posterorum      ftiaMnt. 
tradere  memori»,  quo  una  nobiscum  Deum  qui  in 


sanctifl  suis  operatur,  omnis  fidelium  natio  gavisa 

coUaudet.  Et  siout  prasentes  per  singula  qu»  tun^ 

foptemirandacontigerint.  inDominilaudibus  tripu^ 

diando  conclamant,  ita  etiam  post  futura  religioso, 

rum  societas  coelestem  in  beato  viro  congratulan» 

admirotur  potentiam.  Abhinc  igitur  miraculorum 

gesUordiriincipiente«,primotempu8quoqueipsum 

quo  h«c  agi  oceperunt  insinuamua,  scilicet  post 

PenUcoeten,  anno  Nativitati»  Domini  supradicto, 

post  traneitum  vero  beati  viri  circiter  anni»  evoluti» 

aepiuaginU.QuiUmen  priu»  etin  multis  Deodignus 

apparuit  :  qaanquam  haBC  negligentia  aboiiU,  non 


elaruit. 

Post  hffic  autem  die  NativiUtis  sancti  Joannis 
Baptist®  in  conventu  popuH  maximo,  septem  lan- 
guidi  a  diversis  sunt  infirmitatibus  liberati.  Quod 
quia  per  singulaenarrarenon  necessariumduximus, 
duo  tamen  eorum  quae  peracta  sunt  miraculorum 
singulatim  perstrinximus,  quo  ex  his  etiam  castera 
valeant  intcllectu  perpendi.  Nempe  una  ex  ipsis  fe- 
mina  quedam  fuit,  ex  villa  in  proximo  siU  Luidwi' 
n^s/itt5un,  nomineSimod,quffitribu8aut  eo  amplius 
mensibusoculorum  privaUlumine,ibidem  nutu  Det 
gratiam  pristinae  visionis  recepit.  Alteroverode  vilU 
ipsiuslocijvidelicet  Brema,  exstitit  morbo  contraota 
femina,qu8B  in  inftintiadum  fortuito  ignis  adustione 


appaniii.  .  4«»u4ui»i«  «««  „«^.•0'^™^ ,  — ~      remma,qu8B  m  inranuaaum  lonuixo  ignis aausiione 

fuerint  celebri  pervulgaUsermone.  Deinde  etnomi-  ^  ^^^  cremaretur,  nulla  subvenienle  medicina  arti- 


na  ^Tumquisuntourati,  unacum  valetudinismor- 
ho;  »od  et  loca  quoquo  in  quibus  vel  progeniti,  yel 
coAversati  luerant,  partim  prout  resse  habebat,itt- 
terserendo  texuimua  :  quo  et  verita»  miraculorum 
amltiplicius  attesUU  oommendetur,  et  singuU  ex 
propinquis  vel  vicini»  sui»  qus  subsidio  medicati», 
quanUm  beati  viri  perscnaerint  gratiam,  devotiu» 
recognoscant. 

GAPUT  II 

De  quatuor  in  aliis  post  mortem  ejus  faetis 

miraculis, 
Igitur  femina  quaedam  de  Ostevethusun,  Dida  no- 
minc,  per  aeptem  annos  cfficata,  dum  quodam  sab- 

bato  dominam  suam,  peteret,  quo  ad  Ecclesiam  pro- 

....  i»  


culi  «ursum  versi  pene  ex  teto  pedem  ei  subverte- 
ban  t  QuflB  multis  annis  eamdem  perpessa  molestiam . 
prffifato  die,  cunctis  asUntibu»,  pedis  et  articulo- 
rum  extensio  saniUtem  promeruit. 

Porro  ex  Larrisdevilla  Sluttravocabulo,  quaedam 
femina  fuit  per  multos  annos  incurvaU,  que  non 
aliter  ambulare  nisi  manibus  reptando  poterat,  nec 
omnino  sursum  respicere  :  ad  postremum  quoque 
iU  morbo  perurgente  debiliUta  fuerat,  ut  non,nisi 
porUretur,  aliquo  devenire  potuisset  Quae  etiam  ha- 
bebat  filiam,  quam  ex  ipsa  infantia  nativo  lumine 
casciUs  obscuraverat.  Hanc  iUque,  audiU  miraculo- 
rum  virtute,  simul  cum  filia  propinqui  vel  vicini  ad 
januam  Bremensis  detulerunt  ecclesi®.  Qu»  inibi 


eTerenTrqrr^^^^^^^^^^^^  D  P^*^'  ^"^  '''  ^"^^"°^  ^ ^'^^^*  '''''''f^  "^"- 

ceaereni  maque  respo  D  divina  et  de  fili®  illuminatione  gaudere  pro- 


sed  in  crastinum  mane  die  Doroinico  se  simul  ituras : 
illastaliairoaturediluculosurgens  suam  acceleravit 
praeiredominam,  atque  ad  ecclesiaro,  quadam  dedu- 
cenfo  ae  anicula^  gressu  properare  veloci.  Quo  cum 
pervenisset,  ibique  orationi  dedita  solo  prostraU 
incumberet,8ubito  divini  muneris  dono  lumen  rece- 
pit  amiasum.  Cumque  post  eam  veniens  domina 
ipsius  basilicffl  penetraret  intlma,  eamque  ex  ipsa 
loqueta  praesentem  adesse  cognosceret,  repente  ad 
illam  accurrit  gauden»  et  dicens :  Mea  domina  desi- 
deratissima^gratia»  Deo  omnipotenti  et  laudes  refe- 
ro,quiameriti8  beati  Willehadi  teoculi»  meis  videre 


ratione  divina  et  de  filiffi  illuminatione  gaudere  pro- 
meruit,  et  semetipsam  gesUns  ac  sursum  erecta, 
propriis  gressibus  nolas  repedavit  ad  sedes. 

GAPUT  m 
Alia  quinque  S.  Wilkhadi  miracuia. 

Item  ex  Laris  de  villa  Falathrop,  du«  feminar, 
uud  contracU  et  altera  orba,  cum  ad  eumdem  lo- 
cum  deductffi  fuissent,  divini  muneris  ItogiUte  in- 
columes  ad  propria  sunt  reversffl. 

Ex  pago  quoque  supra  dicto  de  villa  Bokkanhusun, 
quidam  adolescen»  multe  jam  tempore  paralytica» 


1027 


ANSCHARII  HAMBURGENSIS  EPISCOPI 


t028 


(id  eumdcm  locum  deductuSy  divino  nutu  incolu-  A  usque  deorsum  paralysi  ita  contracta  extitity  ut  de 


mitali  pristins  redditus-  ad  propria  rediit  sanus. 

Caeterum  de  pago  Ostarburge,  ex  viila  nomine 
Baldrikeswichf  qusdam  femina,  vocabulo  Adsuit,  pa- 
ralysi  valdegraviteret  diu  vexata,cum  quadam  die 
Dominica  eo  adducta  fuisset,  et  multi  in  eadem  die, 
septem  videlicet  vel  octo,  ex  diversis  curati  fuissent 
languoribus,  ac  post  miss»  celebrationem  boc  idem 
populo  denuntiaretur,et  pro  exhibitis  miraculistam 
clerus  quam  et  populus  laudes  Deo  debitas  modula- 
tis  decan(aret  vocibus;  subito  ipsa  e  medio  populi 
surgens,  ad  gradus  altaris,  ubi  alii  aegroti  sanati 
jacebant,  coepit  accurrere.  Qus  cum  a  circumstan- 
tibus  ne  in  cborum  clericorum  canentium  forte  pro- 
siiiret,  retineri  conaretur,ipsa  quod  sibi  preceptum 


membris  ipsis  nihil  penitus  sentiret,  nec  quoquam 
ire  nisi  cum  scabello  sese  trahendo  posset,  qus 
ad  sanctum  perveniens  locum,  Domini  miseratione 
viribus  reparatis,  suis  sc  pedibus  quo  voluit  ipsa 
subvexit. 

CAPUT  IV 

Alia  sex  5.  Willekadi  nUracula, 

Quidam  vero  homo  indigena,  causa  paupertatis 
circumeundo  8tipendiaqu®rens,ad  basilicam  sancti 
dudumconvenerat  Alexandri :  quihabebatGIiastram 
eecum  circumeuntemc(ecam,etipse  quoque  duplici 
poena  multo  temporeorbitantem  sustinens,  ubi  cum 
morarentur,  contigit  meritis  sancti  predictam  filia- 


fuerit,  quo  ante  altare  cum  aliis  sese  collocaret,  n  stram  ipsius  unius  oculi  visionem  percipere.  Quo 


menti  alacri  fatebatur.  Visum  namque  ei  fuerat 
quod  sacerdos  qui  de  aliorum  sanitate  popuio  an- 
nuntiaverat,  ei  quoque  ut  surgens  cum  c®teris  ad 
altare  procederot  manu  annuerit.Cijgus  requisita  in- 
flrmitate  ac  sanilate  patefacta,  omnes  ad  laudan- 
dam  omnipotentiae  divinsB  mcgestatem,  atque  extol- 
lenda  beaiissimi  viri  merita,  tanto  instantius,  quan- 
to  et  iterata  virtute  optabilius,  corde  compuncti 
lacrymisque  prae  gaudio  obortis  denuo  alacres  per- 
sonuerunt. 

Denique  ex  Waldsatis  quaedam  fuitfemina  de  villa 
Willianstedi,  nomine  Ikkia,  quse  septem  annis  visus 
fuerat  caecitatem  perpessa :  cui  cum  de  praefato  loco 
signa  miraculorum  jam  fama  vulgante  ubique  per- 
crebrescerent,  quaedam  vicina  sua  exbortans  dixit : 


dono  exhilarati^  ulteriora  progredientes,  ad  orato- 
riumpervenerunt  Bremense  :  ubi  in  oratione  positi, 
beati  Willehadi  intercessione  muitiplici  sunt  foenore 
ditati.  Nam  et  ipse  amborum  visionem  percepit  ocu- 
lorum,  et  filiastra  ipsius  alterius  quoqde  illumina- 
tione  est  gavisa.  Quod  cum  fidelium  qui  adfue- 
rant  denuntiaretur  testimonio,  plebs  omnis  exsul- 
tando  laudem  Deo  dedit. 

Pricterea  ex  pagoiVordu/idttquidam  homo  ad  limi- 
na  memorati  martyrisolim  transierat  Alexandri,  qui 
mutus  simul  et  surdus  diutino  labore  ab  infantia 
miserabili  potiebatur  vexatione,  meritis  praafati  Mar- 
tyris  auditum  percepit.  Uitra  vero  tendens^  et  ad 
basilicam  Bremensis  Ecclesise  perveniens,  divine 
largitatis  clementia  loqui  pariter  et  audire  beato 


Quare  non  et  tu  sanctum  Dei  exquirere  conaris,  ut  C  Willehado  interpellante  promeruit. 


tibi  quoque  lux  oculorum  patefacta  clarescat?  Illa 
autem  se  libentissime  itavellerespondit :  verum  hoc 
tantum  suo  repugnare  desiderio,  quia  non  haberet 
ductorem.  Cui-illa  denuo  subjunxit :  Ecce,  si  alium 
non  habes,  ego  te  quomodocunque  potero  iliuc  de- 
ducam.  Ciy us  illa  promissum,  quia  aliud  sibi  nescie- 
bat  refugium,  gratantissime  accepit.  Erant  autem 
ambse  pauperculffi.  Arrepto  itaque  itinere  ipsae  dusB 
tantummodo,  Domini  secum  comitante  gratia,  ad 
prffifatum  tandem  pervenerunt  sanctuarium,ubi  cum 
devote  precibus  insisterent,  illa  quae  caeca  fuerat, 
subito  illuminatur,  et  conversa  ad  sociam  suam 
subridens  atquo  congratulans  dixit.  0  quam  beae, 
quam  bene  mihi  tuum  contigit  audisse  consilium,  ut 


Item  ex  Laris  de  villa  Otishusun,  ovgusdam  Fride- 
berni  flliaomnibus  membris  diutino  fuerat  contracta 
languore,  quae  ad  priedictam  deducta  basilicam, 
per  dies  septem  gravissimam  in  corpore  molestiam 
pertulit,  ita  ut  jam  pene  ex  animis  prsp  doloris  cre- 
deretur  magnitudine.  Sed  tandem,  divina  annuente 
clementia  levius  agi  coepit;  et  ad  pristinum  repa- 
rata  ofQcium,  meritis  sancti  incolumitatem  recepit, 
quaepaternam  revisens  domum,omnibussana  mcm- 
bris,  parentibus  ac  vicinis  festivum  plane  exhibuit 
gaudium. 

De  Steornigis  quoque  ex  villa  Grandikebard  [oi., 
Gandrikesard],  quffidam  femina,  Herimod  nomine, 
duobus  annis  surda  exstiterat :  quse  ad  prsdictum 


sanctum  Dei  perquirereml  ecce  una  tecum  lumen  j)  deveniens  locum,  intercessione  sancti  audiendo  re- 
coeli  video.  Hoc  itaque  factum  statim  publice  praedi-  ^    dire  meruit. 


catum,  magnam  populis  divinae  miserationis  spem 
dedit :  quoniam  secundum  Psalmistae  dictum,  ilii 
dereiictus  est  pauper.  Ideoque  et  ipse  refugium  est 
pauperum  intribulatione,pupiilo  quoqueetorphano 
ipse  promptus  erit  adjutor  {Psal,  ix,  34).  Recepto 
itaque  luminis  vlsu  ipsa  jam  non  socia  ducente,  sed 
pariter  comitante,  ad  suum  sana  rediit  tugurium, 
Domini  laudes  semper  cantando,  et  comparis  suae 
salutariamonila  gratias  jugiter  referendo  extollens. 
De  pago  eodem  qusedam  femina  aeque  Ikka  vocata 
luerat,  quae  por  uiulta  annorum  curricula  a  cingulo 


Item  de  Laris  de  villa  Falatliorpe,  duae  illuc  adve- 
nerunt  feminae,  unaincurvata,nomine  Hataburg,et 
alteraorba,nomine  Macswid^quae  divinum  ibi  flagi- 
tantes  praesidium,  ambae  cum  sanitatis  gaudio  pro- 
prias  sedes  laetabundae  repetierunt. 

Porro  deff^ege  villa  publica,quaedam  puellamulto 
tempore  omnibus  infirmata  membris  nihil  omnino 
virium  in  proprio  retinebat  corpore.  Ad  confessio- 
nem  itaque  deducta  sancti,  divina  largitatis  muni- 
ficencia  et  virium  possibilitatem,  et  totius  corporis 
recepit  sanitatem. 


1029 


DE  VITA  ET  MIBACULIS  S  WILLEHADI. 


1030 


CAPDT  V. 
Alia  septem  WiUehadi  miracula. 

Csterum  de  Sturmi  ex  villa  Ekina,  quasdam  fe- 
mina,  vocabulo  Gerswid,  cscitatem  multo  tempore 
passa,  in  eodem  loco  posita,  lumine  est  privato  do« 
nata. 

Bimiliter  quoque  de  Stenlhorpe  pagi  [/*.,  pago]  que- 
dam  femina  diutius  c®ca,  dum  orationi  decumbe- 
ret,  auxiliante  beato  viro  luminis  est  curata  reme- 
dio. 

Denique  ez  Fresia,  de  villa  Vestanko,  quidam  cs- 
cuB  vir  Meinradus  eo  adveniens,  superna  illustra- 
tu8  gratia,  luminis  recepit  ofRcium. 

De  Lvris  ex  villa  Hahthoreimund  nomine,  novem 
annis  CAcata^  sanctissimi  viri  precibus  longe  opta- 
tam  ibi  recipere  visionis  promeruit  gratiam. 

Ex  Wigmodis  autem,  de  villa  Midlistanfadarwrd, 
quidam  bomo,  manu  multis  admodum  contractus 
annis,  ibidem  Domino  tribuente  incolumis  est  red- 
ditus. 

Item  de  Wigmodis  ex  villa  Westristanbeveriaisxti, 
femina^  Thiadgardis  nomine,  diu  c«ca,  ibidem  est 
illuminata. 

De  Sturmi  vero,  ex  villa  Ekgnon  [o/.,  Ekynon], 
Akko  quidam  vocabulo,jam  quodam  in  brachio  vul- 
neratus  fuerat :  cui  cum  nuUa  subveniret  medicina, 
armum  ad  omniaopera  multis  annis  inermem  habuit. 
Qui  illo  veniens,  et  dierum  suorum  otiosam  con- 
Bumptionem  deplorans,  auxiliumque  beati  viri  expo- 
stulans ;  superna  donante  gratia,  cum  diu  dolore 


A  nec  in  lecto  se  in  alteram  partem  absque  acyutorio 
posset  movere,  nec  nUius  membri  aliqua  prorsus 
commoditate  potirctur.  Quam  cum  amici  fide  exci- 
tati  ad  confessionem  deveherent  sancti,  ibique  in 
medio  positagrabato,  ac  si  feretrotanquam  premor- 
tua  decubaret,  subito  sana  prosiluit  e  lecto,  et  pro* 
rumpens  in  medium  laudes  coneinebat  Domino. 
Ncc  jam  curans  grabati  prsesidia,  in  pace  dimissa, 
viam  qua  advecta  fuerat,  propriis  gressibus  ambu- 
labat  intrepida. 

Porro  de  villa  Bouchem  ex  pago  Lohingaho,  qus- 
dam  femina  Hiberin  [a/.,Siberia]  vocata,  cum  infir- 
mitate  cogente  omnibus  esset  membris  invalida^ita 
ut  nihil  ei  virium  in  proprio  esset  corpore,  beati 
viri  meritis  ibidem  sanitatem  adepta  est  integer- 
riroam. 

**  Rursus  de  Laris  ex  viila  Eggrikeshusun,  quaBdam 
femina  ab  infantia  ila  exstiterat  manea,  ut  nulli 
unquam  usui  aptari  altera  fuerit  manus,  quae  cum 
in  sancto  posita  loco  auxilium  divinae  miserationis 
corde  posceretintimo,  subito  sanamanibusplaudens 
utri8que,jubilationem  Deo  in  voce  reddebat  exsul- 
tationis. 

Sed  et  de  Liastmona  quicdam  fucrat  ancilla  vene- 
randi  comitis  Hirimanni,  quam  ipse  causa  operis 
textrini  in  domo  sua  Hethas  cum  aliis  ancillis  esse 
preceperat.  Quae  cum  ibidem  posita  dominico  ines- 
set  servitio,  occulto  quidem,  sed  recto  Dei  judicio 
alias  sana,  loquelse  tantum  est  amissione  damnata. 
Qua  cum  diutius  molestia  premeretur,  nec  aliquid 
prorsus  loquendo  resonare  valeret,  praedictus  co- 


brachii  torqueretur,  tandem  sanatus  porrectam  ex- /,  •       *•       r^      •  •  i       i-i.  _*  * 

j.*  j    X  n  1      -x  f  C  mes  miseratione  Domini  compunctus,  hbertatem  ei 


lendit  dexteram.  Pro  cujus  incolumitate  cum  omnes 
Deo  gpratias  retulisset,  ille  domum  reversus  fiducia 
suffi  jam  sanitatis  admonitusetde  Dei  misericordia 
certissime  confisus,  uxorem  suam  qus  multo  Jam 
tempore  in  cscitate  permanserat,  secum  ipse  ad  eam- 
dem  reduxitecclesiam.  Ubi  cum  pro  concesso  reme- 
dio  vir  fide  corroboratus,  mulieri  beneficium,  et  mu- 
lier  quoque  viri  sui  doctrinis  admonita  Dominum  sibi 
inhianter  posceret  adesse  propitium,  eoelitus  inspi- 
rato  lumine,  subito  mulier  clare  coepit  cuncta  videre: 
quod  statim  inpopulo  declaratum  magna  fidei  tribuit 
incitamenta,  et  cunctorum  animos  ad  crednlitatem 
divins  confirmavit  potentise.  Cumque  pro  eorum 
aalnte  clerus  ac  populus  personaret,  ipsi  ad  propria 


pro  animae  su»  tribuit  remedio  :  sicque  inde  dimis- 
sam  ad  propria  redire  permisit  liberam.  Deducta 
igitur  a  comitibus,  ad  Bremam  pervenit,  statimqua 
ecclesiam  adire  devota(utcreditur)intentione  cura- 
vit.  Namque  rerum  efPectu  claruit  quid  ipsa  fideli 
mente  tractaverit.  Properans  quippe  ad  fores  ec- 
clesice,  statim  misericordiam  Domini  sibi  obviam 
sensit.  Nam  in  ipso  introitu  basilice,  eum  ingrede- 
rctur  fores  atrii,  impcdimento  lingus  repente  reso- 
luto,  altius  exclamare  ac  laudes  Deo  canere  coepit 
Cujus  cum  causam  coram  positi  requirerent,  qua 
gesta  fuerant  plane  ac  dilucide  enarravit.  Sicque 
hflcc  virtus  «liorum  etiam  testimonio  in  populo  de- 


,,  -xii^        X  xj--  clarata,  beati  vin  merita  cumulavit  eximia.  Qu» 

saudentes  reversi,  tanto  alacrius  atque  studiosius      -    ■»      \      ^  x        r  j 

r,.  a''x  X  aT\  inde  ad  paternam  se  tranaferens  domum,  cum  ipsa 

labon  coBperunt  msistere,  quanto  se  meminerunt  D  ,  .,    .    .^       ,   ^  ..  .  ,       ,.,     .  .    j^ 

..  A     j»  IX         A  j-j-  hilaris  iret  ac  laeta,  sanitate  simul  ac  libertate  do- 

otiose  vacantes  dies  multos  antea  perdidisse.  .  ^  '  .  ^.. 

'^  nata,  parentes  quoque  ac  propinquos  ex  suo  fecit 

adventu  ac  prosperitate  gaudere. 

CAPUT  VII 

Alia  septem  S.  Willehadi  miracula. 

Item  de  Bremispuellaquedam  nomine  Wige^diu 
muta,  et  omnibusquoquemembriscontracta,  itaut 
non  aliquo  nisi  ab  aliis  delata  sese  transferre  pos- 
set,  in  eodem  loco  meritis  heati  viri,  et  loquela 
usum,  et  membrorum  omiiium  recepit  ofTicium. 

etiam  do  Upriustri  qufiedam  femina  ex 


CAPUT  VI 
Alia  quinque  S.  fViltehadi  miracula. 

De  Laris  quoque  concepta  jam  dudum  divina  cre- 
verunt  miracula.  Nam  quidam  Bhoudwig,  ex  villa 
Stenbike,  tribus  annis  mutus,  cuminibi  positus  auxi- 
lium  beati  viri  imploraret  tacitus,  divina  miserante 
gratia,  aperto  ore  subito  Domini  eoepit  enarrare 
magnalia. 

Itemde  villa  Restereflet  [a/.,  Rehrereflet],  qusdam 
femina  muUis  fucrat  annis  morbo  ita  contracta,  ut 


m{ 


ANSCHAftll  EPISTOLA 


1032 


dexlra  parte  a  tempore  nativltaiis  mairea,  «omme  A 
TetLileis,  Domino  auxiliante,  ibidcm  est  sanata. 

De  Wigmodis  autem,ex  villaJ/^ci^maAm,  femina 
qu»dam,  Ida  vocabulo,  noveim  anniscscitatem  pas- 
sa,  ibidem  Domini  gratia  oculorum  donata  est  lu- 
ciflua  claritate. 

Gffiterum  de  Rivslri  ex  villa  Smalonflet,  qussdam 
femina,  Dissith  nominata,  per  undecim  menses  uno 
oculo  cscata,  ille  adveniens,  beati  viri  meritis  am- 
borum  se  gavisa  est  potitam  lumine. 

Femina  quesdam  ex  viila  Tkadingen,  Egilmate  vo* 
cata  fuerat,  qu®  longo  tempore  morbo  paralyiico 
borrendum  in  modum  afHicta,  tandem  miseratione 
divina  ad  sanctum  perveniens  locum,  ibidemque 


GAPOT  VUI 

Concltuio  mirticulorum  S,  fViltehadi. 

Fuerunt  praeterea  mnlticausarecuperandssalutis 
ad  eumdem  locum  properantes,  meritis  beatissimi 
pontiflcis  in  via  sanati,  quorum  aliorum  relationi 
innotuit  sanitas,  quia  nequaquam  ipsi,  uti  cceperant, 
locum  sanctum  expetere  curaverunt :  verum  magis 
sanitate  donati,  ex  itinere  redeuntes  ad  propria  fe- 
stini  cum  gaudio  snnt  reversi,  Dominum  et  beatum 
Willebadum  magnificis  laudibus  praedicantes. 

Verum  nos,  ne  prolixior  narratio  onerosa  fiat 
legentibus,  basc  et  alia  multa  intermisimus,  quse  ta- 
men  plurimorum  ore  vulgata  in  populis  habentur. 
Corpus  autem  ipsius  sancti,  quod  Jam  tunc  a  loco 
requietionis  suae  in  alteram  translatum  fuerat  basi- 
instanter  Deum  deprecans,  paralysi  iiberata,  repa-  B  licam,  nos  cum  maxima  fidelium  turma  ac  cleri  in- 


ratis  viribuB  Deo  gratias  egit,  et  cam  gaudio  do- 
mum  rediit  (6). 

Simillter  quoque  ex  loco  Ciiirothe  nuncupato,  fe- 
mina  quosdam  luminis  officio  diu  destituta,  cum  pri- 
mum  ad  eumdem  locum  pervenit,  ibique  orationi 
dedita,  solo  prostrata  incubuit,  subito  divini  mu- 
neris  dono  lumen  recepit  amissum. 

Rursus  de  Liastmona,  nomine  Rotgardis  femina 
qffidam  clauda,  cum  iliic  auxilium  beati  viri  serio 
imploraret,  divina  miserantegratiasanata,  propriia 
gressitHis  cum  summa  animi  voluptate  ambulabat 
intrepSda  (a). 

(a)  Variant  editi  in  verbis. 


numerabilis  conventu  exinde  sublatum  feretroque 
impositum,  magis  populorum  vocibus  in  laudem 
Dei  ac  beati  viri  concrepantibu8,die  depositionisillius 
in  nova  quam  tunc  dedicavimus,  collocavimus  basi- 
lica :  ubi  honorificecompositiim,  magnifice  postmo- 
dum  atque  innumerisclaruit  virtutumindiciis.etde 
die  in  diem  meritis  beati  viri  multiplicia  inibi  cre- 
scunt  miraculorum  signa.  Agitur  autemdiesdeposi- 
tionis  ejus  simul  et  translationis  corporis  vi  Idus 
Novembris,  ad  laudem  et  gloriam  nominis  Doouni 
Jesu  Christi,  qui  cum  Patre  et  Spirltu  sanoto  unus 
et  verus  Deus  vivit  et  dominatur  per  immortalia 
stBCula  ssculorum.  Amen. 

G     (b)  Hic  desinit  codex  Gorbeiensis. 


ANSCHARII  EPISTOLA 


In  nomine  sancta  et  individuse  Trinitatifl  Ansga- 
rius,  gratia  Dei  archiepiscopus,  omnibus  sanctas 
Dei  EcciesiiB  presulibus  in  regno  duntaxat  Ludo- 
vici  regis  commanentibus. 

Nos8evoBeupio,quiainhocIibellocontinenturqua- 
hter  Ebo  Rhcmensis  archiepiscopus,  divino  affiatus 
Spiritu,  temporibus  domini  Ludovici  imperatoris, 
cum  consensu  ipsius  ac  pene  totius  regni  ejus  syn- 
odi  congrcgatffi,  Romam  adiit,  ibique  a  venerabili 
papa  Paschali  publicam  evangelizandi  licentiam  in 
par!ibus  Aquilonis  accepit:et  qualiter  postea  Ludo-  D 
vicus  imperator  hoc  opus  sublimavit,  seque  in  omni- 
buB  largum  praebuit  et  benivolum  ;  et  caetera  quae 


buic  legationi  contigerunt.  Quapropter  suppltciter 
deprecor  ut  apud  Deum  intercedatis,  quatenua  h»c 
legatio  crescere  et  fructificare  mereatur  in  Domino. 
Jam  enim  Ghristo  propitio  et  apud  Danos  et  apud 
Sueones  Christl  fundata  est  Ecclesia,  et  sacerdotes 
absque  prohibitione  proprio  funguntur  officio.  Pre- 
cor  etiam  ut  has  Htteras  in  bibliotbeca  vestraad  per- 
petuam  memoriam  reponi  faciatis;  et  pront  locus  ^- 
ctaverit,  tam  vos  quam  successores  vestri,  ubi  uti- 
litatem  perspexeritis,  notum  omniluis  istiid  fa<ua- 
tis.  Omnipotens  Deus  faciat  vos  omnes  higus  ope- 
ris  pia  benevolentia  participes,  et  in  ccdlesti  gloria 
Gbrlsti  cohffiredes. 


1033 


APPENDIX.  —  DE  MISSIONE  S.  ANSGBARH. 


1034 


APPENDIX 


LUDOVia  Pn  PB«CEPTUM 

De  misBione  S.  Arsgharii  ejasque  ordinatiooe. 


In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu  j^ 
Christi,  Ludovxgus, divinapropitiante olementia»im- 
perator  Augustus. 

Si  BpeciaJibus  cujusque  fidelium  nostrorum  neces- 
sitatibus  perspectis,  subveniendum  estfe  imperialis 
auctoritas  monstrat,  quantomagisad  debitam^ene- 
ralitatis  providentiam  aequum  dignumque  pertmet, 
ut  et  Ecdesiffi  catholic»  atque  apostolicdB,  quam 
Ghristus  suo  pretioso  sanguine  redemit,  eamque  no- 
bis  tuendam  regendamque  commisit,  piam  acsollici- 
tam  in  cunctis  oporteat  gerere  curam ;  et  ut  in  ejus 
provectu  vel  exaltationecongruam  adhibeamus  dili- 
gentiam,  novis  ad  ejus  necessitatem  utiiitatem 
atque  dignitatem  pertmentibusrebus,nova,  imone- 
cessaria  et  utilia  provideamus  constituta.  Idcirco 
sancts  Dei  EcclesiaB  filiis,  prffisentibusscilicetetfu- 
turis,  certum  esse  volumus  qualiter,  divina  ordinante 
gratia  nostris  in  diebus.  Aquilonalibus  in  partibus, 
m  gente  videlicetDanorumsiveSueonum,magnum 
coelestis  gratiapriBdicationissiveacquisitionispate-  n 
fecitostium:  ita  ut  multitudo  hinc  mde  ad  fldem 
Gbristi  conversa  mvsteria  coelestia  ecclesiasticaque 
subsidia  desiderabiliterexpeteret.  UndeDominoDeo 
nostro  laudesimmensaspersolventesextollimus,  qui 
nostris  temporibus  et  studiis  sanctam  Ecclesiaro, 
sponsam  viaelicetsuam,  iocisinignotis  sinit  dilatari 
atque  proflcere.  Quamobrem  una  cumsacerdotibus 
ciBterisqueimperii  nostri(ideiibus,hanc  Deodignam 
cernentes  causam  valde  necessariam  atque  futur» 
Ecclesiae  dignitati  proficuam,  dignum  duximus  ut 
locum  aptum  nostris  in  finibus  evidentius  eligere- 
muSfUbi  sedem  episcopalem  per  hoc  nostrse  auctorita- 
tis  prasoeptum  statueremus:unde  omnes  illffi  barbaraB 
nationes  aBterns  vitaB  pabulum  iacilius  uberiusque 
capere  valerent,  et  sitientessalutisgratiapraBmani- 
bus  vel  oculis  haberent  incessanter,  insuperetma- 
gnorum  progenitorum  sacralucrandistudianostris 
in  diebusnunquam  deficerent.  Genitor  etenim  noster 
gloriosaB  memoriaB  Garolus  omnem  Saxoniam  eccle-  p 
siasticaereligionisubdidit^jugumqueGbristiadusque  ^ 
ad  terminos  DanorumatqueSlavorum,cordaferocia 
ferro  perdomans,  docuit.  Ubi  inier  has  utrasque 
gentcs,  Danorum  videlicet  sive  Wandalorum,  ulti' 
mam  SaxoniaB  partem  sitam,  et  diversis  periculis, 
temporalibusvidelicetetspiritualibus.inter^acentem 
prospiciens,  pontificalem  ibidem  sedem  Vien  decrevit 
trans  Albiam .  Unde  postquam  terra  Nordalbin^o  rum 
laxatacaptivitate,quamob  multam  perfidiamin  ipsis 
Christianitatis  initiis  patratamperseptenniumpassi 
sunt^  ne  locus  ille  a  oarbaris  mvaderetur,  Ecberto 
comiti  restituerepraBceperat,  nonjam  vicinis  episco- 
pis  locumillumcommitterevoluit.Sed  nequisquam 
eorum  hanc  sibi  deinceps  parocbiam  vindicaret,  ex 
remotis  GalliaB  partibusquemdamepi8copum,Ama- 
larium  nomine,  direxit,  qui  primitivam  ecclesiam 
ibidem  consecraret.  Sed  eteidemecclesiaesacrasre- 
liquias  ac  plura  ecclesiaistica  munera  pia  largitate 
flpecialiter  destinarecuravit.Postmodumyerocapti- 
vis  optatam  adpatriamundiquoconfiuentibus,eam-  D 
dem  j)arochiam  cuidam  presbytero,  Heridac  nomine, 
specialiter  commendavi  t,  quem  universaB  Nordalbin- 
goram  EoclesiaB,  videlicet  ne  a(j|  ritumrel^l^erentur 

|Patbo&.  cxyni, 


gentium,  vel guialocus illelucrandisadhucgentibus 
videbatur  aptissimus^disposuerat  consecran  episco- 
pum,  ut  ipsaoccasione  vef  auctoritate  summa  in  ipsis 
terminis  gentium,  sedulitatepraBdicandi  sanctamul- 
tiplicaretur  Ecclesia,  dum  vicmorumipsiusnovitatis 
episcoporum  multa  latitudinis  cura  non  sufficiebat, 
discurrere  per  omnia.Dele^avitetiameidempresby- 
tero  quamaam  cellam,Hroanace  vocatam^  quatenus 
eidem  loco  periculis  undiquecircumdatofieretsup- 
plementum.  Sed  quia  consecrationem  jamdictiviri 
velox  ex  hac  luce  transitus  pii  genitoris  nostri  in 
diebus  ejus  fieri  prohibuit:  egoautem,quem  divina 
clementia  in  sedem  regni  ejusasciverat,  cum  in  mul- 
tis  re^idisponendisnegotiisinsisterem,  hocquoque 
prasdicti  patris  mei  studium  regni  in  finibus  peractum 
minuscauteattenderem,suadentibusquibu8damjam 
dictam  celiam  ad  Indammona8teriumcontuli,vici- 
nam  vero  parochiam  vicinis  episcopisinterimcom- 
mendavi.  Nunc  autemtamproptersupra  scriptaec- 
clesiastica  lucra  in  gentibus  demonstrata,  quam  et 
propter votum  pii  genitoris  nostri,  ne  quid  ejus studii 
imperfectum  remaneat,statuimus  unacum  consensu 
ecclesiasticOypraBfata  ultima  in  regioneSaxonicatrans 
Albiam  inloconuncupatoHammaburgcum  universa 
Nordalbingorum  provincia  EccIesiaB  proprii  vigoria 
constituere  sedem.Guiet  primumpraBesseatque  so- 
lemniterconsecraripermanus  Drogonis  Metensiset 
summaB  sancts  palatrnaB  dignitatis  praBSulis,  Anga- 
riumfectmusarcniepiscopum,  astantibus  archiepis- 
copisEboneKhemensi,HettiTreverensi,etOtgarioMo- 
gontiacensi,cum  plurimis  aliis  generali  in  conventu 
totiusimperii  nostripraBsuIibus  congregatis,assisten- 
tibusquoquesr     '    '"      '  "     ' 

secrantibusHel 

bus  jam  dictcB  parochias  partes  i 
mendatasrecepimus.Gui,videlicetAugario,quiapraB- 
fatis  in  g^entibus  haBcnostrisindiebusdignissimain 
convocatione  gentilium  vel  redemptionecaptivorum 
monstrata  sunt  lucra,  tam  nostra  quam  sanctaB  Ro- 
manaB  Ecclesiaesedis  auctoritatehancDeodi^namin 
gentibus  commisimuslegationem,  acproprii  vigoris 
ascribere  decrevimus  dignitatem.  Et  ut  hasc  nova 
constructio  periculosis  in  locis  cceptasubsistereva- 
leret,  nec  praevalente  barbarorum  saBvitiadeperiret, 
quamdam  cellam  TttrAo/(nuncupatamtamhuicnovaB 
constructioni  perenniter  servituram,  quamsuaBsuc- 
cessorumque  suorum  in  gentibus  legationi  ad  no- 
stram  nostrasque  sobolis  perpetuam  mercedem  di* 
vinaBobtulimusm£yestati.Hominesquoque  qui  ejus- 
dem  cellaB  beneficiahaberevidenturabomni  expedi- 
tione  vel  militia  sive  qualibetoccupatione  absolvimus 
ut  idem  venerabilisepiscopus  ad  hanc  Deo  dignam 
peragendam  in  provisistemporibus  legationem  nul- 
lum  m  hoc  patiatur  impedimentum :  donavero  quaB 
ex  eadem  cella  nostris  partibus  dare  solebant,  et 
nobis  quoquesuccessoribusquenostrissimiliterdau'! 
volumus.  His  exceptis  majus  minusve  in  oonvoca- 
tione  paganorum,  velredemptionecaptivorum,  sive 
ejusdem  sedis  supplemento  multimodispericuliscir- 
cu  mdato,  vel  ibiaem  Deo  militantium  sofatio,  ob  amo- 
rem  Dei  ac  beati  Sixti  confessoris  ejusperpetuode* 
legamus,  Res  quoque  proefata  sedis  et  praescripti 

93 


1035 


ORDO  RERUM 


1036 


monasterii  subplenissimadcfcnsionoclimmunitatis  \ 
luilione  volumus  ut  consislant  ac  tucMntur:  lia  ut 
nullus  judexpublicus,autaliaquslibetpotc8tatepu- 
blica  praeditapersona,  deeorumrebusfreda,tributa, 
mansionaticos,  vel  qaratas,  aut  teloncum,  vel  fide- 
ju89ore8tollere,authominesipsorumtam  litosquam 
et  ingenuos,  super  terram  eorummanentcsdistrin- 
gere ;  nec  ullas  publicas  functiones,aut  redhibi  tiones, 
vel  illicitas  occasiones  requirero  vel  exigere  praesu- 
mat.  Sed  liceatprsedictovenerabiliepiscoposuisque 
Buccessoribusy  ao  omni  clero  sub  eorum  regimme 


constituto,  qniele  in  Deiservitiodegere,ctproijnbis 
I)r.»lc.;'io  uostra,  atque  statu  lotius  impcrii  noslri, 
divinam  misericordiam  exorare.Etuthscauctoritas 
8ui  vigoris  perpetuam  obtineat  firmitatcm  ,manu  pro- 
pria  subtereamfirmavimus,  etannulinoBtriimpres- 
sione  sicnare  jussimus. 

Data  Idus  Maii,  anno  Christo  propitioxxiimperii 
domini  Ludovici  piissimi  Au^usti,  indictione  xii. 
Actum  Aquisgram  palatio  regio,  in  Dei  nomine  feli- 
citer.  Amen. 


EXEMPLAR 


DECRETI  VENERAKCD^  M£MORL£  aREQORII  TA?JR  IV  DE  EiDEM  RE. 


Orbborius  episcopus,  servus  servorum  Dei. 

Omnium  fidelium  dignoscentiaecertumessevolu- 
mu8  qualiter  beatas  memorias  pra*ccllentissimus  rcx 
Carolus  tempore  praedecessorum  nostrorum,  diviuo 
afHatus  Spiritu^entemSaxonumsacrocultu  subdi- 
dit,  jugnm^ueCaristi,  quod  suave  ac  leve  est,  ad- 
usque  termmos  Danorum  sive  Sl  avorum  corda  ieroci- 
ferroperdomans  docuit,ultimamque  regni  i  psius  par^ 
temtransAlbiamintermorlifcrapaganorumpericula 
constitutam^  videlicet  ne  ad  ritum  relabereturgen- 
tilium,vel  etiam  quia  luorandis  adhuc  gentibus  aptis- 
sima  videbatur,  proprio  episcopali  vigore  subderc  de- 
creverat.  Sed  quia  affectum  morsprohibuerat,suc- 
cedentc  ejus  prfficellentissimoniioLudo\\'ico,inipe- 
ratore  Augusto,  pium  studium  sacri  genitoris  sui 
efQcaciter  implevit.  Quse  ratio  nobispcrvenerabiles 
Ratoldum  sivc  Bernodum  episcopos,  nccnon  et  Ge- 
roldum  comitem  velmissumvcnerabilem,  rclataost 
confirmanda.  Nos  igituromnemibi  Deo  dignamsta- 
tutam  providentiam  cognoscentcs.  instructi  etiam 
praesentia  fratris  filiiquenostriAnsgarii,priuiiNcr- 
dalbingorumepiscopi,  permanusDrogomsMctensis 
episcopi  conseorati,  sanctum  studium  magnorum 
imperatorum  tam  pri^esentiauctoritate.  quametiam 
pallii  dationemorepraBdeceasorumnostrorum  robo- 
rare  decrevimus:  quatenustanta  auctoritate  funda- 
tus  praedictus  filius  noatcr  cjusquo  succcssores  lu- 
crandis  plebibus  insistentcs  advcrsus  tcntaliones 
diaboliv<uidiore8exi8tant.Ip5umc{ucniiumno8trum, 
jam  dictum  Ansgarium,  legatum  in  omnibus  circum- 
quaque  gcntibus  Suconum  sive  Danorum,  ncccon 
etiam  Slavorum,  vel  in  caeteris  ubicunque  illis  in 
partibus  constitutis  divina  pictas  ostium  aperucrit, 
una  cum  EboneRhemonsiarchiepiscopo,statuentes 
ante  corpus  et  Confessionein  sancti  Pctri,publicam 
evangelizandi  tribuimus  auctoritatem :  ipsamque 
sedem  Nordalbingorum,  Ilammahuri^dirtam,  inho- 
nore  Salvatoris  sanctaeque  ojus  ct  intemerataegeni- 
tricis  semper  virginis  Mariae  consecratam,  archi  • 
episcopalem  deincepsessedccernimus.  Consccratio- 
nem  voro  succedentium  saccrdotum,  donec  conse- 
crantium  numerus  augeatur  ex  gentibus,  sacrae  pa- 


B  latino;  providentiae  interim  committimas.  Strenui 
vero  praedicatoris  pcrsonse.  tantoque  oflicio  aptae, 
eligatur  scmpcr  successio.  Omniavero  avenerabili 
principe  ad  hoc  Deo  dignum  officium deputata,  pa- 
tria  etiam  pia  ejus  vota  auctoritate  Qrmamu8:om- 
nemque  resistcntem  vel  contradicentem  anatbema- 
tis  mucrone  percutimus,  atquc  perpetua  ultioae 
reum  diabolica  sortedamnamus;utculmenaposto- 
licum  more  praedecessorumnostrorum,  causamque 
Dei  pio  cdTectu  zelantes,  ab  adversishincindeparti- 
bus  tutius  muniamus.  Et  quia  te,  cbarissime  fili 
Ansgari,  divina  clcmentia  nova  in  sede  prfmuzn 
disposuit  esse  archicpiscopum,no8  quoque  paUium 
tibi  ad  missarum  solemnia  cclebranda  tribuimus, 
quod  tibi  in  diebustuis,utietecclesiaetuaeperpetuo 
statu  manentibuB  privilegiis,  uti  largimur.  Idcirco 
hujus  indumenti  honor  morum  a  te  vivacitate  ser- 
vandus  est.  Si  er^opastoresoviumsole  geluquepro 
gregis  8ui  custodia,  nequaexeisauterrandopereat, 

p  aut  ferinis  lanianda  morsibus  rapiatur,oculis8eia- 
per  vlgilantibus  circumspectant;  quanto  sudore 
quantaque  cura  debcamus  esse  pervigiles,  nos  qui 
pastorcs  animarum  dicimur,  attendamus;  et  ne 
susceptum  officium  in  tcrrcnisnegotiisaliquatenus 
implicare  debeas,  admonemus.  Vitaita({uetua /iliis 
tuis  sit  via:  in  ipsa,  si  qua  fortitudo  illis  inest,  di- 
rigant;  in  ca,  quod  imitentur,  aspiciant:  inipsa.ae 
semper  considcrando,  proficiant,  ut tuum  postDeum 
videatur  esse  bonum,  quod  vixcrint.Cor  ergoiuum 
neque  prospera,qua3temporaliter  blandiuntur,extol- 
lant,  neque  advcrsa  dejiciant;  districtum  mali  co- 
gnoscant,  pium  benivoli  sentiant.  Insontemapudte 
culpabilem  malitia  aliena  non  faciat;  reum  gratia 
non  excusot.  Viduis  ac  pupillisii^justeoppressisde- 
fensio  tua  subveniat.  Ecce,  frater  charissime,  inter 
multa  alia  isla  sunt  saccrdotii,  istasuntpallii^quae 
si  studiose  sorvaveris,  quodforisacccpisseostende- 
ris,  intus  habcbis.  Sancta  Trinitas  fraternitaiem 
vcstram  diu  conservare  dgnetur  incolumem,  atque 
post  hujus  sasculi  amaritudinemadperpetuam  per- 
ducat  bcatitudinem. 


ORDO  RERUM  QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


HAYMONIS  OPERUM  PAIIS   SEGUNDA. 

lIOMlLIiE. 

HOMlLIiE  LE  TEMPORE. 

HoviUA  PHHA.  —  DomiDica  prima  Advcutus. 

HoH.  n.  —  Dominica  secuDaa. 

HoH.  IIL  —  Dominica  tertia. 

HoH.  IV.  —  Feria  quarta  Quatoor  Temporum. 

HoH,  V.  —  Feris  sexta  Qualuor  Temporum. 


HoH.  VI.  — 

HoH.  VII.  - 

HOH.    VHI.     r 

HoH.  IX.  - 

HoM.  X.  De 

HoM.  XI.  — 

11 

17 

iioH.  xn.  - 

25 

HoH.  XIH.  - 

31 

mini. 

36 

HoH.  XIV.  • 

Subbato  Quatuor  Temporum.  99 

Domioica  quarla  adyentus,  41 

r-  In  Tigiliis  NaliyitatiB   Domini.  47 

-  In  die  sancto  NatiTitatis  Domini.  54 

sancto  Stephano  protomartyre.  64 

De  sancto  Joaonecvangeltstaet  apofltolo. 

70 

-  De  sanctis  Innocentibus.  75 

-  Dominica  iofra  octaram  Nativitaiis  Do« 

93 

~  In  Circumcisione  Domini.  fO 


1037 


QU-^  IN  IIOG  TOMO  CONTINENTUR, 


10S8 


126 

137 

147 

15i 

165 

172 

182 

183 

186 

189 


HoM.  XV.  —  In  Epiphania  Domini.  107 

floM.  XVI.  —  In  octava  EpiphaniaB.  115 

5°"'  ^}rl]:  ""  ^ominica  prima  post  Epiphaniam.  120 

HoM.  AVili.  —  Dominiea  11. 

HoM.  XIX.  —  Dominica  III. 

HoM.  XX.  —  Domiuica  IV. 

HoM.  XXI.  —  Dominica  in  Scptuagcsina. 

HoM.  XXn.  —  Dominica  in  Sexagesina. 

HoM.  XXHI.  —  Dominica  in  Quinquagesima. 

HoM.  XXIV.  —  In  die  cinerum. 

HoM.  XXV.  —  Fena  quinta  post  Cinerum. 

HoM.  XXVI.  —  Feria  Bexta  post  Cinerum. 

HoM.  XXVII.  —  Sabbato  post  Ciuerum. 

HoM.  XXVIII  —  DomiDi<ia  prima  in  Ouadrageeina.  190 

HoM.  XXIX.  —  Feria  secunda  post  Invocavil.  203 

HoM.  XXX.  —  Feria  tcrtia.  204 

HoM.  XXXI.  —  Feria  quarta.  208 

HoM.  XXXir  —  Feria  quinta.  2ll 

HoM.  XXXIII.  —  Feria  sexta.  217 

HoM.  XXXIV.  —  Sabbato.  221 
HoM.  XXXV.  —  DomiDicasccundain  Quadrage8ima.226 

HoM.  XXXVI.  —  Fcria  secunda  post  Reminiscere,  232 

HoM.  XXXVn.  -  Feria  tertia.  237 

HoM.  XXXVIII.  —  Feria  quarta.                    •  238 

HoM.  XXXIX.  —  Feria  quinta.  240 

HoM.  XL.  —  Feria  sexta.  244 

HoM.  XU.  —  Sabbato.  247 
HoM.  XLII.  -—  Domiuica  tertia  in  Quadragesima.  253 

HoM.  XLIII.  —  Feria  secuuda  post    Ocuii.  263 

HoM.  XLIV.  —  Feria  tertia.  266 

HoM.  XLV.  —  Feria  quarta.  268 

HoM.  XLVl.  —  Feria  quinta.  272 

HoM.  XLVII.  —  Feria  sexta.  273 

HoM.  XLVUI.  —  Sabhato.  282 
HoM.  XLIX.  —  Dominica  quarta  in  Quadragesima  sive 


Ljtiare 

HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 


—  L.  —  Feria  secunda  poU  Lactare, 

Lt.  -^  Feriatertia. 

LII.  —  Feria  quarta. 

LIII.  —  Feria  quinta. 

LIV.  —  Feria  sexta. 

LV.  —  Sabbalo. 


284 
294 
299 
305 
309 
316 
322 


HoM.  LVI.  —  Doniiuica  quinta  in  Quadragesima  qufle 

dicttnr  in  Passione  Domini.  327 

HoM.  LVII.  —  Feria  secunda  post  Judica.  336 

HoM.  LVIII.  —  Feria  tertia.  339 

floM.  LIX.  —  Feria  quarta.  342 

HoM.  LX.  —  Feria  quinta.  346 

HoM-  LXI.  Feria  sexta.  347 

HoM.  LXII.  —  Sabbato  in  Tigiliis  Palmarum.  348 

HoM.  LXIII.  —  Dominica  Palmarum.  355 

HoM.  LXIV.  —  In  die  sancto  Palmarum  —  Passio  Do- 

mim  Dostri  Jesu  Cbristi  secundum  Matthaeum.  358 

HoM.  LXV.  —  Feria  secunda  Palmarum.  381 

HoM.  LXyi.  --  Feria  tertia  Palmarum.  —  Passio  Do- 

mini  nostri  Je su  Christi  secundum  Marcum.  .392 

flox.  LXVII.  --  Feria  quinta  Palmarum  in  Coena  Do- 

mioi.  420 

HoM.  LXVIII.  —  Feria  sexta  Parasceves.  ■—  Passio  Do- 

mini  noBlri  Jesu  Christi  secuudum   Joannem.  426 

HoM.  LXIX.  —  In  vigila  Paschae.  444 

HoM.  LXX.  —  In  die  sancto  Paschae.  445 

HoM.  LXXI.  —  Feria  secunda.  455 

HoM.  LXXII.  —  Item  feria  secunda.  456 

HoM.  LXXIII.  —  Feria  tertia.  464 

HoM.  LXXIV-  —  Item  feria  tertia.  466 

HoM.  LXXV  —  Feria  guarta.  472 

HoM.  LXXVI.  —  Item  feria  quarta.  473 

HoM.  LXVII.  —  Item  feria  quinta.  478 

HoM.  LXVIII.  —  Feria  sexta.  482 

HrtM.  LXXIX.  —  Sabbato  post  Pascha.  484 

HoM.  LXXX.  —  In  octava  Paschffi.  487 

floM.  LXXXL  —  Item  in  octava  Paschfe.  489 
Hmu.  LXXXII.  ~  Domiuica  secunda  post  Pascha.  498 

HoM.  LXXXHI.  —  Item  Dominica  secunda.  499 

HoM.  LXXXIV.  Dominica  tcrtia.  506 

HoM.  LXXXV Item  Dominica  tertia.  508 

IloM.  LXXXVI.  —  Dominica  quarta.  514 

HoM.  LXXXVII.  —  Item  Doraiuica  quarta.  516 

HoM.  LXXXVIIL  —  Domiuica  (juiuta.  520 

HoM.  LXXXIX.  —  Item  Dominica  qninta.  522 
HoM.  XC.  —  De  litaniis,    id  est  supplicationibus.   — 

De  exordio  earum.  527 
HoM.  XCI. —  Feria  secundapo^/  vocem  Jccur.-itatisAn 

Litaniis  maioribus.  -iSO 

HoM.  XClI.  —  Item  feria  secunda.  :m 

HoM.  —  XCHI.  —  Feria  tertia.  5:?4 

HoM.  XCIV.  —  Feria  quarta.  536 


HOM, 
11 OM 

HOM. 
HOM. 

HUM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOH. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 
HOM. 

HoM. 

HOM. 

HoM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOH. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HOM. 

HuM. 

HOH. 
HOH. 

Hou. 

IIoH. 

HoH. 

HOH 
HOM. 


XCV.  —  In  die  sancto  Ascensionis  DominL    540 
XCVI.  Item  in  die  sancto   AsceDdionis  Doraini. 

542 
XCVII.  —  Dominica  post  Ascensionem  Domini.549 
XCVIII.  —  Item  Domin.  in  Adcens.  Domini.  550 
XCIX.  —  In  vigiliis  Pentecostes.  554 

C.  —  In  die  sancto  Pentecostes.  556 

CI.  —  Feria  secuuda  Pentecostes.  562 

CII.  —  Feria  tertia.  564 

CIII.  —  Feria  quarta.  567 

CIV.  —  Item  feria  quarta.  569 

CV.  —  Feria  quiuta.  571 

CVI.  —  Feria  sexta.  •  573 

CVII.  —  Sabbato.  576 

CVIII.  —  In  octava  Pentecostes.  578 

CIX.  —  Domiuica  secunda  post  Pentecoaten.584 


CX.  —  Item  Dominica  secunda. 
CXL  —  Domiuica  tertia. 
CXII.  —  Item  Dominica  tertia. 
CXllI.  —  Domintca  quarta. 
CXIV.  —  Item  Domiuica  quarta. 
CXV.  —  Dominica  quinta. 
CX\1.  —  Dominica  sexta. 
CXVII.  —  Item  Dominica  sexla. 
CXVIII.  —  Dominica  septima. 
CXIX.  —  Dominica  octava. 
CXX.  —  Domiuica  nona. 
CXXI.  —  Dominica  decima. 
CXXH.  —  Domluica  undecima. 
CXXIII.  —  Dominica  duodecima. 
CXXIV.  —  Dominica  decima  tertia. 
CXXV.  —  Dominica  decima  qnarta. 
CXXVI.  —  Dominica  decima  quinta. 
CXXVII.  —  Dominica  decima  sexta.. 
CXXVIII.  —  Domiuica  decima  septima. 
CXXIX.  —  Dominica  decima  nona. 


589 

599 

601 

608 

609 

615 

622 

624 

629 

634 

640 

646 

653 

661 

664 

669 

675 

680 

684 

688 


CXXX.  —  Feria  qnarta  Quatuor  Temporum.  693 

CXXXI.  —  Feria  sexta  Quator  Temporum.  696 

CXXXII. —  Sabbato  Quatuor  Temporam.  698 

CXXXin.  —  Domiuica  decima  nona.  701 

CXXXIV.  —  Dominica  vicesima.  711 

CXXXV.  —  Domiuica  vicesima  prima.  717 

CXXXVI.  -  Dominica  vicesima   secunda.  7^9 

CXXXVII.  —  Dominica  vicesima  tertia.  728 

CXXXVIII.  —  Dominica  vicesima  quarta,  733 

CXXXIX.  -  Domiuica  vicesima    quinta.  736 

CXL.  —  Dominica  vicesima  sexta.  741 

CXLI.  —  In  Dedicatione  ecclesiae.  741 

HOMILI/E  DE  SANGTIS. 


HoHiuA  pRiMA.  —  In  die  celebri  sancti  AndresB  apos- 

toli.  ^  747 

HoM.  II.  —  In  nativitate  sancti  Joannia  Baptist®.  755 

HuM.  III.  lu  die  suucto  apostolorum   Petri   et  Pauli. 

759 
HoM.  IV.  —  De  saucto  Laurentio  martjre.  763 

HoH.  V.  lu    solcmuitnte    perpetusB    vugiuis   MarisB. 

765 
IIoM.  VI.  —  In  die  sancto  assumptionis  Detparffi  vir- 
ginis  Mariffi.  767 

HoH.  VII.  —  In  festo  sancti  Michaelis  archangeli.770 
HoM.  VIII.  —  De  martyribus.  776 

HoM.  IX.  —  De   confessoribus.  781 

HoM.  X.  —  Item  de  confessoribus.  785 

IIoM.  XI. —  De  virginibns.  790 

Hux.  XII.  —  Sornio  dc  confessione  Jesn  ad  Patrem, 
et  (le  jii.ni  cjiis  suavitate  et  oueris  levitate.  795 

HoM.  XIII.  —  Seruia  de  Oratione  Dominica.  800 

HOMILLE  IN  ALIQUOT   EPISTOLAS  PAUU. 

HoMiLiA  pRiMA.  —  Domiuica  decima  nonapost  Trinita- 
tis.  805 

IIoM.  II.  —  Dominica  vicesima  post  Trinitatis.    ^    806 

IIoH.  III.  —  Domiuica  vicesima  primr  post  Trinitatis. 

808 

HoM.  IV.  —  Dominica  vicesima  secunda  post  Trinita- 
tis.  812 

HoM.  V.  —  lu  die  detlicalionis  templi.  813 

HAYMONIS  OPERUM  TERTIA  PARS.  —  MIS- 

CELLANEA. 


m  COUPORE  ET  SANGDINE  DOMINI. 
IIISTOIILE  SACILE  EPITOME. 

Ilaymouis  praefatio. 
LIBER  PRIMUS. 


815 
817 

819 


1039 


OKDO  RERUM. 


1040 


Caput.  mMVM.  —  De  iempore  nativitatis  Chmti  se- 

eunduiu  carnem  8i9 

Cap.  II.  —  Qualiter  ad  regnum  Tenerit.  819 

Cap.  III.  —  De  facinorosiB  actibus  Herodis.  819 

Cap.  IV.  —  De  crudelitate  Herodis  ad  infantes.  820 
Cap.  V.  —  Quomodo  eenealogiam  JudeBorum  dele- 

Tit.                                                           •  820 

Cap.  VI.  De  vindicta  Dei  in  eo.  821 

Cap.  VII.  De   famoaa  nequiiia  quam  in  morte  sua 

porpetravit.  821 

Cap.  VIII.  —  Quod  tre8  filios  8U08  occidit.  821 

Cap.  IX.  De  ArcheUo.  821 

Cap.  X.  —  De  Herodc,  filio  Herodis.  822 

Cap.  XI.  —  Cur  Joannem  punierit.  822 

Cap.  XII.  —  De  Domino  Jesu  Balvatore  nostro.  822 

Cap.  X11I.  —  Testimonium  JoBephi  de  Christo.  822 

Cap.  XIV.  —  De  diBcipuliB.  823 


LIBER  SECUNDUS. 


823 


CiPVT  PRIMUX.  —  De  electione  MatthiiB  apOBtoli  el  or- 

dinatione  septem  diaconorum.  823 

Cap.  II.  —  De  Jacobo  primo  Hierosolymitano  epis- 

copo  823 

Gap.  III.  —  Haymo  de  eademmateria,8ecundumquod 

reperit  in  Bententiis  Patrum.  823 

Cap.  IV.  —  De  Tatthffio  miBso  ad  Edia«am.  824 

Cap.  V.  —  De  fa^^ie  DominiLineopaono  impre88a.825 
Cap.  VI.— Sequiturdispersio  diBcipulorumDomini.825 
Cap.  VII.  —  ActuB  Phifippi  diaconi.  825 

Cap.  VIII.  —  VocaUo  Pauli  apoBtoii.  825 

Cap.  IX.  —  Suggeetio  Pilati  ad  Tiberium.  825 

Cap.  X.  —  Qttomodo  Tiberiua  de  ChriBtoedoctuBcom- 

placatur.  826 

Cap.  XI.  Qttomodo  in  Antiochia  primo   Chri8tianum 

Doraen  ex  impoeilione  ordin&tum  est.  826 

Cap.  XII.  —   Quomodo  Judeeia  muita  mala  accide- 

runt.  826 

Cap.  XIII.  —  Actum  tempore  Tiberii.  827 

Cap.  XIV.  Quod  PilatuB  bc  in  mortem  damnavit.  827 
Cap.  XV.  —  Ex  historiiB  Gropcorum  de  fame  dira  pro- 

phetaU.  827 

Cap.  XVI.  —  De  Herode  minore,  qui  filiua  Arietobuii 

fllii  magni  Herodis  fuit.  827 

Gap.  XVII.  ^  Clemens  AlexandrinuB  de  morte  Jacobi 

fratris  Joannis.  827 

Gap.  XVIII.  —  De   vindicta   Dei   in   Herodcm  Joae- 

phu8.  827 

Cap.  XIX.  Lucas  in  Actibua  apoBtolorum.  .828 

Cap.  XX.  —  De  Simone  Mago.  828 

Cap.  XXI.  Adventtts  Petri  in  urbem  Romam.  828 
Cap.  XXII.  —  Commendatio  PhiloniB  et  conver8io.828 
Cap.  XXI II.  —  De  Evangelio  Becnndum  Marcum.  829 
Cap.  XXIV.  —  QufB  JudsiB  acciderunt  mala.  829 
Cap.  XXV.  —  Mors  Qaudii  imperatoriB.  829 

Cap.  XXVI.  —   De  martyrio  jacobi  fratriB  Domini.829 

Cap.  XXVU.  —  De  crudelitate  Neronie.  830 


LIBER  TERTIUS. 


831 


CAPirr  PRIMUM.  —  De  divisione   apostolorum  per  pro- 

TinciaB. '  831 

Cap.  II.  —  Quibtts  locis  disperai  Bunt  apostoli  poBtdi- 

viBionem.  831 

Cap.  III.  —  De  EpiBtoIa  Pauii  ad  HebneoB.  831 

Cap.  IV.  —  De  Bancto  Luca.  831 

Cap.  V.  —  De  morte  Neronis,  832 

Cap.  VI.  —  Ex  Josepho  BiibverBio  HieruBaiem  a  Tito 

VeBpaeiano.  832 

Cap.  VII.  —  De  Maria  quin  filium  8uum  comedit.  832 
Cap.  VIII.  —  De  temdore  BubverBioniB  Jeru8alcm.83^ 
Cap.  IX.  —  Novum  portentum»  833 

Cap.  X.  —  HegeBippuB    de  Simone   Hierosolymorum 

epiBcopo  poBt  Jacobum.  833 

Gap.  XI.  TituB  Buccedit  VeBpasiano  Pairi.  835 

Cap.  XII.  —  DomitianuB.  834 

Cap.  XIII.  —  Perscculio  Domitiani.  834 

Cap.  XIV.  DomlUanuB  rcgnat  qnindccim  annoB.  835 
Cap.  XV.  —  Nerva  vix  per  anuum  regnat.  835 

Cap.  XVI.  —  De  Menandro  ma^o  el  tiffirelico.  835 
Cap.  XVII.  —  De  Ebionicis  hiereticiB.  836 

Cap.  XVIII   —  De  h^reticis  CerinthianiB.  836 

Cap.  XIX.  —  De  hfleresi  Nicolaitarum.  8.36 

Cap.  XX.  —  Clemens  AlexandrinuB  de  Nicolaitis  hsB- 

reticiB  et  Nicolao.  836 

Cap.  XXI.  —  Adhuc  de  Nicolao  ClemenBcommendans 

Nicolaum.  836 


LIBER  QUARTUS. 
Capdt  rauiuM. 


837 
837 


Cap.  IT.  —  Per8ecutto  rrajani  imperaloria.  837 

Cap.  III.  —  HegCBippuB  de  Martyrio  SimeoniB,  Hiero- 
Bolymitani  episcopi.  837 

CAP.  IN.  —  De  Ignatlo,  forti  atbleta.  837 

Cap.  V.  838 

Cap.  VI.  —  De  Buccussore  Ignatii.  83S 

Cap.  VII.  —  De  egregiis  pra9dicatoribuB  et   priBlatis 
Eccle8i(C.  838 

Cap.  VIII.  838 

Cap.  IX.  838 

Cap.  X.  —  TrojanuB  viginti  annis,  aex  mensibus  mi- 

nus.  regnat.  839 

Cap.  aI.  —  Regnum  Adriani.  839 

Cap.  XII.  —  Alexander  papa  sedit  decem  annis.  839 
Cap.  XIII.  839 

Cap.  XIV.  —  Ultimum  excidium  Judsorttm.  839 

Cap.  XV.  —  Episcopi  Hierosolyms  ex  Jttdcis  839 
Cap.  XVI.  —  De  BaBiiideet  SatttrninihgDre8iarchi8.839 
Cap.  XVII.  ^  BlaBphemia  Saturnini  et  Carpocrati8*840 
Cap.  XVIII.  —  AdnanuBre^nat  aoniBvingmti  UDO.Te- 

lcBphoruB  sedit  annis  undecim.  HyginuB   sedit  quatuor 

annis.  PiuB  sedit  annis  daodecim.  840 

Cap.  XIX.  —  De  Polycarpo,  ioBigni  martyre.  840 

Cap.  XX.  —  AntoniuB  PiuB  sedit  annis  duodeciai.841 
Cap.  XXI.  —  De  JuBtino  doctore  et  martvre.  841 
Cap.  XXII.  —  AnicetuB  papa  RomanuBBeaitannis  ud- 

decim.  842 

Cap.  XXIII.  —  IreniBttB  de  haeresi  Encratitarum.  842 
UBER  QUINTUS.  843 

Caput  paiMUM.  843 

Cap.  II.  —  De  EpiBtola  LngdunenBis  EccIcBin.  843 
C.\p.  III.  —  Item  ex  epiBtola  Lugdunensi.  844 

Cap.  IV.  —  De  Ireneo,  viro  iiluBtri.  844 

Cap.  V.  —  De  Septttaginta  interpretibus.  844 

Cap.  VI.  845 

Cap.  VII.  —  De  miraculo  factc  a  CbristianiB  in  ezer- 

citu  Ghristianornm.  845 

Cap.  VIII.  —   Antoniu&  regnavit    novemdectm  aO' 

nis.  845 

Cap.  IX.  QuflBBtio  oborta  de  Paschali  tempore.  846 
Cap.  X.  —  Ratio  PoiycratiB,  cur  velit  Pascha  quarta- 

decima  luna  observari.  847 

Cap.  XI.  848 

UBER  SEXTUS.  848 

Caput  paiHUM.  848 

Cap.  II.  848 

Cap.  III.  ~  Dc  Origene.  849 

Cap.  IV.  —  SeveruB  regnat  annis  xvui.  851 

Cap.  V.  —  Antonius  regnat  septem  anniB  et  sez  men- 

sibuB.  851 

Cap.  VI.  S52 

Cap«  VII.  —  Alezander  regnat  xix.  S52 

Cap.  VIII.  —  Maximinus  regnat  trihus  annis.  852 
Cap.  IX.  —  PoBt  quem  imperat  Gordiantts.  852 

Cap.  X.  852 

Cap.  XI.  GordianttB  imperat  sex  annis.  852 

Cap.  XII.  —  PliilippuB  regnat  annia  septem.  853 

LIBER  SEPTIMUS.  853 

Gaput  pbimum.  853 

Cap.  11.  —  DeciuB  regnat  annis  dnobus  ettribMsmen- 

sibus.  853 

Gap.  III.  —  CorneliuB  Bedit  annie  circiter  tribus.  854 
Cap.  IV.  —  De  Dionyeio,  Alezandrise'  episcopo.  855 
Gap.  V.  —  GalluB  imperator  regnat  duobuB  anniftynec 

integriB.  855 

Gap.  VI.  —  Xyifstus  episcopuB  eligitur.  855 

Cap.  VII  —  De  Paulo  Samoeateno  h»retico.  856 

Cap.  VIII.  —  Nota  MetaphraBim  Gregorii  martyrtB  et 

episcopi  Neocffisaris.  ^.^)? 

Cap.  IX.  —  GalienuB  imperator  regnat  annis  quin- 

decim.  857 

Cap.  X.  -'  Clauditts  regnat  annis  dnobus.  857 

Cap.  XI.  8» 

Cap.  XII.  —  AurelianuB  regnat  anniB  sez.  ^58 

Gap.  XIII.  —  DionysiuB  papa  Bcdit  anniB  novern.  Ca- 

rus  cum  filiis  regnat  duobuB  annis,  nec  integris.      858 
Gap.  XIV.  —  Frlix  papa  sedit  annlB  sex.  858 

LIUER  OGTAVUS.  859 

Gaput  primum.  —  Eutychianussedit  aiiniB  quinque.859 
Gap.  II.  —  Regnum  Constantii  et  Maximi.  860 

Gap.  III.  860 

Cap.  IV.  De  ConslanUno  imperatore.  -  861 

L1BER  NONUS.  861 

CAPn  prihum.  863 

Gap.  II.  —  Ex  tttraqttc  historia  permutatuai.  863 
Cap.  III.  864 

Cap.  IV.  —  Ex  iriparUta  historia,  actum  Gonstantuio- 

poli.  «65 


1041 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1012 


Cap.  V 
Cap.  VI. 

cap.  vn. 
cap.  vin. 

Caf.  IX.  —  Fx  concilio  apud  Alexandriam. 
Caf.  X.  Hffiresis  Sabelli  breviler  adnotaia. 
UBER  DECIMUS. 
Capdt  PiiaiJH. 


866 
866 
867 
867 
868 
868 
869 
869 


Cap.  II.  —  Athanasias,  Alexandrinus  episcopuB,  qua- 
drageaiino  ei  aexto  sacerdoUi  eui  anno  morittir.       869 

Cap.  III.  —  De  illustribus  yiria  Basiiio  et  Grego- 
rio.  871 

Cap.  IV.  —  Gregorina  Nazianzenua  GonBtantinopolim 
tranriataa  est.  871 

Cap.  V.  Valebiinianus  regnat  decem  annla.  872 

Cap.  VI.  —  De  Gratiano  fllustri  imperatore.  878 

Cap.  VII.  -^  De  TheodoBio  pio  ec  religioso  impera- 
tore.  872 

Cap.  VIII.  —  Variarum  rcrnm  insignia  historia.    872 


DE  VARIETATE  LIBRORUM. 


PrologUB  Haymonis. 
LIBER  PBIMUS. 


875 
875 


Caput  PiiHim.  —  De  qualitate  futnrffi  ac  perpetu» 

Titffi.  875 

Cap.  II.  ^  Quanta  electorum  sit  gloria  Tidere  Deum. 

879 

Cap.  III.  —  Quod  antequam  sancti  adfuturam  perve- 
niant  BeatitQoinem,  perfecte  Deum  videre  non  pos- 
■unt.  879 

Cap.  IV.  —  Quod  hic  per  fldem  potest,  in  futuro  au- 
ien»  poterit  Deus  videri  per  speciem.  880 

Cap.  V.  —  In  quanta  claritai«s  ab  electis  suis  videbi- 
inr  Deus  in  regno  suo.  880 

Gap.  VI.  -~  De  resurrectione  et  Tita  sanctorum.    881 

Gap.  VII.  ~  Quod  detrimenta  angelica  ruinffi  ex  san- 
ciis  reparanior  hominibus.  882 

Cap.  VIII.  —  Quod  elecii  in  eiema  patria  cunctos  re- 
QOgnoscuni  bonos.  882 

Cap.  IX.  —  Quod  beatorum  anims  mox  ut  corpore 
exeuni  ad  Ghristum  perguni.  883 

Cap.  X.  —  Quod  nuncanimarumsolabeaiiiudineper- 
fmnniur  electi,  post  resurreciionem  yero  animarum  si- 
mnl  ei  corporum.  883 

Cap.  XI.  —  Quod  per  quinquagenarium  perpetuiias 
futurs  quieiis  nosirffi  mysiice  ostendaiur.  883 

Cap.  aII.  —  Quod  per  sextamferiam  prffi8ensyita,per 
aabbatum  reguies  animarum,  per  Dominicamdiem  glo- 
ria  resorreciionis  ostenditnr.  884 

Cap.  XIII.  —  Quffi  et  quanta  sii  diflerentia  inter  duas 
Tiias  Mnctffi  Dei  Ecclesi».  885 

Cap.  XiV.  —  Quod  per  quadragesimalera  alBiciionem 
Tiia  proBsens,  per  quinquagesimam  ffiterna  Iffitiiia  os- 
iendaiur.  886 

Cap.  XV.-—  Nemo  perfecte  beatus  esse  poiesi  ante- 
quam  ad  fuiuram  perveniai  beaiitudinem.  886 

Cap.  XVI.  —  Tunc  omnium  electorum  perfecie  erit 
cor  unum  ei  anima  una,  quando  Deus  eni  omnia  in 
omnibus.  886 

Cap.  XVn.  —  Quod  sancia  Hierusalem  coBlesiis  ex 
parie  eiema,  ei  ex  parie  captiva  sii.  886 

Cap.  XVIII.  —  Quam  ardenier  desiderare  debeni  re- 
gionem  suam  ccBfestis  palritt  peregrini.  886 

Cap.  XiX.  —  Qualiter  plangere  debeni  capiivi  pairiam 
suam  ffitemam  Hiemialem.  887 

Cap.  XX.  —  Quod  nemo  morialium  dicere  poiesi 
qnania  jusiomm  sint  gaudia  in  coelo.  888 


LIBSR  SECUNDUS. 


888 


Capot  P1IM1JM.  —  De  laude  charitaUs  et  quod  ipsa  sii 
m^er  omnium  virintom.  888 

Cap.  II.  —  Quod  charitas  ad  innumera  bona  multi- 
formiter  extendatur.  889 

Cap.  m.  —  Quffi  ei  qnanta  bona  operata  sii  charitas 
Sn  aanciis  Patribus.  891 

Cap.  IV.  —  Quibns  moiis  charitas  consistat.         892 

Cap.  V.  —  Quod  sine  charitatenulla  bona  pro8unt.892 

Cap.  VI.  —  Qualiter  TerbabeatiPauU  aposioli  decha- 
ritate  intelligenda  sini.  893 

Cap.  VII.  —  Qualiter  chariias  erga  Deum,  ei  qualiter 
erga  proximum  sii  exhibenda.  893 

Cap.  vni.  —  Quod  ne  Unte  viriutis  sii  chariUs,  ut 
omnem  legem  et  universa  mandata  Dei  in  ea  possimus 
eomplere.  894 

Cap.  IX.  —  Qualiter  per  charitaiem  in  Deo  diligitur 
^cos,  et  propUr  Denm  diligitur  inimicus.  894 


Cap.  X.  —  De  spe.  894 

Gap.  XI.    *-  Quod  illis  tantummodo  proficii  spes  qui 

ab  actione  prava  quiescuni.  895 

Gap.  XII.  •—  De  ppe  non  ponenda  in  homine.  896 
Cap.  XIII.  —  Quaiiter  spes  crescit  inter  adversa  896 
Cap.  XIV.  —  De  fide.  896 

Cap.  XV.  —  Quod  nisi  per  fidem,  qus   per  dileciio- 

nem  operatur,  nemo  poiesi  venire  ad  requiem.     896 
Cap.  XVI.  —  Quffi  sit  diiferentia  inter  fidem  ei  spem. 

897 
Cap.  XVII.  —  Quod  inter  se  difTerant  spes^  fides,  ei 

charitas.  897 

Cap.  XVin.  —  De  oraiione.  898 

Cap.  XIX.  —  De  laude  et  utiliUU  orationls.  898 

Cap  XX.  —  De  revereniia  et  devotione  oraiionis.898 
Gap.  XXI.  —  Quod   ipsa  est  accepiabilis  Deo  oratio 

quffi  siuffi  odio  fraierno  funditur.  899 

Gap.  XXII.  —  QualiUr  semper  sine  aliqua  inUrmis- 

sione  orare  possumus.  899 

Cap.  XXnr.  —  Quod  cum  oratione  omnia  suni  agen- 

da.  900 

Cap.  XXIV.  —  Quod  oraiio  tunc  pretiosior  fli  cum 

eleemosyna  conjuueU  fuerit.  900 

Gap.  aXV.  —  De  jejunio  exUrioris  interiorisque  ho- 

minis.  901 

Cap.  XXVI.  —  Quod  illudest  perfectnm  jejuniumquod 

cum  oratione  ei  misericordia  commendaiur.  901 

Gap.  XXVII.  —  De  eieemoB^pa.  902 

Gap.  XXVIII.  —  Quod  multiplex  sii  eleemosynffi  vir- 

ius.  903 

Gap.  XXXIX.  ^  De  laude  et  utiliUU  eleemosynaram. 

903 
Cap.  XXX.  ~  Quod  per  eleemosynam  omnium  pec- 

catorum  tribuatur  remissio.  904 

Gap.  XXXI.  —  Quam  pie  ac  salubriter  ad  eleemosyuffi 

sludium  divina  nos  instruat  Scriptura.  904 

Gap.  XXXII.  —  De  humihtaie.  904 

Cap.  XXXIIJ.  —  De  laude  bumiliUtis.  904 

Gap.  XXXIV.  —   Quod   per  auctoritaiem   humiliUiis 

sancti  viri  culpas  delinquentium    feriuni.  b05 

Gap.  XXXV.  --  De  paiioiilia.  907 

Cap.  XXXVI.  —  De  laude  patientiffi.  908 

Gap.  XXXVII.  —  E^empla  sanctorum  Patmm  de  sar 

pieniia.  908 

Gap.  XXXVIII'  —  TesUmonia  sacraram  Scripiurarum 

de  paiieniia.  910 

Gap.  XXXIX.  ^  De  iolerantia.  911 

Cap.  XL.  —  Qualis  debeat  esse  iolerantia   servorum 

DeiUmporeiribuIaiionis.  911 

Gap.  XLI.  —  De  indulgeniia.  912 

Gap*  XLII.  —  De  misericordia.  912 

Cap.  XLIII.  —  De  compassione.  913 

Cap.  XLIV.  De  casiitaU.  914 

Cap.  XLV.     -  De  ohedieniia.  *  914 

Cap.  XLVI.  ^  QualiUr   subdiii  obedienUs  sini  prffi- 

posiiis  suis.  915 

Gap.  XLVII.  —  Quomodo  invicem  odedire  debemus. 
Cap.  XLVIII.  Qui  vere  Deum  diligunt  ultra  vires  suas 

obedire  desiderani.  915 

Gap.  XUX.  —  De  laude  ei  qualitaU  obedieniiffi.  915 
Cap.  L.  —  De  opere  manuum.  917 

Cap.  LI.  —  Quod  nihil  eis  prosii,  qui  facnlUUs  suas 

abjiciuni,  si  voIuniaUs  propnas  non  relinquuni.      918 
Gap.  LII.   —  Qualiter   vivere  debeani  qui   Ghristum 

imitari  desiderant.  919 

Gap.  LIII.  —  De  activa  viia.  920 

Gap.  LIV.  —  De  conUmpIaiiva  viU.  920 

Gap.  LV.  —  Qnffi  ei  quanU  sii  in  haccarae  vitffi  con- 

templativn  peifeciio.  vel  qualiUr  ei  perfruendi  mundi 

conUmptore^  inhereant*  920 

Gap.  LVI.  —  Quid  inUr  se  diflerant  aciiva  ei  contem- 

plaiiva  viU.  921 

Gap.  LVII.  —  De  compunctione  cordis  922 

<Cap.  LVin.  —  Quod  duo  suni  genera  compunciionis. 

923 
Gap.  LIX.  —  Quod  contrariffi  sini  inUrsecordis  com- 

punclio  et  deliciffi,  ei  quod  magna  in  David  fueriicom- 

puncUo.  9$ 

Gap.  LX.  —  De  recordaiione  peccati.  924 

Gap.  LXI.  —  De  confessione  peccati.  924 

Gap.  LXII.  —  De  poenitenUa.  925 

Cap.  LXIII.  —  Qualis  debeat  esse  modus  pttnitentiffi 

926 
Cap.  LXIV.  —  De  lande  ei  uUliUU  poeniUnUe.  928 
Cap.  LXV.  —  De  laude  et  uUliUU  lacrymarum   poe- 

nitentiffi.  929 

Cap.  LXVI.  —  Qui  suni  f^uctusdignipoeniUntin,  vel 

qualiier  pati  vim  regnum  coelorum  potest  930 

Cap.  LXVIL  —  De  perseveranUa  boni  operis.       932 


^•^ 


•«w 


104^ 


OHDO  RERUM  QVJE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


*     LIBERTUS  TERTIU8.  932 

PrsBfatio.  932 

Gaput  prixum.  —  Quod  pro  quibusdam  levibus  culpie 

igois  purgatorius  esse  aute  judicium  credendus  e8t.933 

Cap.  II.  —  De  salvaodis  per  iffnem,  id  est  de  iiis  qiii 

8Uper  fundamentum,  quod  est  christuSp  aurnm^  argen- 

tum,  lapides  pretio6os,   seu  et  de  bis  liguum,  fenum, 

stipulam  sBdincant.  933 

Cap.  in.  —  Quod  alter  sit  ignis  purgatoriua,  alter  ille 

perpetune,  in  qno  peccutore  9ine  Qne  crucmntur.    934 

Cap.  IV.  —  Quod  hi  qui  per  ignem  purgatoriuni  sal- 

▼antur,  non  uuo  eodcmque  spatio  cruciatnm   Bpiritus 

Bostinebunt.  935 

Cap.  V.  —  Quod  alii  in  hac  vita  pcenfiB  pnrgatatorias, 

alii  post  mortem  patiuntur.  933 

Cap.  VI.  — Contra  eos  qui  perfidemBolamabsqoebo- 

niB  operibus  pcr  i^iieiu  purgatorium  aalvi  esse  creduu- 

tur.  935 

Cap.  VII.  —  Quod  ({ui  pcpniB  purgatorilB  Bunt  depu- 

tatii  pro  eia  in  hac  vita  supplicante  EmSesia   expiatur. 

936 

Cap.  Vin.  —  Quod  aliqui  justi,  ut  de  corpore  exeunt, 

Btatim  beata,  requie  BUBcipiuntur,  alii  flammis  purga- 

torti  excipiuntur.  936 

Cap.  IX.  —  Qnod    anfm»    Odelium    defunctorum,  si 

cnlpce  insolubiles  non  sunt,  pietate   suorum  viventiom 

adjuventur^  cum  pro  illiB  Bacrificium   et  coatera   bona 

oneruutur.  936 

Cap.  X.  —  Quod  aligaando  de  CQlpie  animaB  juBtorum 

eoluB  pavor  effredientiB  purgat.  938 

Cap.  XI.  —  De  valde  tremendo  Christi  adventu  ad 

Judieiiim.  939 

Cap.  XII.  — Quod  secunduB  Salvatoris  adventuBnonin 

humilitate  ut  prinB,Bed  in  gloria  demonstranduB  Bit.940 

Gap.  XIII.  —  Qualiterintelligendum  est  quodChriBtUB 

▼entnruB  de  cobIo,  judicaturuB  sit  vivos  et  mortuoB.  940 

Cap.  XIV.  —  Quod  nullas  exeuBationeBprobonlBope- 

ribuB  obtendere  poterimuB  in  diem  judicii.  941 

Cap.  XV.  —  Ouod  etiam  minima  reccata  daducantur 

ad  judicium  futnrum,  nisi  ftierint  in  hac   vita  per  pce- 

Bitentiam  deleta.  941 

Gap.  XVI.  —  De  gemino  iudicio.Eiquodio  ultimo  ju- 

dicio  ChriatuB  mitis  appareml  electia,  et  terribiliB   re  - 

probis.  942 

Gap.  XVII.  —  Quod  in  judicio  futuro  duo  erunt  or- 

dines  electorumv  et  duo  reproborum.  942 

Cap.  XVI II.  —  Quid  inter  se  differant  duo  electomm 

ordines  in  judicio.  et  duo  reprobonim,  et  quid  unicui- 

que  opponator  ordini.  943 

Cap.  aIX.  —  De  peccato  quod  ant  hic  ezpiaCur,  aut 

in  futuro  rcBervatur  judicio.  943 

Gap.  XX.  —  Quod  quaUs  hic  quiBqoe  regreditur,  talis 

in  Judicio  praBentatur,  exceptoquod  de  leviboB  culpis 

ignis  purgatorius  ante  «udicium  cBBe  creditur.  943 

Cap.  XaI.  Quam  diotricte  nlernus  judex  venturuB  sit 

in  die  judidi,  et  qnod  nimia  tremenda  sit  dies  illa.  944 

Cap.  XXII.—  Quod  longanimitatem  et  patientiam  Det 

nuHaB  n^ltgat,  quia  diBtncte  in  judicio  judicabit.    944 

Cap.  XXIII.  —   De  distanlia  perpetuitatia  bonorum 

Bdlicet  et  malorum.  944 

Gap.  XXIV.   *•  De  infemo,  qnod  snbtuB  terram  esse 

ereditur.  945 

Cap.  XXV.  —  De  gebenna.  945 

Cap.  XXVI.  —  Quod  duplex  damnatorumpcBnasit  in 

genenna.  id  est  mentiB  simul  et  curporis.  946 

Cap.  XXVII.  —  Quod  nnuBgehenniB  igniSf  non  «qua- 

llter  omnes  crnciet  pecatores.  946 

Cap.  XXVIII.  —  De  poenaram  distantia.  946 

Cap.  XXIX.  —  Quaredicaturi^ni3inexsUnguibiIi8.946 

Cap.  XXX.  —  uuod  Bine  Ane  sint  tormenta  malomm. 

947 

Cap.  XXXI.  Gontra  eoB  qni  dicunt :  Idcirco  Deus  pec- 

cantibuB  seternam  minatus  est  poenam,   ut  eoB  a  pec- 

caiorum  perpetratione  compesceret  947 

Cap.  XXXll.  Quod  iustum  sit  ut  culpa,  que  cum  fine 

perpetrata  est,  Bine  nne  puniatur.  947 

Cap.  XXXUl.  Qttod  in  illa  aBterna  damnatione  mors 

sit  sine  morte,  et  mori  vclle  et  non  posee.  947 

Cap.  XXXIV.  —  Quomodo  aniroa  immortalis  Bit  dum 

eooBtat  quod  in  perpetuo  igne  moriatur.  948 


1044 

Cap.  XXXV.  —  Quod  animaB  iniquoram  mox  nt  de 
Corpore  exeunl,  ad  inferaum  descendant.  948 

Cap.  XXXVI.  Ouod  animam  egredientem-  e  eorpore, 
sive  sancti  angeli,  seu  demones  arceperint,  secom  «ein- 
per  sine  ulla  permutatione  retineant.  948 

Cap.  XXXVII.  —  yuod  reprobi,  quoram  caasa  com- 
munis  est  in  opere,  ad  loca  etiam  communiapost  mor- 
tem  deducantur.  948 

Cap.  XXVUI.  —  Quod  sicut  boni  bonos  in  reqnie,  iu 
maloB  recDgnoscunt  in  tormentis.  949 

Cap.  XXXIX.  —  i?trum  animsB  sanctoram  oreiit  pro 
inimicis  suis,  qui  in  seterno  craciantur  igne.  919 

Cap.  XL.  —  De  non  renatis  et  eorum  cruciatu.  -    950 

Cap.  XLI.  —  Quod  ex  an^elis  facti  deemones  proptrr 
BUperbiam  de  cffilis  projecti^  irrevocabili  percuasi  Bnnt 
pcena.  .  950 

Cap.  XLII.  Qnod  gehenna  non  propter  homines,  sed 
propter  diabolum  facta  est.  950 

Cap.  XLllI.  —  Quid  sit  reproborum  manns  et  pedes 
ligari,  et  quid  exteriorea  tenebrae,  et  quid  fletiM  et 
Btridor  dentium,  el  cietera.  .  951 

Cap.  XLIV.  —  Qnod  nuUa  sit  post  mortem  utllitas 
pceuitentiaB.  951 

Cap.  XLV.  —  Qu8B  et  quanta  mala  habeaat  hi  qui 
gehenna  dicuntur  occidi.  952 

Gap.  XLVI.  —  Quod  tanta  sint  in  inferao  ioiinenta,at 
nulia  voz  exponere,  nullus  valeat  sermo  exphinare.952 

5.  ANSCHABIVS  HAMBVBGENSIS. 
EPISCOPUS. 


VITA  SANGTI ANSGHARIL 


Prffifatio. 
Incipitvita. 


959 

961 


VITA  SANCTI  WILLEHADI,  EPISCOPI  BREMEN- 

SIS  PRIMI. 

PrologUB  auctoris.  1813 

-  Caput  PBmuK.  —  Do  patria  ejus  et  quod  in  ea  egeriL 

1014 

Gap.  II.  —  Quomodo  in  Fresiam  venerit,  et  qoomodo 
res  ei  proccdere  ibi  ccBperit.  1015 

Cap.  III.  —  Quomodo  occidendus  et  sorte  diTinitus 
liberatus  sit.  *  4M5 

Gap.  IV.  —  Quomodo  plagis  et  gladio  ensne  miraco- 
lose  servatus  sit.  1M6 

Gap.  V.  —  Quomodo  a  Carolo  imperatore  Saxonxam 
mlBBUB  sit.  ^         1017 

Qj^p.  Yj^  _- .  Quomodo  Widikindi  persecutlonem  fa- 
gerit,  et  quid  socii  ejus  passi  sint.  1018 

Cap.  Vu.  —  Quomodo  durante  i^ersecuiione  Bomam 
profectus  slt,  et  in  Fresiam  redierit.  i018 

Cap.  VUL  —  Ordinatio  sancti  Villehadi  in  epiacopum. 

1019 

Cap.  IX.  —  Continentia  ejus  et  alia  pia  opera.    1020 

Cap.  X.  —  Quomodo  in  Plexem  eegrotavent,  et  mor- 
iuus  sit,  BremiB  autem  Bepultus.  1021 

Cap.  XL—  Miracula  circa  eum  port  morlem  ehi8,(am 
in  sua  qaam  altera  in  quam  translatus  est  ba8ifica.l022 

INGIPIT  DEMIRACULUS  IPSIUS. 

Caput  PRiMun.  —  TeftmuB  miraculorum  S.  IHliehadl 

1025 
Cap.  II.  —  De  quatuor  in  aliis  poet  moitem  ejoa  t^o- 
tis  miraculis.  402S 

Cap.  III.  AUa  quinque  S.  Winebahl  mirMala.  1026 
Cj^p,  IV.  —  Alia  «ex  S.  V^^illehadi  miracula.  1028 
Cap.  V.  —  Alia  septem  WiHehadi  miracula.  1029 
Cap.  VI.  —  Alia  quinque  Willehadi  miracula.  1029 
Cap,  yk.  _  Alia  septem  S.  Willehadi  miracato.  1030 
Gap.  VIII.  Gonclusio  miraculoruni  S.  Willehadi.  1032 
AN9GHARII EPISTOLA.  1032 

APPBNDIX. 

Ludovici  Pii  preceptum  demissione  S.  ABcharii  eius- 

qee  ordinatione.  J^^J 

Exemplar  decreti  Gregorii  pap»  IV  de  eadeiiire.1035 


1 


H 


FINIS  TOMI  CENTESIMI  OGTAVI  DEGIMI. 


•j  J  O  J 


iiblj 


Saaoii  Amaadi.—  Ei  lypis  DESTENAY. 


3  2044  073  505  158 


{ 


vy  THISVCUJI-E 
DOES  NOT  Ci:M]LATE 
OUTSlOETilF  L'' -*  -^